Yama in the Rig Veda

तिस्रो द्यावः सवितुः; द्वौ उपस्थौ तस्य, एका यमस्य भुवने विराषाट्। आणिं न रथ्यं अमृताः अधि तस्थुः। इह ब्रवीतु य उ तच्चिकेतत्—कथं मर्त्यसमीपेऽपि अमृतं ऋतं प्रतिष्ठितम्।

वः जरिता यवसे भ्रमन् मृग इव मा भूत्वा—यः सत्ये हविषि न रमते; स यमस्य पथम्, अधोगतिं मार्गम्, उप मा गात्।

यज्ञैः अथर्वा प्रथमो पथः तते; ततः सूर्यः व्रतपा वेनः अजनि। आ गा आजदुशना काव्यः सचा; यमस्य जातम् अमृतं यजामहे।

वीळुपत्मभिः आशुहेमभिर्वा देवानां वा जूतिभिः शाशदानाः—एवं नासत्या, रासभो यमस्य प्रधने सहस्रम् आजिगाय। एवमेव अस्मासु अपि युवयोः शक्तयः सीमामृत्युगाम्याचारराज्यात् बलसमृद्धिं जयन्तु।

यमेन दत्तम्; त्रित एनम् आयुनक्। इन्द्र एणं प्रथमः अध्यतिष्ठत्। गन्धर्वोऽस्य रशनाम् अगृभ्णात्; सूराद् अश्वं वसवो निरतष्ट।

असि यमो धर्मनियमसंयमरूपः; अस्यादित्यो विस्तीर्णदीप्तसत्यरूपः; त्रितोऽसि गुह्येन व्रतेन। असि सोमेन समया विपृक्तः; आहुः ते दिवि त्रीणि बन्धनानि—त्रीणि दिव्यानि बन्धनानि येन बलं सम्यक् प्रतिष्ठाप्यते।

साकंजानां सप्तथमाहुरेकजं षळिद्यमा ऋषयो देवजा इति। तेषामिष्टानि विहितानि धामशः स्थात्रे रेजन्ते विकृतानि रूपशः॥

इन्द्रं मित्रं वरुणमग्निमाहुः; अथो दिव्यः स सुपर्णो गरुत्मान्। एकं सद्विप्रा बहुधा वदन्ति; अग्निं यमं मातरिश्वानमाहुः।

ते हृदयस्य निण्यं प्रकेतैः (दीप्तप्रज्ञाशक्तिभिः) सञ्चरन्ति, सहस्रवल्शं विस्तारम् अभि सं चरन्ति। यमेन ततम् परिधिं वयन्तः वसिष्ठाः अप्सरसः उप सेदुः।

स प्रकेत उभयस्य प्रविद्वान् सहस्रदान उत वा सदानः। यमेन ततं परिधिं वयिष्यन् अप्सरसः परि जज्ञे वसिष्ठः॥

सहस्रशृङ्गो वृषभो यः समुद्रादुदाचरत् । तेन सहस्येन वयं नि जनान्स्वापयामसि ॥

यत्र राजा वैवस्वतो यत्रावरोधनं दिवः । यत्रामूर्यह्वतीरापस्तत्र माममृतं कृधीन्द्रायेन्दो परि स्रव ॥

यमस्य मे यम्यं काम आगत्, यथा समानायां योनौ सहशय्यायै शयावहै। जायैव पत्ये तन्वं रिरिच्यामि; रथ्येव चक्रा पथात् विचिद् वृहेव बन्धनं भिनद्याम्।

रात्रीभिरस्मै अहभिर्दशस्येत्; सूर्यस्य चक्षुर्मुहुरुन्मिमीयात्। दिवा पृथिव्या मिथुना सबन्धू; यमी यमस्य बिभृयाद्—अजामि न, किन्तु यम-युगल-शक्तिं अव्यभिचारेण धारयन्ती।

किं भ्राता यदि सद्यदनाथो भवति? किमु स्वसा यदि निरृतिर् निगच्छेत्? कामेन प्रेरितोऽहं बह्वेतद् ब्रवीमि; तव तन्वा मम तन्वं सं पिपृग्धि—पूर्णतां नय।

बतो बतासि यम—नैव ते मनो हृदयं चाविदाम। अन्या किल त्वां कक्ष्येव युक्तं परि ष्वजाते, लिबुजेव वृक्षम्।

अत्रामृतस्य नाम दुर्मन्तु भवति—सलक्ष्मा सन् अपि विषुरूपा भवति। हे अग्ने ऋष्वन्, यमस्य यत् मनवते सुमन्तु, तत् अप्रयुच्छन् पाही; सन्मतिं सन्मार्गं च रक्ष।

यमे इव यतमानाः यदैतं प्र वां भरन् मानुषा देवयन्तः। आ सीदतं स्वं लोकं विदाने, स्वासस्थे भवतमिन्दवे नः॥

देवेभ्यः कं अवृणीत मृत्युं, प्रजायै कं अमृतं नावृणीत। बृहस्पतिं यज्ञमकृण्वत ऋषिं प्रियाम्; यमस्तन्वं प्रारीरेचीत्॥

हविषा दुवस्यत—विवस्वतः सुतं राजा यमम्; यः प्रागेव महीः प्रवतः अनु परेयिवान्, बहुभ्यः पन्थानं अनुपस्पशानः, जनानां वैवस्वतं संगमनम्।