Valli 2.2

Verse 2.2.1

पुरमेकादशद्वारमजस्यावक्रचेतसः । अनुष्ठाय न शोचति विमुक्तश्च विमुच्यते । एतद्वै तत् ॥१॥

अजस्य अवक्रचेतसः एकादशद्वारं पुरं—तस्मिन् अनुष्ठाय प्रविश्य—न शोचति; विमुक्तः सन् पुनरपि विमुच्यते। एतद्वै तत् ॥१॥

Verse 2.2.2

हंसः शुचिषद्वसुरान्तरिक्षसद् होता वेदिषदतिथिर्दुरोणसत् । नृषद्वरसदृतसद्व्योमसद् अब्जा गोजा ऋतजा अद्रिजा ऋतं बृहत् ॥२॥

हंसः शुचिषदि विराजते, वसुरन्तरिक्षे निवसति; होता वेदिषदि आसीनः, अतिथिर्दुरोणे वसन्। नृषत् वरसत् ऋतसत् व्योमसत्—अब्द्जः गोजः ऋतजः अद्रिजः—एष एव बृहदृतम्॥२॥

Verse 2.2.3

ऊर्ध्वं प्राणमुन्नयत्यपानं प्रत्यगस्यति । मध्ये वामनमासीनं विश्वे देवा उपासते ॥३॥

स ऊर्ध्वं प्राणम् उन्नयति, अपानं प्रत्यगस्यति। मध्ये वामनम् आसीनं विश्वे देवाः उपासते॥३॥

Verse 2.2.4

अस्य विस्रंसमानस्य शरीरस्थस्य देहिनः । देहाद्विमुच्यमानस्य किमत्र परिशिष्यते । एतद्वै तत् ॥४॥

अस्य देहिनः शरीरस्थस्य विस्रंसमानस्य, देहाद् विमुच्यमानस्य—अत्र किं परिशिष्यते? एतद्वै तत्॥४॥

Verse 2.2.5

न प्राणेन नापानेन मर्त्यो जीवति कश्चन । इतरेण तु जीवन्ति यस्मिन्नेतावुपाश्रितौ ॥५॥

न कश्चन मर्त्यः केवलं प्राणेन वा अपानेन वा जीवति; अपि तु अन्येनैव तत्त्वेन जीवन्ति, यस्मिन्नेतौ प्राणापानौ उपाश्रितौ।

Verse 2.2.6

हन्त त इदं प्रवक्ष्यामि गुह्यं ब्रह्म सनातनम् । यथा च मरणं प्राप्य आत्मा भवति गौतम ॥६॥

हन्त, ते गुह्यं सनातनं ब्रह्म प्रवक्ष्यामि; यथा मरणं प्राप्य आत्मा भवति, हे गौतम।

Verse 2.2.7

योनिमन्ये प्रपद्यन्ते शरीरत्वाय देहिनः । स्थाणुमन्येऽनुसंयन्ति यथाकर्म यथाश्रुतम् ॥७॥

केचित् देहिनः शरीरत्वाय योनिं प्रपद्यन्ते; केचित् तु स्थाणुम् अनुसंयन्ति—यथाकर्म यथाश्रुतम्।

Verse 2.2.8

य एष सुप्तेषु जागर्ति कामं कामं पुरुषो निर्मिमाणः । तदेव शुक्रं तद् ब्रह्म तदेवामृतम् उच्यते । तस्मिँल्लोकाः श्रिताः सर्वे तदु नात्येति कश्चन । एतद्वै तत् ॥८॥

यः सुप्तेषु जनेषु जागर्ति, स एव पुरुषः कामं कामं निर्मिमाणः। तदेव शुक्लं पवित्रं, तदेव ब्रह्म, तदेवामृतम् इति उच्यते। तस्मिन् सर्वे लोकाः श्रिताः; तत् कश्चन नात्येति। एतद्वै तत्॥८॥

Verse 2.2.9

अग्निर्यथैको भुवनं प्रविष्टो रूपं रूपं प्रतिरूपो बभूव । एकस्तथा सर्वभूतान्तरात्मा रूपं रूपं प्रतिरूपो बहिश्च ॥९॥

यथा एकोऽग्निः भुवनं प्रविष्टः रूपं रूपं प्रतिरूपो बभूव, तथा एकः सर्वभूतान्तरात्मा रूपं रूपं प्रतिरूपो बभूव, बहिश्च तिष्ठति॥९॥

Verse 2.2.10

वायुर्यथैको भुवनं प्रविष्टो रूपं रूपं प्रतिरूपो बभूव । एकस्तथा सर्वभूतान्तरात्मा रूपं रूपं प्रतिरूपो बहिश्च ॥१०॥

यथा एको वायुः भुवनं प्रविष्टः रूपं रूपं प्रतिरूपो बभूव, तथा एकः सर्वभूतान्तरात्मा रूपं रूपं प्रतिरूपो बभूव, बहिश्च तिष्ठति॥१०॥

Verse 2.2.11

सूर्यो यथा सर्वलोकस्य चक्षुः न लिप्यते चाक्षुषैर्बाह्यदोषैः । एकस्तथा सर्वभूतान्तरात्मा न लिप्यते लोकदुःखेन बाह्यः ॥११॥

यथा सूर्यः सर्वलोकस्य चक्षुः सन् चाक्षुषैर्बाह्यदोषैर्न लिप्यते, तथा एकः सर्वभूतान्तरात्मा लोकदुःखेन न लिप्यते, स तस्माद्बाह्य एव।

Verse 2.2.12

एको वशी सर्वभूतान्तरात्मा एकं रूपं बहुधा यः करोति । तमात्मस्थं येऽनुपश्यन्ति धीराः तेषां सुखं शाश्वतं नेतरेषाम् ॥१२॥

एकः वशी सर्वभूतान्तरात्मा यः एकं रूपं बहुधा करोति; तमात्मस्थं ये धीराः अनुपश्यन्ति, तेषां सुखं शाश्वतं, न इतरेषाम्।

Verse 2.2.13

नित्योऽनित्यानां चेतनश्चेतनानाम् एको बहूनां यो विदधाति कामान् । तमात्मस्थं येऽनुपश्यन्ति धीराः तेषां शान्तिः शाश्वती नेतरेषाम् ॥१३॥

अनित्यानां मध्ये नित्यः, चेतनानां मध्ये चेतनः, बहूनां मध्ये एकः यः कामान् विदधाति; तमात्मस्थं ये धीराः अनुपश्यन्ति, तेषां शान्तिः शाश्वती, न इतरेषाम्।

Verse 2.2.14

तदेतदिति मन्यन्तेऽनिर्देश्यं परमं सुखम् । कथं नु तद्विजानीयां किमु भाति विभाति वा ॥१४॥

तदेतदिति मन्यन्ते—अनिर्देश्यं परमं सुखम्। कथं नु तद्विजानीयां—किं स्वयमेव भाति, उत परतो विभाति वा॥

Verse 2.2.15

न तत्र सूर्यो भाति न चन्द्रतारकं नेमा विद्युतो भान्ति कुतोऽयमग्निः । तमेव भान्तमनुभाति सर्वं तस्य भासा सर्वमिदं विभाति ॥१५॥

तत्र न सूर्यो भाति, न चन्द्रतारकं; नेमा विद्युतो भान्ति—कुतोऽयमग्निः। तमेव भान्तमनुभाति सर्वं; तस्य भासा सर्वमिदं विभाति॥