Mantra 18
Rishi: Yājñavalkya (traditional Vajasaneyi attribution; to be confirmed by anukramaṇī where available)
Devata: Agni
Chandas: Mixed/Anuṣṭubh-like cadence with extended pādas (to be confirmed by metrical scanning; mantra functions primarily as a yajus-formula)
Samhita Patha (Devanagari)
इन्धा॑नास्त्वा श॒तᳪहिमा॑ द्यु॒मन्त॒ᳪसमि॑धीमहि । वय॑स्वन्तो वय॒स्कृत॒ सह॑स्वन्तः सह॒स्कृत॑म् । अग्ने॑ सपत्न॒दम्भ॑न॒मद॑ब्धासो॒ अदा॑भ्यम् । चित्रा॑वसो स्व॒स्ति ते॑ पा॒रम॑शीय ।
Transliteration
índhānās tvā śatáṃhimā dyumántaṃ sam-idhīmahi | váyasvanto vayaḥ-kṛtá sáhasvantaḥ sáhaḥ-kṛtám | ágne sapatna-dámbhanam ádabdhāso ádābhyam | citrāvaso svastí te pā́ram aśīya |
Translation
हे अग्ने, शतं हिमानि सहमानं द्युमन्तं त्वाम् इन्धानाः वयं समिधीमहि। वयस्वन्तो वयस्कृतः, सहस्वन्तः सहस्कृतम्। अग्ने सपत्नदम्भनम्, अदब्धासोऽदाभ्यम्। चित्रावसो, स्वस्ति ते; पारम् अशीय।
Padapatha (Word Analysis)
इन्धा॑नाः । त्वा । श॒तᳪ-हि॒माः । द्यु॒मन्त॑म् । सम्-इ॒धी॒म॒हि॒ । वय॑स्वन्तः । वयः-कृतः । सह॑स्वन्तः । सहः-कृत॑म् । अग्ने॑ । स-प॒त्न॒-दम्भ॑नम् । अद॑ब्धासः । अदा॑भ्यम् । चित्रा॑वसो । स्व॒स्ति । ते॒ । पा॒रम् । अ॒शी॒य॒ ।
Word by Word
इन्धानाःkindling (you), being kindled
इन्धानाः:
Kartā
TypeAdjective/Participle
Rootइन्ध् (धातु) → इन्धान (कृदन्त-प्रातिपदिक)
त्वाyou (as object)
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद्
शतम्a hundred
शतम्:
Karma
TypeNumeral
Rootशत (संख्या-प्रातिपदिक)
हिमाःwinters, cold seasons
हिमाः:
Karma
TypeNoun
Rootहिम (प्रातिपदिक)
द्यु-मतम्bright, radiant
द्यु-मतम्:
Karma
TypeAdjective
Rootद्यु-मत् (प्रातिपदिक)
सम्-इधीमहिwe kindle (fully)
सम्-इधीमहि:
Kartā
TypeVerb
Rootइध् (धातु) + सम्
वयस्वन्तःpossessing vigor/strength
वयस्वन्तः:
Kartā
TypeAdjective
Rootवयस्-वत् (प्रातिपदिक)
वयस्कृतmaking (us) vigorous; strength-bestowing
वयस्कृत:
Kartā
TypeAdjective
Rootवयस् + कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
सहस्वन्तःpossessing might
सहस्वन्तः:
Kartā
TypeAdjective
Rootसहस्-वत् (प्रातिपदिक)
सहस्कृतम्might-made; might-bestowing (object/goal)
सहस्कृतम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसहस् + कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
Sampradāna
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
सपत्न-दम्भनम्the crushing of rivals
सपत्न-दम्भनम्:
Karma
TypeNoun (compound)
Rootदम्भन (प्रातिपदिक; √दभ्/दम्भ् ‘to harm, crush’) + सपत्न
अदब्धासःunharmed, unassailable
अदब्धासः:
Kartā
TypeAdjective
Rootअदब्ध (प्रातिपदिक; a- + √दभ् ‘unharmed, unbeguiled’)
अदाभ्यम्the invincible (one/thing)
अदाभ्यम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअदाभ्य (प्रातिपदिक; a- + √दभ् ‘not to be deceived/overpowered’)
चित्रावसोO you of splendid wealth
चित्रावसो:
Sampradāna
TypeNoun (epithet)
Rootचित्रावसु (प्रातिपदिक)
स्वस्तिwell-being, blessing
स्वस्ति:
Karma
TypeIndeclinable/Noun
Rootस्वस्ति (प्रातिपदिक)
तेfor you / your
ते:
Sampradāna
TypePronoun
Rootयुष्मद्
पारम्the farther shore; the end
पारम्:
Karma
TypeNoun
Rootपार (प्रातिपदिक)
अशीयmay I attain / may I reach
अशीय:
Kartā
TypeVerb
Rootअश् (धातु) ‘to reach, attain’
Entities Mentioned
A
AgniRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes