Sarga 13

Verse 1

पुनः प्राप्ते वसन्ते तु पूर्णस्संवत्सरोऽभवत् ।प्रसवार्थं गतो यष्टुं हयमेधेन वीर्यवान् ॥१॥

पुनर्वसन्ते प्राप्ते पूर्णः संवत्सरोऽभवत्; वीर्यवान् राजा प्रसवार्थं हयमेधेन यष्टुं गतोऽभवत्।

Verse 2

अभिवाद्य वसिष्ठं च न्यायतः परिपूज्य च ।अब्रवीत्प्रश्रितं वाक्यं प्रसवार्थं द्विजोत्तमम् ॥२॥

वसिष्ठम् अभिवाद्य च न्यायतः परिपूज्य च, प्रसवार्थं नृपतिः प्रश्रितं वाक्यं द्विजोत्तमम् अब्रवीत्।

Verse 3

यज्ञो मे क्रियतां ब्रह्मन्यथोक्तं मुनिपुङ्गव ।यथा न विघ्नः क्रियते यज्ञाङ्गेषु विधीयताम् ॥३॥

हे मुनिपुङ्गव, हे ब्रह्मन्, मम यज्ञः यथोक्तं क्रियताम्। यथा यज्ञाङ्गेषु विघ्नः न क्रियते, तथा विधीयताम्।

Verse 4

भवान् स्निग्धस्सुहृन्मह्यं गुरुश्च परमो महान् ।ओढव्यो भवता चैव भारो यज्ञस्य चोद्यतः ॥४॥

भवान् स्निग्धः सुहृन्मह्यं गुरुश्च परमो महान्। तस्माद् भवता चैव ओढव्यो यज्ञभारकः॥

Verse 5

तथेति च स राजानमब्रवीद्द्विजसत्तमः ।करिष्ये सर्वमेवैतद्भवता यत्समर्थितम् ॥५॥

तथेति स द्विजसत्तमः राजानम् अब्रवीत्—भवता यत् समर्थितं, एतत् सर्वम् अहं सम्यक् करिष्ये।

Verses 6-9

ततोऽब्रवीद्विजान्वृद्धान्यज्ञकर्मसु निष्ठितान् ।स्थापत्ये निष्ठितांश्चैव वृद्धान्परमधार्मिकान् ॥६॥कर्मान्तिकान् शिल्पकरान्वर्धकीन् खनकानपि ।गणकान्शिल्पिनश्चैव तथैव नटनर्तकान् ॥७॥तथा शुचीन्शास्त्रविदः पुरुषान् सुबहुश्रुतान् ।यज्ञकर्म समीहन्तां भवन्तो राजशासनात् ॥८॥इष्टका बहु साहस्राश्शीघ्रमानीयतामिति ।0 उपकार्याः क्रियन्तां च राज्ञां बहुगुणान्विताः ॥९॥

ततः राजा विजान् वृद्धान् यज्ञकर्मसु निष्ठितान्, स्थापत्ये निष्ठितान् च एव वृद्धान् परमधार्मिकान्, कर्मान्तिकान् शिल्पकरान् वर्धकीन् खनकान् अपि, गणकान् शिल्पिनः च एव तथा एव नटनर्तकान्, तथा शुचीन् शास्त्रविदः पुरुषान् सुबहुश्रुतान् अब्रवीत्: राजशासनात् भवन्तः यज्ञकर्म समीहन्ताम्। इष्टकाः बहु साहस्राः शीघ्रम् आनीयताम् इति। उपकार्याः क्रियन्ताम् च राज्ञां बहुगुणान्विताः।

Verse 10

ब्राह्मणावसथाश्चैव कर्तव्याश्शतशश्शुभाः ।भक्ष्यान्नपानैर्बहुभिस्समुपेतास्सुनिष्ठिताः ॥१०॥

ब्राह्मणानां निवासाः शतशः शुभाः कर्तव्याः—सुसंस्कृताः सुसन्नद्धाः, बहुभिर्भक्ष्यैः अन्नपानैश्च समुपेताः, सुस्थिरव्यवस्थया विन्यस्ताः।

Verse 11

तथा पौरजनस्यापि कर्तव्या बहुविस्तराः ।आवासा बहुभक्ष्या वै सर्वकामैरुपस्थिताः ॥११॥

तथा पौरजनानां आगन्तुकानां च बहुविस्तराः आवासाः कर्तव्याः—बहुभक्ष्यसमृद्धाः, सर्वकामोपकरणैः सर्वसुखैश्च समुपस्थिताः।

Verse 12

तथा जानपदस्यापि जनस्य बहुशोभनम् ।दातव्यमन्नं विधिवत्सत्कृत्य न तु लीलया ॥१२॥

तथा जानपदानां जनानां बहुशोभनं अन्नं विधिवत् दातव्यम्—सत्कृत्य सादरं, न तु लीलया प्रमादतः।

Verse 13

सर्वे वर्णा यथा पूजां प्राप्नुवन्ति सुसत्कृताः ।न चावज्ञा प्रयोक्तव्या कामक्रोधवशादपि ॥१३॥

सर्वे वर्णाः सुसत्कृताः यथा पूजां प्राप्नुवन्ति तथा कार्यम्; कामक्रोधवशादपि कस्यचित् अवज्ञा न प्रयोक्तव्या।

Verse 14

यज्ञकर्मसु ये व्यग्राः पुरुषाश्शिल्पिनस्तथा ।तेषामपि विशेषेण पूजा कार्या यथाक्रमम् ॥१४॥ते च स्युस्सम्भृतास्सर्वे वसुभिर्भोजनेन च ।

यज्ञकर्मसु ये व्यग्राः पुरुषाः शिल्पिनश्च, तेषामपि विशेषेण यथाक्रमं पूजा कार्या; ते च सर्वे वसुभिः भोजनेन च सम्भृताः सन्तुष्टाः स्युः।

Verse 15

यथा सर्वं सुविहितं न किञ्चित्परिहीयते ॥१५॥तथा भवन्तः कुर्वन्तु प्रीतिस्निग्धेन चेतसा ।

यथा सर्वं सुविहितं स्यात्, न किञ्चित् परिहीयते; तथा भवन्तः प्रीतिस्निग्धेन चेतसा सर्वं कर्म सम्यक् कुर्वन्तु।

Verses 16-17

ततस्सर्वे समागम्य वसिष्ठमिदमब्रुवन् ॥१६॥यथोक्तं तत्सुविहितं न किञ्चित्परिहीयते ।यथोक्तं तत्करिष्यामो न किञ्चित्परिहास्यते ॥१७॥

ततः सर्वे समागम्य वसिष्ठं इदम् अब्रुवन्—यथोक्तं तत् सुविहितं, न किञ्चित् परिहीयते; यथोक्तं तत् करिष्यामः, न किञ्चित् परिहास्यते।

Verse 18

ततस्सुमन्त्रमानीय वसिष्ठो वाक्यमब्रवीत् ।निमन्त्रयस्व नृपतीन्पृथिव्यां ये च धार्मिकाः ॥१८॥

ततः सुमन्त्रं आनीय वसिष्ठो वाक्यम् अब्रवीत्—निमन्त्रयस्व पृथिव्यां ये धार्मिका नृपतयः।

Verse 19

ब्राह्मणान्क्षत्रियान्वैश्याञ्छूद्रांश्चैव सहस्रशः ।समानयस्व सत्कृत्य सर्वदेशेषु मानवान् ॥१९॥

ब्राह्मणान् क्षत्रियान् वैश्यान् शूद्रांश्च सहस्रशः; सर्वदेशेषु मानवान् सत्कृत्य समानयस्व।

Verses 20-21

मिथिलाधिपतिं शूरं जनकं सत्यविक्रमम् ।निष्ठितं सर्वशास्त्रेषु तथा वेदेषु निष्ठितम् ॥२०॥तमानय महाभागं स्वयमेव सुसत्कृतम् ।पूर्वसम्बन्धिनं ज्ञात्वा ततः पूर्वं ब्रवीमि ते ॥२१॥

मिथिलाधिपतिं शूरं जनकं सत्यविक्रमम्। सर्वशास्त्रेषु निष्णातं वेदेष्वपि विशारदम्॥ तं महाभागं स्वयमेवानय सुसत्कृतम्। पूर्वसम्बन्धिनं ज्ञात्वा पूर्वमेव ब्रवीमि ते॥

Verse 22

तथा काशीपतिं स्निग्धं सततं प्रियवादिनम् ।वयस्यं राजसिंहस्य स्वयमेवानयस्व ह ॥२२॥

तथा काशीपतिं स्निग्धं सततं प्रियवादिनम्। वयस्यं राजसिंहस्य स्वयमेवानयस्व ह॥

Verse 23

तथा केकयराजानं वृद्धं परमधार्मिकम् ।श्वशुरं राजसिंहस्य सपुत्रं त्वमिहानय ॥२३॥

तथा केकयराजानं वृद्धं परमधार्मिकम्। श्वशुरं राजसिंहस्य सपुत्रं त्वमिहानय॥

Verse 24

अङ्गेश्वरम् महाभागं रोमपादं सुसत्कृतम् ।वयस्यं राजसिंहस्य समानय यशस्विनम् ॥२४॥

अङ्गाधिपतिं महाभागं रोमपादं यशस्विनम्। राजसिंहस्य वयस्यं तं सुसत्कृत्य समाह्वय॥

Verse 25

प्राचीनान्सिन्धु सौवीरान्सौराष्ट्रेयांश्च पार्थिवान् ।दाक्षिणात्यान्नरेन्द्रांश्च समस्तानानयस्व ह ॥२५॥

प्राचीनान् सिन्धुसौवीरान् सौराष्ट्रेयांश्च पार्थिवान्। दाक्षिणात्यान् नरेन्द्रांश्च समस्तान् आनयस्व ह॥

Verse 26

सन्ति स्निग्धाश्च ये चान्ये राजानः पृथिवीतले ।तानानय यथाक्षिप्रं सानुगान्सह बान्धवान् ॥२६॥

सन्ति स्निग्धाश्च ये चान्ये राजानः पृथिवीतले। तान् आनय यथाक्षिप्रं सानुगान् सह बान्धवान्॥

Verse 27

वसिष्ठवाक्यं तच्छ्रुत्वा सुमन्त्रस्त्वरितस्तदा ।व्यादिशत्पुरुषांस्तत्र राज्ञामानयने शुभान् ॥२७॥

वसिष्ठवाक्यं तच्छ्रुत्वा सुमन्त्रस्त्वरितस्तदा। व्यादिशत् पुरुषान् तत्र राज्ञाम् आनयने शुभान्॥

Verse 28

स्वयमेव हि धर्मात्मा प्रययौ मुनिशासनात् ।सुमन्त्रस्त्वरितो भूत्वा समानेतुं महीक्षितः ॥२८॥

स्वयमेव हि धर्मात्मा प्रययौ मुनिशासनात्। सुमन्त्रस्त्वरितो भूत्वा समानेतुं महीक्षितः॥

Verse 29

ते च कर्मान्तिकास्सर्वे वसिष्ठाय च धीमते ।सर्वं निवेदयन्ति स्म यज्ञे यदुपकल्पितम् ॥२९॥

ते च कर्मान्तिकाः सर्वे वसिष्ठाय च धीमते । सर्वं निवेदयन्ति स्म यज्ञे यदुपकल्पितम् ॥

Verse 30

ततःप्रीतो द्विजश्रेष्ठस्तान् सर्वानिदमब्रवीत् ।अवज्ञया न दातव्यं कस्यचिल्लीलयाऽपि वा ॥३०॥अवज्ञया कृतं हन्याद्दातारं नात्र संशयः ।28

ततः प्रीतो द्विजश्रेष्ठस्तान् सर्वानिदमब्रवीत् । अवज्ञया न दातव्यं कस्यचिल्लीलयाऽपि वा ॥ अवज्ञया कृतं हन्याद्दातारं नात्र संशयः ॥

Verse 31

ततः कैश्चिदहोरात्रैरुपयाता महीक्षितः ॥३१॥बहूनि रत्नान्यादाय राज्ञो दशरथस्य वै ।

ततः कैश्चिदहोरात्रैरुपयाता महीक्षितः । बहूनि रत्नान्यादाय राज्ञो दशरथस्य वै ॥

Verses 32-33

ततो वसिष्ठस्सुप्रीतो राजानमिदमब्रवीत् ॥३२॥उपयाता नरव्याघ्र राजानस्तव शासनात् ।मयापि सत्कृताः सर्वे यथार्हं राजसत्तमाः ॥३३॥

ततो वसिष्ठस्सुप्रीतो राजानमिदमब्रवीत् । उपयाता नरव्याघ्र राजानस्तव शासनात् । मयापि सत्कृताः सर्वे यथार्हं राजसत्तमाः ॥

Verse 34

यज्ञीयं च कृतं राजन् पुरुषैस्सुसमाहितैः ।निर्यातु च भवान्यष्टुं यज्ञायतनमन्तिकात् ॥३४॥

यज्ञीयं च कृतं राजन् पुरुषैस्सुसमाहितैः । निर्यातु च भवान्यष्टुं यज्ञायतनमन्तिकात् ॥

Verse 35

सर्वकामैरुपहृतैरुपेतं च समन्ततः ।द्रष्टुमर्हसि राजेन्द्र मनसेव विनिर्मितम् ॥३५॥

राजेन्द्र, सर्वकामैः समुपहृतैः समन्ततः परिपूर्णं यज्ञभूमिं द्रष्टुमर्हसि; सा मनसेव विनिर्मितेव परमशोभामुपैति।

Verse 36

तथा वसिष्ठवचनादृश्यशृङ्गस्य चोभयोः ।शुभे दिवसनक्षत्रे निर्यातो जगतीपतिः ॥३६॥

ततः वसिष्ठवचनात् ऋश्यशृङ्गवचनाच्चोभयोः, शुभे दिवसनक्षत्रे जगतीपतिः निर्यातः।

Verse 37

ततो वसिष्ठप्रमुखास्सर्व एव द्विजोत्तमाः ।ऋश्यशृङ्गं पुरस्कृत्य यज्ञकर्मारभन् तदा ॥३७॥यज्ञवाटगतास्सर्वे यथाशास्त्रं यथाविधि ।3

ततो वसिष्ठप्रमुखाः सर्वे द्विजोत्तमाः। ऋश्यशृङ्गं पुरस्कृत्य यज्ञकर्मारभन् तदा॥ यज्ञवाटगताः सर्वे यथाशास्त्रं यथाविधि॥