Sarga 27
अस्त्रप्रदानम् — Bestowal of Divine Astras to Rama
बालकाण्ड
रात्र्यां विश्रान्ते रामे विश्वामित्रो महर्षिः प्रसन्नचित्तः स्नेहात् प्रीत्या च तस्मै दिव्यास्त्रसमूहं सम्यक् प्रदातुम् इच्छां प्राह, शुभाशीर्वादं च ददौ। ततः स चक्रपाशगदावज्रादीनि तथा नानाविधनामधेयानि दिव्यास्त्राणि यथाक्रमं गणयामास, यथा शास्त्रविधिना प्रदेयानीति। शुचिर्भूत्वा प्राङ्मुखो महर्षिः अनुत्तमानि मन्त्रसमूहान् विधिवत् उपदिश्यास्त्राणि रामाय समर्पयामास। अथ तेषामधिष्ठातृदेवताः स्वयमेव प्रादुर्भूय रामं सेवकवत् उपतस्थुः। रामोऽपि तान् हस्तेन गृहित्वा मनसा चाधीनान् कृत्वा ‘मम मनसि तिष्ठत’ इत्याज्ञापयत्—अविवेकप्रयोगं न, किंतु संयमितस्मरणं धर्माधीनं च प्रयोगमिति सूचयन्। अन्ते स विश्वामित्रं नमस्कृत्य यात्रान्तराय सिद्धो बभूव।
Shlokas
Verse 1
अथ तां रजनीमुष्य विश्वामित्रो महायशाः।प्रहस्य राघवं वाक्यमुवाच मधुराक्षरम्।।।।
अथ तां रजनीं नीत्वा महायशा विश्वामित्रः प्रहस्य राघवं प्रति मधुराक्षरं वाक्यमुवाच॥
Verse 2
परितुष्टोऽस्मि भद्रं ते राजपुत्र महायशः।प्रीत्या परमया युक्तो ददाम्यस्त्राणि सर्वशः।।।।
भद्रं ते, महायशो राजपुत्र; अहं त्वया परितुष्टोऽस्मि। परमया प्रीत्या युक्तोऽहं सर्वाण्यस्त्राणि सम्यक् ददामि ते।
Verse 3
देवासुरगणान्वापि सगन्धर्वोरगानपि।यैरमित्रान् प्रसह्याजौ वशीकृत्य जयिष्यसि।।।।तानि दिव्यानि भद्रं ते ददाम्यस्त्राणि सर्वशः ।
एतैः त्वं देवासुरगणान् सगन्धर्वोरगान् अपि युधि प्रसह्य वशीकृत्य शत्रून् जयिष्यसि। भद्रं ते—तानि सर्वशो दिव्यान्यस्त्राणि अहं तुभ्यं ददामि॥
Verse 4
दण्डचक्रं महद्दिव्यं तव दास्यामि राघव।।।।धर्मचक्रं ततो वीर कालचक्रं तथैव च।विष्णुचक्रं तथात्युग्रमैन्द्रमस्त्रं तथैव च।।।।वज्रमस्त्रं नरश्रेष्ठ शैवं शूलवरं तथा।अस्त्रं ब्रह्मशिरश्चैव ऐषीकमपि राघव।।।।ददामि ते महाबाहो ब्राह्ममस्त्रमनुत्तमम्।
राघव, तव महद्दिव्यं दण्डचक्रं दास्यामि। ततः वीर, धर्मचक्रं कालचक्रं तथैव च; अत्यूग्रं विष्णुचक्रं च, ऐन्द्रमस्त्रं तथैव च। नरश्रेष्ठ, वज्रमस्त्रं शैवं शूलवरं तथा; ब्रह्मशिरोऽस्त्रं चैव, ऐषीकमपि राघव। महाबाहो, अनुत्तमं ब्राह्ममस्त्रमपि ते ददामि॥
Verse 5
दण्डचक्रं महद्दिव्यं तव दास्यामि राघव।।1.27.4।।धर्मचक्रं ततो वीर कालचक्रं तथैव च।विष्णुचक्रं तथात्युग्रमैन्द्रमस्त्रं तथैव च।।1.27.5।।वज्रमस्त्रं नरश्रेष्ठ शैवं शूलवरं तथा।अस्त्रं ब्रह्मशिरश्चैव ऐषीकमपि राघव।।1.27.6।। ददामि ते महाबाहो ब्राह्ममस्त्रमनुत्तमम्।
ततो वीर, धर्मचक्रं कालचक्रं तथैव च; अत्यूग्रं विष्णुचक्रं च, ऐन्द्रमस्त्रं तथैव च—ते ददामि॥
Verse 6
दण्डचक्रं महद्दिव्यं तव दास्यामि राघव।।1.27.4।।धर्मचक्रं ततो वीर कालचक्रं तथैव च।विष्णुचक्रं तथात्युग्रमैन्द्रमस्त्रं तथैव च।।1.27.5।।वज्रमस्त्रं नरश्रेष्ठ शैवं शूलवरं तथा।अस्त्रं ब्रह्मशिरश्चैव ऐषीकमपि राघव।।1.27.6।। ददामि ते महाबाहो ब्राह्ममस्त्रमनुत्तमम्।
नरश्रेष्ठ, वज्रमस्त्रं शैवं शूलवरं तथा; ब्रह्मशिरोऽस्त्रं चैव, ऐषीकमपि राघव—ते ददामि॥
Verse 7
गदे द्वे चैव काकुत्स्थ मोदकी शिखरी उभे।।।।प्रदीप्ते नरशार्दूल प्रयच्छामि नृपात्मज।
हे काकुत्स्थ, नरशार्दूल, हे नृपात्मज! मोदकी-शिखरी-नाम्नी उभे प्रदीप्ते गदे द्वे अपि तुभ्यं प्रयच्छामि।
Verse 8
धर्मपाशमहं राम कालपाशं तथैव च।।।।पाशं वारुणमस्त्रं च ददाम्यहमनुत्तमम्।
राम, धर्मपाशं तथा कालपाशं च, वरुणपाशास्त्रं च—अनुत्तमं—अहं तुभ्यं ददामि।
Verse 9
अशनी द्वे प्रयच्छामि शुष्कार्द्रे रघुनन्दन।।।।ददामि चास्त्रं पैनाकमस्त्रं नारायणं तथा।
रघुनन्दन, शुष्कार्द्रे इति नाम्नी अशनी द्वे तुभ्यं प्रयच्छामि; पैनाकमस्त्रं च, नारायणास्त्रं च अहं ददामि।
Verse 10
आग्नेयमस्त्रं दयितं शिखरं नाम नामतः।।।।वायव्यं प्रथनं नाम ददामि च तवानघ ।
अनघ! मम दयितमाग्नेयमस्त्रं ‘शिखर’ इति नामतः तुभ्यं ददामि; तथा ‘प्रथन’ नाम वायव्यमस्त्रं च ददामि॥
Verse 11
अस्त्रं हयशिरो नाम क्रौञ्चमस्त्रं तथैव च।शक्तिद्वयं च काकुत्स्थ ददामि तव राघव।।।।
राघव! काकुत्स्थ! ‘हयशिर’ नामास्त्रं तथा ‘क्रौञ्च’ नामास्त्रं च, शक्तिद्वयं च तुभ्यं ददामि॥
Verse 12
कङ्कालं मुसलं घोरं कापालमथ कङ्कणम्।धारयन्त्यसुरा यानि ददाम्येतानि सर्वशः।।।।
कङ्कालं मुसलं घोरं कापालमथ कङ्कणम्। धारयन्त्यसुरा यानि ददाम्येतानि सर्वशः॥
Verse 13
वैद्याधरं महास्त्रं च नन्दनं नाम नामतः।असिरत्नं महाबाहो ददामि च नृपात्मज।।।।
वैद्याधरं महास्त्रं च नन्दनं नाम नामतः। असिरत्नं महाबाहो ददामि च नृपात्मज॥
Verse 14
गान्धर्वमस्त्रं दयितं मानवं नाम नामतः।प्रस्वापनप्रशमने दद्मि सौरं च राघव।।।।
गान्धर्वमस्त्रं दयितं मानवं नाम नामतः। प्रस्वापनप्रशमने दद्मि सौरं च राघव॥
Verse 15
दर्पणं शोषणं चैव सन्तापनविलापने।मदनं चैव दुर्धर्षं कन्दर्पदयितं तथा।।।।पैशाचमस्त्रं दयितं मोहनं नाम नामतः।प्रतीच्छ नरशार्दूल राजपुत्र महायशः।।।।
दर्पणं शोषणं चैव सन्तापनविलापने। मदनं चैव दुर्धर्षं कन्दर्पदयितं तथा॥ पैशाचमस्त्रं दयितं मोहनं नाम नामतः। प्रतीच्छ नरशार्दूल राजपुत्र महायशः॥
Verse 16
दर्पणं शोषणं चैव सन्तापनविलापने।मदनं चैव दुर्धर्षं कन्दर्पदयितं तथा।।1.27.15।।पैशाचमस्त्रं दयितं मोहनं नाम नामतः।प्रतीच्छ नरशार्दूल राजपुत्र महायशः।।1.27.16।।
दर्पणं शोषणं चैव सन्तापनविलापने। मदनं चैव दुर्धर्षं कन्दर्पदयितं तथा॥ पैशाचमस्त्रं दयितं मोहनं नाम नामतः। प्रतीच्छ नरशार्दूल राजपुत्र महायशः॥
Verse 17
तामसं नरशार्दूल सौमनं च महाबल।संवर्धं चैव दुर्धर्षं मौसलं च नृपात्मज।।।।सत्यमस्त्रं महाबाहो तथा मायाधरं परम्।घोरं तेजः प्रभं नाम परतेजोऽपकर्षणम्।।।।सौम्यास्त्रं शिशिरं नाम त्वष्टुरस्त्रं सुदामनम्।दारुणं च भगस्यापि शितेषु मथ मानवम्।।।।
नरशार्दूल महाबल, तामसमस्त्रं सौमनं च, संवर्धं दुर्धर्षं मौसलं च गृहाण। महाबाहो, सत्यमस्त्रं तथा परमं मायाधरं, घोरं ‘तेजःप्रभ’ नाम परतेजोऽपकर्षणं च। सौम्यं ‘शिशिर’नामास्त्रं, त्वष्टुरस्त्रं ‘सुदामन’म्, भगस्य दारुणं ‘शितेषु’ तथा ‘मानव’मस्त्रं च गृहाण।
Verse 18
तामसं नरशार्दूल सौमनं च महाबल।संवर्धं चैव दुर्धर्षं मौसलं च नृपात्मज।।1.27.17।।सत्यमस्त्रं महाबाहो तथा मायाधरं परम्।घोरं तेजः प्रभं नाम परतेजोऽपकर्षणम्।।1.27.18।।सौम्यास्त्रं शिशिरं नाम त्वष्टुरस्त्रं सुदामनम्।दारुणं च भगस्यापि शितेषु मथ मानवम्।।1.27.19।।
महाबाहो, सत्यमस्त्रं तथा परमं मायाधरमस्त्रं गृहाण। ‘तेजःप्रभ’ नाम घोरमस्त्रं च, यत् परतेजोऽपकर्षणं, तत् अपि गृहाण।
Verse 19
तामसं नरशार्दूल सौमनं च महाबल।संवर्धं चैव दुर्धर्षं मौसलं च नृपात्मज।।1.27.17।।सत्यमस्त्रं महाबाहो तथा मायाधरं परम्।घोरं तेजः प्रभं नाम परतेजोऽपकर्षणम्।।1.27.18।।सौम्यास्त्रं शिशिरं नाम त्वष्टुरस्त्रं सुदामनम्।दारुणं च भगस्यापि शितेषु मथ मानवम्।।1.27.19।।
सौम्यं ‘शिशिर’नामास्त्रं, त्वष्टुरस्त्रं ‘सुदामन’म् गृहाण। भगस्य दारुणं ‘शितेषु’ तथा ‘मानव’मस्त्रं च गृहाण।
Verse 20
एतान् राम महाबाहो कामरूपान् महाबलान् ।गृहाण परमोदारान् क्षिप्रमेव नृपात्मज।।।।
राम महाबाहो, नृपात्मज, एतान् कामरूपान् महाबलान् परमोदारान् अस्त्रान् क्षिप्रमेव गृहाण।
Verse 21
स्थितस्तु प्राङ्मुखो भूत्वा शुचिर्मुनिवरस्तदा।ददौ रामाय सुप्रीतो मन्त्रग्राममनुत्तमम्।।।।
तदा शुचिर्मुनिवरः प्राङ्मुखः स्थित्वा सुप्रीतः सन् रामाय मन्त्रग्राममनुत्तमं ददौ।
Verse 22
सर्वसङ्ग्रहणं येषां दैवतैरपि दुर्लभम्।तान्यस्त्राणि तदा विप्रो राघवाय न्यवेदयत्।।।।
येषां सर्वसङ्ग्रहणं दैवतैरपि दुर्लभं, तान्यस्त्राणि तदा विप्रो राघवाय न्यवेदयत्।
Verse 23
जपतस्तु मुनेस्तस्य विश्वामित्रस्य धीमतः।उपतस्थुर्महार्हाणि सर्वाण्यस्त्राणि राघवम्।।।।
तस्य धीमतः विश्वामित्रस्य मुनेर्जपत एव, सर्वाणि महार्हाण्यस्त्राणि राघवमुपतस्थुः।
Verse 24
ऊचुश्च मुदितास्सर्वे रामं प्राञ्जलयस्तदा।इमे स्म परमोदाराः किङ्करास्तव राघव।।।।
तदा सर्वे मुदिताः प्राञ्जलयः राममूचुः—इमे स्म परमोदाराः किङ्करास्तव राघव।
Verse 25
प्रतिगृह्य च काकुत्स्थः समालभ्य च पाणिना।मानसा मे भविष्यध्वमिति तानभ्यचोदयत्।।।।
तान् प्रतिगृह्य काकुत्स्थः पाणिना समालभ्य च, ‘मानसा मे भविष्यध्वम्’ इति तानभ्यचोदयत्।
Verse 26
ततः प्रीतमना रामो विश्वामित्रं महामुनिम्।अभिवाद्य महातेजा गमनायोपचक्रमे।।।।
ततः प्रीतमनाः श्रीरामो महामुनिं विश्वामित्रम् अभिवाद्य, महातेजाः सन् गमनायोपचक्रमे॥
Frequently Asked Questions
The pivotal action is the authorized bestowal of immense martial power to a young prince, framed ethically through ritual purity, east-facing transmission, and the requirement that astras remain under mental discipline—power is granted, but bounded by dharma and restraint.
The sarga teaches that śakti (capability) becomes legitimate only when yoked to right authority and self-control: mantra installs power, but mastery is shown by internal command (‘live in my mind’) rather than display or aggression.
A ritual-cultural landmark is emphasized rather than a place-name: Viśvāmitra’s purification and prāṅmukha (east-facing) stance, reflecting Vedic ritual orientation and the cultural grammar by which knowledge-transfers are sanctified.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.