Rig Veda 6.3.1: Mandala 6, Sukta 3, Mantra 1
Sukta 6.3
Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya
Devata: Agni (with Mitra-Varuṇa invoked as allied powers)
Chandas: Trishtubh (probable; verify)
Samhita Patha (Devanagari)
अग्ने स क्षेषदृतपा ऋतेजा उरु ज्योतिर्नशते देवयुष्टे । यं त्वं मित्रेण वरुणः सजोषा देव पासि त्यजसा मर्तमंहः ॥
Transliteration
agné sá kṣeṣad ṛta-pā́ ṛte-jā́ urú jyótiḥ naśate deva-yúṣṭe | yáṃ tváṃ mitréṇa váruṇaḥ sa-jóṣā deva pā́si tyájasā mártam áṃhaḥ ||
Translation
अग्ने, स एव क्षेषदृतपा ऋतेजाः, यो देवयुष्टे पथि उरु ज्योतिः नशते। यं त्वं देव, मित्रेण वरुणेन च सजोशाः, त्यजसा पासि, स मर्त्योऽंहसः संकोचात् परिमुच्यते।
Word by Word
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
सःhe
सः:
कर्तृ (क्षेषत्-क्रियायाः)
TypePronoun
Rootतद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
क्षेषत्may he dwell / abide
क्षेषत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootक्षि (क्षयति/क्षेति) धातु
ऋतपाguardian/drinker of ṛta (cosmic order)
ऋतपा:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootऋत- + पा (पा ‘पालने/पाने’ से) (समास-प्रातिपदिक)
ऋतेजाborn of ṛta / having ṛta as his source
ऋतेजा:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootऋत- + तेजस्/जा (समास-प्रातिपदिक)
उरुwide, vast
उरु:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootउरु- (प्रातिपदिक)
ज्योतिःlight
ज्योतिः:
कर्म (नशते-क्रियायाः)
TypeNoun
Rootज्योतिस्- (प्रातिपदिक)
नशतेattains, reaches
नशते:
क्रिया
TypeVerb
Rootनश् (नशति ‘प्राप्नोति/अश्नुते’) धातु
देवयुष्टेin/with what is favored by the gods
देवयुष्टे:
अधिकारण
TypeAdjective
Rootदेव- + युष्ट (युज्/युष् ‘प्रिय/युक्त’ क्त-प्रत्ययान्त) (समास)
यम्whom
यम्:
कर्म (पासि-क्रियायाः)
TypePronoun
Rootयद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ (पासि-क्रियायाः)
TypePronoun
Rootयुष्मद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मित्रेणwith Mitra
मित्रेण:
सहकारक/करण (सजोषा-भावे ‘सह’)
TypeNoun
Rootमित्र- (प्रातिपदिक)
वरुणःVaruṇa
वरुणः:
कर्तृ (सजोषा इत्यस्य सह-सम्बन्धे; अथवा सहकर्ता)
TypeNoun
Rootवरुण- (प्रातिपदिक)
सजोषाःin concord, jointly, of one accord
सजोषाः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootस- + जोष (जुष् ‘प्रीतौ/सेवने’ से) (अव्ययीभाव/बहुव्रीहि-प्रातिपदिक)
देवO god
देव:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootदेव- (प्रातिपदिक)
पासिyou protect
पासि:
क्रिया
TypeVerb
Rootपा (पालने) धातु
त्यजसाby (your) splendor/force
त्यजसा:
करण
TypeNoun
Rootत्यजस्- (प्रातिपदिक; ‘त्यजस्’ = तेजस्/दीप्ति/बल, वैदिक)
मर्तम्the mortal
मर्तम्:
कर्म (पासि-क्रियायाः)
TypeNoun
Rootमर्त- (प्रातिपदिक)
अंहःfrom distress/sin/anguish
अंहः:
अपादान
TypeNoun
Rootअंहस्- (प्रातिपदिक)
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
Not sure where to start?
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.