Mantra 43
Rishi: Vājasaneyin tradition.
Devata: Prosperity-field: gṛhāḥ with cattle/food as invoked powers; functional devatā is kṣema-śānti.
Chandas: Yajus with benedictive refrain; not strictly a single classical metre.
Samhita Patha (Devanagari)
उप॑हूता इ॒ह गाव॒ उप॑हूता अजा॒वय॑: । अथो॒ अन्न॑स्य की॒लाल॒ उप॑हूतो गृ॒हेषु॑ नः । क्षेमा॑य व॒: शान्त्यै॒ प्रप॑द्ये शि॒वᳪ श॒ग्मᳪ शं॒यो: शं॒यो:
Transliteration
úpahūtā ihá gā́va úpahūtā ajāváyaḥ | átho ánnasya kīlā́la úpahūto gṛhéṣu naḥ | kṣémāya vaḥ śā́ntyai prá padyé śiváṃ śagmáṃ śaṃyóḥ śaṃyóḥ
Translation
इहोपहूताः गावः, इहोपहूताः अजा-आवयः। अथो नः गृहेष्वन्नस्य कीलाल इहोपहूतः। क्षेमाय वः शान्त्यै प्रपद्ये—शिवं शग्मं शंयोः, शंयोः।
Padapatha (Word Analysis)
उप-हूताः । इह । गावः । उप-हूताः । अजा-अवयः । अथो इति । अन्नस्य । कीलालः । उप-हूतः । गृहेषु । नः । क्षेमाय । वः । शान्त्यै । प्र-पद्ये । शिवम् । शग्मम् । शम्-योः । शम्-योः
Word by Word
उप॑हूताः(are) invited / called
उप॑हूताः:
Kartā (विषय/कर्तृ-समान: ‘they are invited’)
TypeAdjective (past passive participle used predicatively)
Rootउप-√ह्वा (आह्वान) → उपहूत (कृदन्त) / प्रातिपदिक: उपहूत
इहhere
इह:
Adhikaraṇa (देश)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
गावःcows
गावः:
Kartā (विषय)
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
उप॑हूताः(are) invited
उप॑हूताः:
Kartā (विषय)
TypeAdjective (PPP)
Rootउप-√ह्वा → उपहूत
अजाःgoats
अजाः:
Kartā (विषय)
TypeNoun
Rootअजा (प्रातिपदिक)
अवयःsheep
अवयः:
Kartā (विषय)
TypeNoun
Rootअवि (प्रातिपदिक)
अथोand also / moreover
अथो:
—
TypeIndeclinable (particle)
Rootअथ + उ (निपात)
अन्नस्यof food / of grain
अन्नस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootअन्न (प्रातिपदिक)
कीलालःsweet drink / sap / (rich) juice
कीलालः:
Kartā (विषय)
TypeNoun
Rootकीलाल (प्रातिपदिक)
उप॑हूतः(is) invited
उप॑हूतः:
Kartā (विषय)
TypeAdjective (PPP)
Rootउप-√ह्वा → उपहूत
गृहेषुin (our) houses
गृहेषु:
Adhikaraṇa (स्थान)
TypeNoun
Rootगृह (प्रातिपदिक)
नःfor us / of us
नः:
सम्प्रदान/सम्बन्ध (to/for us; or of us, contextually ‘our’)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
क्षेमायfor welfare / security
क्षेमाय:
Sampradāna (प्रयोजन/लाभ)
TypeNoun
Rootक्षेम (प्रातिपदिक)
वःfor you / of you
वः:
सम्प्रदान/सम्बन्ध (for you / of you)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
शान्त्यैfor peace
शान्त्यै:
Sampradāna (प्रयोजन)
TypeNoun
Rootशान्ति (प्रातिपदिक)
प्रपद्येI resort to / I take refuge
प्रपद्ये:
Kriyā (मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√पद् (गत्यर्थ) आत्मनेपद
शिवम्the auspicious (state/thing)
शिवम्:
Karma (प्रपद्ये—कर्म)
TypeAdjective (used substantively)
Rootशिव (प्रातिपदिक)
शग्मम्the beneficial / wholesome
शग्मम्:
Karma (प्रपद्ये—कर्म)
TypeAdjective (used substantively)
Rootशग्म (प्रातिपदिक)
शंय॑ोःof/for well-being (dual-form expression)
शंय॑ोः:
सम्बन्ध/अधिकरण (idiomatic: ‘in/for well-being’)
TypeNoun (dual form)
Rootशंयोः (प्रातिपदिक; द्वन्द्व/समास: शम् + योस्/यस् ‘welfare, well-being’)
शंय॑ोःfor well-being, for well-being
शंय॑ोः:
सम्बन्ध/अधिकरण
TypeNoun (dual form)
Rootशंयोः (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
K
Kṣema (Security)Ś
Śānti (Peace)Ś
Śiva (Benign auspiciousness)Ś
Śagman (Wholesome well-being)G
Gṛhāḥ (Household sphere)G
Gāvaḥ / Ajāvayaḥ (Cows; goats & sheep)A
Annasya Kīlāla (Sweet sap/essence of food)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes