Sarga 77
सप्तसप्ततितमः सर्गः · Ayodhya Return, Bridal Reception, and Bharata’s Departure
बालकाण्ड
परशुरामे निवृत्ते दशरथस्य शङ्का प्रशाम्यति। रामः सर्वं वृत्तान्तं निवेदयति; राजा तं परिष्वज्य पितृपुत्रयोः पुनर्जन्मवत् तदवसरं मन्यते। ततः चतुरङ्गबलसमेताः सर्वेऽयोध्यां प्रति प्रयान्ति; ध्वजपताकाभिः, तूर्यनिनादैः, सिक्तमार्गैः, पुष्पावकीर्णराजपथैश्च राजधानी महोत्सववत् शोभते, राजलक्षणं लोकसमक्षं संस्कारेण प्रतिष्ठाप्यते। अन्तःपुरे कौशल्या सुमित्रा कैकेयी चान्याश्च राजमहिष्यः सीतामूर्मिलां माण्डवीं श्रुतकीर्तिं च नववधूः सादरं प्रतिगृह्णन्ति। ताः मङ्गलाचारान् कृत्वा कुलदेवतागृहेषु पूजां विधाय प्रणम्य, कुबेरभवनसदृशेषु निवासेषु प्रविशन्ति; ब्राह्मणान् गोभिर्धनधान्यैश्च दानैः सन्तोषयन्ति, पुण्यसञ्चयस्य सामाजिकप्रतिदानस्य च भावं प्रकाशयन्ति। अनन्तरं केकयराजपुत्रो युधाजित् आगत्य भरतं नेतुमिच्छति। दशरथः सभायां भरतं प्रार्थयति; भरतः शत्रुघ्नेन सह मातापितॄन् भ्रातॄंश्च प्रणम्य प्रस्थितः। तस्याभावे रामलक्ष्मणौ पितृसेवां राज्यकार्यं च अधिकं कुर्वन्ति; रामस्य सीतया सह दाम्पत्यं परस्परहृदयसंवादेन मौनेनैव समन्वितं वर्ण्यते, यत् गृहस्थधर्मं नीतिधर्मस्यैव विस्तारं दर्शयति।
Shlokas
Verse 1
गते रामे प्रशान्तात्मा रामो दाशरथिर्धनु:।वरुणायाप्रमेयाय ददौ हस्ते ससायकम्।।1.77.1।।
गते रामे प्रशान्तात्मा रामो दाशरथिर्धनुः। वरुणायाप्रमेयाय ददौ हस्ते ससायकम्॥
Verse 2
अभिवाद्य ततो रामो वसिष्ठप्रमुखानृषीन्। पितरं विह्वलं दृष्ट्वा प्रोवाच रघुनन्दन:।।1.77.2।।
ततो रामो वसिष्ठादीनृषीनभिवाद्य च। विह्वलं पितरं दृष्ट्वा रघुनन्दन उवाच॥
Verse 3
जामदग्न्यो गतो राम: प्रयातु चतुरङ्गिणी।अयोध्याभिमुखी सेना त्वया नाथेन पालिता।।1.77.3।।
जामदग्न्यो रामः गतः। चतुरङ्गिणी सेना त्वया नाथेन पालिता अयोध्याभिमुखी प्रयातु॥
Verse 4
सन्दिशस्व महाराज सेनां त्वच्छासने स्थिताम्।शासनं काङ्क्षते सेना चातकालिर्जलं यथा।।1.77.4।।
महाराज, त्वच्छासने स्थितां सेनां सन्दिशस्व। सेना तव शासनं काङ्क्षते, चातकालीर्जलं यथा॥
Verse 5
रामस्य वचनं श्रुत्वा राजा दशरथ स्सुतम्।बाहुभ्यां सम्परिष्वज्य मूर्ध्नि चाघ्राय राघवम्।।1.77.5।।गतो राम इति श्रुत्वा हृष्ट: प्रमुदितो नृप:।पुनर्जातं तदा मेने पुत्रमात्मानमेव च।।1.77.6।।
रामस्य वचनं श्रुत्वा राजा दशरथः सुतम्। बाहुभ्यां सम्परिष्वज्य मूर्ध्नि चाघ्राय राघवम्॥
Verse 6
रामस्य वचनं श्रुत्वा राजा दशरथ स्सुतम्।बाहुभ्यां सम्परिष्वज्य मूर्ध्नि चाघ्राय राघवम्।।1.77.5।।गतो राम इति श्रुत्वा हृष्ट: प्रमुदितो नृप:।पुनर्जातं तदा मेने पुत्रमात्मानमेव च।।1.77.6।।
गतो राम इति श्रुत्वा हृष्टः प्रमुदितो नृपः। पुनर्जातं तदा मेने पुत्रमात्मानमेव च॥
Verse 7
चोदयामास तां सेनां जगामाशु तत: पुरीम्।पताकाध्वजिनीं रम्यां तूर्योद्घुष्टनिनादिताम्।।1.77.7।।सिक्तराज पथां रम्यां प्रकीर्णकुसुमोत्कराम् ।राजप्रवेशसुमुखै: पौरैर्मङ्गलवादिभि:।।1.77.8।।सम्पूर्णां प्राविशद्राजा जनौघैस्समलङ्कृताम्।
अथ स तां सेनां चोदयित्वा शीघ्रं पुरीं जगाम। सा पुरी पताकाध्वजसमाकीर्णा रम्या तूर्यघोषनिनादिता च बभूव॥
Verse 8
चोदयामास तां सेनां जगामाशु तत: पुरीम्।पताकाध्वजिनीं रम्यां तूर्योद्घुष्टनिनादिताम्।।1.77.7।।सिक्तराज पथां रम्यां प्रकीर्णकुसुमोत्कराम् ।राजप्रवेशसुमुखै: पौरैर्मङ्गलवादिभि:।।1.77.8।।सम्पूर्णां प्राविशद्राजा जनौघैस्समलङ्कृताम्।
तस्याः रम्याः राजपथाः सलिलसिक्ताः, प्रकीर्णकुसुमोत्करैश्च शोभिताः। राजप्रवेशे सुमुखैः पौरैर्मङ्गलवादिभिः समन्तात् निनादिता॥
Verse 9
पौरै: प्रत्युद्गतो दूरं द्विजैश्च पुरवासिभि:। पुत्रैरनुगत श्श्रीमान् श्रीमद्भिश्च महायशा: ।।1.77.9।। प्रविवेश गृहं राजा हिमवत्सदृशं पुनः।
पौरैर्द्विजैश्च पुरवासिभिः दूरात् प्रत्युद्गतः, श्रीमान् महायशाः श्रीमद्भिः पुत्रैरनुगतः। स राजा हिमवत्सदृशं गृहं पुनः प्रविवेश॥
Verse 10
ननन्द सजनो राजा गृहे कामै स्सुपूजित:।।1.77.10।।कौसल्या च सुमित्रा च कैकेयी च सुमध्यमा।वधूप्रतिग्रहे युक्ता याश्चान्या राजयोषित:।।1.77.11।।
ननन्द सजनो राजा गृहे कामैः सुपूजितः। कौसल्या च सुमित्रा च कैकेयी च सुमध्यमा। वधूप्रतिग्रहे युक्ता याश्चान्या राजयोषितः॥
Verse 11
ननन्द सजनो राजा गृहे कामै स्सुपूजित:।।1.77.10।।कौसल्या च सुमित्रा च कैकेयी च सुमध्यमा।वधूप्रतिग्रहे युक्ता याश्चान्या राजयोषित:।।1.77.11।।
ननन्द सजनो राजा गृहे कामैः सुपूजितः। कौसल्या च सुमित्रा च कैकेयी च सुमध्यमा। वधूप्रतिग्रहे युक्ता याश्चान्या राजयोषितः॥
Verse 12
ततस्सीतां महाभागामूर्मिलां च यशस्विनीम्।कुशध्वजसुते चोभे जगृहुर्नृपपत्नय:।।1.77.12।।
ततः सीतां महाभागामूर्मिलां च यशस्विनीम्। कुशध्वजसुते चोभे जगृहुर्नृपपत्नयः॥
Verse 13
मङ्गलालम्भनैश्चापि शोभिता: क्षौमवासस:। देवतायतनान्याशु सर्वास्ता: प्रत्यपूजयन्।।1.77.13।।
मङ्गलोपकरणहस्ताः क्षौमवसनविभूषिताः। सर्वास्ताः शीघ्रमेव देवतायतनानि प्रत्यपूजयन्॥
Verse 14
अभिवाद्याभिवाद्यांश्च सर्वा राजसुतास्तदा।स्वं स्वं गृहमथासाद्य कुबेरभवनोपमम्।।1.77.14।।गोभिर्धनैश्च धान्यैश्च तर्पयित्वा द्विजोत्तमान्।रेमिरे मुदिता: सर्वा भर्तृभि: सहिता रह:।।1.77.15।।
अभिवाद्याभिवाद्यांश्च सर्वा राजसुतास्तदा। स्वं स्वं गृहमथासाद्य कुबेरभवनोपमम्॥ गोभिर्धनैश्च धान्यैश्च तर्पयित्वा द्विजोत्तमान्। रेमिरे मुदिताः सर्वा भर्तृभिः सहिता रहः॥
Verse 15
अभिवाद्याभिवाद्यांश्च सर्वा राजसुतास्तदा।स्वं स्वं गृहमथासाद्य कुबेरभवनोपमम्।।1.77.14।।गोभिर्धनैश्च धान्यैश्च तर्पयित्वा द्विजोत्तमान्।रेमिरे मुदिता: सर्वा भर्तृभि: सहिता रह:।।1.77.15।।
अभिवाद्याभिवाद्यांश्च सर्वा राजसुतास्तदा। स्वं स्वं गृहमथासाद्य कुबेरभवनोपमम्॥ गोभिर्धनैश्च धान्यैश्च तर्पयित्वा द्विजोत्तमान्। रेमिरे मुदिताः सर्वा भर्तृभिः सहिता रहः॥
Verse 16
कुमाराश्च महात्मानो वीर्येणाप्रतिमा भुवि ।कृतदारा: कृतास्त्राश्च सधना: ससुहृज्जना:।।1.77.16।।शुश्रूषमाणा: पितरं वर्तयन्ति नरर्षभा:।
कुमाराश्च महात्मानो वीर्येणाप्रतिमा भुवि। कृतदाराः कृतास्त्राश्च सधनाः ससुहृज्जनाः॥ शुश्रूषमाणाः पितरं वर्तयन्ति नरर्षभाः॥
Verse 17
कस्यचित्त्वथ कालस्य राजा दशरथ: सुतम्।1.77.17।।भरतं कैकयीपुत्र मब्रवीद्रघुनन्दन:।
कस्यचित्कालानन्तरं रघुनन्दनः राजा दशरथः कैकेयीपुत्रं भरतं सुतं प्रति वचनमब्रवीत्।
Verse 18
अयं केकयराजस्य पुत्रो वसति पुत्रक।।1.77.18।।त्वां नेतुमागतो वीर युधाजिन्मातुलस्तव।
पुत्रक, अयं केकयराजस्य पुत्रो युधाजिन्मातुलस्तव अत्र वसति; वीर, त्वां नेतुमागतः।
Verse 19
प्रार्थितस्तेन धर्मज्ञ मिधिलायामहं तथा।।1.77.19।।ऋषिमध्ये तु तस्य त्वं प्रीतिं कर्तुमिहार्हसि।
धर्मज्ञ, स ऋषिमध्ये मिथिलायां मां प्रार्थितवान्; अतः त्वं इह तस्य प्रीतिं कर्तुमर्हसि।
Verse 20
श्रुत्वा दशरथस्यैतद्भरत: कैकयीसुत:।।1.77.20।।अभिवाद्य गुरुं रामं परिष्वज्य च लक्ष्मणम्। गमनायाभिचक्राम शत्रुघ्नसहितस्तदा।।1.77.21।।
दशरथस्यैतद्वचनं श्रुत्वा कैकेयीसुतो भरतः गुरुमभिवाद्य रामं च, लक्ष्मणं परिष्वज्य, शत्रुघ्नसहितो गमनायाभिचक्राम।
Verse 21
श्रुत्वा दशरथस्यैतद्भरत: कैकयीसुत:।।1.77.20।।अभिवाद्य गुरुं रामं परिष्वज्य च लक्ष्मणम्। गमनायाभिचक्राम शत्रुघ्नसहितस्तदा।।1.77.21।।
शूरो नरश्रेष्ठो भरतः पितरं रामं चाक्लिष्टकारिणं मातॄश्चापि आपृच्छ्य, शत्रुघ्नसहितो ययौ।
Verse 22
आपृच्छ्य पितरं शूरो रामं चाक्लिष्टकारिणम्।मातृश्चापि नरश्रेष्ठ श्शत्रुघ्नसहितो ययौ।।1.77.22।।
शूरो नरश्रेष्ठो भरतः पितरं रामं चाक्लिष्टकारिणं मातॄश्चापि आपृच्छ्य, शत्रुघ्नसहितो ययौ।
Verse 23
गते तु भरते रामो लक्ष्मणश्च महाबल:।पितरं देवसंङ्काशं पूजयामासतुस्तदा।।1.77.23।।
गते भरते तदा रामो लक्ष्मणश्च महाबलः। देवसंकाशं पितरं नित्यं पूजयामासतुः॥
Verse 24
पितुराज्ञां पुरस्कृत्य पौरकार्याणि सर्वश:। चकार रामो धर्मात्मा प्रियाणि च हितानि च।।1.77.24।।
पितुराज्ञां पुरस्कृत्य पौरकार्याणि सर्वशः। धर्मात्मा रामः चकार प्रियाणि हितानि च॥
Verse 25
मातृभ्यो मातृकार्याणि कृत्वा परमयन्त्रित:।गुरूणां गुरुकार्याणि काले कालेऽन्ववैक्षत।।1.77.25।।
मातृभ्यो मातृकार्याणि कृत्वा परमयन्त्रितः। गुरूणां गुरुकार्याणि काले कालेऽन्ववैक्षत॥
Verse 26
एवं दशरथ: प्रीतो ब्राह्मणा नैगमास्तथा।रामस्य शीलवृत्तेन सर्वे विषयवासिन:।।1.77.26।।
एवं दशरथः प्रीतो ब्राह्मणा नैगमास्तथा। रामस्य शीलवृत्तेन सर्वे विषयवासिनः॥
Verse 27
तेषामतियशा लोके राम स्सत्यपराक्रमः।स्वयम्भूरिव भूतानां बभूव गुणवत्तर:।।1.77.27।।
तेषां मध्ये लोके रामः सत्यपराक्रमः अतियशाः अभवत्। स्वयम्भूरिव सर्वभूतानां स गुणैः सर्वेभ्यः श्रेष्ठतरः बभूव॥
Verse 28
रामस्तु सीतया सार्धं विजहार बहूनृतून् ।मनस्स्वी तद्गतस्तस्याः नित्यं हृदि समर्पित:।।1.77.28।।
रामः तु सीतया सार्धं बहून् ऋतून् विजहार। मनस्वी तद्गतः तस्याः नित्यं हृदि समर्पितः॥
Verse 29
प्रिया तु सीता रामस्य दारा: पितृकृता इति।गुणाद्रूपगुणाच्चापि प्रीतिर्भूयोऽभ्यवर्धत।।1.77.29।।
सीता तु रामस्य प्रिया; दाराः पितृकृता इति। गुणैः रूपगुणैश्चापि तस्य प्रीतिः भूयोऽभ्यवर्धत॥
Verse 30
तस्याश्च भर्ता द्विगुणं हृदये परिवर्तते।अन्तर्जातमपि व्यक्तमाख्याति हृदयं हृदा।।1.77.30।।
तस्याश्च भर्ता द्विगुणं हृदये परिवर्तते। अन्तर्जातमपि व्यक्तं हृदयं हृदा आख्याति॥
Verse 31
मैथिली सीता जनकस्य दुहिता तस्य विशेषतया प्रिया बभूव। सा सौन्दर्येण देवीनामिव समा, देहधारिणी श्रीरिव साक्षाद् अभात्॥
Verse 32
गते रामे प्रशान्तात्मा रामो दाशरथिर्धनु:।वरुणायाप्रमेयाय ददौ हस्ते ससायकम्।।1.77.1।।
तया स राजर्षिसुतोऽभिरामया समेयिवान् उत्तमराजकन्यया। अतीव रामः शुशुभेऽभिरामया विभूः श्रिया विष्णुरिवामरेश्वरः॥
Inside Sarga 77
Voices in this sarga
- Rama
- Dasaratha
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Rāma’s disciplined closure of the Paraśurāma episode: with a serene mind he returns the extraordinary bow (with arrow) to Varuṇa, modeling restraint after victory and the principle that power is held in trust rather than for personal possession.
The chapter teaches that dharma is sustained through layered obligations—public governance, ritual reciprocity (honoring brāhmaṇas and deities), and filial service. Rāma’s conduct demonstrates that ethical order is maintained not only by heroic feats but by consistent, supervised duty performed at the right time.
Ayodhyā is highlighted through a formal royal-entry tableau (flags, trumpets, sprinkled roads, flowers), while Mithilā remains the immediate prior ritual context. Cultural landmarks include devatāyatanas (family temples), the palace compared to Kubera’s abode, and the caturaṅgiṇī sēnā as an emblem of state organization.
Ask anything about Sarga 77 of the Valmiki Ramayana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.