Adhyaya 71

Verse 1

[वेर्सेस् २,७०।३ - ४९ नोत् अवैलब्ले अत् प्रेसेन्त्] सूत उवाच सात्त्वताज्जज्ञिरे पुत्राः कौशल्यायां महाबलाः / भजमानो भजिर्द्दिव्यो वृष्णिर्देवावृधो ऽन्धकः

[२.७०.३–४९ श्लोकाः नोपलभ्यन्ते] सूत उवाच—सात्त्वतात् कौशल्यायां महाबलाः पुत्रा जज्ञिरे—भजमानः, भजिः, दिव्यः, वृष्णिः, देवावृधः, अन्धकश्च।

Verse 2

महाभोजश्च विख्यातो ब्रह्मण्यस्सत्यसंगरः / तेषां हि सर्गाश्चत्वारः शृणुध्वं विस्तरेण वै

महाभोजोऽपि विख्यातो ब्रह्मण्यः सत्यसंगरः। तेषां च सर्गाश्चत्वारः शृणुध्वं विस्तरेण वै॥

Verse 3

भजमानस्य सृंजय्यो बाह्यका चोपवाह्यका / सृंज यस्य सुते द्वे तु बाह्यके ते उदावहत्

भजमानस्य सृंजय्या बाह्यका चोपवाह्यका। सृंजयस्य सुते द्वे तु बाह्यके ते उदावहत्॥

Verse 4

तस्य भार्ये भगिन्यौ ते प्रसूते तु सुतान्बहून् / निम्लोचिः किङ्कणश्चैव धृष्टिः पर पुरञ्जयः

तस्य भार्ये भगिन्यौ ते प्रसूते तु सुतान्बहून्। निम्लोचिः किङ्कणश्चैव धृष्टिः परपुरञ्जयः॥

Verse 5

ते बाह्यकाया सृंजय्या भजमानाद्विजज्ञिरे / अयुताजित्सहस्राजिच्छताजिदिति नामतः

ते बाह्यकाया सृंजय्या भजमानाद्विजज्ञिरे। अयुताजित्सहस्राजिच्छताजिदिति नामतः॥

Verse 6

बाह्यकायां भगिन्यां ते भजमानाद्विजज्ञिरे / तेषां देवावृधो राजा चचार परमं तपः / पुत्रः सर्वगुणोपेतो मम भूयादिति स्म ह

बाह्यकायां भगिन्यां ते भजमानाद्विजज्ञिरे। तेषां देवावृधो राजा चचार परमं तपः। पुत्रः सर्वगुणोपेतो मम भूयादिति स्म ह॥

Verse 7

संयोज्या त्मानमेवं स पर्णाशजलमस्पृशत्

एवं स्वात्मानं संयोज्य स पर्णाशजलम् अस्पृशत्।

Verse 8

सा चोपस्पर्शनात्तस्य चकार प्रियमापगा / कल्याणत्वान्नरपतेस्तस्य सा निम्नगोत्तमा

सा चोपस्पर्शनात्तस्य चकार प्रियमापगा। कल्याणत्वान्नरपतेस्तस्य सा निम्नगोत्तमा॥

Verse 9

चिन्तयाभिपरीताङ्गी जगामाथ विनिश्चयम् / नाभिगच्छामि तां नारीं यस्यामेवंविधः सुतः

चिन्तयाभिपरीताङ्गी जगामाथ विनिश्चयम्। नाभिगच्छामि तां नारीं यस्यामेवंविधः सुतः॥

Verse 10

भवेत्सर्वगुणोपेतो राज्ञो देवावृधस्य हि / तस्मादस्य स्वयं चाहं भवाम्यद्य सहव्रता

भवेत्सर्वगुणोपेतो राज्ञो देवावृधस्य हि। तस्मादस्य स्वयं चाहं भवाम्यद्य सहव्रता॥

Verse 11

जज्ञे तस्याः स्वयं हृत्स्थो भावस्तस्य यथेरितः / अथ भूत्वा कुमारी तु सा चिन्तापरमेव च

जज्ञे तस्याः स्वयं हृत्स्थो भावस्तस्य यथेरितः। अथ भूत्वा कुमारी तु सा चिन्तापरमेव च॥

Verse 12

वरयामास राजानं तामियेष स पार्थिवः / तस्यामाधत्त गर्भे स तेजस्विनमुदा रधीः

स राजा तां वरयामास, सा च तं पार्थिवं प्रीत्या जगाम। तस्यां स गर्भे तेजस्विनं पुत्रं सम्यगाधत्त मुदान्वितः॥

Verse 13

अथ सा नवमे मासि सुषुवे सरिता वरा / पुत्रं सर्वगुणोपेतं बभ्रुं देवावृधत्तदा

अथ सा नवमे मासि सरिता वरा सुषुवे। सर्वगुणोपेतं पुत्रं बभ्रुं तदा देवावृधं देवाः अवर्धयन्॥

Verse 14

तत्र वंशे पुराणज्ञा गाथां गायन्ति वै द्विजाः / गुणान्देवावृधस्यापि कीर्तयन्तो महात्मनः

तस्मिन् वंशे पुराणज्ञा द्विजाः गाथां वै गायन्ति। महात्मनः देवावृधस्यापि गुणान् कीर्तयन्तः॥

Verse 15

यथैव शृणुमो दूरात्सपंश्यामस्तथान्तिकात् / बभ्रुः श्रेष्ठो मनुष्याणां देवैर्देवावृथः समः

यथैव दूरात् शृणुमः, तथा अन्तिकात् अपि पश्यामः। बभ्रुः मनुष्याणां श्रेष्ठः, देवैः देवावृधः समः॥

Verse 16

पुरुषाः पञ्चषष्टिश्च सहस्राणि च सप्ततिः / येमृतत्वमनुप्राप्ता बब्रोर्देवावृधादपि

पुरुषाः पञ्चषष्टिः सहस्राणि च सप्ततिः ये। बब्रोः देवावृधादपि अमृतत्वम् अनुप्राप्ताः॥

Verse 17

यज्वा दानपतिर्धीरो ब्रह्मण्यः सत्यवाग्बुधः / कीर्त्तिमांश्च महाभोजः सात्त्वतानां महारथः

यजमानो दानाध्यक्षो धीरः ब्रह्मण्यः सत्यवाक् बुधः। कीर्तिमांश्च महाभोजः सात्त्वतानां महारथः॥

Verse 18

तस्यान्ववायः सुमहान्भोजा ये भुवि विश्रुताः / गान्धारी चैव माद्री च धृष्टैर्भार्ये बभूवतुः

तस्य वंशः सुमहान् भोजा भुवि विश्रुताः। गान्धारी चैव माद्री च धृष्टैः भार्ये बभूवतुः॥

Verse 19

गान्धारी जनयामास सुमित्रं मित्रनन्दनम् / साद्री युधाजितं पुत्रं ततो मीढ्वांसमेव च

गान्धारी जनयामास सुमित्रं मित्रनन्दनम्। माद्री युधाजितं पुत्रं ततो मीढ्वांसमेव च॥

Verse 20

अनमित्रं शिनं चैव ताबुभौ पुरुषोत्तमौ / अनमित्रसुतो निघ्नो निघ्नस्य द्वौ बभूवतुः

अनमित्रं शिनं चैव तौ बभूवतुः पुरुषोत्तमौ। अनमित्रसुतो निघ्नो निघ्नस्य द्वौ बभूवतुः॥

Verse 21

प्रसेनश्च महाभागः सत्राजिच्च सुताबुभौ / तस्य सत्राजितः सूर्यः सखा प्राणसमो ऽभवत्

प्रसेनश्च महाभागः सत्राजिच्च सुतौ बभूवतुः। तस्य सत्राजितः सूर्यः सखा प्राणसमोऽभवत्॥

Verse 22

स कदाचिन्निशापाये रथेन रथिनां वरः / तोयं कूलात्समुद्धर्तुमुपस्थातुं ययौरविम्

स कदाचिन्निशापाये रथेन रथिनां वरः । तोयं कूलात्समुद्धर्तुमुपस्थातुं ययौ रविम् ॥

Verse 23

तस्योपतिष्ठतः सूर्यं विवस्वानग्रतः स्थितः / सुस्पष्टमूर्त्तिर्भगवांस्तेजोमण्डलवान्विभुः

तस्योपतिष्ठतः सूर्यं विवस्वानग्रतः स्थितः । सुस्पष्टमूर्त्तिर्भगवांस्तेजोमण्डलवान्विभुः ॥

Verse 24

अथ राजा विवस्वन्तमुवाच स्थितमग्रतः / यथैव व्योम्नि पश्यामि त्वामहं ज्योतिषां पते

अथ राजा विवस्वन्तमुवाच स्थितमग्रतः । यथैव व्योम्नि पश्यामि त्वामहं ज्योतिषां पते ॥

Verse 25

तेजोमण्डलिनं चैव तथैवाप्यग्रतः स्थितम् / को विशेषो विवस्वंस्ते सख्येनोपगतस्य वै

तेजोमण्डलिनं चैव तथैवाप्यग्रतः स्थितम् । को विशेषो विवस्वंस्ते सख्येनोपगतस्य वै ॥

Verse 26

एतच्छ्रुत्वा स भगवान्मणिरत्नं स्यमन्तकम् / स्वकण्ठादवमुच्याथ बबन्ध नृपतेस्तदा

एतच्छ्रुत्वा स भगवान्मणिरत्नं स्यमन्तकम् । स्वकण्ठादवमुच्याथ बबन्ध नृपतेस्तदा ॥

Verse 27

ततो विग्रहवन्तं तं ददर्श नृपतिस्तदा / प्रीतिमानथ तं दृष्ट्वा मुहूर्त्तं कृतवान्कथाम्

ततः स नृपतिस्तदा विग्रहवन्तं तं ददर्श। तं दृष्ट्वा प्रीतिमान् भूत्वा मुहूर्त्तं तेन सह कथां कृतवान्॥

Verse 28

तमभिप्रस्थितं भूयो विवस्वन्तं स सत्रजित् / प्रोवाचाग्निसवर्णं त्वां येन लोकः प्रपश्यति

तमभिप्रस्थितं भूयो विवस्वन्तं स सत्रजित्। प्रोवाच—अग्निसवर्णं त्वां येन लोकः प्रपश्यति॥

Verse 29

तदेतन्मणिरत्नं मे भगवन्दातुमर्हसि / स्यमं तकं नाममणिं दत्तवांस्तस्य भास्करः

तदेतन्मणिरत्नं मे, भगवन्, दातुमर्हसि। स्यमन्तकं नाम मणिं तस्य भास्करः दत्तवान्॥

Verse 30

स तमामुच्य नगरीं प्रविवेश महीपतिः / विस्मापयित्वाथ ततः पुरीमन्तःपुरं ययौ

स तमामुच्य नगरीं प्रविवेश महीपतिः। विस्मापयित्वा ततः पुरीमन्तःपुरं ययौ॥

Verse 31

स प्रसेनाय तद्दिव्यं मणिरत्नं स्यमन्तकम् / ददौ भ्रात्रे नरपतिः प्रेम्णा सत्राजिदुत्तमम्

स प्रसेनाय तद्दिव्यं मणिरत्नं स्यमन्तकम्। ददौ भ्रात्रे नरपतिः प्रेम्णा सत्राजिदुत्तमम्॥

Verse 32

स्यमन्तको नाम मणिर्यस्मिन्राष्ट्रे स्थितो भवेत् / कामवर्षी च पर्जन्यो न च व्याधिभयं तथा

स्यमन्तको नाम मणिर्यस्मिन्राष्ट्रे स्थितो भवेत् । कामवर्षी च पर्जन्यो न च व्याधिभयं तथा ॥

Verse 33

लिप्सां चक्रे प्रसेनात्तु मणिरत्नं स्यमन्तकम् / गोविन्दो न च तं लेभे शक्तो ऽपि न जहार च

लिप्सां चक्रे प्रसेनात्तु मणिरत्नं स्यमन्तकम् । गोविन्दो न च तं लेभे शक्तोऽपि न जहार च ॥

Verse 34

कधाचिन्मृगयां यातः प्रसेनस्तेन भूषितः / स्यमन्तककृते सिंहाद्वधं प्राप सुदारुणम्

कदाचिन्मृगयां यातः प्रसेनस्तेन भूषितः । स्यमन्तककृते सिंहाद्वधं प्राप सुदारुणम् ॥

Verse 35

जांबवानृक्षराजस्तु तं सिंहं निजघान वै / आदाय च मणिं दिव्यं स्वबिलं प्रविवेश ह

जांबवानृक्षराजस्तु तं सिंहं निजघान वै । आदाय च मणिं दिव्यं स्वबिलं प्रविवेश ह ॥

Verse 36

तत्कर्म कृष्णस्य ततो वृष्ण्यन्धकमहत्तराः / मणिं गृध्नोस्तु मन्वानास्तमेव विशशङ्किरे

तत्कर्म कृष्णस्य ततो वृष्ण्यन्धकमहत्तराः । मणिं गृध्नोस्तु मन्वानास्तमेव विशशङ्किरे ॥

Verse 37

मिथ्यापवादं तेभ्यस्तं बलवानरिसूदनः / अमृष्यमाणो भगवान्वनं स विचचार ह

तेभ्यः कृतं मिथ्यापवादं बलवान् अरिसूदनः भगवान् अमृष्यमाणः वनं विचचार ह।

Verse 38

स तु प्रोसेनो मृगयामचरद्यत्र चाप्यथ / प्रसेनस्य पदं ग्राह्यं पुरं पौराप्तकारिभिः

स तु प्रोसेनः मृगयाम् अचरद् यत्र चाप्यथ; प्रसेनस्य पदं ग्राह्यं पुरं पौराप्तकारिभिः।

Verse 39

ऋक्षवन्तं गिरिवरं विन्ध्यं च नगमुत्तमम् / अन्वेषयत्परिश्रान्तः स ददर्श महामनाः

ऋक्षवन्तं गिरिवरं विन्ध्यं च नगमुत्तमम् अन्वेषयन् परिश्रान्तः स ददर्श महामनाः।

Verse 40

साश्वं हतं प्रसेनं तं नाविन्दत्तत्र वै मणिम् / अथ सिंहः प्रसेनस्य शरीरस्याविदूरतः

साश्वं हतं प्रसेनं तं तत्राविन्दत्; वै मणिं न अविन्दत्। अथ सिंहः प्रसेनस्य शरीरस्याविदूरतः।

Verse 41

ऋक्षेण निहतो दृष्टः पदैरृक्षस्य सूचितः / पदैरन्वेषयामास गुहामृक्षस्य यादवः

ऋक्षेण निहतः स दृष्टः, पदैः ऋक्षस्य सूचितः; पदैरन्वेषयामास यादवः ऋक्षस्य गुहाम्।

Verse 42

महत्यन्तर्बिले वाणीं शश्राव प्रमदेरिताम् / धात्र्या कुमारमादाय सुतं जांबवतो द्विजाः / क्रीडयन्त्याथ मणिना मारोदीरित्युदीरितम्

महत्यन्तर्बिले प्रमदया प्रेरिता वाणी शश्राव। धात्री जाम्बवतः सुतं कुमारमादाय मणिना सह क्रीडन्ती “मारो दीः” इत्युदीरयामास, हे द्विजाः।

Verse 43

धात्र्युवाच प्रसेनमवधीत्सिंहः सिंहो जांबवता हतः

धात्री उवाच—प्रसेनं सिंहोऽवधीत्; स सिंहो जांबवता हतः।

Verse 44

सुकुमारक मारो दीस्तव ह्यें स्यमन्तकः / व्यक्तीकृतश्च शब्दः स तूर्णं चापि ययौ बिलम्

“सुकुमारक, मारो दीः; तव ह्येष स्यमन्तकः” इति। एवं व्यक्तीकृतः शब्दः स त्वरितं बिलं ययौ।

Verse 45

अपश्यच्च बिलाभ्याशे प्रसेन मवदारितम् / प्रविश्य चापि भगवान्स ऋक्षबिलमञ्जसा

बिलाभ्याशे प्रसेनं विदारितं ददर्श। ततः भगवान् सहजं ऋक्षबिलं प्रविवेश।

Verse 46

ददर्श ऋक्षराजानं जांबवन्तमुदारधीः / युयुधे वासुदेवस्तु बिले जांबवता सह

उदारधीः स ऋक्षराजानं जांबवन्तं ददर्श। वासुदेवस्तु बिले जांबवता सह युयुधे।

Verse 47

बाहुभ्यामेव गोविन्दो दिवसानेकविंशतिम् / प्रविष्टे च बिलं कृष्णे वसुदेवापुरस्सराः

गोविन्दः स्वबाहुभ्यामेव एकविंशतिदिवसानि यावत् युध्यन्; कृष्णे बिलं प्रविष्टे वसुदेवपुरस्सराः तमन्वयुः।

Verse 48

पुनर्द्वारवतीं चैत्य हतं कृष्णं न्यवेदयन् / वासुदेवस्तु निर्जित्य जांबवन्तं महाबलम्

पुनर्द्वारवतीं गत्वा चैत्ये हतं कृष्णं न्यवेदयन्; वासुदेवस्तु महाबलं जांबवन्तं निर्जित्य।

Verse 49

लेभे जांबवन्तीं कन्यामृक्षराजस्य सम्मनाम् / भगवत्तेजसा ग्रस्तो जांबवांन्प्रसभं मणिम्

ऋक्षराजस्य सम्मनाम् जांबवन्तीं कन्यां लेभे; भगवत्तेजसा ग्रस्तो जांबवांन् प्रसभं मणिं ददौ।

Verse 50

सुतां जांबवतीमाशु विष्वक्सेनाय दत्तवान् / मणिं स्यमन्तकं चैव जग्रहात्मविशुद्धये

सुतां जांबवतीमाशु विष्वक्सेनाय दत्तवान्; स्यमन्तकं मणिं च आत्मविशुद्धये जग्राह।

Verse 51

अनुनीयर्क्षराजं तं निर्ययौ च तदा बिलात् / एवं स मणिमाहृत्य विशोध्यात्मानमात्मना

तं ऋक्षराजमनुनीय तदा बिलात् निर्ययौ; एवं स मणिमाहृत्य आत्मना आत्मानं विशोधयामास।

Verse 52

ददौ सत्राजिते रत्नं मणिं सात्त्वतसन्निधौ / कन्यां पुनर्जांबवतीमुवाह मधुसूदनः

सात्त्वतसन्निधौ सत्राजिते रत्नं मणिं ददौ; पुनश्च मधुसूदनः जाम्बवतीं कन्यां विवाहं चकार।

Verse 53

तस्मान्मिथ्याभिशापात्तु व्यशुध्यन्मधुसूदनः / इमां मिथ्याभिशप्तिं यः कृष्णस्येह व्यपोहिताम्

तस्मात् मिथ्याभिशापात् तु मधुसूदनः व्यशुध्यत्; यः कृष्णस्येह व्यपोहितां मिथ्याभिशप्तिं इमां वेद।

Verse 54

वेद मिथ्याभिशप्तिं स नाभिस्पृशति कर्हिचित् / दश त्वासन्सत्रजितो भार्यास्तस्यायुतं सुताः

मिथ्याभिशप्तिं स वेद, स कर्हिचित् नाभिस्पृशति; सत्रजितो दश भार्याः आसन्, तस्य च आयुतं सुताः।

Verse 55

ख्यातिमन्तस्त्रयस्तेषां भङ्गकारस्तु पूर्वजः / वीरो वातपतिश्चैव तपस्वी च बहुप्रियः

तेषां त्रयः ख्यातिमन्तः; पूर्वजः तु भङ्गकारः। वीरो वातपतिश्चैव, तपस्वी च बहुप्रियः।

Verse 56

अथ वीरमती नाम भङ्गकारस्य तु प्रसूः / सुषुवे सा कुमारीस्तु तिस्रो रूपगुणान्विताः

अथ भङ्गकारस्य प्रसूः वीरमती नाम; सा तिस्रः रूपगुणान्विताः कुमारीः सुषुवे।

Verse 57

सत्यभामोत्तमा स्त्रीणां व्रतिनी च दृढव्रता / तथा तपस्विनी चैव पिता कृष्णय तां ददौ

सत्यभामा स्त्रीणामुत्तमा व्रतिनी दृढव्रता तथा तपस्विनी च; तां पिताऽपि कृष्णाय ददौ।

Verse 58

न च सत्राजितः कृष्णो मणिरत्नं स्यमन्तकम् / आदत्त तदुपश्रुत्य भोजेन शतधन्वना

न च सत्राजितः कृष्णः स्यमन्तकं मणिरत्नमादत्त; तदुपश्रुत्य भोजः शतधन्वा तं प्रत्युद्यतवान्।

Verse 59

तदा हि प्रार्थयामास सत्यभामामनिन्दिताम् / अक्रूरो धनमन्विच्छन्मणिं चैव स्यमन्तकम्

तदा हि सत्यभामामनिन्दितां प्रार्थयामास; अक्रूरो धनमन्विच्छन् स्यमन्तकं मणिं चैव।

Verse 60

सत्राजितं ततो इत्वा शतधन्वा महाबलः / रात्रौ तं मणिमादाय ततो ऽक्रूराय दत्तवान्

ततः शतधन्वा महाबलः सत्राजितं गत्वा रात्रौ तं मणिमादाय, ततः अक्रूराय दत्तवान्।

Verse 61

अक्रूरस्तु तदा रत्नमादाय स नरर्षभः / समयं कारयाञ्चक्रे बोध्यो नान्यस्य चेत्युत

अक्रूरस्तु तदा रत्नमादाय स नरर्षभः; समयं कारयामास—बोध्यो नान्यस्य चेति।

Verse 62

वयमभ्युपयोत्स्यामः कृष्णेन त्वां प्रधर्षितम् / मम वै द्वारका सर्वा वेशे तिष्ठत्य संशयम्

वयं त्वां कृष्णेन प्रधर्षितं रक्षिष्यामः; मम द्वारका सर्वा निःसन्देहं वेशे तिष्ठति।

Verse 63

हते पितरि दुःखार्त्ता सत्यभामा यशस्विनी / प्रययौ रथमारुह्य नगरं वारणावतम्

हते पितरि दुःखार्ता यशस्विनी सत्यभामा रथमारुह्य वारणावतं नगरं प्रययौ।

Verse 64

सत्यभामा तु तद्वृत्तं भोजस्य शतधन्वनः / भर्तुर्निवेद्य दुःखार्त्ता पार्श्वस्थाश्रूण्यवर्त्तयत्

सत्यभामा तु भोजस्य शतधन्वनः तद्वृत्तं भर्त्रे निवेद्य दुःखार्ता पार्श्वस्थाश्रूण्यवर्त्तयत्।

Verse 65

पाण्डवानां तु दग्धानां हरिः कृत्वोदकक्रियाम् / कल्यार्थे चैव भ्रातॄणां न्ययोजयत सात्यकिम्

पाण्डवानां दग्धानां हरिः कृत्वोदकक्रियाम्, भ्रातॄणां कल्यार्थे सात्यकिं न्ययोजयत्।

Verse 66

ततस्त्वरितमागत्य द्वारकां मधुसूदनः / पूर्वजं हलिनं श्रीमानिदं वचनमब्रवीत्

ततः मधुसूदनः त्वरितमागत्य द्वारकां, श्रीमान् पूर्वजं हलिनं प्रति इदं वचनमब्रवीत्।

Verse 67

हतः प्रसेनः सिंहेन सत्राजिच्छतधन्वना / स्यमन्तको मार्गणीयस्तस्य प्रभुरहं प्रभो

प्रसेनः सिंहेन हतः; शतधन्वना सत्राजितोऽपि निहतः। स्यमन्तक-मणिर्मार्गणीयः; तस्य प्रभुरहं, हे प्रभो।

Verse 68

तहारोह रथं शीघ्रं भोजं हत्वा महाबलम् / स्यमन्तकं महाबाहो सामान्यं वो भविष्यति

तदारोह रथं शीघ्रं; महाबलं भोजं हत्वा। हे महाबाहो, स्यमन्तकं तव सामान्यं भविष्यति।

Verse 69

ततः प्रवृत्ते युद्धे तु तुमुले भोजकृष्णयोः / शतधन्वा तमक्रूरमवैक्षत्सर्वतो दिशम्

ततः प्रवृत्ते युद्धे तु तुमुले भोजकृष्णयोः। शतधन्वा तमक्रूरं सर्वतो दिशमवैक्षत्।

Verse 70

अनालब्धावहारौ तु कृत्वा भोजजनार्द्दनौ / शक्तो ऽपि शाठ्याद्धार्दिक्यो नाक्रूरो ऽभ्युपपद्यत

अनालब्धावहारे तु कृत्वा भोजजनार्द्दनौ। शक्तोऽपि शाठ्याद्धार्दिक्यो नाक्रूरोऽभ्युपपद्यत।

Verse 71

अपयोते ततो बुद्धिं भूयश्चक्रे भयान्वितः / योजनानां शतं साग्रं हृदया प्रत्यपद्यत

अपयाते ततो बुद्धिं भूयश्चक्रे भयान्वितः। योजनानां शतं साग्रं हृदया प्रत्यपद्यत।

Verse 72

विख्याता हृदया नाम शतयोजनगामिनी / भोजस्य वडवा दिव्या यया कृष्णमयोधयत्

विख्याता ‘हृदया’ नाम शतयोजनगामिनी। भोजस्य दिव्या वडवा यया कृष्णोऽयोधयत्॥

Verse 73

क्षीणां जवेन त्दृदयामध्वनः शतयोजने / दृष्ट्वा रथस्य तां वृद्धिं शतधन्वा समुद्रवत्

क्षीणां जवेन तां हृदयामध्वनः शतयोजने। दृष्ट्वा रथस्य तां वृद्धिं शतधन्वा समुद्रवत्॥

Verse 74

ततस्तस्या हयायास्तु श्रमात्खेदाच्च वै द्विजाः / खमुत्पेतुरथ प्राणाः कृष्णो राममथाब्रवीत्

ततस्तस्या हयायास्तु श्रमात्खेदाच्च वै द्विजाः। खमुत्पेतुरथ प्राणाः कृष्णो राममथाब्रवीत्॥

Verse 75

तिष्ठस्वेह महाबाहो दृष्टदोषा मया हयी / पद्भ्यां गत्वा हरिष्यामि मणिरत्नं स्यमन्तकम्

तिष्ठस्वेह महाबाहो दृष्टदोषा मया हयी। पद्भ्यां गत्वा हरिष्यामि मणिरत्नं स्यमन्तकम्॥

Verse 76

पद्भ्यामेव ततो गत्वा शतधन्वानमच्युतः / मिथिलोपवने तं वै जघान परमास्त्रवित्

पद्भ्यां एव ततो गत्वा शतधन्वानमच्युतः। मिथिलोपवने तं वै जघान परमास्त्रवित्॥

Verse 77

स्यमन्तकं न चापश्यद्धत्वा भोजं महाबलम् / निवृत्तं चाब्र वीत्कृष्णं रत्नं देहीति लाङ्गली

स्यमन्तकं रत्नं न चापश्यत्; महाबलं भोजं हत्वा निवृत्तं कृष्णं दृष्ट्वा लाङ्गली रामः—“रत्नं देहि” इति अब्रवीत्।

Verse 78

नास्तीति कृष्णश्चोवाच ततो रामो रुषान्वितः / धिक्छब्दपूर्वमसकृत्प्रत्युवाच जनार्द्दनम्

“नास्ति” इति कृष्णः उवाच। ततः रुषान्वितो रामः ‘धिक्’ इति शब्दपूर्वं जनार्दनं पुनःपुनः प्रत्युवाच।

Verse 79

भातृत्वान्मर्षयाम्वेष स्वस्ति ते ऽस्तु व्रजाम्यहम् / कृत्यं न मे द्वारकया न त्वया न च वृष्णिभिः

भ्रातृत्वात् मर्षयामि; स्वस्ति तेऽस्तु, व्रजाम्यहम्। न मे द्वारकया कृत्यं, न त्वया, न च वृष्णिभिः।

Verse 80

प्रविवेश ततो रामो मिथिलामरिमर्द्दनः / सर्वकामैरुपहृतैर्मैथिलेनैव पूजितः

ततः अरिमर्दनः रामो मिथिलां प्रविवेश। मैथिलेनैव सर्वकामैः उपहृतैः पूजितः।

Verse 81

एतस्मिन्नेव काले तु बभ्रुर्मतिमतां वरः / नानारूपान्क्रतून्सर्वा नाजहार निरर्गलान्

एतस्मिन्नेव काले तु बभ्रुः मतिमतां वरः। नानारूपान् सर्वान् क्रतून् निरर्गलान् न आजहार।

Verse 82

दीक्षामयं सकवचं रक्षार्थं प्रविवेश ह / स्यमन्तककृते प्राज्ञो कान्दिनीजो महामनाः

स्यमन्तकस्य रक्षणार्थं प्राज्ञः कान्दिनीजो महामनाः दीक्षामयं सकवचं रक्षाकवचं प्रविवेश ह।

Verse 83

अकूर यज्ञा इति ते ख्यातास्तस्य महात्मनः / बह्वन्नदक्षिणाः सर्वे सर्वकामप्रदायिनः

तस्य महात्मनः ते यज्ञाः ‘अकूरयज्ञाः’ इति ख्याताः; सर्वे बह्वन्नदक्षिणाः सर्वकामप्रदायिनश्च।

Verse 84

अथ दुर्योधनो राजा गत्वाथ मिथिलां प्रभुः / गदाशिक्षां ततो दिव्यां बलभद्रादवाप्तवान्

अथ प्रभुः राजा दुर्योधनः मिथिलां गत्वा, बलभद्रात् दिव्यां गदाशिक्षामवाप्तवान्।

Verse 85

प्रसाद्य तु ततो रामो वृष्ण्यन्धकमहारथैः / आनीतो द्वारकामेव कृष्णेन च महात्मना

ततः वृष्ण्यन्धकमहारथैः प्रसाद्य रामः, महात्मना कृष्णेन द्वारकामेव आनीतः।

Verse 86

अक्रूरश्चान्धकैः सार्द्धमथायात्पुरुषर्षभः / युद्धे हत्वा तु शत्रुघ्नं सह बन्धुमता बली

अथ पुरुषर्षभः अक्रूरः अन्धकैः सार्द्धम् आयात्; बली बन्धुमता सह युद्धे शत्रुघ्नं हत्वा।

Verse 87

सुयज्ञतनयायां तु नरायां नरसत्तमौ / भङ्गकारस्य तनयौ विश्रुतौ सुमहाबलौ

सुयज्ञतनयायां नरायां तु नरसत्तमौ । भङ्गकारस्य तनयौ विश्रुतौ सुमहाबलौ ॥

Verse 88

जज्ञातेंऽधकमुख्यस्य शक्रघ्नो बन्धुमांश्च तौ / वधे च भङ्गकारस्य कृष्णो न प्रीतिमानभूत्

जज्ञातेऽन्धकमुख्यस्य शक्रघ्नो बन्धुमांश्च तौ । वधे च भङ्गकारस्य कृष्णो न प्रीतिमानभूत् ॥

Verse 89

ज्ञातिभेदभयाद्भीतस्तमुबेक्षितवानथ / अपयाते ततो ऽक्रूरे नावर्षत्पाकशासनः

ज्ञातिभेदभयाद्भीतस्तमुपेक्षितवानथ । अपयाते ततोऽक्रूरे नावर्षत्पाकशासनः ॥

Verse 90

अनावृष्ट्या हतं राष्ट्रमभवद्बहुधा यतः / ततः प्रसादयामासुरक्रूरं कुकुरान्धकाः

अनावृष्ट्या हतं राष्ट्रमभवद्बहुधा यतः । ततः प्रसादयामासुरक्रूरं कुकुरान्धकाः ॥

Verse 91

पुनर्द्वारवतीं प्राप्ते तदा दानपतौ तथा / प्रववर्ष सहस्राक्षः कुक्षौ जलनिधेस्ततः

पुनर्द्वारवतीं प्राप्ते तदा दानपतौ तथा । प्रववर्ष सहस्राक्षः कुक्षौ जलनिधेस्ततः ॥

Verse 92

कन्यां वै वासुदेवाय स्वसारं शीलसंमताम् / अक्रूरः प्रददौ श्रीमान्प्रीत्यर्थं मुनिपुङ्गवाः

अक्रूरो मुनिपुङ्गवः श्रीमान् प्रीत्यर्थं वासुदेवाय स्वसारं शीलसंमतां कन्यां प्रददौ।

Verse 93

अथ विज्ञाय योगेन कृष्णो बभ्रुगतं मणिम् / सभामध्ये तदा प्राह तमक्रूरं जनार्द्दनः

अथ कृष्णो योगेन बभ्रुगतं मणिं विज्ञाय सभामध्ये तदा जनार्द्दनः तमक्रूरं प्राह।

Verse 94

यत्तद्रत्नं मणिवरं तव हस्तगतं प्रभो / तत्प्रयच्छ स्वमानार्ह मयि मानार्यकं कृथाः

यत्तद्रत्नं मणिवरं तव हस्तगतं प्रभो, तत्प्रयच्छ; स्वमानार्ह, मयि मानार्यकं मा कृथाः।

Verse 95

षष्टिवर्षगते काले यद्रोषो ऽभूत्तदा मम / सुसंरूढो ऽसकृत्प्राप्तस्तदा कालात्ययो महान्

षष्टिवर्षगते काले यद्रोषोऽभूत् तदा मम, सुसंरूढोऽसकृत्प्राप्तस् तदा कालात्ययो महान्।

Verse 96

ततः कृष्णस्य वचनात्सर्वसात्त्वतसंसदि / प्रददौ तं मणिं बभ्रुरक्लेशेन महामतिः

ततः कृष्णस्य वचनात् सर्वसात्त्वतसंसदि बभ्रुर्महामतिरक्लेशेन तं मणिं प्रददौ।

Verse 97

ततस्तमार्जवप्राप्तं बभ्रोर्हस्तादरिन्दमः / ददौ हृष्टमनास्तुष्टस्तं मणिं बभ्रवे पुनः

ततः तम् आर्जवप्राप्तं बभ्रोर्हस्ताद् अरिन्दमः । ददौ हृष्टमनाः तुष्टः तं मणिं बभ्रवे पुनः ॥

Verse 98

स कृष्णहस्तात्संप्राप्य मणिरत्नं स्यमन्तकम् / आबध्य गान्दिनीपुत्रो विरराजांशुमानिव

स कृष्णहस्तात् संप्राप्य मणिरत्नं स्यमन्तकम् । आबध्य गान्दिनीपुत्रो विरराज अंशुमानिव ॥

Verse 99

इमां मिथ्याभिशाप्तिं यो विशुद्धिमपि चोत्तमाम् / वेद मिथ्याभिशप्तिं स न लभेत कथञ्चन

इमां मिथ्याभिशाप्तिं यो विशुद्धिमपि चोत्तमाम् । वेद मिथ्याभिशप्तिं स न लभेत कथञ्चन ॥

Verse 100

अनमित्राच्छिनिर्जज्ञे कनिष्ठाद्वृष्णिनन्दनात् / सत्यवान्सत्यसंपन्नः सत्यकस्तस्य चात्मजः

अनमित्राच्छिनिर्जज्ञे कनिष्ठाद्वृष्णिनन्दनात् । सत्यवान् सत्यसंपन्नः सत्यकस्तस्य चात्मजः ॥

Verse 101

सात्यकिर्युयुधानश्च तस्य भूतिः सुतो ऽभवत् / भूतेर्युगन्धरः पुत्र इति भौत्यः प्रकीर्त्तितः

सात्यकिर्युयुधानश्च तस्य भूतिः सुतोऽभवत् । भूतेर्युगन्धरः पुत्र इति भौत्यः प्रकीर्तितः ॥

Verse 102

माड्याः सुतस्य जज्ञे तु सुतो वृष्णिर्युधाजितः / जज्ञाते तनयौ वृष्णेः श्वफल्कश्चित्रकश्च यः

माड्याः सुतस्य तु पुत्रो वृष्णिर्युधाजितोऽभवत् । वृष्णेस्तु तनयौ जातौ श्वफल्कश्चित्रकश्च च ॥

Verse 103

श्वफल्कस्तु महाराजो धर्मात्मा यत्र वर्तते / नास्ति व्याधिभयं तत्र न चावृष्टिभयं तथा

श्वफल्को महाराजोऽभूद् धर्मात्मा यत्र वर्तते । न तत्र व्याधिभीतिḥ स्यान्न चावृष्टिभयं तथा ॥

Verse 104

कादाचित्काशिराजस्य विभोस्तु द्विजसत्तमाः / त्रीणि वर्षाणि विषये नावर्षत्पाकशासनः

कदाचित्काशिराजस्य विषये द्विजसत्तमाः । त्रीणि वर्षाणि नाभूत् पर्जन्यः पाकशासनात् ॥

Verse 105

स तत्रवासयामास श्वफल्कं परमार्चितम् / श्वफल्कपरिवासेन प्रावर्षत्पाकशासनः

स तत्र श्वफल्कं परमर्चितं वासयामास । श्वफल्कस्य निवासेन प्रावर्षत् पाकशासनः ॥

Verse 106

श्वफल्कः काशिराजस्य सुतां भार्यामविन्दत / गान्दिनींनाम गां सा हि ददौ विप्राय नित्यशः

श्वफल्कः काशिराजस्य सुतां भार्यामविन्दत । गान्दिनी नाम सा नित्यं विप्राय गां ददौ हि ॥

Verse 107

सा मातुरुदरस्था वै बहून्वर्षशातान्किल / निवसंती न वै जज्ञे गर्भस्थां तां पिताब्रवीत्

सा मातुरुदरस्था वै बहून् वर्षशतान् किल निवसन्ती न वै जज्ञे; गर्भस्थां तां पिताब्रवीत्।

Verse 108

जायस्व शीघ्रं भद्रं ते किमर्थं वापि तिष्ठसि / प्रोवाच चैनं गर्भस्था सा कन्या गां दिने दिने

जायस्व शीघ्रं भद्रं ते किमर्थं वापि तिष्ठसि; प्रोवाच चैनं गर्भस्था सा कन्या गां दिने दिने।

Verse 109

यदि दद्यास्ततो गर्भाद्बहिः स्यां हायनैस्त्रिभिः / तथेत्युवाच तां तस्याः पिता काममपूरयत्

यदि दद्यास्ततो गर्भाद्बहिः स्यां हायनैस्त्रिभिः; तथेत्युवाच तां तस्याः पिता काममपूरयत्।

Verse 110

दाता यज्वा च शुरश्च श्रुतवानतिथिप्रियः / तस्याः पुत्रः स्मृतो ऽक्रूरः श्वाफल्को भूरिदक्षिणः

दाता यज्वा च शूरश्च श्रुतवानतिथिप्रियः; तस्याः पुत्रः स्मृतोऽक्रूरः श्वाफल्को भूरिदक्षिणः।

Verse 111

उपमङ्गुस्तथा मङ्गुर्मृदुरश्चारिमेजयः / गिरिरक्षस्ततो यक्षः शत्रुघ्नो ऽथारिमर्दनः

उपमङ्गुस्तथा मङ्गुर्मृदुरश्चारिमेजयः; गिरिरक्षस्ततो यक्षः शत्रुघ्नोऽथारिमर्दनः।

Verse 112

धर्मवृद्धः सुकर्मा च गन्धमादस्तथापरः / आवाहप्रतिवाहौ च वसुदेवा वराङ्गना

धर्मवृद्धः सुकर्मा च गन्धमादस्तथापरः । आवाहप्रतिवाहौ च वसुदेवा वराङ्गना ॥

Verse 113

अक्रूरादौग्रसेन्यां तु सुतौ द्वौ कुलनन्दिनौ / देववानुपदेवश्च जज्ञाते देवसंनिभौ

अक्रूरादौग्रसेन्यां तु सुतौ द्वौ कुलनन्दिनौ । देववानुपदेवश्च जज्ञाते देवसंनिभौ ॥

Verse 114

चित्रकस्याभवन्पुत्राः पृथुर्विपृथुरेव च / अश्वग्रीवो ऽश्ववाहश्च सुपार्श्वकगवेषणौ

चित्रकस्याभवन्पुत्राः पृथुर्विपृथुरेव च । अश्वग्रीवो ऽश्ववाहश्च सुपार्श्वकगवेषणौ ॥

Verse 115

अरिष्टनेमिरश्वास्यः सुवार्मा वर्मभृत्तथा / अभूमिर्बहुभूमिश्च श्रविष्ठाश्रवणे स्त्रियौ

अरिष्टनेमिरश्वास्यः सुवार्मा वर्मभृत्तथा । अभूमिर्बहुभूमिश्च श्रविष्ठाश्रवणे स्त्रियौ ॥

Verse 116

सत्यकात्काशिदुहिता लेभे या चतुरः सुतान् / कुकुरं भजमानं च शुचिं कंबल बर्हिषम्

सत्यकात्काशिदुहिता लेभे या चतुरः सुतान् । कुकुरं भजमानं च शुचिं कंबल बर्हिषम् ॥

Verse 117

कुकुरस्य सुतो वृष्णिर्वृष्णेस्तु तनयो ऽभवत् / कपोतरोमा तस्याथ विलोमाभवदात्मजः

कुकुरस्य पुत्रो वृष्णिर्जज्ञे; वृष्णेः पुनस्तनयः अभवत्। तस्य कपोतरोमा नाम पुत्रः, ततो विलोमा नामात्मजः समभवत्॥

Verse 118

तस्यासीत्तुंबुरुसखा विद्वान्पुत्रोंऽधकः किल / ख्यायते यस्य नामान्यच्चन्दनोदकदुन्दुभिः

तस्य तुंबुरुसखो नाम विद्वान् पुत्रोऽन्धकः किल। यस्य नामानि चन्दनोदकदुन्दुभिभिः प्रख्यायन्ते॥

Verse 119

तस्याभिजित्ततः पुत्र उत्पन्नस्तु पुनर्वसुः / अश्वमेधं तु पुत्रार्थमाजहार नरोत्तमः

तस्याभिजितो नाम पुत्रः, तस्मात् पुनर्वसुः समुत्पन्नः। नरोत्तमः पुत्रार्थं अश्वमेधं यज्ञं आजहार॥

Verse 120

तस्य मध्ये ऽतिरात्रस्य सदोमध्यात्ससुच्छ्रितः / ततस्तु विद्वान्धर्मज्ञो दाता यज्वा पुनर्वसुः

तस्यातिरात्रयागस्य मध्ये सदोमध्यात् स सुच्छ्रितः। ततः पुनर्वसुः विद्वान् धर्मज्ञो दाता यज्वा बभूव॥

Verse 121

तस्याथ पुत्रमिथुनं बभूवाभिजितः किल / आहुकश्चाहुकी चैव ख्यातौ मतिमतां वरौ

तस्याथाभिजितः किल पुत्रमिथुनं बभूव। आहुकश्च आहुकी चैव ख्यातौ मतिमतां वरौ॥

Verse 122

इमांश्चोदा हरन्त्यत्र श्लोकान्प्रति तमाहुकम् / सोपासांगानुकर्षाणां सध्वजानां वरूथिनाम्

इह चोदा इमान् श्लोकान् तमाहुकं प्रति हरन्ति—सोपासाङ्गानुकर्षाणां सध्वजानां वरूथिनाम्।

Verse 123

रथानां मेघघोषाणां महस्राणि दशैव तु / नासत्यवादी चासीत्तु नायज्ञो नासहस्रदः

मेघघोषाणां रथानां दशैव तु महस्राणि; नासत्यवादी चासीत्तु नायज्ञो नासहस्रदः।

Verse 124

नाशुचिर्नाप्यधर्मात्मा नाविद्वान्न कृशो ऽभवत् / आर्द्रकस्य धृतिः पुत्र इत्येवमनुशुश्रुम्

नाशुचिर्नाप्यधर्मात्मा नाविद्वान्न कृशोऽभवत्; आर्द्रकस्य धृतिः पुत्र इत्येवमनुशुश्रुम्।

Verse 125

स तेन परिवारेण किशोरप्रतिमान्हयान् / अशीतिमश्वनियुतान्याहुको ऽप्रतिमो व्रजन्

स तेन परिवारेण किशोरप्रतिमान् हयान्; अशीतिमश्वनियुतान् आहुकोऽप्रतिमो व्रजन्।

Verse 126

पूर्वस्यां दिशि नागानां भोजस्य त्वतिभावयन् / रूप्यकाञ्चनकक्षाणां स्रहस्राण्येकविंशतिः

पूर्वस्यां दिशि नागानां भोजस्य त्वतिभावयन्; रूप्यकाञ्चनकक्षाणां स्रहस्राण्येकविंशतिः।

Verse 127

तावन्त्येव सहस्राणि उत्तरस्यां तथादिशि / भूमिपालस्य भोजस्य उत्तिष्टेत्किङ्कणी किल

तावन्त्येव सहस्राणि उत्तरस्यां तथादिशि । भूमिपालस्य भोजस्य उत्तिष्ठेत् किङ्कणी किल ॥

Verse 128

आहुकश्चाप्यवन्तीषु स्वसारं त्वाहुकीं ददौ / आहुकात्काश्यदुहितुर्द्वै पुत्रौ संबभूवतुः

आहुकश्चाप्यवन्तीषु स्वसारं त्वाहुकीं ददौ । आहुकात् काश्यदुहितुर्द्वै पुत्रौ संबभूवतुः ॥

Verse 129

देवकश्चोग्रसेनश्च देवगर्भसमावुभौ / देवकस्य सुता वीरा जज्ञिरे त्रिदशोपमाः

देवकश्चोग्रसेनश्च देवगर्भसमावुभौ । देवकस्य सुता वीरा जज्ञिरे त्रिदशोपमाः ॥

Verse 130

देववानुपदेवश्च सुदेवो देवरक्षितः / तेषां स्वसारः सप्तासन्वसुदेवाय ता ददौ

देववानुपदेवश्च सुदेवो देवरक्षितः । तेषां स्वसारः सप्तासन् वसुदेवाय ता ददौ ॥

Verse 131

धृतदेवोपदेवा च तथान्या देवरक्षिता / श्रीदेवा शान्तिदेवा च सहदेवा तथापरा

धृतदेवोपदेवा च तथान्या देवरक्षिता । श्रीदेवा शान्तिदेवा च सहदेवा तथापरा ॥

Verse 132

सप्तमी देवकी तासां सानुजा चारुदर्शना / नवोग्रसेनस्य सुताः कंसस्तेषां तु पूर्वजः

सप्तमी देवकी तासां सानुजा चारुदर्शना । नवोग्रसेनस्य सुताः कंसस्तेषां तु पूर्वजः ॥

Verse 133

न्यग्रो दश्च सुनामा च कङ्कशङ्कुसुभूमयः / सुतनू राष्ट्रपालश्च युद्धतुष्टश्च तुष्टिमान्

न्यग्रो दश्च सुनामा च कङ्कशङ्कुसुभूमयः । सुतनू राष्ट्रपालश्च युद्धतुष्टश्च तुष्टिमान् ॥

Verse 134

तेषां स्वसारः पञ्चैव कंसा कंसवती तथा / सुतनू राष्ट्रपाली च कङ्का चैव वराङ्गना

तेषां स्वसारः पञ्चैव कंसा कंसवती तथा । सुतनू राष्ट्रपाली च कङ्का चैव वराङ्गना ॥

Verse 135

उग्रसेनो महापत्यो व्याख्यातः कुकुरोद्भवः / कुकुराणामिमं वंशं धारयन्नमितौजसाम्

उग्रसेनो महापत्यो व्याख्यातः कुकुरोद्भवः । कुकुराणामिमं वंशं धारयन्नमितौजसाम् ॥

Verse 136

आत्मनोविपुलं वंशं प्रजावांश्च भवेन्नरः / भजमानस्य पुत्रस्तु रथिमुख्यो विदूरथः

आत्मनोविपुलं वंशं प्रजावांश्च भवेन्नरः । भजमानस्य पुत्रस्तु रथिमुख्यो विदूरथः ॥

Verse 137

राजाधिदेवः शूरश्च विदूरथसुतो ऽभवत् / तस्य शूरस्य तु सुता जज्ञिरे बलवत्तराः

राजाधिदेवः शूरश्च विदूरथसुतोऽभवत्। तस्य शूरस्य तु सुता जज्ञिरे बलवत्तराः॥

Verse 138

वातश्चैव निवातश्च शोणितः श्वेतवाहनः / शमी च गदवर्मा च निदान्तः खलु शत्रुजित्

वातश्चैव निवातश्च शोणितः श्वेतवाहनः। शमी च गदवर्मा च निदान्तः खलु शत्रुजित्॥

Verse 139

शमीपुत्रः प्रतिक्षत्रः प्रतिक्षत्रस्य चात्मजः / स्वयंभोजः स्वयंभोजाद्धृदिकः संबभूव ह

शमीपुत्रः प्रतिक्षत्रः प्रतिक्षत्रस्य चात्मजः। स्वयंभोजः स्वयंभोजाद्धृदिकः संबभूव ह॥

Verse 140

हृदिकस्य सुतास्त्वासन्दश भीमपराक्रमाः / कृतवर्माग्रजस्तेषां शतधन्वा तु मध्यमः

हृदिकस्य सुतास्त्वासन्दश भीमपराक्रमाः। कृतवर्माग्रजस्तेषां शतधन्वा तु मध्यमः॥

Verse 141

देवबाहुस्सुबाहुश्च भिषक्श्वेतरथश्च यः / सुदान्तश्चाधिदान्तश्च कनकः कनकोद्भवः

देवबाहुस्सुबाहुश्च भिषक्श्वेतरथश्च यः। सुदान्तश्चाधिदान्तश्च कनकः कनकोद्भवः॥

Verse 142

देवबाहोस्सुतो विद्वाञ्जज्ञे कंबलबर्हिषः / असमौजाः सुतस्तस्य सुसमौजाश्च विश्रुतः

देवबाहोः सुतो विद्वान् कंबलबर्हिषः समजायत। तस्य सुतोऽसमौजाः, तथा सुसमौजाश्च विश्रुतः॥

Verse 143

अजातपुत्राय ततः प्रददावसमौजसे / सुचन्द्रं वसुरूपं च कृष्ण इत्यन्धकाः स्मृताः

अजातपुत्राय ततोऽसमौजसे प्रददौ—सुचन्द्रं वसुरूपं च; कृष्ण इत्यन्धकाः स्मृताः॥

Verse 144

अन्धकानामिमं वंशं कीर्त्तयेद्यस्तु नित्यशः / आत्मनो विपुलं वंशं लभते नात्र संशयः

अन्धकानामिमं वंशं यो नित्यशः कीर्त्तयेत्। स आत्मनो विपुलं वंशं लभते—नात्र संशयः॥

Verse 145

अश्मक्यां जनयामास शूरं वै देव मीढुषम् / मारिष्यां जज्ञिरे शूराद्भोजायां पुरुषा दश

अश्मक्यां देवमीढुषः शूरं वै जनयामास। मारिष्यां शूरात् भोजायां पुरुषा दश जज्ञिरे॥

Verse 146

वसुदेवो महाबाहुः पूर्वमानकदुन्दुभिः / जज्ञे तस्य प्रसूतस्य दुन्दुभिः प्राणदद्दिवि

वसुदेवो महाबाहुः पूर्वमानकदुन्दुभिः जज्ञे। तस्य प्रसूते दुन्दुभिः दिवि प्राणदात्॥

Verse 147

आनकानां च संह्नादः सुमहानभवद्दिवि / पपात पुष्पवर्षं च शरस्य भवने महत्

दिवि आनकानां सुमहान् संहनादोऽभवत्; शरस्य भवने महत् पुष्पवर्षं पपात च।

Verse 148

मनुष्यलोके कृत्स्ने ऽपि रूपे नास्ति समो भुवि / यस्यासीत्पुरुषाग्र्यस्य कान्तिश्चन्द्रमसो यथा

मनुष्यलोके कृत्स्नेऽपि रूपे नास्ति समो भुवि; यस्य पुरुषाग्र्यस्य कान्तिश्चन्द्रमसो यथा।

Verse 149

देवभागस्ततो जज्ञे ततो देवश्रवाः पुनः / अनाधृष्टिवृकश्चैव नन्दनश्चैव सृंजयः

देवभागस्ततो जज्ञे, ततो देवश्रवाः पुनः; अनाधृष्टिवृकश्चैव नन्दनश्चैव सृंजयः।

Verse 150

श्यामः शमीको गण्डूषः स्वसारस्तु वरागनाः / पृथा च श्रुतदेवा च श्रुतकीर्तिः श्रुत श्रवाः

श्यामः शमीको गण्डूषः, स्वसारस्तु वराङ्गनाः; पृथा च श्रुतदेवा च, श्रुतकीर्तिः श्रुतश्रवाः।

Verse 151

राजाधिदेवी च तथा पञ्चैता वीरमातरः / पृथां दुहितरं शूरः कुन्तिभोजाय वै ददौ

राजाधिदेवी च तथा पञ्चैता वीरमातरः; पृथां दुहितरं शूरः कुन्तिभोजाय वै ददौ।

Verse 152

तस्मात्सा तु स्मृता कुन्ती कुन्तिभोजात्मजा पृथा / कुरुवीरः पाण्डुमुख्यस्तस्माद्भार्यामविन्दत

तस्मात् सा कुन्तीति स्मृता, कुन्तिभोजस्यात्मजा पृथा; कुरुवीरः पाण्डुमुख्यः तस्मात् तां भार्यां अविन्दत।

Verse 153

पुथा जज्ञे ततः पुत्रांस्त्रीनग्निसमतेजसः / लोके प्रतिरथान्वीराञ्छक्रतुल्यपराक्रमान्

पृथा ततः त्रयः पुत्रान् अগ্নिसमतेजसः अजनयत्; लोके प्रतिरथान् वीरान् शक्रतुल्यपराक्रमान्।

Verse 154

धर्माद्युधिष्टिरं पुत्रं मारुताच्च वृकोदरम् / इन्द्राद्धनञ्जयं चैव पृथा पुत्रानजीचनत्

धर्मात् युधिष्ठिरं पुत्रं, मारुतात् च वृकोदरम्; इन्द्रात् धनञ्जयं चैव, पृथा पुत्रान् अजीजनत्।

Verse 155

माद्रवत्या तु जनितावश्विनाविति विश्रुतम् / नकुलः सहदेवश्च रुपसत्त्वगुणान्वितौ

माद्रवत्याः तु जनितौ अश्विनाविति विश्रुतम्; नकुलः सहदेवश्च रूपसत्त्वगुणान्वितौ।

Verse 156

जज्ञे तु श्रुतदेवायां तनयो वृद्धशर्मणः / करूषाधिपतेर्ंवीरो दन्तवक्रो महाबलः

श्रुतदेवायां तु वृद्धशर्मणः तनयो जज्ञे; करूषाधिपतेः वीरो दन्तवक्रो महाबलः।

Verse 157

कैकयाच्छ्रुतिकीर्त्यं तु जज्ञे संतर्दनो बली / चेकितानबृहत्क्षत्रौ तथैवान्यौ महाबलौ

कैकयदेशात् श्रुतिकीर्त्यां बलवान् संतर्दनः अजायत; तथा चेकितानः बृहत्क्षत्रश्च, अन्यौ अपि महाबलौ।

Verse 158

विन्दानुविन्दावावन्त्यौ भ्रातरौ सुमहाबलौ / श्रुतश्रवायां चैद्यस्तु शिशुपालो बभूव ह

आवन्त्यौ भ्रातरौ विन्दानुविन्दौ सुमहाबलौ; श्रुतश्रवायां चेद्यदेशीयः शिशुपालोऽपि जातः।

Verse 159

दमघोषस्य राजर्षेः पुत्रो विख्यातपौरुषः / यः पुरा सदशग्रीवः संबभूवारिमर्दनः

राजर्षेः दमघोषस्य पुत्रः विख्यातपौरुषः; यः पुरा सदशग्रीवः अरिमर्दनः संबभूव।

Verse 160

वैश्रवाणानुजस्तस्य कुंभकर्णो ऽनुजस्तथा पत्न्यस्तु वसुदेवस्य त्रयोदश वराङ्गनाः

तस्य वैश्रवाणानुजः; कुंभकर्णोऽपि तस्य अनुजः तथा। वसुदेवस्य पत्न्यस्तु त्रयोदश वराङ्गनाः।

Verse 161

पौरवी रोहिणी चैव मदिरा चापरा तथा / तथैव भद्रवैशाखी सुनाम्नी पञ्चमी तथा

पौरवी रोहिणी चैव मदिरा चापरा तथा; तथैव भद्रवैशाखी सुनाम्नी पञ्चमी तथा।

Verse 162

सहदेवा शान्तिदेवा श्रीदेवा देवरक्षिता / धृतदेवोपदेवा च देवकी सप्तमी तथा

सहदेवा शान्तिदेवा श्रीदेवा देवरक्षिता । धृतदेवोपदेवा च देवकी सप्तमी तथा ॥

Verse 163

सुगन्धा वनराजी च द्वेचान्ये परिचारिके / रोहिणी पौरवी चैव बाह्लीकस्यानुजाभवत्

सुगन्धा वनराजी च द्वे चान्ये परिचारिके । रोहिणी पौरवी चैव बाह्लीकस्यानुजा भवत् ॥

Verse 164

ज्येष्ठा पत्नी महाभागदयिताऽनकदुन्दुभेः / ज्येष्ठे लेभे सुतं रामं सारणं हि शठं तथा

ज्येष्ठा पत्नी महाभागदयिताऽनकदुन्दुभेः । ज्येष्ठे लेभे सुतं रामं सारणं हि शठं तथा ॥

Verse 165

दुर्दमं दमनं शुभ्रं पिण्डारककुशीतकौ / चित्रां नाम कुमारीं च रोहिण्यष्टौ व्यजायत

दुर्दमं दमनं शुभ्रं पिण्डारककुशीतकौ । चित्रां नाम कुमारीं च रोहिण्यष्टौ व्यजायत ॥

Verse 166

पुत्रौ रामस्य जज्ञाते विज्ञातौ निशठोल्मुकौ / पार्श्वी च पार्श्वमर्दी च शिशुः सत्यधृतिस्तथा

पुत्रौ रामस्य जज्ञाते विज्ञातौ निशठोल्मुकौ । पार्श्वी च पार्श्वमर्दी च शिशुः सत्यधृतिस्तथा ॥

Verse 167

मन्दबाह्यो ऽथ रामणाङ्गिरिको गिरिरेव च / शुल्कगुल्मो ऽतिगुल्मश्च दरिद्रान्तक एव च

मन्दबाहुः, रामणाङ्गिरिकः, गिरिरेव च; तथा शुल्कगुल्मः, अतिगुल्मः, दरिद्रान्तक एव च—एते नामानि स्मृतानि।

Verse 168

कुमार्यश्चापि पञ्जान्या नामतस्ता निबोधत / अर्चिष्मती सुनन्दा च सुरसा सुवचास्तथा

कुमार्यश्च पञ्जान्याः नामतः शृणुत; अर्चिष्मती, सुनन्दा, सुरसा, सुवचा तथा।

Verse 169

तथा शतबला चैव सारणस्य सुतास्त्विमाः / भद्राश्वो भद्रगुप्तिश्च भद्रविष्टस्तथैव च

तथा शतबला चैव—सारणस्य सुतास्त्विमाः; भद्राश्वः, भद्रगुप्तिः, भद्रविष्टस्तथैव च।

Verse 170

भद्रबाहुर्भद्ररथो भद्रकल्पस्तथैव च / सुपार्श्वकः कीर्त्तिमांश्च रोहिताश्वः शठात्मजाः

भद्रबाहुः, भद्ररथः, भद्रकल्पस्तथैव च; सुपार्श्वकः, कीर्त्तिमांश्च, रोहिताश्वः—शठात्मजाः।

Verse 171

दुर्मदस्याभिभूतश्च रोहिण्याः कुलजाः स्मृताः / नन्दोपनन्दौ मित्रश्च कुक्षिमित्रस्तथा बलः

दुर्मदस्याभिभूतश्च—रोहिण्याः कुलजाः स्मृताः; नन्दोपनन्दौ, मित्रश्च, कुक्षिमित्रस्तथा बलः।

Verse 172

चित्रोपचित्रौ कृतकस्तुष्टिः पुष्टिरथापरः / मदिरायाः सुता एते वसुदेवाद्धिजज्ञिरे

चित्रोपचित्रौ कृतकस्तुष्टिः पुष्टिरथापरः—एते मदिरायाः पुत्रा वसुदेवाद्धि जज्ञिरे।

Verse 173

उपबिंबो ऽथ बिंबश्च सत्त्वदन्तमहौजसौ / चत्वार एते विख्याता भद्रापुत्रा महाबलाः

उपबिंबोऽथ बिंबश्च सत्त्वदन्तमहौजसौ। चत्वार एते विख्याता भद्रापुत्रा महाबलाः॥

Verse 174

वैशाल्यामदधाच्छौरिः पुत्रं कौशिकमुत्तमम् / देवक्यां जज्ञिरे सौरेः सुषेणः कीर्त्तिमानपि

वैशाल्यामदधाच्छौरिः पुत्रं कौशिकमुत्तमम्। देवक्यां जज्ञिरे सौरेः सुषेणः कीर्त्तिमानपि॥

Verse 175

उदर्षिर्भद्रसेनश्च ऋजुदायश्च पञ्चमः / षष्ठो हि भद्रदेवश्च कंसः सर्वाञ्जघान तान्

उदर्षिर्भद्रसेनश्च ऋजुदायश्च पञ्चमः। षष्ठो हि भद्रदेवश्च कंसः सर्वाञ्जघान तान्॥

Verse 176

अथ तस्या मवस्थाया आयुष्मान्संबभूव ह / लोकनाथः पुनर्विष्णुः पूर्वं कृष्णः प्रजापतिः

अथ तस्या मवस्थाया आयुष्मान्संबभूव ह। लोकनाथः पुनर्विष्णुः पूर्वं कृष्णः प्रजापतिः॥

Verse 177

अनुजाताभवकृष्णात्सुभद्रा भद्रभाषिणी / कृष्णा सुभद्रेति पुनर्व्याख्याता वृष्णिनन्दिनी

अनुजाता अभवत् कृष्णात् सुभद्रा भद्रभाषिणी। कृष्णा सुभद्रेति पुनर्व्याख्याता वृष्णिनन्दिनी॥

Verse 178

सुभद्रायां रथी पार्थादभिमन्युरजायत / वसुदेवस्य भार्यासु महाभागासु सप्तसु

सुभद्रायां रथी पार्थादभिमन्युरजायत। वसुदेवस्य भार्यासु महाभागासु सप्तसु॥

Verse 179

ये पुत्रा जज्ञिरे शुरा नामतस्तान्निबोधत / पूर्वाद्याः सहदेवायां शूराद्वै जज्ञिरे सुताः

ये पुत्रा जज्ञिरे शूरा नामतस्तान्निबोधत। पूर्वाद्याः सहदेवायां शूराद्वै जज्ञिरे सुताः॥

Verse 180

शान्तिदेवा जनस्तम्बं शौरेर्जज्ञे कुलोद्वहम् / आगावहो महात्मा च वृकदेव्या मजायत

शान्तिदेवा जनस्तम्बं शौरेर्जज्ञे कुलोद्वहम्। आगावहो महात्मा च वृकदेव्या मजायत॥

Verse 181

श्रीदेवायां स्वयं जज्ञे मन्दको नाम नामतः / उपासंगं वसुं चापि तनयौ देवरक्षिता

श्रीदेवायां स्वयं जज्ञे मन्दको नाम नामतः। उपासंगं वसुं चापि तनयौ देवरक्षिता॥

Verse 182

एवं दश सुतास्तस्य कंसस्तानप्यघातयत् / विजयं रोचनं चैव वर्द्धमानं च देवलम्

एवं तस्य दश सुतान् कंसोऽपि निघ्नन्; विजय-रोचन-वर्द्धमान-देवलान् अपि जहार।

Verse 183

एतान्महात्मनः पुत्रान्सुषाव शिशिरावती / सप्तमी देवकी पुत्रं सुनामानमसूयत

एतान् महात्मनः पुत्रान् शिशिरावती सुषाव; सप्तमी तु देवकी सुनामानं पुत्रम् असूयत।

Verse 184

गवेषणं महाभागं संग्रामे चित्रयोधिनम् / श्राद्धदेव्यां पुरोद्याने वने तु विचरन्द्विजाः

गवेषणं महाभागं संग्रामे चित्रयोधिनम्; श्राद्धदेव्यां पुरोद्याने वने विचरन् द्विजाः।

Verse 185

वैश्यायामदधाच्छौरिः पुत्रं कौशिकमव्ययम् / सुगन्धी वनराजी च शौरेरास्तां परिग्रहौ

वैश्यायाम् अदधाच्छौरिः पुत्रं कौशिकम् अव्ययम्; सुगन्धी वनराजी च शौरेरास्तां परिग्रहौ।

Verse 186

पुण्डश्च कपिलश्चैव सुगन्ध्याश्चात्मजौ तु तौ / तयो राजाभवत्पुण्ड्रः कपिलस्तु वनं ययौ

पुण्डश्च कपिलश्चैव सुगन्ध्याश्चात्मजौ तु तौ; तयो राजाभवत्पुण्ड्रः कपिलस्तु वनं ययौ।

Verse 187

अन्यस्यामभवद्वीरो वसुदेवात्मजो बली / जरा नाम निषादो ऽसौ प्रथमः स धनुर्द्धरः

अन्यस्यां जातो वीरो वसुदेवात्मजो बली। जरा नाम निषादोऽसौ प्रथमः स धनुर्धरः॥

Verse 188

विख्यातो देवभाग्यस्य महाभागः सुतो ऽभवत् / पण्डितानां मतं प्राहुर्देवश्रवसमुद्भवम्

विख्यातो देवभाग्यस्य महाभागः सुतोऽभवत्। पण्डितानां मतं प्राहुर्देवश्रवसमुद्भवम्॥

Verse 189

अश्मक्यां लभते पुत्रमनाधृष्टिर्यशास्विनम् / निवृत्तशत्रुं शत्रुघ्नं श्राद्धदेवं महाबलम्

अश्मक्यां लभते पुत्रमनाधृष्टिर्यशास्विनम्। निवृत्तशत्रुं शत्रुघ्नं श्राद्धदेवं महाबलम्॥

Verse 190

व्यजायत श्राद्धदेवो नैषादिर्यः पारिश्रुतः / एकलव्यो महाभागो निषादैः परिवर्द्धितः

व्यजायत श्राद्धदेवो नैषादिर्यः पारिश्रुतः। एकलव्यो महाभागो निषादैः परिवर्द्धितः॥

Verse 191

गण्डूषायानपत्याय कृष्णस्तुष्टो ऽददात्सुतौ / चारुदेष्णं च सांबं च कृतास्त्रौ शस्तलक्षणौ

गण्डूषायानपत्याय कृष्णस्तुष्टोऽददात्सुतौ। चारुदेष्णं च सांबं च कृतास्त्रौ शस्तलक्षणौ॥

Verse 192

रन्तिश्च रन्तिपालश्च द्वौ पुत्रौ नन्दनस्य च / वृकाय वै त्वपुत्राय वसुदेवः प्रतापवान्

रन्तिश्च रन्तिपालश्च नन्दनस्य द्वौ सुतौ स्मृतौ। वृकाय त्वपुत्राय प्रतापवान् वसुदेवः प्रदत्तवान्॥

Verse 193

सौमिं ददौ सुत वीरं शौरिः कौशिकमेव च / सृंजयस्य धनुश्चैव विरजाश्च सुताविमौ

शौरिः सुतं वीरं सौमिं ददौ कौशिकमेव च। सृंजयस्य धनुश्चैव विरजाश्च सुताविमौ॥

Verse 194

अनपत्यो ऽभवच्छ्यामः शमीकस्तु वनं ययौ / जुगुप्समानो भोजत्वं राजर्षित्वमवाप्तवान्

श्यामोऽनपत्योऽभवत्; शमीकस्तु वनं ययौ। भोजत्वं जुगुप्समानो राजर्षित्वमवाप्तवान्॥

Verse 195

य इदं जन्म कृष्णस्य पठते नियतव्रतः / श्रावयेद्ब्राह्मणंवापि स महात्सुखमवाप्नुयात्

य इदं कृष्णजन्माख्यानं नियतव्रतः पठति। ब्राह्मणं वा श्रावयति स महत्सुखमाप्नुयात्॥

Verse 196

देवदेवो महातेजाः पूर्वं कृष्णः प्रजापतिः / विहारार्थं मनुष्येषु जज्ञे नारायणः प्रभुः

देवदेवो महातेजाः पूर्वं कृष्णः प्रजापतिः। विहारार्थं मनुष्येषु जज्ञे नारायणः प्रभुः॥

Verse 197

देवक्यां वसुदेवेन तपसा पुष्करेक्षणः / चतुर्बाहुस्तु संजज्ञे दिव्यरूपश्रियान्वितः

देवक्यां वसुदेवेन तपसा पुष्करेक्षणः चतुर्बाहुः संजज्ञे दिव्यरूपश्रियान्वितः।

Verse 198

प्रकाश्यो भगवान्योगी कृष्णो मानुषतां गतः / अव्यक्तो व्यक्तलिङ्गश्च स एव भगवान्प्रभुः

प्रकाश्यो भगवान्योगी कृष्णो मानुषतां गतः; अव्यक्तो व्यक्तलिङ्गश्च स एव भगवान्प्रभुः।

Verse 199

नारायणो यतश्चक्रे व्ययं चैवाव्ययं हि यत् / देवो नारायणो भूत्वा हरिरासीत्सनातनः

नारायणो यतः चक्रे व्ययं चैवाव्ययं हि यत्; देवो नारायणो भूत्वा हरिरासीत्सनातनः।

Verse 200

यो ऽबुञ्जाच्चादिपुरुषं पुरा चक्रे प्रजापतिम् / अदितेरपि पुत्रत्वमेत्य यादवनन्दनः

योऽबुञ्जाच्चादिपुरुषं पुरा चक्रे प्रजापतिम्; अदितेरपि पुत्रत्वमेत्य यादवनन्दनः।