Varaha Purana 142.21: Adhyaya 142, Shloka 21

The Greatness of Esoteric Practice: Menstrual Impurity, Mental Equanimity, and Seasonal Conjugal Ethics

Devanagari script

जाग्रतः स्वपतो वापि शृण्वतः पश्यतोऽपि वा ॥ यो मां चित्ते चिन्तयति मच्चिन्तस्य च किं भयम् ॥

Sanskrit recitationVaraha Purana 142.21

Transliteration

jāgrataḥ svapato vāpi śṛṇvataḥ paśyato ’pi vā | yo māṃ citte cintayati maccintasya ca kiṃ bhayam ||

Translation

जाग्रतः स्वपतो वापि शृण्वतः पश्यतोऽपि वा; यो मां चित्ते चिन्तयति मच्चिन्तस्य च किं भयम्।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• जाग्रतः: of (one) awake
• जाग्रतः: अधिकरण-सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: जाग्रत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; ‘of one who is awake’ (genitive singular)

• स्वपतः: of (one) sleeping
• स्वपतः: अधिकरण-सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: स्वपत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; ‘of one who sleeps’

• वा: or
• वा: समुच्चय/विकल्प (Disjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-अव्यय (particle of alternative)

• अपि: also/even
• अपि: सम्बन्ध (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अप्यर्थक-अव्यय (also/even)

• शृण्वतः: of (one) listening
• शृण्वतः: अधिकरण-सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: शृण्वत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; ‘of one who hears/listens’

• पश्यतः: of (one) seeing
• पश्यतः: अधिकरण-सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: पश्यत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; ‘of one who sees’

• अपि: also/even
• अपि: सम्बन्ध (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अप्यर्थक-अव्यय (also/even)

• वा: or
• वा: समुच्चय/विकल्प (Disjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-अव्यय (or)

• यः: who
• यः: कर्ता (Karta/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; relative pronoun ‘who’

• माम्: me
• माम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; ‘me’

• चित्ते: in (the) mind
• चित्ते: अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चित्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; locative ‘in the mind’

• चिन्तयति: thinks of / meditates on
• चिन्तयति: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: चिन्त् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; ‘thinks/meditates’

• मत्-चिन्तस्य: of one who thinks of me
• मत्-चिन्तस्य: सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: मत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चिन्त (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative): ‘my-thought’; पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; ‘of one whose thought is (on) me / of one thinking of me’

• च: and
• च: समुच्चय (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• किम्: what
• किम्: विशेष्य/प्रश्न (Interrogative complement)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; interrogative ‘what?’ (here: ‘what (is)’)

• भयम्: fear
• भयम्: कर्ता/विषय (Subject/Topic)
• Type: Noun
• Root: भय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘fear’

Speaker

Varāha

Tags

• Classical Literature
• Vaishnavism
• Mindfulness
• Soteriology

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It exemplifies Purāṇic synthesis of devotion (bhakti) with yogic interiorization (citta-cintā), a common medieval Sanskrit strategy for making liberation discourse accessible.

Which geographic location is identified?

No geographic location is named in this verse; the focus is psychological and ethical rather than topographical.

What is the primary ethical instruction?

Sustained inner recollection/meditation is presented as a stabilizing discipline that diminishes fear.