Adhyaya 3
Agnihotra and daily fire offerings.
Mantras
Mantra 1
स॒मिधा॒ऽग्निं दु॑वस्यत घृतैर्बो॑धय॒ताति॑थिम् । आस्मि॑न् ह॒व्या जु॑होतन
समिधा अग्निं दुवस्यत; घृतैः अतिथिं बोधयत। अस्मिन् (अग्नौ) हव्याः जुहोत।
Mantra 2
सुस॑मिद्धाय शो॒चिषे॑ घृ॒तं ती॒व्रं जु॑होतन । अ॒ग्नये॑ जा॒तवे॑दसे
सुसमिद्धाय शोचिषे तीव्रं घृतं जुहोत; अग्नये जातवेदसे।
Mantra 3
तं त्वा॑ स॒मिद्भि॑रङ्गिरो घृ॒तेन॑ वर्धयामसि । बृ॒हच्छो॑चा यविष्ठ्य
तं त्वा समिद्भिर् अङ्गिरः घृतेन वर्धयामसि। बृहच्छोचा यविष्ठ्य।
Mantra 4
उप॑ त्वाऽग्ने ह॒विष्म॑तीर्घृ॒ताची॑र्यन्तु हर्यत । जु॒षस्व॑ स॒मिधो॒ मम॑
उप त्वाऽग्ने हविष्मतीर्घृताचीर्यन्तु हर्यत। जुषस्व समिधो मम॥
Mantra 5
भूर्भुव॒: स्वर्द्यौरि॑व भू॒म्ना पृ॑थि॒वीव॑ वरि॒म्णा । तस्या॑स्ते पृथिवि देवयजनि पृ॒ष्ठेऽग्निम॑न्ना॒दम॒न्नाद्या॒याद॑धे
भूर्भुवः स्वर्द्यौरिव भूम्ना पृथिवीव वरिम्णा। तस्यास्ते पृथिवि देवयजनि पृष्ठेऽग्निमन्नादमन्नाद्यायादधे॥
Mantra 6
आ॒यं गौः पृ॒श्निर॑क्रमी॒दस॑दन् मा॒तरं॑ पु॒रः । पि॒तरं॑ च प्र॒यन्त्स्व॑ः ॥
अयं गौः पृश्निरक्रमीद्; असदन् मातरं पुरः। पितरं च प्रयन् स्वः प्राप।
Mantra 7
अ॒न्तश्च॑रति रोच॒नास्य प्रा॒णादपा॑न॒ती । व्य॑ख्यन् महि॒षो दिव॑म्
अन्तश्चरति रोचनास्य; प्राणादपानती। व्यख्यन् महिषो दिवम्।
Mantra 8
त्रि॒jशद्धाम॒ वि रा॑जति॒ वाक् प॑त॒ङ्गाय॑ धीयते । प्रति॒ वस्तो॒रह॒ द्युभि॑ः ॥
त्रिशद्धाम वि राजति वाक् पतङ्गाय धीयते। प्रति वस्तोरह द्युभिः॥
Mantra 9
अ॒ग्निर्ज्योति॒र्ज्योति॑र॒ग्निः स्वाहा॑ । सूर्यो॒ ज्योति॒र्ज्योति॒: सूर्य॒: स्वाहा॑ । अ॒ग्निर्वर्चो॒ ज्योति॒र्वर्चः॒ स्वाहा॑ । सूर्यो॒ वर्चो॒ ज्योति॒र्वर्चः॒ स्वाहा॑ । ज्योति॒: सूर्य॒: सूर्यो॒ ज्योति॒: स्वाहा॑ ॥
अग्निर्ज्योतिः; ज्योतिरग्निः स्वाहा। सूर्यो ज्योतिः; ज्योतिः सूर्यः स्वाहा। अग्निर्वर्चः; ज्योतिर्वर्चः स्वाहा। सूर्यो वर्चः; ज्योतिर्वर्चः स्वाहा। ज्योतिः सूर्यः; सूर्यो ज्योतिः स्वाहा।
Mantra 10
स॒जूर्दे॒वेन॑ सवि॒त्रा स॒जू रात्र्येन्द्र॑वत्या । जु॑षा॒णो अ॒ग्निर्वे॑तु॒ स्वाहा॑ । स॒जूर्दे॒वेन॑ सवि॒त्रा स॒जूरु॒षसेन्द्र॑वत्या । जु॑षा॒णः सूर्यो॑ वेतु॒ स्वाहा॑ ॥
सजूर्देवेन सवित्रा, सजू रात्र्येन्द्रवत्या—जुषाणोऽग्निर्वेतु स्वाहा। सजूर्देवेन सवित्रा, सजूरुषसेन्द्रवत्या—जुषाणः सूर्यो वेतु स्वाहा।
Mantra 11
उ॒प॒प्र॒यन्तो॑ अध्व॒रं मन्त्रं॑ वोचेमा॒ग्नये॑ । आ॒रे अ॒स्मे च॑ शृण्व॒ते
उपप्रयन्तोऽध्वरं, मन्त्रं वोचेमा अग्नये; आरे अस्मे च शृण्वते।
Mantra 12
अ॒ग्निर्मू॒र्धा दि॒वः क॒कुत्पति॑ः पृथि॒व्या अ॒यम् । अ॒पाᳪरेता॑ᳪसि जिन्वति
अग्निर्दिवो मूर्धा ककुत्पतिः; अयम् पृथिव्याः। स अपां रेतांसि जिन्वति।
Mantra 13
उ॒भा वा॑मिन्द्राग्नी आहु॒वध्या॑ उ॒भा राध॑सः स॒ह मा॑द॒यध्यै॑ । उ॒भा दा॒तारा॑वि॒षाᳪर॑यी॒णामु॒भा वाज॑स्य सा॒तये॑ हुवे वाम्
उभौ वामिन्द्राग्नी आह्वानार्हौ; उभौ राधसः सह मदयध्यै। उभौ दाताराविषां रयीणाम्; उभौ वाजस्य सातये हुवे वाम्।
Mantra 14
अ॒यं ते॒ योनि॑रृ॒त्वियो॒ यतो॑ जा॒तो अरो॑चथाः । तं जा॒नन्न॑ग्न॒ आरो॒हाथा॑ नो वर्धया र॒यिम् ॥
अयं ते योनिर् हे ऋत्विय अग्ने यतो जातोऽरोचथाः। तं जानन् अग्न आरोहाथा नो वर्धय रयिम्॥
Mantra 15
अ॒यमि॒ह प्र॑थ॒मो धा॑यि धा॒तृभि॒र्होता॒ यजि॑ष्ठो अध्व॒रेष्वीड्य॑: । यमप्न॑वानो॒ भृग॑वो विरुरु॒चुर्वने॑षु चि॒त्रं वि॒भ्वं॒ वि॒शेवि॑शे
अयमिह प्रथमो धायि धातृभिर् होता यजिष्ठोऽध्वरेष्वीड्यः। यमप्नवानो भृगवो विरुरुचुर्वनेषु चित्रं विभ्वं विशेविशे॥
Mantra 16
अ॒स्य प्र॒त्नामनु॒ द्युत॑ᳪशु॒क्रं दु॑दुह्रे॒ अह्र॑यः । पय॑: सहस्र॒सामृषि॑म्
अस्य प्रत्नाम् अनु द्युतं शुक्रम् अह्रयः दुदुह्रे—पयः सहस्रसामृषिम्।
Mantra 17
त॑नू॒पा अ॑ग्नेऽसि त॒न्वं॒ मे पाह्यायु॒र्दा अ॑ग्ने॒ऽस्यायु॑र्मे देहि व॑र्चो॒दा अ॑ग्नेऽसि॒ वर्चो॑ मे देहि । अग्ने॒ यन्मे॑ त॒न्वा॒ ऊ॒नं तन्म॒ आपृ॑ण ।
तनूपा अग्नेऽसि तन्वं मे पाहि। आयुर्दा अग्ने स्यायुर्मे देहि। वर्चोदा अग्नेऽसि वर्चो मे देहि। अग्ने यन्मे तन्वा ऊनं तन्मे आपृण॥
Mantra 18
इन्धा॑नास्त्वा श॒तᳪहिमा॑ द्यु॒मन्त॒ᳪसमि॑धीमहि । वय॑स्वन्तो वय॒स्कृत॒ सह॑स्वन्तः सह॒स्कृत॑म् । अग्ने॑ सपत्न॒दम्भ॑न॒मद॑ब्धासो॒ अदा॑भ्यम् । चित्रा॑वसो स्व॒स्ति ते॑ पा॒रम॑शीय ।
हे अग्ने, शतं हिमानि सहमानं द्युमन्तं त्वाम् इन्धानाः वयं समिधीमहि। वयस्वन्तो वयस्कृतः, सहस्वन्तः सहस्कृतम्। अग्ने सपत्नदम्भनम्, अदब्धासोऽदाभ्यम्। चित्रावसो, स्वस्ति ते; पारम् अशीय।
Mantra 19
सं त्वम॑ग्ने॒ सूर्य॑स्य॒ वर्च॑सागथा॒ः समृषी॑णाᳪ स्तु॒तेन॑ । सं प्रि॒येण॒ धाम्ना॒ सम॒हमायु॑षा॒ सं वर्च॑सा॒ सं प्र॒जया॒ सᳪ रा॒यस्पोषे॑ण ग्मिषीय ॥
सं त्वम् अग्ने सूर्यस्य वर्चसा अगथाः; सम् ऋषीणां स्तुतेन। सं प्रियेण धाम्ना, सम् अहम् आयुषा, सं वर्चसा, सं प्रजया, सं रायस्पोषेण ग्मिषीय।
Mantra 20
अन्ध॒ स्थान्धो॑ वो भक्षीय॒ मह॑ स्थ॒ महो॑ वो भक्षी॒य॒ ऊर्ज॒ स्थोर्जं॑ वो भक्षीय रा॒यस्पोष॑ स्थ रा॒यस्पोषं॑ वो भक्षीय
अन्धस्थान्धो वः भक्षीय; महः स्थ महो वः भक्षीय; ऊर्जः स्थोर्जं वः भक्षीय; रायस्पोषः स्थ रायस्पोषं वः भक्षीय।
Mantra 21
रेव॑ती॒ रम॑ध्वम॒स्मिन्योना॑व॒स्मिन् गो॒ष्ठेऽस्मिंल्लो॒के॒ऽस्मिन्क्षये॑ । इहै॒व स्त॒ माप॑गात
रेवती रमध्वमस्मिन्योना वस्मिन् गोष्ठेऽस्मिंल्लोकेऽस्मिन्क्षये। इहैव स्त मापगात।
Mantra 22
स॒ᳪहि॒तासि॑ विश्वरू॒प्यू॒र्जा मावि॑श गौप॒त्येन॑ । उप॑ त्वाग्ने दि॒वेदि॑वे॒ दोषा॑वस्तर्द्धि॒या व॒यम् । नमो॒ भर॑न्त॒ एम॑सि
त्वं संहितासि सुयोजिता विश्वरूप्य् ऊर्जासहितं माविश गौपत्येन। उप त्वाग्ने दिवेदिवे दोषावस्तर्द्धिया वयं नमो भरन्त एमसि।
Mantra 23
राज॑न्तमध्व॒राणां॑ गो॒पामृ॒तस्य॒ दीदि॑विम् । वर्ध॑मान॒ᳪ स्वे दमे॑
राजन्तमध्वराणां गोपामृतस्य दीदिविम्। वर्धमानᳪ स्वे दमे।
Mantra 24
स न॑: पि॒तेव॑ सू॒नवेऽग्ने॑ सूपाय॒नो भ॑व । सच॑स्वा नः स्व॒स्तये॑ ॥
हेऽग्ने, स नः पितेव सूनवे सूपायनो भव। नः स्वस्तये सचस्व।
Mantra 25
अग्ने॒ त्वं नो॒ अन्त॑म उ॒त त्रा॒ता शि॒वो भ॑वा वरू॒थ्य॒: । वसु॑र॒ग्निर्वसुश्र॑वा॒ अच्छा॑ नक्षि द्यु॒मत्त॑मᳪ र॒यिं दा॑:
अग्ने त्वं नोऽन्तमः, उत त्राता; शिवो भव वरूथ्यः। वसुरग्निर्वसुश्रवाः, अच्छ नक्षि द्युमत्तमं रयिं; दाः धनानि।
Mantra 26
तं त्वा॑ शोचिष्ठ दीदिवः सु॒म्नाय॑ नू॒नमी॑महे॒ सखि॑भ्यः । स नो॑ बोधि श्रु॒धी हव॑मुरु॒ष्या णो॑ अधाय॒तः सम॑स्मात्
हे शोचिष्ठ दीदिवः! सखिभ्यः सुम्नाय नूनं त्वां वयं ईमहे। स नः बोधि, श्रुधी हवं; उरुष्य नः अधायतः समस्मात्।
Mantra 27
इड॒ एह्यदि॑त॒ एहि॑ काम्या॒ एत॑ । मयि॑ वः काम॒धर॑णं भूयात्
इडे, एहि; अदिते, एहि; काम्ये, एत। मयि वः कामधारणं भूयात्।
Mantra 28
सो॒मान॒ᳪ स्वर॑णं कृणु॒हि ब्र॑ह्मणस्पते । क॒क्षीव॑न्तं॒ य औ॑शि॒जः
हे ब्रह्मणस्पते! सोमान् स्वरणं कृणुहि; कक्षीवन्तं य औशिजः (यथा)।
Mantra 29
यो रे॒वान्यो अ॑मीव॒हा व॑सु॒वित्पु॑ष्टि॒वर्द्ध॑नः । स न॑: सिषक्तु॒ यस्तु॒रः
यो रेवान् यो अमीवहा वसुवित् पुष्टिवर्द्धनः। स नः सिषक्तु यस्तुरः॥
Mantra 30
मा न॒: शᳪसो॒ अर॑रुषो धू॒र्तिः प्रण॒ङ मर्त्य॑स्य । रक्षा॑ णो ब्रह्मणस्पते
मा नः शंसोऽररुषो धूर्तिः प्रणङ् मर्त्यस्य; रक्षा नो ब्रह्मणस्पते।
Mantra 31
महि॑ त्री॒णामवो॑ऽस्तु द्यु॒क्षं मि॒त्रस्या॑र्य॒म्णः । दु॑रा॒धर्षं॒ वरु॑णस्य
त्रयाणां महदवोऽस्तु; मित्रस्यार्यम्णोर्द्युक्षं दीप्तं भवतु; वरुणस्य दुर्धर्षं बलमजितं भवतु।
Mantra 32
न॒हि तेषा॑म॒मा च॒न नाध्व॑सु वार॒णेषु॑ । ईशे॑ रि॒पुर॒घश॑ᳪसः
न हि तेषाममाच नाध्वसु न वारणेषु; रिपुरघशंसोऽपि तेषु न ईशे।
Mantra 33
ते हि पु॒त्रासो॒ अदि॑तेः॒ प्र जी॒वसे॒ मर्त्या॑य । ज्योति॒र्यच्छ॒न्त्यज॑स्रम्
ते ह्यदितेः पुत्रा मर्त्याय प्र जीवसेऽजस्रं ज्योतिर्यच्छन्ति।
Mantra 34
क॒दा च॒न स्त॒रीर॑सि॒ नेन्द्र॑ सश्चसि दा॒शुषे॑ । उ॒पोपेन्नु म॑घव॒न् भूय॒ इन्नु ते॒ दानं॑ दे॒वस्य॑ पृच्यते
हे इन्द्र, त्वं कदाचन न स्तरीरसि; दाशुषे उपासकाय त्वं सश्चसि। हे मघवन्, उपोप एहि, भूयः एहि; इन्नु ते देवस्य दानं पुनः पुनः प्रच्यते।
Mantra 35
तत्स॑वि॒तुर्वरे॑ण्यं॒ भर्गो॑ दे॒वस्य॑ धीमहि । धियो॒ यो न॑: प्रचो॒दया॑त्
तत् सवितुः वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि; यो नः धियः प्रचोदयात्।
Mantra 36
परि॑ ते दू॒डभो॒ रथो॒ऽस्माँ२ अ॑श्नोतु वि॒श्वत॑: । येन॒ रक्ष॑सि दा॒शुष॑:
हे देव! ते दूडभो रथोऽस्मान् परितो विश्वतः अश्नोतु। येन त्वं दाशुषं रक्षसि।
Mantra 37
भूर्भुव॒: स्व॒: सुप्र॒जाः प्र॒जाभि॑: स्याᳪ सु॒वीरो॑ वी॒रैः सु॒पोष॒: पोषै॑: । नर्य॑ प्र॒जां मे॑ पाहि शᳪस्य॑ प॒शून्मे॑ पा॒ह्यथ॑र्य पि॒तुं मे॑ पाहि
भूर्भुवः स्वः। अहं सुप्रजाः प्रजाभिः स्याम्; सुवीरो वीरैः; सुपोषः पोषैः। हे नर्य! प्रजां मे पाहि। हे शंस्य! पशून् मे पाहि। हे अथर्य! पितुं मे पाहि।
Mantra 38
आ ग॑न्म वि॒श्ववे॑दसम॒स्मभ्यं॑ वसु॒वित्त॑मम् । अग्ने॑ सम्राड॒भि द्यु॒म्नम॒भि सह॒ आ य॑च्छस्व
वयं विश्ववेदसं वसुवित्तममस्मभ्यम् आ गन्म। हे अग्ने सम्राट्! अस्मभ्यं द्युम्नम् अभि यच्छस्व; अस्मभ्यं सह अभि यच्छस्व।
Mantra 39
अ॒यम॒ग्निर्गृ॒हप॑ति॒र्गार्ह॑पत्यः प्र॒जाया॑ वसु॒वित्त॑मः । अग्ने॑ गृहपते॒ऽभि द्यु॒म्नम॒भि सह॒ आ य॑च्छस्व
अयमग्निर्गृहपतिः गार्हपत्यः प्रजायै वसुवित्तमः। अग्ने गृहपतेऽस्मभ्यं द्युम्नं च सहश्च आ यच्छस्व।
Mantra 40
अ॒यम॒ग्निः पु॑री॒ष्यो॒ रयि॒मान् पु॑ष्टि॒वर्ध॑नः । अग्ने॑ पुरीष्या॒भि द्यु॒म्नम॒भि सह॒ आ य॑च्छस्व
अयमग्निः पुरीष्यो रयिमान् पुष्टिवर्धनः। अग्ने पुरीष्यऽस्मभ्यं द्युम्नं च सहश्च आ यच्छस्व।
Mantra 41
गृहा॒ मा बि॑भीत॒ मा वे॑पध्व॒मूर्जं॑ बिभ्रत॒ एम॑सि । ऊर्जं॒ बिभ्र॑द्वः सु॒मना॑: सुमे॒धा गृ॒हानैमि॒ मन॑सा॒ मोद॑मानः
गृहा मा बिभीत, मा वेपध्वम्; ऊर्जं बिभ्रद् एमसि। ऊर्जं बिभ्रद्वः सुमनाः सुमेधा; गृहान् ऐमि मनसा मोदमानः।
Mantra 42
येषा॑म॒ध्येति॑ प्र॒वस॒न्येषु॑ सौमन॒सो ब॒हुः । गृ॒हानुप॑ह्वयामहे॒ ते नो॑ जानन्तु जान॒तः
येषां गृहेषु मध्ये बहुः सौमनसो वर्तते, तान् गृहान् वयमिहोपह्वयामहे। ते नः जानन्तु—जानतः, न तु अजानतः।
Mantra 43
उप॑हूता इ॒ह गाव॒ उप॑हूता अजा॒वय॑: । अथो॒ अन्न॑स्य की॒लाल॒ उप॑हूतो गृ॒हेषु॑ नः । क्षेमा॑य व॒: शान्त्यै॒ प्रप॑द्ये शि॒वᳪ श॒ग्मᳪ शं॒यो: शं॒यो:
इहोपहूताः गावः, इहोपहूताः अजा-आवयः। अथो नः गृहेष्वन्नस्य कीलाल इहोपहूतः। क्षेमाय वः शान्त्यै प्रपद्ये—शिवं शग्मं शंयोः, शंयोः।
Mantra 44
प्र॒घा॒सिनो॑ हवामहे म॒रुत॑श्च रि॒शाद॑सः । क॒र॒म्भेण॑ स॒जोष॑सः
प्रघासिनो वयं हवामहे—मरुतश्च रिशादसः—करम्भेण सजोशसः।
Mantra 45
यद्ग्रामे॒ यदर॑ण्ये॒ यत्स॒भायां॒ यदि॑न्द्रि॑ये । यदेन॑श्चकृ॒मा व॒यमि॒दं तदव॑यजामहे॒ स्वाहा॑
यद्ग्रामे यदर॑ण्ये यत्सभायां यदि॑न्द्रिये । यदेनश्चकृमा वयमिदं तदवयजामहे स्वाहा ॥
Mantra 46
मो षू ण॑ इ॒न्द्रात्र॑ पृ॒त्सु दे॒वैरस्ति॒ हि ष्मा॑ ते शुष्मिन्नव॒याः । म॒हश्चि॒द्यस्य॑ मी॒ढुषो॑ य॒व्या ह॒विष्म॑तो म॒रुतो॒ वन्द॑ते॒ गीः
मा षू ण इन्द्रात्र पृत्सु देवैरस्ति हि ष्मा ते शुष्मिन्नवयाः। महश्चिद्यस्य मीढुषो यव्या हविष्मतो मरुतो वन्दते गीः।
Mantra 47
अक्र॒न् कर्म॑ कर्म॒कृत॑: स॒ह वा॒चा म॑यो॒भुवा॑ । दे॒वेभ्य॒: कर्म॑ कृ॒त्वास्तं॒ प्रेत॑ सचाभुवः
अक्रन् कर्म कर्मकृतः सह वाचा मयोभुवा। देवेभ्यः कर्म कृत्वास्तं प्रेत सचाभुवः।
Mantra 48
अव॑भृथ निचुम्पुण निचे॒रुर॑सि निचुम्पु॒णः । अव॑ दे॒वैर्दे॒वकृ॑त॒मेनो॑ऽयासिष॒मव॒ मर्त्यै॒र्मर्त्य॑कृतं पुरु॒राव्णो॑ देव रि॒षस्पा॑हि
हे अवभृथ, हे निचुम्पुण—त्वं निचुम्पुणोऽवतीर्णोऽसि। दे॒वैः सह देवकृतमेनोऽवायासिषम्; मर्त्यैः सह मर्त्यकृतमेनोऽवायासिषम्। हे देव, पुरुराव्णः, रिषस्पाहि नः।
Mantra 49
पू॒र्णा द॑र्वि॒ परा॑ पत॒ सुपू॑र्णा॒ पुन॒रा प॑त । व॒स्नेव॒ विक्री॑णावहा॒ इष॒मूर्ज॑ᳪ शतक्रतो
पूर्णा दर्वि परा पत; सुपूर्णा पुनरा पत। वस्नेव विक्रीणावहा इषमूर्जं शतक्रतो।
Mantra 50
दे॒हि मे॒ ददा॑मि ते॒ नि मे॑ धेहि॒ नि त दधे । नि॒हारं॑ च॒ हरा॑सि मे नि॒हारं॒ नि ह॑राणि ते॒ स्वाहा॑
देहि मे; ददामि ते। नि मे धेहि; नि त दधे। निहारं च हरासि मे; निहारं नि हराणि ते। स्वाहा।
Mantra 51
अक्ष॒न्नमी॑मदन्त॒ ह्यव॑ प्रि॒या अ॑धूषत । अस्तो॑षत॒ स्वभा॑नवो॒ विप्रा॒ निवि॑ष्ठया म॒ती योजा॒ न्वि॒न्द्र ते॒ हरी॑
अक्षन्नमीमदन्त ह्यव प्रिया अधूषत। अस्तोषत स्वभानवो विप्रा निविष्ठया मती। योजा न्विन्द्र ते हरी॥
Mantra 52
सु॒स॒न्दृशं॑ त्वा व॒यं मघ॑वन्वन्दिषी॒महि॑ । प्र नू॒नं पू॒र्णब॑न्धुर स्तु॒तो या॑सि॒ वशाँ॒२ अनु॒ योजा॒ न्वि॒न्द्र ते॒ हरी॑
सुसन्दृशं त्वा वयं मघवन्वन्दिषीमहि। प्र नूनं पूर्णबन्धुर स्तुतो यासि वशाँ अनु। योजा न्विन्द्र ते हरी॥
Mantra 53
मनो॒ न्वाह्वा॑महे नाराश॒jसेन॒ स्तोमे॑न । पि॑तॄ॒णां च॒ मन्म॑भिः
मनो न्वाह्वामहे नाराशंसेन स्तोमेन। पितॄणां च मन्मभिः॥
Mantra 54
आ न॑ एतु॒ मन॒: पुन॒: क्रत्वे॒ दक्षा॑य जी॒वसे॑ । ज्योक् च॒ सूर्यं॑ दृ॒शे
अस्माकं मनः पुनर् आगच्छतु—क्रत्वे दक्षाय जीवसे च; ज्योक् च सूर्यं द्रष्टुं शक्नुमः।
Mantra 55
पुन॑र्नः पितरो॒ मनो॒ ददा॑तु दैव्यो॒ जन॑: । जी॒वं व्रात॑ᳪ सचेमहि
पुनर्नः पितरः मनो ददातु; दैव्यो जनोऽपि ददातु। जीवन् व्रातं सचेमहि।
Mantra 56
व॒यᳪ सो॑म व्र॒ते तव॒ मन॑स्त॒नूषु॒ बिभ्र॑तः । प्र॒जाव॑न्तः सचेमहि
वयं सोम तव व्रते मनस्तनूषु बिभ्रतः प्रजावन्तः सचेमहि।
Mantra 57
ए॒ष ते॑ रुद्र भा॒गः स॒ह स्वस्राम्बि॑कया॒ तं जु॑षस्व॒ स्वाहै॒ष ते॑ रुद्र भा॒ग आ॒खुस्ते॑ प॒शुः
एष ते रुद्र भागः सह स्वस्राम्बिकया; तं जुषस्व—स्वाहा। एष ते रुद्र भागः; आखुस्ते पशुः।
Mantra 58
अव॑ रु॒द्रम॑दीम॒ह्यव॑ दे॒वं त्र्य॑म्बकम् । यथा॑ नो॒ वस्य॑स॒स्कर॒द्यथा॑ न॒: श्रेय॑स॒स्कर॒द्यथा॑ नो व्यवसा॒यया॑त्
अव रुद्रम् अदीमहि, अव देवं त्र्यम्बकम्। यथा नः वस्यसस्करद्, यथा नः श्रेयसस्करद्, यथा नः व्यवसाये यात्।
Mantra 59
भे॒ष॒जम॑सि भेष॒जं गवेऽश्वा॑य॒ पुरु॑षाय भेष॒जम् । सु॒खं मे॒षाय॑ मेष्यै
भेषजम् असि—भेषजं गवेऽश्वाय पुरुषाय भेषजम्। सुखं मेषाय मेष्यै।
Mantra 60
त्र्य॑म्बकं यजामहे सुग॒न्धिं पु॑ष्टि॒वर्ध॑नम् । उ॒र्वा॒रु॒कमि॑व॒ बन्ध॑नान्मृ॒त्योर्मु॑क्षीय॒ मामृता॑त् । त्र्य॑म्बकं यजामहे सुग॒न्धिं प॑ति॒वेद॑नम् । उ॒र्वा॒रु॒कमि॑व॒ बन्ध॑नादि॒तो मु॑क्षीय॒ मामुत॑:
त्र्यम्बकं यजामहे सुगन्धिं पुष्टिवर्धनम्। उर्वारुकमिव बन्धनान् मृत्योर्मुक्षीय मा अमृतात्। त्र्यम्बकं यजामहे सुगन्धिं पतिवेदनम्। उर्वारुकमिव बन्धनादितो मुक्षीय मामुतः।
Mantra 61
ए॒तत्ते॑ रुद्राव॒सं तेन॑ प॒रो मूज॑व॒तोऽती॑हि । अव॑ततधन्वा॒ पिना॑कावस॒: कृत्ति॑वासा॒ अहि॑ᳪसन्नः शि॒वोऽती॑हि
एतत्ते रुद्रावसं; तेन परो मूजवतोऽतीहि। अवततधन्वा पिनाकावसः कृत्तिवासाऽहिंसन्नः शिवोऽतीहि॥
Mantra 62
त्र्या॑यु॒षं ज॒मद॑ग्नेः क॒श्यप॑स्य त्र्यायु॒षम् । यद्दे॒वेषु॑ त्र्यायु॒षं तन्नो॑ अस्तु त्र्यायु॒षम्
त्र्यायुषं जमदग्नेः कश्यपस्य त्र्यायुषम्। यद्देवेषु त्र्यायुषं तन्नो अस्तु त्र्यायुषम्॥
Mantra 63
शि॒वो नामा॑सि॒ स्वधि॑तिस्ते पि॒ता नम॑स्ते अस्तु॒ मा मा॑ हिᳪसीः । नि व॑र्तयाम्यायु॑षे॒ऽन्नाद्या॑य॒ प्रजन॑नाय रा॒यस्पोषा॑य सुप्रजा॒स्त्वाय॑ सु॒वीर्या॑य
शिवो नामासि; स्वधितिस्ते पिता। नमस्ते अस्तु मा मा हिंसीः। नि वर्तयाम्यायुषेऽन्नाद्याय प्रजननाय रायस्पोषाय सुप्रजास्त्वाय सुवीर्याय॥
Frequently Asked Questions
Because the chapter’s first task is to make Agni fully “awake” and radiant as the yajña’s mouth; strengthened fire is the condition for safe, effective offerings and protection of the sacrificer.
“Yoni” denotes Agni’s proper source/seat—the prepared altar or fire-place. Installing him there signifies ritual correctness and stable order (ṛta), from which his light and protective power can operate.
They extend the yajña’s auspicious order into the sacrificer’s dwelling: the home is addressed as a protective power, calmed of inauspiciousness, and aligned to support consecration and the coming Soma work.