Shloka 89
Sāttvata–Vṛṣṇi–Andhaka Vamśa
Genealogical Enumeration of the Yādava Clans
Devanagari script
ज्ञातिभेदभयाद्भीतस्तमुबेक्षितवानथ / अपयाते ततो ऽक्रूरे नावर्षत्पाकशासनः
Transliteration
jñātibhedabhayādbhītastamubekṣitavānatha / apayāte tato 'krūre nāvarṣatpākaśāsanaḥ
Translation
ज्ञातिभेदभयाद्भीतस्तमुपेक्षितवानथ । अपयाते ततोऽक्रूरे नावर्षत्पाकशासनः ॥
Word by Word
ज्ञाति-भेद-भयात्from fear of a split among kinsmen
ज्ञाति-भेद-भयात्:
अपादान (Apādāna/अपादान)
TypeNoun
Rootज्ञाति (प्रातिपदिक) + भेद (प्रातिपदिक) + भय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; तत्पुरुष-समास: ‘ज्ञातीनां भेदः’ (षष्ठी) + ‘भेदस्य भयम्’ (षष्ठी) → ‘भेदभयम्’; तस्मात् (ablative)
भीतःafraid
भीतः:
विशेषण (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootभीत (प्रातिपदिक; √भी धातु-कृत)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त
तम्him
तम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; सर्वनाम
उबेक्षितवान्having ignored/overlooked
उबेक्षितवान्:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeVerb
Rootउप + √ईक्ष् (धातु)
Formकृत्-प्रत्ययान्त: क्तवतु (क्तवतुँ) भूतपूर्वकृत् (perfect participle/‘having done’); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अथthen
अथ:
सम्बन्ध/वाक्य-सम्बन्ध (Discourse particle/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/आरम्भार्थक (then/now)
अपयातेwhen (he) had gone away
अपयाते:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeVerb
Rootअप + √या (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) ‘अपयात’; सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; लोके सप्तमी (absolute locative): ‘when (he) had departed’
ततःthereupon/from that time
ततः:
सम्बन्ध/हेतु (Adverbial/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय; तद्-तसिल्)
Formअव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त (ablatival adverb)
अक्रूरेwhen Akrūra (was away)/in Akrūra’s absence
अक्रूरे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअक्रूर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
नnot
न:
निषेध (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध-निपात
अवर्षत्rained
अवर्षत्:
क्रिया (Verb/आख्यात)
TypeVerb
Root√वृष् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/लङ्), प्रथमपुरुष (3rd/प्रथम), एकवचन; परस्मैपद
पाक-शासनःPākaśāsana (Indra)
पाक-शासनः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootपाक (प्रातिपदिक) + शासन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुषः): ‘पाकस्य शासनः’ (Indra)