Ishavasya

Verse 1

ईशावास्यमिदं सर्वं यत्किञ्च जगत्यां जगत् । तेन त्यक्तेन भुञ्जीथा मा गृधः कस्यस्विद्धनम् ॥१॥

ईशेन सर्वमिदं जगत् व्याप्यावृतम्; तेन त्यागभावेन भुञ्जीथाः, कस्यचित् धनं मा गृधः।

Verse 2

कुर्वन्नेवेह कर्माणि जिजीविषेच्छतं समाः । एवं त्वयि नान्यथेतोऽस्ति न कर्म लिप्यते नरे ॥२॥

इह कर्माणि एव कुर्वन् शतं समाः जिजीविषेत्; एवं त्वयि नान्यथाऽस्ति, नरे कर्म न लिप्यते।

Verse 3

असुर्या नाम ते लोका अन्धेन तमसाऽऽवृताः । ताँस्ते प्रेत्याभिगच्छन्ति ये के चात्महनो जनाः ॥३॥

असूर्या नाम ते लोका अन्धेन तमसा आवृताः; आत्महना ये जनाः, ते प्रेत्य तान् एव अभिगच्छन्ति।

Verse 4

अनेजदेकं मनसो जवीयो नैनद्देवा आप्नुवन्पूर्वमर्षत् । तद्धावतोऽन्यानत्येति तिष्ठत्तस्मिन्नपो मातरिश्वा दधाति ॥४॥

एकं ब्रह्म अनेजत्—अचलम्; मनसः अपि जवीयः। देवा न एनत् आप्नुवन्, यतः तत् पूर्वमेव अर्षत्। तिष्ठन् अपि धावतः अन्यान् अत्येति; तस्मिन् मातरिश्वा अपः दधाति।

Verse 5

तदेजति तन्नैजति तद्दूरे तद्वन्तिके । तदन्तरस्य सर्वस्य तदु सर्वस्यास्य बाह्यतः ॥५॥

तत् एजति च न एजति; तत् दूरे च अन्तिके च। तत् सर्वस्य अन्तरम्; तत् अस्य सर्वस्य बाह्यतः अपि।

Verse 6

यस्तु सर्वाणि भूतान्यात्मन्येवानुपश्यति । सर्वभूतेषु चात्मानं ततो न विजुगुप्सते ॥६॥

यः तु सर्वाणि भूतानि आत्मनि एव अनुपश्यति, सर्वभूतेषु च आत्मानं पश्यति; ततः सः न विजुगुप्सते, न द्वेषं करोति।

Verse 7

यस्मिन् सर्वाणि भूतानि आत्मैवाभूद्विजानतः । तत्र को मोहः कः शोक एकत्वमनुपश्यतः ॥७॥

यस्मिन् विजानतः सर्वाणि भूतानि आत्मैवाभवन्, एकत्वमनुपश्यतः तत्र कः मोहः, कः शोकः?

Verse 8

स पर्यगाच्छुक्रमकायमव्रणमस्नाविरं शुद्धमपापविद्धम् । कविर्मनीषी परिभूः स्वयम्भू याथातथ्यतोऽर्थान् व्यदधाच्छाश्वतीभ्यः समाभ्यः ॥८॥

सः सर्वतः पर्यगात्—शुक्रम्, अकायम्, अव्रणम्, अस्नाविरम्, शुद्धम्, अपापविद्धम्; कविः मनीषी परिभूः स्वयम्भूः, याथातथ्यतः अर्थान् शाश्वतीभ्यः समाभ्यः व्यदधात्।

Verse 9

अन्धं तमः प्रविशन्ति येऽविद्यामुपासते । ततो भूय इव ते तमो य उ विद्यायां रताः ॥९॥

येऽविद्यामुपासते तेऽन्धं तमः प्रविशन्ति; ये तु विद्यायां रताः, ते ततो भूय इव तमः प्रविशन्ति।

Verse 10

अन्यदेवाहुर्विद्ययाऽन्यदाहुरविद्यया । इति शुश्रुम धीराणां ये नस्तद्विचचक्षिरे ॥१०॥

विद्यया इति केचिदन्यदेव फलमाहुः, अविद्यया इति चान्यदेव; इति वयं धीराणां मुखात् शुश्रुम, ये नः तदर्थं सम्यग् विविच्य व्याचचक्षिरे।

Verse 11

विद्यां चाविद्यां च यस्तद्वेदोभयं सह । अविद्यया मृत्युं तीर्त्वा विद्ययाऽमृतमश्नुते ॥११॥

यः पुरुषो विद्यां च अविद्यां च—उभयं सह—तत्त्वतः वेत्ति; सः अविद्यया मृत्युं तीर्त्वा, विद्यया अमृतत्वम् अश्नुते।

Verse 12

अन्धं तमः प्रविशन्ति येऽसम्भूतिमुपासते । ततो भूय इव ते तमो य उ सम्भूत्यां रताः ॥१२॥

ये असम्भूतिम् उपासते ते अन्धं तमः प्रविशन्ति; ये च सम्भूत्यां रताः, ते ततोऽपि भूय इव घोरतरं तमः प्रविशन्ति।

Verse 13

अन्यदेवाहुः सम्भवात् अन्यदाहुरसम्भवात् । इति शुश्रुम धीराणां ये नस्तद्विचचक्षिरे ॥१३॥

अन्यदेव केचित् सम्भवात् ब्रुवते, अन्यदाहुरसम्भवात्; इति वयं धीराणां वचनं शुश्रुम, ये नः तत्त्वं सम्यग् व्याचचक्षिरे।

Verse 14

सम्भूतिं च विनाशं च यस्तद्वेदोभयं सह । विनाशेन मृत्युं तीर्त्वा सम्भूत्यामृतमश्नुते ॥१४॥

सम्भूतिं च विनाशं च यः सहोभयं वेत्ति; स विनाशेन मृत्युं तीर्त्वा, सम्भूत्यामृतत्वं प्राप्नोति।

Verse 15

हिरण्मयेन पात्रेण सत्यस्यापिहितं मुखम् । तत्त्वं पूषन्नपावृणु सत्यधर्माय दृष्टये ॥१५॥

हिरण्मयेन पात्रेण सत्यस्य मुखमावृतम्; हे पूषन्, तत् त्वं ममापावृणु, सत्यधर्मनिष्ठाय मे दर्शनाय।

Verse 16

पूषन्नेकर्षे यम सूर्य प्राजापत्य व्यूह रश्मीन् समूह। तेजो यत्ते रूपं कल्याणतमं तत्ते पश्यामि। योऽसावसौ पुरुषः सोऽहमस्मि॥१६॥

हे पूषन् एकर्षे, हे यम, हे सूर्य प्राजापत्य—रश्मीन् व्यूह, समूह च। यत्ते कल्याणतमं तेजोरूपं तत्तेऽहं पश्यामि। योऽसौ पुरुषः स एव अहम् अस्मि॥१६॥

Verse 17

वायुरनिलममृतमथेदं भस्मान्तं शरीरम्। ॐ क्रतो स्मर कृतं स्मर क्रतो स्मर कृतं स्मर॥१७॥

वायुः अनिलम् अमृतम् यातु; अथ इदं शरीरं भस्मान्तं भवतु। ॐ—क्रतो स्मर, कृतं स्मर; क्रतो स्मर, कृतं स्मर॥१७॥

Verse 18

अग्ने नय सुपथा राये अस्मान् विश्वानि देव वयुनानि विद्वान्। युयोध्यस्मज्जुहुराणमेनो भूयिष्ठां ते नमउक्तिं विधेम॥१८॥

हे अग्ने, अस्मान् राये सुपथा नय; हे देव, विश्वानि वयुनानि विद्वान्। अस्मत् जुहुराणम् एनः युयोधि; ते भूयिष्ठां नमउक्तिं विधेम॥१८॥