Adhyaya 176: The Māhātmya of Kṛṣṇagaṅgodbhava, Kāliñjara, and the Five Sacred Baths: The Tale of Pāñcāla and Tilottamā

Verse 1

श्रीवराह उवाच ॥ पञ्चानां तु कनिष्ठो यः पञ्चालो ब्राह्मणात्मजः ॥ वाणिज्यभाण्डमादाय समूहस्य प्रसङ्गतः

श्रीवराह उवाच—पञ्चभ्रातृषु कनिष्ठः पञ्चालो नाम ब्राह्मणात्मजः। स वाणिज्यभाण्डं गृहीत्वा प्रसङ्गतः सार्थसमूहेन सह सङ्गतिं जगाम॥

Verse 2

सार्थेन निष्ठितः सोऽथ धनवान् रूपवांस्ततः ॥ क्रमेण ते सर्वदेशान् विषयान् पर्वतान् नदीः

सार्थेन सह निष्ठितः स ततो धनवान् रूपवान् चाभवत्। क्रमेण ते सर्वदेशान् विषयान् पर्वतान् नदीश्च पर्यटन्ति स्म॥

Verse 3

आक्रम्य तत्र सम्प्राप्ता यत्र सा मथुरा पुरी ॥ आवासं कारयामासुः प्रभूतयवसेन्धने

आक्रम्य ते तत्र सम्प्राप्ता यत्र सा मथुरा पुरी। तत्र तेऽवासं कारयामासुः प्रभूतयवसेन्धने॥

Verse 4

तस्मिन्स्थाने स पाञ्चालः प्रातस्तु पुरुषैः सह ॥ तस्मिंस्तीर्थवरे स्नाप्य वस्त्रालङ्कारभूषितः ॥ ऐश्वर्यमदभावेन यानेन महता तदा

तस्मिन्स्थाने स पाञ्चालः प्रातः पुरुषैः सह। तस्मिंस्तीर्थवरे स्नात्वा वस्त्रालङ्कारभूषितः। ऐश्वर्यमदभावेन महता यानेन तदा ययौ॥

Verse 5

कौतुकार्थं ततो गत्वा देवं गर्त्तेश्वरं तदा ॥ तिलोत्तमायास्तद्रूपं दृष्ट्वा मोहवशं गतः

कौतुकात् ततो गत्वा स देवं गर्त्तेश्वरं ययौ। तिलोत्तमायास्तद्रूपं दृष्ट्वा स मोहवशं गतः॥

Verse 6

धात्रेयिकायास्तस्याश्च बहुमानपुरःसरम् ॥ वस्त्राणि बद्धरूपाणि कटकानां शतानि च

बहुमानं पुरस्कृत्य स धात्रेयिकायै सुविन्यस्तरूपाणि वस्त्राणि कटकानां च शतानि समर्पयामास।

Verse 7

हारा रत्नमयास्तद्वद्ददौ लोभविमोहितः ॥ ददावगुरुसारं च सकर्पूरं सचन्दनम्

तथैव रत्नमयान् हारान् ददौ; लोभविमोहितः स अगुरुसारं सकर्पूरं सचन्दनं च ददौ।

Verse 8

देवतादर्शनं कृत्वा दत्त्वा दानान्यनेकशः

देवतादर्शनं कृत्वा दानान्यनेकशो दत्त्वा च।

Verse 9

तस्या गृहवरे तत्र वसति स्म दिनेदिने ॥ प्रहरार्धे दिने जाते ततः स्वशिबिरं ययौ

तस्या गृहवरे तत्र स दिनेदिने वसति स्म; दिने प्रहरार्धे जाते ततः स्वशिबिरं ययौ।

Verse 10

एवं तु कुर्वतस्तस्य मासषट्कं ततो गतम् ॥ अथैकदा समायातः स्नातुं तत्र सुमन्तुना ॥

एवं कुर्वतस्तस्य मासषट्कं ततो गतम्; अथैकदा सुमन्तुना सह स्नातुं तत्र समायातः।

Verse 11

स्वाश्रमस्थेन दृष्टः स कृमियुक्तः समागतः ॥ कृमयो रोमकूपेभ्यः पतमानाऽनेकशः ॥

स्वाश्रमस्थेन दृष्टः स नरः कृमियुक्तः समागतः। तस्य रोमकूपेभ्यः कृमयोऽनेकशः पतन्ति स्म॥

Verse 12

यावत्स्नानं स कुरुते पतते राशिमात्रकः ॥ स्नाने कृते नश्यति च सुरूपश्चाभिजायते ॥

यावत् स स्नानं करोति तावत् कृमयः राशिमात्रकाः पतन्ति। स्नाने कृते ते नश्यन्ति, स च सुरूपोऽभिजायते॥

Verse 13

एवं सुमन्तुना दृष्टमाश्चर्यं बहुवासरम् ॥ सुमन्तुस्तर्कयामास कोऽयं कस्यात्मजो युवा ॥

एवं सुमन्तुना बहुवासरम् आश्चर्यं दृष्टम्। ततः सुमन्तुः तर्कयामास—कोऽयं युवा, कस्यात्मज इति॥

Verse 14

इति चिन्तासमायुक्तस्तमपृच्छद्विशङ्कितः ॥ कस्त्वं कस्यासि सुभग का जातिः कश्च ते पिता ॥

इति चिन्तासमायुक्तो विशङ्कितः स तं अपृच्छत्—कस्त्वं सुभग, कस्यासि, का जातिः, कश्च ते पिता॥

Verse 15

किं करोṣi दिवरात्रौ ब्रूहि त्वं पृच्छतो मम ॥ पाञ्चाल उवाच ॥ पाञ्चालो ब्राह्मणसुतो वाणिज्यं च समाश्रितः ॥

किं करोṣi दिवा रात्रौ ब्रूहि मम पृच्छतः। पाञ्चाल उवाच—अहं पाञ्चालो ब्राह्मणसुतो वाणिज्यं च समाश्रितः॥

Verse 16

दक्षिणापथदेशाच्च मथुरायां समागतः ॥ निशामुषित्वा शिबिरे प्रातस्तीर्थं समाश्रितः ॥

दक्षिणापथदेशाच्च मथुरायां समागतः। निशामुषित्वा शिबिरे प्रातस्तीर्थं समाश्रितः॥

Verse 17

स्नात्वा महेश्वरं दृष्ट्वा त्रिगर्तेश्वरसंज्ञितम् ॥ कालिञ्जरं भवत्पादौ गच्छामि शिबिरं ततः ॥

स्नात्वा महेश्वरं दृष्ट्वा त्रिगर्तेश्वरसंज्ञितम्। कालिञ्जरं भवत्पादौ गच्छामि शिबिरं ततः॥

Verse 18

सुमन्तुरुवाच ॥ आश्चर्यं तव देहेऽस्मिन्नित्यं पश्यामि निःसृतम् ॥ अस्नाते कृमिसंपूर्णं स्नाते निर्मलवर्चसम् ॥

सुमन्तुरुवाच। आश्चर्यं तव देहेऽस्मिन्नित्यं पश्यामि निःसृतम्। अस्नाते कृमिसंपूर्णं स्नाते निर्मलवर्चसम्॥

Verse 19

कालिञ्जरस्य संस्पर्शाच्छुद्धं देहं च दृश्यते ॥

कालिञ्जरस्य संस्पर्शाच्छुद्धं देहं च दृश्यते॥

Verse 20

निरूप्य कथयास्माकं यत्ते प्रच्छन्नकिल्बिषम्

निरूप्य कथयास्माकं यत्ते प्रच्छन्नकिल्बिषम्॥

Verse 21

तीर्थमाहात्म्याभवं च दृष्ट्वा पृच्छामि ते हितम् ॥ इति तस्य मुनेः श्रुत्वा त्रिकालज्ञस्य भाषितम्

तीर्थस्य माहात्म्यस्याभावं दृष्ट्वा ते हितं पृच्छामि। इति त्रिकालज्ञस्य मुनेर्भाषितं श्रुत्वा…

Verse 22

किञ्चिन्नोवाच पृष्टोऽपि एवमेव गतः पुनः ॥ तस्यामासीत्तस एकान्ते तां तु पप्रच्छ सादरम्

पृष्टोऽपि सा किञ्चिन्नोवाच; एवमेव स पुनर्गतः। ततः स एकान्ते तस्याः समीपे स्थित्वा तां सादरं पप्रच्छ।

Verse 23

का त्वं कस्यासि सुभगे कश्च देशः प्रियंवदे ॥ किं तत्कारणमुद्दिश्य वसस्यत्र सुखं सदा

का त्वं सुभगे, कस्यासि, कश्च देशः प्रियंवदे? किं कारणमुद्दिश्यात्र वससि, सदा सुखं?

Verse 24

इति निर्बन्धतः पृष्टा किञ्चिन्नोवाच तं प्रति ॥ पुनःपुनश्च पप्रच्छ सा प्रोवाच न किञ्चन

इति निर्बन्धतः पृष्टा सा तं प्रति किञ्चिन्नोवाच। पुनःपुनः पृष्टा अपि सा न किञ्चन प्रोवाच।

Verse 25

किञ्चित्कालं समास्थाय तेनोक्तं हि प्रियां प्रति ॥ त्यक्ष्यामि हि प्रियान्प्राणान्यदि सत्यं न वक्ष्यति

किञ्चित्कालं समास्थाय तेन प्रियां प्रति प्रोक्तम्— यदि सत्यं न वक्ष्यसि, अहं प्रियान् प्राणान् त्यक्ष्यामि।

Verse 26

निर्बन्धं तस्य तज्ज्ञात्वा दुःखेनोवाच तं प्रति ॥ पितरौ भ्रातरश्चेति देशं ज्ञातिं ततः कुलम्

निर्बन्धं तस्य तज्ज्ञात्वा सा दुःखेन तमब्रवीत्। पितरौ भ्रातरश्चैव देशं ज्ञातिं ततः कुलम्॥

Verse 27

पाञ्चालनगरी रम्या गङ्गायाश्चोत्तरे तटे ॥ तस्यां तौ पितरौ मह्यं वसतश्च यदृच्छया

पाञ्चालनगरी रम्या गङ्गायाश्चोत्तरे तटे। तस्यां तौ पितरौ मह्यं वसतश्च यदृच्छया॥

Verse 28

तस्मिन् स्थाने पितुर्मह्यं पञ्च पुत्रा मया सह ॥ जातास्तेषामहं षष्ठी कनिष्ठा विधवाऽभवम्

तस्मिन् स्थाने पितुर्मह्यं पञ्च पुत्रा मया सह। जातास्तेषामहं षष्ठी कनिष्ठा विधवाऽभवम्॥

Verse 29

योऽसौ कनिष्ठको भ्राता मम ज्येष्ठश्च पञ्चमः ॥ बाल एव गतो देशं धनतृष्णाप्रलोभितः

योऽसौ कनिष्ठको भ्राता मम ज्येष्ठश्च पञ्चमः। बाल एव गतो देशं धनतृष्णाप्रलोभितः॥

Verse 30

तस्मिङ्गतेऽथ पितरौ कालधर्ममुपेयतुः ॥ तीर्थेऽस्मिन्नस्थिपातार्थमहं सार्थैः सहागता ॥

तस्मिङ्गतेऽथ पितरौ कालधर्ममुपेयतुः। तीर्थेऽस्मिन्नस्थिपातार्थमहं सार्थैः सहागता॥

Verse 31

अत्र स्नानपरा नित्यं देवब्राह्मणवन्दनम् ॥ कुर्वन्ती वशमापन्ना आसां यस्या ममेदृशम् ॥

अत्र नित्यं स्नानपरायणा देवब्राह्मणयोः वन्दनं कुर्वन्त्यपि, अहं तासां स्त्रीणां मध्ये ममेदृशीं दशां प्राप्ता परवशतामापन्ना।

Verse 32

नीता नरकमत्युग्रं मया पापिष्ठया भृशम् ॥ एवं सा तस्य तत्सर्वं कथयित्वा तिलोत्तमा ॥

मया पापिष्ठया सा भृशं नीताऽत्युग्रं नरकं। एवं तिलोत्तमा तस्य तत्सर्वं कथयित्वा (पुनरपि) प्रववृते।

Verse 33

रुरोद सुस्वरं दीना स्मृत्वा पूर्वं कुलं वरम् ॥ विलप्य बहुधा रात्रौ संस्मृत्य स्वं विचेष्टितम् ॥

दीना सा सुस्वरं रुरोद, पूर्वं वरं कुलं स्मृत्वा। रात्रौ बहुधा विलप्य, स्वविचेष्टितं पापकर्म च संस्मृत्य (शोचति स्म)।

Verse 34

तस्याः विलपितं श्रुत्वा स्त्रीजनः स तदागतः ॥ सान्त्वयामास तां बालां कि भद्रे रुदितं तव ॥

तस्याः विलपितं श्रुत्वा स्त्रीजनः स तत्रागतः। तां बालां सान्त्वयामास—“कि भद्रे, रुदितं तव?” इति।

Verse 35

आश्रिता कुलटाधर्मं कुलनाशो मया कृतः ॥ कुलद्वये च पुरुषा एकविंशतिसंख्यया ॥

कुलटाधर्ममाश्रित्य मया कुलनाशः कृतः। कुलद्वये च पुरुषा एकविंशतिसंख्यया (दोषेण) प्रभाविताः।

Verse 36

एतच्छ्रुत्वा स पाञ्चाल्यो मूर्च्छितो धरणीं गतः ॥ ताः स्त्रियस्तां समाश्वास्य पाञ्चाल्यं परिवार्य च ॥

एतच्छ्रुत्वा स पाञ्चाल्यो मूर्च्छितो धरणीं गतः । ताः स्त्रियस्तां समाश्वास्य पाञ्चाल्यं परिवार्य च ॥

Verse 37

ततस्तेन सवृत्तान्तं कथितं च कुलं महत् ॥ तिलोत्तमासहायानां स्त्रीणामग्रे सविस्तरम् ॥

ततस्तेन सवृत्तान्तं कथितं च कुलं महत् । तिलोत्तमासहायानां स्त्रीणामग्रे सविस्तरम् ॥

Verse 38

ततः स विमना जातो अगम्यागमनेन च ॥ प्रायश्चित्ते मतिरभून्निर्विण्णस्य दुरात्मनः ॥

ततः स विमना जातोऽगम्यागमनेन च । प्रायश्चित्ते मतिरभून्निर्विण्णस्य दुरात्मनः ॥

Verse 39

ब्रह्महा च सुरापश्च ब्राह्मणो यदि जायते ॥ प्रायश्चित्तं विनिर्दिष्टं मुनिभिर्देहनाशनम् ॥

ब्रह्महा च सुरापश्च ब्राह्मणो यदि जायते । प्रायश्चित्तं विनिर्दिष्टं मुनिभिर्देहनाशनम् ॥

Verse 40

मातरं गुरुपत्नीं च स्वसारं पुत्रिकां वधूम् ॥ गत्वा तु प्रविशेदग्निं नान्या शुद्धिर्विधीयते ॥

मातरं गुरुपत्नीं च स्वसारं पुत्रिकां वधूम् । गत्वा तु प्रविशेदग्निं नान्या शुद्धिर्विधीयते ॥

Verse 41

ब्रह्मघ्नश्च सुरापश्च स्त्रीघ्नश्च गुरुतल्पगः ॥ अगम्यागमनं कृत्वा एषां स समतामियात् ॥

अगम्यस्त्रीगमनं कृत्वा ब्रह्मघ्न-सुराप-स्त्रीघ्न-गुरुतल्पगानां पापसमताम् आप्नोति।

Verse 42

इति श्रुत्वा तु पाञ्चाली ज्येष्ठभ्रातरमेव तम् ॥ द्विजेभ्यः प्रददौ सर्वमङ्गलग्नं विभूषणम् ॥

इति श्रुत्वा पाञ्चाली तं ज्येष्ठभ्रातरं प्रति, तस्मिन् मङ्गलग्ने धृतानि सर्वाणि विभूषणानि द्विजेभ्यः प्रददौ।

Verse 43

रत्नं वस्त्रं धनं धान्यं यत्किञ्चित्तत्र संस्थितम् ॥ तत्सर्वं ब्राह्मणेभ्यश्च दत्त्वाशेषं ददौ धनम् ॥

रत्न-वस्त्र-धन-धान्यादि यत्किञ्चिद् तत्र स्थितं तत्सर्वं ब्राह्मणेभ्यो दत्त्वा, शेषं धनमपि ददौ।

Verse 44

कालिञ्जरस्य भूषार्थमारामार्थं विशेषतः ॥ कृष्णगङ्गोद्भवे तीर्थे चितां कृत्वा विधानतः ॥

कालिञ्जरस्य भूषणार्थं विशेषतोऽऽरामार्थं च, कृष्णगङ्गोद्भवे तीर्थे विधानतः चितां कृत्वा।

Verse 45

आत्मनश्च विशुद्ध्यर्थं प्रजज्वाल हुताशनम् ॥ इति निश्चित्य तत्रैव स्नात्वा देवं प्रणम्य च ॥

आत्मविशुद्ध्यर्थं हुताशनं प्रजज्वाल; इति निश्चित्य तत्रैव स्नात्वा देवं प्रणम्य च।

Verse 46

मरणायोपयोग्यानि कृत्वा कर्माणि तत्र च ॥ माथुरान्स समाहूय दत्त्वा दानानि सर्वशः ॥

तत्र मरणोपयोग्यानि कर्माणि कृत्वा सः माथुरान् समाहूय सर्वशो दानानि दत्त्वा।

Verse 47

क्रीत्वा ग्रामांश्च तत्रैव ब्राह्मणेभ्यो ददौ तदा ॥ ईशावास्यं जपं दिव्यं जापकेभ्यः शृणोति च ॥

तत्रैव ग्रामान् क्रीत्वा तदा ब्राह्मणेभ्यो ददौ; ईशावास्यस्य दिव्यं जपं जापकेभ्यः शृणोति च।

Verse 48

तेभ्योऽपि प्रददौ द्रव्यं सत्रार्थं च विभागशः ॥ और्ध्वदैहिकभागार्थं कल्पयित्वा यथाविधि ॥

तेभ्योऽपि द्रव्यं विभागशः सत्रार्थं प्रददौ; और्ध्वदैहिकभागार्थं यथाविधि कल्पयित्वा।

Verse 49

स्नात्वा तीर्थे च कृष्णस्य देवं दृष्ट्वा प्रणम्य च ॥ कालिञ्जरस्य पूजार्थं सत्रार्थं परिकल्प्य च ॥

कृष्णतीर्थे स्नात्वा देवं दृष्ट्वा प्रणम्य च; कालिञ्जरपूजार्थं सत्रार्थं च परिकल्प्य।

Verse 50

देवालयं च तत्रैव कृत्वा सन्दिश्य सार्थकान् ॥ सुमन्तोः प्रवरस्याथ पादौ जग्राह धर्मवित् ॥

तत्रैव देवालयं कृत्वा सार्थकान् सन्दिश्य; धर्मवित् सुमन्तोः प्रवरस्य पादौ जग्राह।

Verse 51

देव ज्ञानं च ते दिव्यमद्भुतं लोमहर्षणम् ॥ अगम्यागमनादेव पापं जातं मम प्रभो ॥

देव, तव दिव्यं ज्ञानम् अद्भुतं लोमहर्षणं च। तथापि अगम्यदेशगमनमात्रेण मम प्रभो पापं जातम्॥

Verse 52

आगतोऽहं यदारभ्य मथुरायां ततो गुरो ॥ भगिन्या सह संयोगे जातोऽयं कुलनाशकः ॥

गुरो, मथुरायाम् आगतकालादारभ्य भगिन्या सह संयोगेन अयं कुलनाशकः जातः॥

Verse 53

त्वया निर्मलदृष्ट्या च वीक्षितोऽहं पुरा मुने ॥ कृमयो मम गात्रात्तु निर्गच्छन्तो हि नित्यदा ॥

मुने, त्वया पुरा निर्मलदृष्ट्या वीक्षितोऽहं यदा, तदा मम गात्रात् कृमयः नित्यदा निर्गच्छन्ति स्म॥

Verse 54

कृष्णगङ्गाप्रभावेण पुनर्निर्मलतां गतम् ॥ तत्सर्वं हि त्वया दृष्टं पृष्टश्चाहं पुनः पुनः ॥

कृष्णगङ्गाप्रभावेण पुनर्निर्मलतां गतः। तत्सर्वं हि त्वया दृष्टं, पृष्टश्चाहं पुनः पुनः॥

Verse 55

अनुज्ञां देहि भो स्वामिंस्तव पादौ नमाम्यहम् ॥ विश्राव्य तस्य तत्पापं चितां दीप्य घृतोक्षिताम् ॥

भो स्वामिन्, अनुज्ञां देहि; अहं तव पादौ नमामि। तस्य पापं विश्राव्य घृतोक्षितां चितां दीपयामास॥

Verse 56

प्रवेष्टुकामं तत्राग्नौ खे प्रोवाचाशरीरिणी ॥ मैवं कार्षीः साहसं च विपाप्मानौ यतश्च वाम् ॥

तत्राग्नौ प्रवेष्टुकामं तं दृष्ट्वा खेऽशरीरिणी वाणी प्रोवाच—“मा एवं साहसं कार्षीः; युवां हि विपाप्मानौ।”

Verse 57

कस्माद्वा कस्य सन्त्रासान्मरणे कृतनिश्चयौ ॥ यत्र कृष्णस्य सञ्चारः क्रीडितं च यथासुखम् ॥

कस्माद्वा कस्य सन्त्रासात् मरणे कृतनिश्चयौ? यत्र कृष्णस्य सञ्चारः क्रीडितं च यथासुखम्।

Verse 58

चक्राङ्कितपदा तेन स्थानं ब्रह्मसमं शुभम् ॥ अन्यत्र हि कृतं पापं तीर्थमासाद्य गच्छति ॥

चक्राङ्कितपदा तेन स्थानं ब्रह्मसमं शुभम्; अन्यत्र कृतं पापं तीर्थमासाद्य नश्यति।

Verse 59

तीर्थे च यत्कृतं पापं वज्रलेपो भविष्यति ॥ द्वावेतौ च यथावश्यं गङ्गासागरसम्गमे ॥

तीर्थे यत्कृतं पापं वज्रलेपो भविष्यति; एतौ द्वावपि निश्चयेन गङ्गासागरसमागमे।

Verse 60

सकृदेव नरः स्नात्वा मुच्यते ब्रह्महत्यया ॥ पृथिव्यां यानि तीर्थानि सर्वाण्येवाभिषेचनात् ॥

सकृदेव नरः स्नात्वा मुच्यते ब्रह्महत्यया; पृथिव्यां यानि तीर्थानि सर्वाण्येवाभिषेचनात्।

Verse 61

तत्पञ्चतीर्थस्नानेन समं नास्त्यत्र संशयः ॥ एकादश्यां च विश्रान्तौ द्वादश्यां सौकरे तथा ॥

तत्पञ्चतीर्थस्नानेन समं नास्त्यत्र संशयः। एकादश्यां विश्रान्तौ च द्वादश्यां सौकरे तथा॥

Verse 62

त्रयोदश्यां नैमिषे च प्रयागे च चतुर्दशीम् ॥ कार्त्तिक्यां पुष्करे चैव कार्त्तिकस्य सितासिते ॥

त्रयोदश्यां नैमिषे च प्रयागे च चतुर्दशीम्। कार्त्तिक्यां पुष्करे चैव कार्त्तिकस्य सितासिते॥

Verse 63

कालेष्वेषु नरः स्नात्वा सर्वपापं व्यपोहति ॥ मथुरायां च तीर्थेभ्यो विश्रान्तः पञ्चतीर्थके ॥

कालेष्वेषु नरः स्नात्वा सर्वपापं व्यपोहति। मथुरायां च तीर्थेभ्यो विश्रान्तः पञ्चतीर्थके॥

Verse 64

कृष्णगङ्गा दशगुणं लभते च दिनेदिने ॥ ज्ञातोऽज्ञातो वा अपि यत्पापं समुपार्जितम् ॥

कृष्णगङ्गायां दशगुणं लभते च दिनेदिने। ज्ञातोऽज्ञातो वा अपि यत्पापं समुपार्जितम्॥

Verse 65

सुकृतं दुष्कृतं चापि मथुरायां प्रणश्यति ॥ वराहेण पुरा चेदं पृथिव्यै कथितं शुभम् ॥

सुकृतं दुष्कृतं चापि मथुरायां प्रणश्यति। वराहेण पुरा चेदं पृथिव्यै कथितं शुभम्॥

Verse 66

तीर्थानां गुणमाहात्म्यं महापातकनाशनम् ॥ सर्वदेवमयो योऽसौ सर्ववेदमयस्तथा ॥

तीर्थानां गुणमाहात्म्यं महापातकनाशनम्। सर्वदेवमयो योऽसौ सर्ववेदमयस्तथा॥

Verse 67

अनन्तश्चाप्रमेयश्च यस्य चान्तो न विद्यते ॥ यस्य श्रोत्रैकदेशे तु आकाशो लेशमात्रकः ॥

अनन्तश्चाप्रमेयश्च यस्य चान्तो न विद्यते। यस्य श्रोत्रैकदेशे तु आकाशो लेशमात्रकः॥

Verse 68

विलीनो ज्ञायते नैव तस्य देवस्य का कथा ॥ तथा नयनयोः प्रान्ते तेजो लीनं न दृश्यते ॥

विलीनो ज्ञायते नैव तस्य देवस्य का कथा। तथा नयनयोः प्रान्ते तेजो लीनं न दृश्यते॥

Verse 69

निःश्वासे च विलीनोऽसौ वायुर्नष्टो न दृश्यते ॥ खुराग्रेषु तथा लीनाः समुद्राः सप्त च प्रभोः ॥

निःश्वासे च विलीनोऽसौ वायुर्नष्टो न दृश्यते। खुराग्रेषु तथा लीनाः समुद्राः सप्त च प्रभोः॥

Verse 70

दृश्यन्ते स्वेदसङ्काशा नाममात्रा यथा पुरा ॥ रोमकूपान्तरे लग्ना सशैलवनकानना

दृश्यन्ते स्वेदसङ्काशा नाममात्रा यथा पुरा। रोमकूपान्तरे लग्ना सशैलवनकानना॥

Verse 71

नष्टा पृथ्वी न लभ्येत तस्माद्देवात्तु कोऽधिकः ॥ सोऽत्र तीर्थपरित्राणं कुर्वन्देवः स्वयं प्रभुः

यदि पृथ्वी नश्येत् तर्हि पुनर्न लभ्येत; तस्मात् तस्माद् देवात् कोऽधिकः? अत्र स एव प्रभुः स्वयं देवः सन् तीर्थपरित्राणं करोति।

Verse 72

वराहः संस्थितः साक्षात्पुराणं येन सूचितम् ॥ पृथिव्याः सर्वसन्देहान् स्फोटयामास योऽव्ययः

वराहः साक्षात् संस्थितः, येन पुराणमिदं सूचितम्; स एव अव्ययः पृथिव्याः सर्वसन्देहान् स्फोटयामास।

Verse 73

नवम्यां ज्येष्ठ शुक्लस्य स्नात्वा गङ्गोदके नरः ॥ सूकरे तु त्रिरात्रं च मानवो दीपदः सकृत्

ज्येष्ठशुक्लनवम्यां गङ्गोदके स्नात्वा नरः; सूकरे तु त्रिरात्रं व्रतं कुर्यात्, मानवो दीपदानं सकृद् दद्यात्।

Verse 74

दत्त्वा दानं यथाशक्ति सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ कालिञ्जरे च द्वादश्यां स्नात्वा सम्पूज्य देवताम्

यथाशक्ति दानं दत्त्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते; कालिञ्जरे च द्वादश्यां स्नात्वा देवतां सम्यक् सम्पूज्य…

Verse 75

द्वादशादित्यसङ्काशो विमाने च समास्थितः ॥ विष्णुना समनुज्ञातो विष्णुलोके महीयते

द्वादशादित्यसङ्काशः विमाने समास्थितः; विष्णुना समनुज्ञातः स विष्णुलोके महीयते।

Verse 76

वराह उवाच ॥ एवं सुखदशब्देन देववाण्या प्रचोदितः ॥ पाञ्चालसंज्ञकस्तत्र सुमन्तुं पर्यपृच्छत

वराह उवाच—एवं सुखदशब्दैर्देववाण्या प्रचोदितः स पाञ्चालसंज्ञकस्तत्र सुमन्तुं पर्यपृच्छत्।

Verse 77

अस्मद्गुरुः पिता त्वं च ब्रूहि किं करवाणि वै ॥ पावकालम्भनं मे स्यादुताहो तीर्थसेवनम्

अस्मद्गुरुः पिता त्वं च; ब्रूहि किं करवाणि वै। पावकालम्भनं मे स्याद् उताहो तीर्थसेवनम्॥

Verse 78

त्रिरात्रं कृच्छ्रपाराक चान्द्रायणमथापि वा ॥ तव पादाङ्किते वापि स्थित्वा मोक्षमवाप्नुयाम्

त्रिरात्रं कृच्छ्रपाराकं चान्द्रायणमथापि वा। तव पादाङ्किते वापि स्थित्वा मोक्षमवाप्नुयाम्॥

Verse 79

आकाशभारती यत्तु तत्सत्यं नानृतं क्वचित् ॥ मया प्रत्यक्षतः पूर्वं तव गात्रेषु पातकम्

आकाशभारती यत्तु तत्सत्यं नानृतं क्वचित्। मया प्रत्यक्षतः पूर्वं तव गात्रेषु पातकम्॥

Verse 80

दिनेदिने च स्नानात्प्राक् प्रतिगच्छति नित्यशः ॥ आश्रमे त्वं स्थितश्चात्र निर्मलश्च शशी यथा ॥

दिनेदिने च स्नानात्प्राक् प्रतिगच्छति नित्यशः। आश्रमे त्वं स्थितश्चात्र निर्मलश्च शशी यथा॥

Verse 81

तिष्ठोपरमितः पापाद्यावৎकालं च जीवसि ॥ इयं तु भगिनी पापादुपावृत्ता सती परम् ॥

तिष्ठ पापात् उपरमितः यावत्कालं च जीवसि। इयं तु भगिनी पापाद् उपावृत्ता सती परम्॥

Verse 82

कृष्णगङ्गोद्भवस्यापि तथा कालिञ्जरस्य च ॥ सूकरस्य च माहात्म्यं यथा ते वर्णितं पुरा ॥

कृष्णगङ्गोद्भवस्यापि तथा कालिञ्जरस्य च। सूकरस्य च माहात्म्यं यथा ते वर्णितं पुरा॥

Verse 83

यः शृणोति वरारोहे श्रद्धया परया युतः ॥ पठति प्रातरेवापि न स पापेन लिप्यते ॥

यः शृणोति वरारोहे श्रद्धया परया युतः। पठति प्रातरेवापि न स पापेन लिप्यते॥

Verse 84

सप्तजन्मकृतं पापं तस्य सर्वं व्यपोहति ॥ फलं च गोशतस्यापि दत्तस्य समवाप्नुयात् ॥ अमृतत्वं च लभते स्वर्गलोकं च गच्छति ॥

सप्तजन्मकृतं पापं तस्य सर्वं व्यपोहति। फलं च गोशतस्यापि दत्तस्य समवाप्नुयात्। अमृतत्वं च लभते स्वर्गलोकं च गच्छति॥

Verse 85

स्नात्वा तीर्थे समीपे च कृष्णगङ्गोद्भवे सदा ॥ एवं नित्यं प्रसक्तो हि करोति द्रव्यगर्वितः ॥

स्नात्वा तीर्थे समीपे च कृष्णगङ्गोद्भवे सदा। एवं नित्यं प्रसक्तो हि करोति द्रव्यगर्वितः॥

Verse 86

अस्ति किञ्चिन्महत्पापं तव प्रच्छन्नसम्भवम् ॥ अस्यां तीर्थप्रभावेण स्नानाद्गच्छति दूरतः ॥

अस्ति किञ्चिन्महत्पापं तव प्रच्छन्नसम्भवम्। अस्यां तीर्थप्रभावेण स्नानाद्गच्छति दूरतः॥

Verse 87

दुर्भिक्षपीडिते राष्ट्रे गतौ तौ दक्षिणापथम् ॥ नर्मदादक्षिणे कूले ब्राह्मणानां पुरोत्तमे ॥

दुर्भिक्षपीडिते राष्ट्रे गतौ तौ दक्षिणापथम्। नर्मदादक्षिणे कूले ब्राह्मणानां पुरोत्तमे॥

Verse 88

तैस्तै रुपायैर्विविधैर्जीवयित्वा च तं नरम् ॥ लब्धप्राणं तु तं दृष्ट्वा पप्रच्छुर्मोहकारणम् ॥

तैस्तै रुपायैर्विविधैर्जीवयित्वा च तं नरम्। लब्धप्राणं तु तं दृष्ट्वा पप्रच्छुर्मोहकारणम्॥

Verse 89

पाञ्चालोऽपि विधानॆन नमस्कृत्य मुनिं गुरुम् ॥ सुमन्तुं च महाभागमुपविश्याग्रतश्च सः ॥

पाञ्चालोऽपि विधानेन नमस्कृत्य मुनिं गुरुम्। सुमन्तुं च महाभागमुपविश्याग्रतश्च सः॥

Verse 90

तत्सत्यं मम सञ्जातमगम्यागमपातकम् ॥ तत्पापस्य विशुद्ध्यर्थं देहत्यागं करोमि वै ॥

तत्सत्यं मम सञ्जातमगम्यागमपातकम्। तत्पापस्य विशुद्ध्यर्थं देहत्यागं करोमि वै॥

Verse 91

असिकुण्डे सरस्वत्यां तथा कालिञ्जरस्य च ॥ पञ्चतीर्थाभिषेकाच्च यत्फलं लभते नरः ॥

असिकुण्डे सरस्वत्यां तथा कालिञ्जरेऽपि च । पञ्चतीर्थाभिषेकाच्च यत्फलं नरः प्राप्नोति तत् ।

Verse 92

तस्य सन्दर्शनादेव सर्वपापविवर्जितः ॥ तत्क्षणादेव जायेत नात्र कार्याविचारणा ॥

तस्य सन्दर्शनमात्रेण सर्वपापविवर्जितः । तत्क्षणादेव जायेत नात्र कार्याविचारणा ।

Verse 93

सगतिश्च विपापा च भविष्यति न संशयः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ एवं प्रभावस्तीर्थस्य मथुरायां वसुन्धरे ॥

सगतिश्च विपापा च भविष्यति न संशयः । श्रीवराह उवाच । एवं प्रभावस्तीर्थस्य मथुरायां वसुन्धरे ।