Varaha Purana 116.16: Adhyaya 116, Shloka 16

An Exposition on the Causes of Happiness and Suffering

Devanagari script

शुष्कान्नं केचिदश्नन्ति ततो दुःखतरं नु किम् ॥ वरवस्त्रावृतां शय्यां समासेवति भूषिताम्

Sanskrit recitationVaraha Purana 116.16

Transliteration

śuṣkānnaṃ kecid aśnanti tato duḥkhataraṃ nu kim || vara-vastrāvṛtāṃ śayyāṃ samāsevati bhūṣitām

Translation

केचित् शुष्कान्नं भुञ्जते—ततो दुःखतरं नु किम्। अपरः वरवस्त्रावृतां भूषितां शय्यां समासेवते॥

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• शुष्क-अन्नम्: dry food
• शुष्क-अन्नम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शुष्क (प्रातिपदिक) + अन्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-समासः (शुष्कम् अन्नम्)

• केचित्: some (people)
• केचित्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित् (निपात)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; अनिश्चितवाचक सर्वनाम

• अश्नन्ति: eat
• अश्नन्ति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अश् (धातु)
• Form: लट्-लकार, परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, बहुवचन

• ततः: then
• ततः: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रियाविशेषण

• दुःखतरम्: more painful
• दुःखतरम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दुःखतर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तुलनात्मक विशेषण

• नु: indeed?
• नु: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: नु (अव्यय)
• Form: अव्यय, निपात

• किम्: what?
• किम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; प्रश्नवाचक

• वर-वस्त्र-आवृताम्: covered with fine garments
• वर-वस्त्र-आवृताम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वर (प्रातिपदिक) + वस्त्र (प्रातिपदिक) + आवृत (प्रातिपदिक; √वृ, क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समासः (वरैः वस्त्रैः आवृता)

• शय्याम्: bed
• शय्याम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शय्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• समासेवति: he resorts to / enjoys
• समासेवति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्+आ+सेव् (धातु)
• Form: लट्-लकार, परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• भूषिताम्: adorned
• भूषिताम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भूषित (प्रातिपदिक; √भूष्, क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-कृदन्त विशेषण

Speaker

Varāha (default, instructional voice)

Tags

• Classical Literature
• Purāṇic Studies
• Cultural History
• Moral Philosophy

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It documents a moralizing contrast between austerity/privation and luxury, a common frame for discussing karmic outcomes in Purāṇic discourse.

Which geographic location is identified?

None; the contrast is domestic and social rather than geographic.

What is the primary ethical instruction?

To recognize how worldly comforts and deprivations are unstable and often framed as results within karmic narratives.