Pātivratya-kathana (The Narrative of the Pativrata)

Verse 1

वसिष्ठ उवाच । धर्मांगवदचः श्रुत्वा हृष्टो रुक्मांगदोऽब्रवीत् । सत्य ते जननी पुत्र संप्राप्ता मंदरे मया ॥ १ ॥

वसिष्ठ उवाच। धर्मांगदवचः श्रुत्वा हृष्टो रुक्मांगदोऽब्रवीत्—सत्य पुत्र, ते जननी मया मन्दरे संप्राप्ता॥

Verse 2

वेदाश्रयसुता बाला मदर्थं कृतनिश्चया । कुर्वंती दारुणं पुत्र तपो देवगिरौ पुरा ॥ २ ॥

पूर्वं वेदाश्रयस्य सुता बाला मदर्थं दृढनिश्चया । देवगिरौ पुरा, हे पुत्र, दारुणं तपः समाचरत् ॥

Verse 3

इतः पंचदशादह्नो हयगामी गतो ह्यहम् । मंदरे पर्वतश्रेष्ठे बहुधातुसमन्विते ॥ ३ ॥

इतः पञ्चदशाहात् परं हयगामीव शीघ्रं गतोऽहम् । मन्दरे पर्वतश्रेष्ठे बहुधातुसमन्विते ॥

Verse 4

तस्य मूर्द्धनि बालेयं तोषयंती महेश्वरम् । स्थिता गानपरा दृष्टा मया तत्र सुदर्शना ॥ ४ ॥

तत्र मया सुदर्शना सुदर्शना रमणीया च दृष्टा । सा गानपरा स्थित्वा महेश्वरं तोषयन्ती, तस्य मूर्द्धनि बालेव भूषणवद् विराजते ॥

Verse 5

ततोऽहं मूर्च्छया युक्तः पतितो धरणीतले । अनंगबाणसंविद्धो व्याधविद्धो यथा मृगः ॥ ५ ॥

ततः कामबाणसंविद्धोऽहं मूर्च्छया युक्तः धरणीतले पतितः । व्याधविद्धो मृग इव ॥

Verse 6

ततोऽहमनया देव्या चालितश्चारुनेत्रया । वृतश्चैवापि भर्तृत्वे किंचित्प्रार्थनया सह ॥ ६ ॥

ततोऽहं तया देव्या चारुनेत्रया चालितः । सा च किंचित्प्रार्थनया सह भर्तृत्वे माम् अवृणोत् ॥

Verse 7

मया चापि प्रतिज्ञातं स्वदक्षिणकरान्वितम् । सेयं भार्या विशालाक्षी कृता भूधरमस्तके ॥ ७ ॥

मयापि प्रतिज्ञा कृता स्वदक्षिणासहितैव। एषा विशालाक्षी भार्या मम भूधरशिखरे प्रतिष्ठापिता॥

Verse 8

अवरुह्य धरापृष्टे समारुह्य तुरंगमम् । दिनत्रयेण त्वरितः संप्राप्तस्तव सन्निधौ ॥ ८ ॥

अवरुह्य धरातले ततः तुरंगमारुह्य। त्वरितोऽहं दिनत्रयेण तव सन्निधिं संप्राप्तवान्॥

Verse 9

पश्यमानो गिरीन्देशान्सरांसिसरितस्तथा ॥ । इयं हि जननी पुत्र तव प्रीतिविवर्द्धिनी ॥ ९ ॥

पश्यन् गिरीन्द्रदेशान् सरांसि सरितश्च। एषा हि जननी पुत्र तव प्रीतिं भक्तिं च विवर्धयति॥

Verse 10

अभिवादय चार्वंगीं त्वं निजामिव मातरम् । तत्पितुर्वचनं श्रुत्वा हयसंस्थामरिंदमः ॥ १० ॥

अभिवादय चार्वङ्गीं त्वं निजामिव मातरम्। पितुर्वचनं श्रुत्वा स अरिंदमः हयसंस्थामुपससर्प॥

Verse 11

शिरसा धरणीं गत्वा इदं वचनमब्रवीत् । प्रसीद देवि मातस्त्वं भृत्यो दासः सुतस्तव ॥ ११ ॥

शिरसा धरणीं स्पृष्ट्वा स इदं वचनमब्रवीत्। प्रसीद देवि मातस्त्वं भृत्यो दासः सुतस्तव॥

Verse 12

नमस्करोमि जननीं बहुभूपालसंयुतः । तं पुत्रमवनीं प्राप्तं मोहिनी प्रेक्ष्य भूपते ॥ १२ ॥

भूपते, बहुभूपालसमेतोऽहं जननीं नमस्करोमि। अवनीं प्राप्तं तं पुत्रं दृष्ट्वा मोहिनी विस्मयेन तमपश्यत्॥

Verse 13

भर्तुर्दाक्षिण्ययोगाच्च अवतीर्य तुरंगमात् । अवागूहत बाहुभ्यामुत्थाप्य पतितं सुतम् ॥ १३ ॥

भर्तुर्दाक्षिण्ययोगाच्च सा तुरंगमात् अवतीर्य। बाहुभ्यां पतितं सुतं अवागूढोत्थापयामास॥

Verse 14

परिष्वक्तस्तदा मात्रा पुनरेवाभ्यनंदयत् । ततस्तां सुमनोज्ञैस्तु चारुवस्त्रैस्च भूषणैः ॥ १४ ॥

मात्रा परिष्वक्तस्तदा स पुनरेवाभ्यनन्दत्। ततः स तां सुमनोज्ञैश्चारुवस्त्रैश्च भूषणैश्च समर्चयत्॥

Verse 15

भूषयित्वा समारोप्य पुनरेव हयोत्तमम् । स्वपृष्ठे चरणं कृत्वा तस्या राजीवलोचनः ॥ १५ ॥

भूषयित्वा तं हयोत्तमं पुनरेव समारुह्य। राजीवलोचनः तस्या पृष्ठे चरणं न्यधात्॥

Verse 16

तेनैव विधिना भूप पितरं चान्वरोहयत् । भूपालैः संवृतो गच्छन्पभ्द्यां धर्मांगदः सुतः ॥ १६ ॥

भूप, तेनैव विधिना पितरं चान्वरोहयत्। भूपालैः संवृतो गच्छन् धर्माङ्गदः सुतः पद्भ्यां प्रस्थितः॥

Verse 17

प्रहर्षपुलको ह्यासीज्जननीं प्रेक्ष्य मोहिनीम् । स्तूयमानः स्वयं चापि मेघगंभीरया गिरा ॥ १७ ॥

प्रहर्षपुलको ह्यासीज्जननीं प्रेक्ष्य मोहिनीम् । स्तूयमानः स्वयं चापि मेघगंभीरया गिरा ॥

Verse 18

धन्यः स तनयो लोके मातरो यस्य भूरिशः । नवा नवतरा भार्याः पितुरिष्टा मनोहराः ॥ १८ ॥

धन्यः स तनयो लोके मातरो यस्य भूरिशः । नवा नवतरा भार्याः पितुरिष्टा मनोहराः ॥

Verse 19

यस्यैका जननी लोके पिता तस्यैव दुःखभाक् । पितुर्दुःखेन किं सौख्यं पुत्रस्य हृदि वर्तते ॥ १९ ॥

यस्यैका जननी लोके पिता तस्यैव दुःखभाक् । पितुर्दुःखेन किं सौख्यं पुत्रस्य हृदि वर्तते ॥

Verse 20

एकस्या वंदने मातुः पृथिवीफलमश्नुते । मातॄणां वंदने मह्यं महत्पुण्यं भविष्यति ॥ २० ॥

एकस्या वंदने मातुः पृथिवीफलमश्नुते । मातॄणां वंदने मह्यं महत्पुण्यं भविष्यति ॥

Verse 21

तस्मादभ्यधिकं पुण्यं भविष्यति दिने दिने । एकमुच्चरमाणोऽसौ राजभिः परिवारितः ॥ २१ ॥

तस्मादभ्यधिकं पुण्यं भविष्यति दिने दिने । एकमुच्चरमाणोऽसौ राजभिः परिवारितः ॥

Verse 22

प्रविष्टो नगरं रम्यं वैदिशं ऋद्धिसंयुतम् । हयस्थः प्रययौ राजा मोहिन्या सह तत्क्षणात् ॥ २२ ॥

स रम्यं वैदिशं नगरं ऋद्धिसंयुतं प्रविश्य, हयस्थो राजा मोहिन्या सह तत्क्षणादेव प्रययौ ॥२२॥

Verse 23

ततो गृहवरं प्राप्य पूज्यमानो जनैर्नृपः । अवरुह्य हयातस्मान्मोहिनीं वाक्यमब्रवीत् ॥ २३ ॥

ततो गृहवरं प्राप्य जनैः पूज्यमानो नृपः, हयात् अवरुह्य मोहिनीं प्रति वाक्यमब्रवीत् ॥२३॥

Verse 24

धर्मांगदस्य पुत्रस्य गृहे गच्छ मनोहरे । एष ते गुरुशुश्रूषां करिष्यति यथा गुणम् ॥ २४ ॥

हे मनोहरि, धर्मांगदस्य पुत्रस्य गृहे गच्छ; एष ते गुरुशुश्रूषां गुणानुरूपं करिष्यति ॥२४॥

Verse 25

न सखी नैव दासी ते शुश्रूषामाचरेदिति । सा चैवमुक्ता पत्या तु प्रस्थिता सुतमन्दिरम् ॥ २५ ॥

न सखीभावेन न दासीभावेन ते शुश्रूषामाचरेदिति; सा पत्या एवमुक्ता सती सुतमन्दिरं प्रस्थिता ॥२५॥

Verse 26

धर्मांगदेन सा दृष्टा गच्छंती मन्दिराय वै । आत्मनो भर्तृवाक्येन परित्यज्य महीपतीन् ॥ २६ ॥

सा भर्तृवाक्येन महीपतीन् परित्यज्य मन्दिराय गच्छन्ती वै धर्मांगदेन दृष्टा ॥२६॥

Verse 27

तिष्ठध्वं पितुरादेशादिमां शुश्रूषये ह्यहम् । स एवमुक्त्वा गत्वा तु बाहुभ्यां परिगृह्य वै । क्रमे पञ्चदशे प्राप्ते पर्यंके त्ववरोपयत् ॥ २७ ॥

पितुरादेशानुसारं यूयं अत्रैव तिष्ठत; अहं तस्याः शुश्रूषां करिष्यामि। इत्युक्त्वा स गत्वा बाहुभ्यां परिगृह्य तां, पञ्चदशे क्रमे प्राप्ते पर्यङ्केऽवरोपयामास॥

Verse 28

कांचने पट्टसूत्रेण रचिते कोमले दृढे । मृद्वास्तरणसंयुक्ते मणिरत्नविभूषिते ॥ २८ ॥

काञ्चने पर्यङ्के पट्टसूत्रैः सुविनिर्मिते, कोमले दृढे च; मृद्वास्तरणसंयुक्ते मणिरत्नैर्विभूषिते॥

Verse 29

रत्नदीपैश्च बहुशः खचिते सूर्यसप्रभे । ततः पादोदकं चक्रे मोहिन्या धर्मभूषणः ॥ २९ ॥

रत्नदीपैर्बहुधा खचिते सूर्यसप्रभे तस्मिन्; ततः मोहिन्याः प्रेरणया धर्मभूषणः पादोदकं चकार॥

Verse 30

सन्ध्यावल्या गुरुत्वेन ह्यपश्यत्तां नृपात्मजः । नैवमस्याभवद्दुष्टं मनस्तां मोहिनीं प्रति ॥ ३० ॥

सन्ध्यावल्याः गुरुत्वेन नृपात्मजस्तां नापश्यत्; न च तां मोहिनीं प्रति तस्य मनो दुष्टतां जगाम॥

Verse 31

सुकुमारोऽपि तन्वंगीं पीनोरुजघनस्तनीम् । मेने वर्षायुतसमामात्मानं च त्रिवत्सरम् ॥ ३१ ॥

सुकुमारोऽपि स तन्वङ्गीं पीनोरुजघनस्तनीम्; तां वर्षायुतसमामिव मेने, आत्मानं च त्रिवत्सरमिव॥

Verse 32

प्रक्षाल्य चरणौ तस्यास्तज्जलं शिरसि न्यधात् । उवाचावनतो भूत्वा सुकृती मातरस्म्यहम् ॥ ३२ ॥

तस्याः चरणौ प्रक्षाल्य तज्जलं स्वशिरसि न्यधात्। अवनतो भूत्वा सुकृती उवाच—“अम्ब, अहं तव पुत्रोऽस्मि।”॥

Verse 33

इत्युक्त्वा नरनारीभिः स्वयं च श्रमनाशनम् । चकार सर्वभोगैस्तां युयोज च मुदान्वितः ॥ ३३ ॥

इत्युक्त्वा नरनारीभिः स्वयं च श्रमनाशनम्। चकार सर्वभोगैस्तां युयोज च मुदान्वितः॥

Verse 34

क्षीरोदमथने जाते कुण्डले चामृतस्रवं । ये लब्धे दानवाञ्चित्वा पाताले धर्ममूर्त्तिना ॥ ३४ ॥

क्षीरोदमथने जाते कुण्डले चामृतस्रवं। ये लब्धे धर्ममूर्त्तिना दानवाञ्जित्वा पाताले निन्यतुः॥

Verse 35

मोहिन्या कर्णयोश्चक्रे स्वयमेव वृषांगदः । अष्टोत्तरसहस्रैश्च धात्रीफलनिभैः शुभैः ॥ ३५ ॥

मोहिन्या कर्णयोः कुण्डले स्वयमेव वृषाङ्गदः। अष्टोत्तरसहस्रैश्च धात्रीफलनिभैः शुभैः॥

Verse 36

मौक्तिकै रचितैः शुभ्रैर्हारो देव्याः कृतो हृदि । निष्कं पलशतं स्वर्णं कुलिशायुतभूषितम् ॥ ३६ ॥

मौक्तिकै रचितैः शुभ्रैर्हारो देव्याः कृतो हृदि। निष्कं पलशतं स्वर्णं कुलिशायुतभूषितम्॥

Verse 37

हार लघूत्तरं चक्रे मातुर्नृपसुतस्तदा । वलया वज्रखचिता द्विरष्टौ करयोर्द्वयोः ॥ ३७ ॥

तदा नृपसुतो मातुः हारं लघूत्तरं सुकुमारं चकार। तथा करयोर्द्वयोः वज्रखचिताः वलयाः षोडश निर्ममे॥

Verse 38

एकैके निष्ककोटीभिर्मूल्यविद्भिर्नरैः कृताः । केयूरनूपुरौ तस्या अनर्घौ स नृपात्मजः ॥ ३८ ॥

एकैकं तानि निष्ककोटिमूल्यैः मूल्यविद्भिर्नरैः कृतानि। तस्याः केयूरनूपुरौ च अनर्घौ इति स नृपात्मजः प्राह॥

Verse 39

प्रददौ पितुरिष्टाया भूषणार्थं रविप्रभौ । कटिसूत्रं तु शर्वाण्या यदासीत्पावकप्रभम् ॥ ३९ ॥

स नृपात्मजः पितुरिष्टायै भूषणार्थं रविप्रभं तेजस्वि ददौ। तथा शर्वाण्याः कटिसूत्रं पावकप्रभं यदासीत्तदपि प्रददौ॥

Verse 40

तद्भ्रष्टं भयभीतायाः संग्रामे तारकामये । कालनेमौ स्थिते राज्ये पतितं मूलपाचने ॥ ४० ॥

तत् तारकामये संग्रामे भयभीतायाः तस्याः करात् भ्रष्टं पतितम्। कालनेमौ राज्ये स्थिते तु तत् मूलपाचने पतितं बभूव॥

Verse 41

तद्गृहीतं तु दैत्येन मयेन लोकमायिना । तं हत्वा मलये दैत्यं दैत्यकोटिसमावृतम् ॥ ४१ ॥

तद् दैत्येन मयेन लोकमायिना गृहीतम्। तं दैत्यं मलये दैत्यकोटिसमावृतं हत्वा स (वीरः) अग्रे जगाम॥

Verse 42

संवत्सररणे घोरे पितुर्वचनकारणात् । अवाप कटिसूत्रं तु दैत्यराजप्रियास्थितम् ॥ ४२ ॥

संवत्सरपर्यन्ते घोरसमरे पितुर्वचननिबन्धनात् स दैत्यराजप्रियास्थितं कटिसूत्रं प्राप।

Verse 43

तद्ददौ पितुरिष्टायाः सानन्दपुलको नृपः । हिरण्यकशिपोः पूर्वं या भार्या लोकसुन्दरी ॥ ४३ ॥

स नृपः सानन्दपुलकः पितुरिष्टायै तां ददौ; सा पूर्वं हिरण्यकशिपोर्लोकसुन्दरी भार्या आसीत्।

Verse 44

तस्याः सीमंतकश्चासीत्सौदामिनिसमप्रभः । सा प्रविष्टा समं पत्या यदा पावकमंगला ॥ ४४ ॥

तस्याः सीमन्तकः सौदामिनिसमप्रभः आसीत्; पावकमङ्गला सा पत्या सह यदा पावकं प्रविष्टा तदा।

Verse 45

समुद्रे क्षिप्य सीमन्तं दुःखेन महतान्विता । सागरस्तत्तु संगृह्य रत्नश्रेष्ठयुगं किल ॥ ४५ ॥

सा महादुःखसमाविष्टा सीमन्तं समुद्रे क्षिप्तवती; सागरस्तत्तु संगृह्य रत्नश्रेष्ठयुगं किल।

Verse 46

ददौ धर्मांगदायाथ तस्य वीर्येण तोषितः । जनन्याः प्रददौ हृष्टः सूर्यकोटिसमप्रभम् ॥ ४६ ॥

अथ तस्य वीर्येण तोषितो धर्माङ्गदाय ददौ; जनन्यै च हृष्टः सूर्यकोटिसमप्रभं वरं दत्तवान्।

Verse 47

अग्निशौचे शुभे वस्त्रे कंचुके सुमनोहरे । सहस्रकोटिमूल्ये ते मोहिन्याः संन्यवेदयत् ॥ ४७ ॥

अथ स मोहिन्यै शुभानि वह्निशौचानि सुमनोहराणि वस्त्राणि कञ्चुकं च सहस्रकोटिमूल्यानि समर्पयामास ॥

Verse 48

देवमाल्यं सुगंधाढ्यं तथा देवविलेपनम् । सर्वदेवगुरोः पूर्वं सिद्धहस्तात्सुदुर्लभम् ॥ ४८ ॥

देवमाल्यं सुगन्धाढ्यं देवविलेपनमेव च । सर्वदेवगुरोः पूर्वं सिद्धहस्तात् सुदुर्लभं तत् समानीतं ॥

Verse 49

धर्मांगदेन वीरेण द्वीपानां विजये तथा । लब्धं तत् प्रददौ देव्या मोहिन्याः कामवर्द्धनम् ॥ ४९ ॥

धर्माङ्गदः स वीरः द्वीपविजये लब्धं वरदानं कामवर्द्धनं तत् देव्या मोहिन्यै प्रददौ ॥

Verse 50

संभूष्य परया भक्त्या पश्चात्षड्रसभोजनम् । आनीतं मातृहस्तेन भोजयामास भूमिप ॥ ५० ॥

परया भक्त्या सम्यक् संभूष्य पश्चात् षड्रसभोजनम् । मातृहस्तेनानीतं भूपः स्वयमेव भोजयामास ॥

Verse 51

पुरस्तादेव जननीं वाक्यैः संबोध्य भूरिशः । मया त्वया च कर्तव्यं राज्ञो वाक्यं न संशयः ॥ ५१ ॥

पुरस्तादेव जननीं भूरिशो वाक्यैः संबोध्य । ततः त्वया मया च राज्ञो वाक्यं कर्तव्यं न संशयः ॥

Verse 52

या इष्टा नृपतेर्देवि सास्माकं हि गरीयसी । इष्टा या भूपतेर्भर्तुस्तस्या या दुष्टमाचरेत् ॥ ५२ ॥

देवि, या नृपतेरिष्टा सा नः सर्वेषां गरीयसी। या तु भूपतेर्भर्तुरिष्टायाः प्रति दुष्टमाचरति, सा अधर्मं करोति॥

Verse 53

सा पत्नी नरकं याति यावदिंद्राश्चतुर्दश । सापत्नभावं या कुर्याद्भर्तृस्नेहेष्टया सह ॥ ५३ ॥

या पत्नी भर्तृस्नेहेष्टया सह सापत्नभावं करोति, सा चतुर्दशेन्द्रपर्यन्तं नरकं याति॥

Verse 54

तस्याः स्नेहवियोगार्थं तप्यते ताम्रभ्राष्टके । यथा सुखं भवेद्भर्तुस्तथा कार्यं हि भार्यया ॥ ५४ ॥

तस्याः अतिस्नेहवियोगार्थं सा तप्यते ताम्रभ्राष्टके। भार्यया हि तथा कार्यं यथा भर्तुः सुखं हितं च भवेत्॥

Verse 55

अनुकूलं हितं तस्या इष्टाया भर्तुराचरेत् । यथा भर्ता तथा तां हि पश्येत वरवर्णिनि ॥ ५५ ॥

वरवर्णिनि, सा भर्तुरिष्टाया अनुकूलं हितं च आचरेत्, यथा भर्ता अपि तां तथा एव सुमनसा पश्येत्॥

Verse 56

हीनायाश्चापि शुश्रूषां कृत्वा याति त्रिविष्टपम् । पश्चात्स्थाने भवेत्सापि मनसा याभवत्प्रिये ॥ ५६ ॥

हीनायाः अपि शुश्रूषां कृत्वा त्रिविष्टपं याति। पश्चात् सा अपि यथामनसा प्रिये, स्थानान्तरे भवेत्॥

Verse 57

सर्वान्भोगानवाप्नोति भर्तुरिष्टं प्रगृह्य हि । इर्ष्याभावपरित्यागात्सर्वेश्वरपदं लभेत् ॥ ५७ ॥

भर्तुरिष्टं दृढभक्त्या प्रगृह्य सर्वान् भोगान् अवाप्नोति। इर्ष्याभावपरित्यागेन निरसूयया च परमेश्वरपदं लभेत्॥

Verse 58

सपत्नी या सपत्न्यास्तुःशुश्रूषां कुरुते सदा । भर्तुरिष्टां संनिरीक्ष्य तस्या लोकोऽक्षयो भवेत् ॥ ५८ ॥

या सपत्नी सदा सपत्न्याः शुश्रूषां करोति, भर्तुरिष्टं संनिरीक्ष्य तदनुसारिणी भवति; तस्याः लोकोऽक्षयो भवेत्॥

Verse 59

भर्तुरिष्टा पुरा वेश्या ह्यभवत्सा कुलेषु वै । शूद्रजातेः सुदुष्टस्य परित्यक्तक्रियस्य तु ॥ ५९ ॥

सा पुरा भर्तुरिष्टा वेश्या आसीत्, कुलेषु विचरन्ती। पश्चात् शूद्रजातेः सुदुष्टस्य, परित्यक्तक्रियस्य पुरुषस्य संगता अभवत्॥

Verse 60

आचरद्वेश्यया सार्द्धं सा भार्या पतिरंजिनी । प्रक्षालनं द्वयोः पादौ द्वयोरुच्छिष्टभोजिनी ॥ ६० ॥

सा भार्या पतिरञ्जिनी वेश्यया सार्धम् आचरत्। उभयोः पादौ प्रक्षालयत्, उभयोः उच्छिष्टं भुञ्जाना चाभवत्॥

Verse 61

उभयोरप्यधः शेते उभयोर्वै हितं रता । वेश्यया वार्यमाणापि सदाचारपथे स्थिता ॥ ६१ ॥

उभयोरपि अधः शेते, उभयोः हिते रता। वेश्यया वार्यमाणापि सा सदाचारपथे स्थिता॥

Verse 62

एवं शुश्रीषयंत्या हि भर्तारं वेश्यया सह । जगाम सुमहान्कालो वर्तंत्या दुःखसागरे ॥ ६२ ॥

एवं वेश्यया सह भर्तरि रममाणेऽपि सा पतिव्रता शुश्रीषमाणा तं सेवमाना दुःखसागरमध्ये वर्तन्ती सुमहान्कालं जगाम ॥

Verse 63

अपरस्मिन्दिने भर्ता माहिषं मूलकान्वितम् । अभक्षयत निष्पावं दुर्मेधास्तैलमिश्रितम् ॥ ६३ ॥

अपरस्मिन् दिने स दुर्मेधा भर्ता माहिषमांसं मूलकान्वितं निष्पावं च तैलमिश्रितं भक्षयामास ॥

Verse 64

तदपथ्यभुजस्तस्य अवमन्य पतिव्रताम् । अभवद्दारुणो रोगो गुदे तस्य भगंदरः ॥ ६४ ॥

तस्यापथ्यभुजः पतिव्रतामवमन्य च गुदे दारुणो रोगो भगंदरः समुत्पन्नः ॥

Verse 65

संदह्यमानोऽतितरां दिवा रात्रौ स भूरिशः । तस्य गेहे स्थितं वित्तं समादाय जगाम सा ॥ ६५ ॥

स दिवा रात्रौ चातितरां संदह्यमानो भूरिशो दुःखितः; सा तस्य गेहे स्थितं वित्तं समादाय जगाम ॥

Verse 66

वेश्यान्यस्मैददौ प्रीत्या यूने कामपरायणा । ततः स दीनवदनो व्रीडया च समन्वितः ॥ ६६ ॥

सा कामपरायणा प्रीत्या यूनेऽस्मै वेश्याः प्रददौ; ततः स व्रीडासमन्वितो दीनवदनोऽभवत् ॥

Verse 67

उवाच प्ररुदन्भार्यां शूद्रो व्याकुलचेतनः । परिपालय मां देवि वेश्यासक्तं सुनिष्ठुरम् ॥ ६७ ॥

उवाच प्ररुदन्भार्यां शूद्रो व्याकुलचेतनः । परिपालय मां देवि वेश्यासक्तं सुनिष्ठुरम् ॥ ६७ ॥

Verse 68

न मयोपकृतं किंचित्तव सुंदरि पापिना । रमते वेश्यया सार्द्धं बहूनब्दान्सुमध्यमे ॥ ६८ ॥

न मयोपकृतं किंचित्तव सुंदरि पापिना । रमते वेश्यया सार्द्धं बहूनब्दान्सुमध्यमे ॥ ६८ ॥

Verse 69

यो भार्यां प्रणतां पापोनानुमन्येत गर्वितः । सोऽशुभानि समाप्नोति जन्मानि दश पंच च ॥ ६९ ॥

यो भार्यां प्रणतां पापोनानुमन्येत गर्वितः । सोऽशुभानि समाप्नोति जन्मानि दश पंच च ॥ ६९ ॥

Verse 70

दिवाकीर्तिगृहे तस्माद्योनिं प्राप्स्यामि गर्हिताम् । तवापमानतो देवि मनो न कलुषीकृतम् ॥ ७० ॥

दिवाकीर्तिगृहे तस्माद्योनिं प्राप्स्यामि गर्हिताम् । तवापमानतो देवि मनो न कलुषीकृतम् ॥ ७० ॥

Verse 71

इति भर्तृवचः श्रुत्वा भार्या भर्तारमब्रवीत् । पुराकृतानि पापानि दुःखानि प्रभवंति हि । तानि सक्षमते विद्वान् स विज्ञेयो नृणां वरः ॥ ७१ ॥

इति भर्तृवचः श्रुत्वा भार्या भर्तारमब्रवीत् । पुराकृतानि पापानि दुःखानि प्रभवंति हि । तानि सक्षमते विद्वान् स विज्ञेयो नृणां वरः ॥ ७१ ॥

Verse 72

तन्मया पापया पापं कृतं वै पूर्वजन्मनि । तद्भजंत्या न मे दुःखं न विषादः कथंचन ॥ ७२ ॥

तन्मया पापया पूर्वजन्मनि वै पापं कृतम्। तं भजन्त्या मम दुःखं न विषादः कदाचन॥

Verse 73

एवमुक्त्वा समाश्वास्य भर्तारमनुशास्य च । अनीतं जनकाद्वित्तं बंधुभ्यो वरवर्णिनी ॥ ७३ ॥

एवमुक्त्वा समाश्वास्य भर्तारमनुशास्य च। जनकादानीतं वित्तं बन्धुभ्यः सा व्यदादद्॥

Verse 74

क्षीरोदनिलयावासं मन्यते स्म सती पतिम् । दिवा दिवा त्रिर्यत्नेन रात्रौ गुह्यविशोधनम् ॥ ७४ ॥

क्षीरोदनिलयावासं पतिं मन्यते स्म सा सती। दिवा दिवा त्रिर्यत्नेन रात्रौ गुह्यविशोधनम्॥

Verse 75

रजनीकरवृक्षोत्थं गृह्य निर्यासमंजसा । नखेन पातयेद्भर्तुः क्रिमीन्कुष्ठाच्छनैः शनैः ॥ ७५ ॥

रजनीकरवृक्षोत्थं निर्यासं गृह्य सुलभम्। नखेन पातयेद्भर्तुः क्रिमीन् कुष्ठाच्छनैः शनैः॥

Verse 76

मयूरपुच्छसंयुक्तं पवनं चाकरोत्तदा । न देवि रात्रौ स्वपिति न दिवा च वरानना ॥ ७६ ॥

मयूरपुच्छसंयुक्तं पवनं चाकरोत्तदा। न देवि रात्रौ स्वपिति न दिवा च वरानना॥

Verse 77

भर्तृदुःखेन संतप्ता अपश्यज्ज्वलितं जगत् । यद्यस्ति वसुधा देवी पितरो देवतास्तथा ॥ ७७ ॥

भर्तृवियोगदुःखेन संतप्ता सा जगत्सर्वं ज्वलितमिवापश्यत्। “यदि वसुधा देवी विद्यते, पितरश्च देवताश्च तथा सन्ति…” इति विललाप॥

Verse 78

कुर्वंतु रोगहीनं मे भर्तारं गतकल्मषम् । चंडिकायै प्रदास्यामि रक्तं मांससमुद्भवम् ॥ ७८ ॥

“मे भर्तारं रोगहीनं गतकल्मषं कुर्वन्तु। चण्डिकायै तु मांससमुद्भवं रक्तं प्रदास्यामि” इति॥

Verse 79

नृच्छागमहिषोपेतं भर्तुरारोग्यहेतवे । सादरं कारयिष्यामि उपवासान्दशैव तु ॥ ७९ ॥

भर्तुरारोग्यहेतवे नृच्छागमहिषोपेतं कर्म सादरं कारयिष्यामि; उपवासान् दशैव तु करिष्यामि॥

Verse 80

शरीरं स्थापयिष्येऽहं सूक्ष्मकंटकसंस्तरे । नोपभोक्ष्यामि मधुरं नोपभोक्ष्यामि वै घृतम् ॥ ८० ॥

“अहं शरीरं सूक्ष्मकण्टकसंस्तरे स्थापयिष्यामि। मधुरं नोपभोक्ष्यामि, घृतं च नोपभोक्ष्यामि” इति॥

Verse 81

बाह्याभ्यंगविहीनाहं संस्थास्ये दिनसंचयम् । जीवतां रोगहीनो हि भर्ता मे शरदां शतम् ॥ ८१ ॥

“बाह्याभ्यङ्गविहीना अहं दिनसञ्चयं संस्थास्ये। मम भर्ता जीवतां मया सह रोगहीनः शरदां शतं भवतु” इति॥

Verse 82

एवं प्रव्याहरंती सा वासरे वासरे गते । अथ कालेन चाल्पेन त्रिदोषोऽस्य व्यजायत ॥ ८२ ॥

एवं सा प्रतिदिनं प्रतिदिनं तानि वचनानि पुनः पुनः प्रव्याहरन्ती, अल्पेनैव कालेन तस्य शरीरे वातपित्तश्लेष्मरूपो त्रिदोषः विकारत्वेन व्यजायत।

Verse 83

त्रिकटुं प्रददौ भर्तुर्यत्नेन महता तदा । शीतार्तः कंपमानोऽसौ पत्न्यंगुलिमखंडयत् ॥ ८३ ॥

तदा सा महता यत्नेन भर्त्रे त्रिकटुं प्रददौ; स च शीतार्तः कम्पमानः पत्न्याः अङ्गुलिं खण्डयामास।

Verse 84

उभयोर्दतयोः श्लेषः सहसा समपद्यत । तत्खंडमंगुलेर्वक्त्रे स्थितं नृपतिवल्लभे ॥ ८४ ॥

उभयोर्दन्तयोः श्लेषः सहसैव समपद्यत; ततोऽङ्गुलेः खण्डितं दन्तखण्डं वक्त्रे स्थितं, या नृपतिवल्लभा।

Verse 85

अथ विक्रीय वलयं क्रीत्वा काष्ठानि भूरिशः । चितां सार्पिर्युतां चक्रे मध्ये धृत्वा पतिं तदा ॥ ८५ ॥

अथ सा वलयं विक्रीय, भूरिशः काष्ठानि क्रीत्वा, सार्पिर्युतां चितां चकार; तदा पतिं मध्ये निधाय।

Verse 86

अवरुह्य च बाहुभ्यां पादेनाकृष्य पावकम् । मुखे सुखं समाधाय हृदये हृदयं तथा ॥ ८६ ॥

अथ स अवरुह्य, बाहुभ्यां पादेन च पावकं स्वसमीपमाकृष्य, मुखे सुखं समाधाय, हृदये च हृदयं न्यधात्।

Verse 87

जघने जघनं देवि आत्मनः संनिवेश्य वै । दाहयामास कल्याणी भर्तुर्देहं रुजान्वितम् ॥ ८७ ॥

जघने जघनं देवि आत्मनः संनिवेश्य वै । दाहयामास कल्याणी भर्तुर्देहं रुजान्वितम् ॥ ८७ ॥

Verse 88

आत्मना सह चार्वंगी ज्वलिते जातवेदसि ॥ ८८ ॥

आत्मना सह चार्वंगी ज्वलिते जातवेदसि ॥ ८८ ॥

Verse 89

विमुच्य देहं सहसा जगाम पतिं समादाय च देवलोकम् । विशोधयित्वा बहुपापसंघान्स्वकर्मणा दुष्करसाधनेन ॥ ८९ ॥

विमुच्य देहं सहसा जगाम पतिं समादाय च देवलोकम् । विशोधयित्वा बहुपापसंघान्स्वकर्मणा दुष्करसाधनेन ॥ ८९ ॥

Verse 90

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे पतिव्रतोपाख्यानं नाम षोडशोऽध्यायः ॥ १६ ॥

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे पतिव्रतोपाख्यानं नाम षोडशोऽध्यायः ॥ १६ ॥