Rig Veda 10.182.3: Mandala 10, Sukta 182, Mantra 3

Sukta 10.182

Devata: Tapur-mūrdhā (a fiery protective power); allied to the protective/exorcistic function

Samhita Patha (Devanagari)

तपुर्मूर्धा तपतु रक्षसो ये ब्रह्मद्विषः शरवे हन्तवा उ । क्षिपदशस्तिमप दुर्मतिं हन्नथा करद्यजमानाय शं योः ॥

Recitation with translationRig Veda 10.182.3

Transliteration

tápur-mūrdhā tapatu rakṣáso yé brahma-dvíṣaḥ śárave hántavā u | kṣipád aśástim ápa durmatíṃ hánn áthā karad yajamā́nāya śáṃ yóḥ ||

Translation

तपुर्मूर्धा तपतु रक्षसो ये ब्रह्मद्विषः; शरवे हन्तवा उ। क्षिपदशस्तिमप दुर्मतिं हन्नथ; करद्यजमानाय शं योः॥

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• तपुः-मूर्धा: (he/it) whose head is blazing / having a burning head
• तपुः-मूर्धा: कर्तृ (मुख्य क्रिया ‘तपत्’ का कर्ता)
• Type: Noun (compound)
• Root: तपुः (प्रातिपदिक) + मूर्धन् (प्रातिपदिक)

• तपत्: let (him/it) burn, scorch
• तपत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: तप्

• रक्षसः: the demons (rakṣasas)
• रक्षसः: कर्म (तपत्—यत् दह्यते)
• Type: Noun
• Root: रक्षस्

• ये: who
• ये: कर्तृ (उपवाक्ये ‘हन्तवा’ इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ब्रह्म-द्विषः: hating the sacred word/prayer (brahman-haters)
• ब्रह्म-द्विषः: कर्तृ (ये…)
• Type: Adjective/Noun (compound)
• Root: ब्रह्मन् + द्विष् (कृदन्त-प्रातिपदिक ‘द्विष्’)

• शरवे: for the arrow
• शरवे: सम्प्रदान (हन्तवा—किसके लिये/किस हेतु: बाण के लिये, बाण-प्रहारार्थ)
• Type: Noun
• Root: शर (प्रातिपदिक)

• हन्तवा: to slay
• हन्तवा: प्रयोजन/उद्देश्य (to kill)
• Type: Verbal noun (infinitive) / Kṛdanta
• Root: हन्

• उ: indeed, surely
• उ: —
• Type: Particle
• Root: उ

• क्षिपदशः: swift-biting / quickly striking (epithet of the hostile beings)
• क्षिपदशः: कर्तृ (ये…)
• Type: Adjective/Noun
• Root: क्षिपदश (प्रातिपदिक; वेदिक विशेषण)

• तिम्: darkness / blinding gloom
• तिम्: कर्म (अप—हटाने योग्य वस्तु)
• Type: Noun
• Root: तिम् (प्रातिपदिक; वेदिक)

• अप: away, off
• अप: —
• Type: Preverb/Indeclinable
• Root: अप

• दुर्मतिम्: evil intent / bad counsel
• दुर्मतिम्: कर्म (हन्—जिसे नाश करना)
• Type: Noun
• Root: दुर्मति (प्रातिपदिक)

• हन्: slay, strike down
• हन्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: हन्

• अथा: then, thereafter
• अथा: —
• Type: Indeclinable
• Root: अथ

• करत्: let him make, grant
• करत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: कृ

• यजमानाय: for the sacrificer
• यजमानाय: सम्प्रदान (करत्—किसके लिये)
• Type: Noun
• Root: यजमान (प्रातिपदिक)

• शम्: well-being, peace
• शम्: कर्म/फल (करत्—क्या)
• Type: Indeclinable (benedictive noun used adverbially)
• Root: शम् (प्रातिपदिक/अव्यय)

• योः: welfare and safety (the twofold blessing)
• योः: कर्म/फल (करत्—प्रदान-फल)
• Type: Noun (dual concept)
• Root: योस्/युस् (प्रातिपदिक; द्वन्द्व-भाव: ‘योः’ = सुख-रक्षा/कल्याण-द्वय)