Rig Veda 1.51.2: Mandala 1, Sukta 51, Mantra 2
Sukta 1.51
Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional attribution for RV 1.51)
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
अभीमवन्वन्त्स्वभिष्टिमूतयोऽन्तरिक्षप्रां तविषीभिरावृतम् । इन्द्रं दक्षास ऋभवो मदच्युतं शतक्रतुं जवनी सूनृतारुहत् ॥
Transliteration
abhīm avanvanta svabhiṣṭim ūtayo ’ntarikṣa-prāṃ taviṣībhir āvṛtam | indraṃ dakṣāsa ṛbhavo mada-cyutaṃ śata-kratuṃ javanī sūnṛtā ā aruhat ||
Translation
अभीमवन्वन्तः स्वभिष्टिम् ऊतयः, अन्तरिक्षप्रां तविषीभिरावृतम्। इन्द्रं दक्षास ऋभवो मदच्युतं शतक्रतुं जवनी सूनृतारुहत्॥
Word by Word
अभीम्him (Indra)
अभीम्:
Karma
TypeIndeclinable/Pronoun
Rootअभि (उपसर्ग) + इदम् (सर्वनाम, एनद्-प्रत्ययः) → इम्
अवन्वन्त्helping, protecting
अवन्वन्त्:
Kartā
TypeAdjective
Rootअवन् (प्रातिपदिक; ‘रक्षण/सहाय’ अर्थे) / अव (धातु ‘रक्ष्/पाल्’ इत्यर्थे) + वन्त्
स्वभिष्टिमूतयः(they) whose aids/impulses are good; well-helping (ones)
स्वभिष्टिमूतयः:
Kartā
TypeNoun (compound) / Adjective
Rootसु- (उपसर्ग/उपपद) + अभिष्टि (प्रातिपदिक ‘सहाय/आश्रय/रक्षा’) + मूत (प्रातिपदिक ‘प्रेरणा/उत्साह/सहायता’; वैदिक) + इ (स्त्री) → मूतयः
अन्तरिक्षप्राम्the midspace-expanse (the wide region of the atmosphere)
अन्तरिक्षप्राम्:
Karma
TypeNoun (compound) / Adjective
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक) + प्रा (स्त्री. प्रातिपदिक ‘पूरण/विस्तार’; RV) → प्राम्
तविषीभिःwith (his) powers/strengths
तविषीभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootतविषी (स्त्री. प्रातिपदिक ‘बल/शक्ति’)
आवृतम्covered, encompassed
आवृतम्:
Karma
TypeVerb (past passive participle)
Rootआ + √वृ (वृञ् वरणे/आवरणे) → आवृत
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
दक्षासःthe able/skillful ones
दक्षासः:
Kartā
TypeAdjective (substantive)
Rootदक्ष (प्रातिपदिक ‘कुशल/बलवान्/दक्ष’)
ऋभवःthe Rbhus (divine artisans)
ऋभवः:
Kartā
TypeNoun
Rootऋभु (प्रातिपदिक; देव-समूहः ‘ऋभवः’)
मदच्युतम्not fallen from exhilaration; steadfast in intoxication (of soma)
मदच्युतम्:
Karma
TypeAdjective
Rootमद (प्रातिपदिक ‘मद/उन्माद/हर्ष’) + च्युत (√च्यु ‘चलने/पतने’ क्त) → मद-च्युत
शतक्रतुम्the hundred-powered/with a hundred stratagems
शतक्रतुम्:
Karma
TypeNoun/Adjective (bahuvrīhi epithet)
Rootशत (संख्या) + क्रतु (प्रातिपदिक ‘संकल्प/शक्ति/कर्म-प्रज्ञा’)
जवनीthe swift one; the speed-bringer (chariot/impulse)
जवनी:
Kartā
TypeNoun
Rootजव (प्रातिपदिक ‘वेग’) + नी (स्त्री. ‘नेत्री/वाहिका’; √नी ‘ने’)
सूनृताःtrue/kindly words
सूनृताः:
Karma
TypeNoun
Rootसु- + नृत (प्रातिपदिक ‘सत्य/ऋजु-वाक्’; सूनृता ‘kindly/true speech’)
अरुहत्mounted, ascended
अरुहत्:
Kartā
TypeVerb
Rootआ + √रुह् (रुहँ आरोहणे) → अरुहत्
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
Not sure where to start?
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
