Atma Upanishad: Verse 16
शरीर्यप्यशरीर्येष परिच्छिन्नोऽपि सर्वगः ।
अशरीरं सदा सन्तमिदं ब्रह्मविदं क्वचित्॥
प्रियाप्रिये न स्पृशतस्तथैव च शुभाशुभे ।
तमसा ग्रस्तवद्भानादग्रस्तोऽपि रविर्जनैः॥
ग्रस्त इत्युच्यते भ्रान्त्या ह्यज्ञात्वा वस्तुलक्षणम् ।
तद्वद्देहादिबन्धेभ्यो विमुक्तं ब्रह्मवित्तमम्॥
पश्यन्ति देहिवन्मूढाः शरीराभासदर्शनात् ।
अहिनिर्ल्वयनीवायं मुक्तदेहस्तु तिष्ठति॥
शरीरी अपि । अशरीरी । एषः । परिच्छिन्नः अपि । सर्वगः ।
अशरीरम् । सदा । सन्तम् । इदम् । ब्रह्म-विदम् । क्वचित् ॥
प्रिया-अप्रिये । न । स्पृशतः । तथा एव । च । शुभ-अशुभे ।
तमसा । ग्रस्त-वत् । भानात् । अग्रस्तः अपि । रविः । जनैः ॥
ग्रस्तः । इति । उच्यते । भ्रान्त्या । हि । अज्ञात्वा । वस्तु-लक्षणम् ।
तद्वत् । देह-आदि-बन्धेभ्यः । विमुक्तम् । ब्रह्म-वित्-तमम् ॥
पश्यन्ति । देहिवत् । मूढाः । शरीर-आभास-दर्शनात् ।
अहि-निर्ल्वयनी-इव । अयम् । मुक्त-देहः । तु । तिष्ठति ॥
śarīry apy aśarīry eṣa paricchinno ’pi sarvagaḥ |
aśarīraṃ sadā santaṃ idaṃ brahmavidaṃ kvacit ||
priyāpriye na spṛśatas tathaiva ca śubhāśubhe |
tamasā grastavad bhānād agrasto ’pi ravir janaiḥ ||
grasta ity ucyate bhrāntyā hy ajñātvā vastu-lakṣaṇam |
tadvat dehādi-bandhebhyo vimuktaṃ brahmavittamam ||
paśyanti dehivam mūḍhāḥ śarīrābhāsa-darśanāt |
ahi-nirlvayanī ivāyaṃ mukta-dehas tu tiṣṭhati ||
शरीर्यपि अयम् अशरीर्येव; परिच्छिन्नोऽपि सर्वगः। अशरीरं सदा सन्तं ब्रह्मविदं केचिद् देहिवदिव पश्यन्ति। प्रियाप्रिये न स्पृशतः, तथा शुभाशुभे अपि। यथा रविरग्रस्तोऽपि तमसा ग्रस्तवद्भाति, जनैश्च ‘ग्रस्तः’ इति उच्यते—वस्तुलक्षणाज्ञानजन्यया भ्रान्त्या। तद्वत् देहादिबन्धेभ्यो विमुक्तं ब्रह्मवित्तमं मूढाः शरीराभासदर्शनात् देहिवदिव पश्यन्ति। अहिनिर्ल्वयनीव मुक्तदेहः स तिष्ठति।
Though (appearing) embodied, this one is (in truth) disembodied; though limited, it is all-pervading. This knower of Brahman, ever existing as bodiless, is (seen) by some (as embodied). Pleasant and unpleasant do not touch him; likewise the auspicious and the inauspicious. Though the sun is not eclipsed, people speak of it as ‘eclipsed’ because of its appearance as if seized by darkness. It is called ‘seized’ due to delusion, not knowing the real characteristic of the thing. In the same way, the supreme knower of Brahman, freed from bonds such as the body, is seen by the deluded as if embodied because of the perception of a bodily appearance. Like a snake’s slough, he remains as one whose body is (as it were) cast off—liberated.
- शरीर्यपि→शरीरी अपि
- अशरीर्येष→अशरीरी एषः
- परिच्छिन्नोऽपि→परिच्छिन्नः अपि
- सन्तमिदं→सन्तम् इदम्
- स्पृशतस्तथैव→स्पृशतः तथा एव
- ग्रस्तवद्भानाद→ग्रस्तवत् भानात्
- अग्रस्तोऽपि→अग्रस्तः अपि
- रविर्जनैः→रविः जनैः
- इत्युच्यते→इति उच्यते
- भ्रान्त्या ह्यज्ञात्वा→भ्रान्त्या हि अज्ञात्वा
- तद्वद्देहादिबन्धेभ्यो→तद्वत् देहादिबन्धेभ्यः
- देहिवन्मूढाः→देहिवत् मूढाः
- अहिनिर्ल्वयनीवायं→अहिनिर्ल्वयनी इव अयम्
- मुक्तदेहस्तु→मुक्तदेहः तु
About this Verse
- Central concept
- Jīvanmukti; Atman as aśarīra (bodiless) and asaṅga (untouched); avidyā and adhyāsa (superimposition)
- The mahavakyas
- Supports Advaitic import of ‘अहं ब्रह्मास्मि’ (Aham brahmāsmi) and ‘तत् त्वम् असि’ (Tat tvam asi): the Self is ever free, bondage is only apparent.
- Veda
- Atharva
- Chandas
- Anuṣṭubh (śloka-style); later Upaniṣadic metrical verse (not strict Vedic chandas)
Yoga and practice
Viveka (discrimination) between Self and body-mind; meditation on asaṅgatva (non-contact) and sākṣitva (witness-consciousness); cultivating equanimity toward sukha/duḥkha and śubha/aśubha; nididhyāsana on ‘I am not the body’ (dehātma-buddhi-tyāga).
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Upanishads in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
