Adhyaya 49
Sagarapratijñāpālana (Fulfilment of Sagara’s Vow) — Keśinī-vivāha and Royal Return
अस्मिन्नध्याये जैमिनिवचनरूपेण सगरोपाख्यानस्य प्रवाहः प्रवर्तते। सगरः वसिष्ठमुनिं प्रणम्य महता सैन्येन विदर्भं प्रति प्रयाति। विदर्भराजा तं सत्कृत्य स्वकन्यां केशिनीं अनुपमां योग्यां च ददाति; शुभकाले वह्निसाक्षिकं विधिवत् विवाहं कृत्वा सगरः सत्कारातिथ्यं लभते। ततः स दानैः सह निर्गत्य शूरसेनादिषु यदवमथुरादिषु च मित्रदेशान् गत्वा अन्यान् नृपान् करद-समयैः स्वाधीनान् करोति। अनन्तरं तान् स्वस्वराज्येषु विसृज्य शनैः अयोध्यां प्रत्यागच्छति; नानाजनैः स्वागतः। नगरे महोत्सवः सज्जीकृतः—मार्गाः शुद्धाः सिक्ताः, पूर्णकुम्भाः स्थापिता, ध्वजधूपादयः प्रदर्शिताः, तोरणद्वाराणि भूषितानि, गृहेषु मङ्गलक्रियाः प्रवृत्ताः—राज्यस्य राजधर्मस्य च पवित्रता प्रकाश्यते।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे सगरोपाख्याने सगरप्रतिज्ञापालनं नामाष्टाचत्वारिंशत्तमो ऽध्यायः // ४८// जैमिनिरुवाच अथानुज्ञाय सगरो वसिष्ठमृषिसत्तमम् / बलेन महता युक्तो विदर्भानभ्यवर्त्तत
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे सगरोपाख्याने अष्टाचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः। जैमिनिरुवाच- अथ सगरः ऋषिसत्तमं वसिष्ठम् अनुज्ञाय महता बलेन युक्तः विदर्भान् अभ्यवर्त्तत।
Verse 2
ततो विदर्भराट् तस्मै स्वसुतां प्रीतिपूर्वकम् / केशिन्याख्यामनुपमामनुरूपां न्यवेदयत्
ततः विदर्भराट् तस्मै स्वसुतां प्रीतिपूर्वकं केशिन्याख्याम् अनुपमाम् अनुरूपां न्यवेदयत्।
Verse 3
स तस्या राजशार्दूलो विधिवद्वह्निसाक्षिकम् / शुभे मुहूर्ते केशिन्याः पार्णिं जग्राह भूमिपः
स तस्या राजशार्दूलो विधिवद् वह्निसाक्षिकं शुभे मुहूर्ते केशिन्याः पाणिं जग्राह भूमिपः।
Verse 4
स्थित्वा दिनानि कतिचिद्गृहे तस्यातिसत्कृतः / विदर्भराज्ञा संमन्त्र्य ततो गन्तुं प्रजक्रमे
स्थित्वा दिनानि कतिचिद् गृहे तस्यातिसत्कृतः विदर्भराज्ञा संमन्त्र्य ततो गन्तुं प्रजक्रमे।
Verse 5
अनुज्ञातस्ततस्तेन पारिबर्हैश्च सत्कृतः / निष्क्रम्य तत्पुराद्राजा शूरसेनानुपेयिवान्
अनुज्ञातस्ततः तेन पारिबर्हैश्च सत्कृतः निष्क्रम्य तत्पुराद् राजा शूरसेनानुपेयिवान्।
Verse 6
संभावितस्ततश्चैव यादवैर्मातृसोदरैः / धनौघैस्तर्पितस्तैश्च मधुराया विनिर्ययौ
संभावितस्ततश्चैव यादवैर्मातृसोदरैः धनौघैस्तर्पितस्तैश्च मधुराया विनिर्ययौ।
Verse 7
एवं स सगरो राजा विजित्य वसुधामिमाम् / करैश्च स नृपान्सर्वांश्चक्रे संकेतगानपि
एवं स सगरो राजा विजित्य वसुधामिमाम् । करैश्च स नृपान् सर्वांश्चक्रे संकेतगानपि ॥
Verse 8
ततो ऽनुमान्य नृपतीन्निजराज्याय सानुगान् / अनुजज्ञे नरपतिः समस्ताननुयायिनः
ततोऽनुमान्य नृपतीन्निजराज्याय सानुगान् । अनुजज्ञे नरपतिः समस्ताननुयायिनः ॥
Verse 9
ततो बलेन महाता स्कन्धावारसमन्वितः / शनैरपीडयन्देशान्स्वराज्यमुपजग्मिवान्
ततो बलेन महता स्कन्धावारसमन्वितः । शनैरपीडयन् देशान् स्वराज्यमुपजग्मिवान् ॥
Verse 10
संभाव्यमानश्च मुहुरुपदाभिरनेकशः / नानाजनपदैस्तूर्ममयोध्यां समुपागमत्
संभाव्यमानश्च मुहुरुपदाभिरनेकशः । नानाजनपदैस्तूर्ममयोध्यां समुपागमत् ॥
Verse 11
तदागमनमाज्ञाय नागरः सकलो जनः / नगरीं तामलञ्चक्रे महोत्सवसमुत्सुकः
तदागमनमाज्ञाय नागरः सकलो जनः । नगरीं तामलञ्चक्रे महोत्सवसमुत्सुकः ॥
Verse 12
ततः सा नगरी सर्वा कृतकौतुकमङ्गला / सिक्तसंमृष्टभूभागा पूर्णकुम्भशतावृता
ततः सा नगरी सर्वा कृतकौतुकमङ्गला, सिक्तसंमृष्टभूभागा पूर्णकुम्भशतावृता।
Verse 13
समुच्छ्रितध्वजशता पताकाभिरंलकृता / सर्वत्रागरुधूपाञढ्या विचित्रकुसुमोज्ज्वला
समुच्छ्रितध्वजशता पताकाभिरलंकृता, सर्वत्रागरुधूपाढ्या विचित्रकुसुमोज्ज्वला।
Verse 14
सद्रत्नतोरणोत्तुङ्गगोपुराट्टलभूषिता / प्रसूनलाजवर्षैश्च स्वलङ्कृतमहापथा
सद्रत्नतोरणोत्तुङ्गगोपुराट्टलभूषिता, प्रसूनलाजवर्षैश्च स्वलङ्कृतमहापथा।
Verse 15
महोत्सवसमायुक्ता प्रतिगेहमभूत्पुरी / संबूजिताशेषवास्तुदेवतागृहमालिनी
महोत्सवसमायुक्ता प्रतिगेहमभूत्पुरी, संबूजिताशेषवास्तुदेवतागृहमालिनी।
Verse 16
दिक्चक्रजयिनो राज्ञः संदर्शनमुदान्वितैः / पौरजानपदैर्त्दृष्टैः सर्वतः समलङ्कृता
दिक्चक्रजयिनो राज्ञः संदर्शनमुदान्वितैः, पौरजानपदैर्दृष्टैः सर्वतः समलङ्कृता।
Verse 17
ततः प्रकृतयः सर्वे तथान्तः पुरवासिनः / वारकाताकदबैश्च नगरीभिश्च सवृताः
ततः सर्वाः प्रकृतयः तथा अन्तःपुरवासिनः । वारकाताकदबैर् नगरिभिश्च समन्ततः परिवृताः ॥
Verse 18
अभ्याययुस्ततः सर्वे समत्य पुरवासिनः / स तैः समेत्य नृपतिर्लब्धाशीर्वाद सक्त्क्रियः
अभ्याययुस्ततः सर्वे समत्य पुरवासिनः । स तैः समेत्य नृपतिः लब्धाशीर्वादः सत्क्रियः ॥
Verse 19
बधिरीकृतदिक्चक्रो जयशब्देन भूरिणा / नानावादित्रसंघोषमिश्रेण मधुरेण च
बधिरीकृतदिक्चक्रः जयशब्देन भूरिणा । नानावादित्रसंघोषमिश्रेण मधुरेण च ॥
Verse 20
सत्कृत्य तान्यथा योगं सहितस्तैर्मुदान्वितैः / आनन्दयन्प्रजाः सर्वाः प्रविवेश पुरोत्तमम्
सत्कृत्य तान्यथायोगं सहितस्तैर्मुदान्वितैः । आनन्दयन् प्रजाः सर्वाः प्रविवेश पुरोत्तमम् ॥
Verse 21
वेदघोषैः सुमधुरैर्ब्राह्मणैरभिनन्दितः / संस्तूयमानः सुभृशं सूतमागधवन्दिभिः
वेदघोषैः सुमधुरैः ब्राह्मणैरभिनन्दितः । संस्तूयमानः सुभृशं सूतमागधवन्दिभिः ॥
Verse 22
जयशब्दैश्च परितो नानाजनपदेरितैः / कलतालरवोन्मिश्रवीणावेणुतलस्वनैः
जयशब्दैः परितो नानाजनपदैरुदीरितैः, कलतालरवसंमिश्रवीणावेणुतलस्वनैः।
Verse 23
गायद्भिर्गायकजनैर्नृत्यद्भिर्गणिकाजनैः / अन्वीयमानो विलसच्छ्वेतच्छत्रविराजितः
गायद्भिर्गायकजनैर्नृत्यद्भिर्गणिकाजनैः, अन्वीयमानो विलसच्छ्वेतच्छत्रविराजितः।
Verse 24
विकीर्यमाणः परितः सल्लाजकुसुमोत्करैः / पुरीमयोध्यामविशत्स्वपुरीमिव वासवः
विकीर्यमाणः परितः सल्लाजकुसुमोत्करैः, पुरीमयोध्यामविशत्स्वपुरीमिव वासवः।
Verse 25
दृष्टिपूतेन गन्धेन ब्राह्मणानां च वर्त्मना / जगाम मध्येनगरं गृहं श्रीमदलङ्कृतम्
दृष्टिपूतेन गन्धेन ब्राह्मणानां च वर्त्मना, जगाम मध्येनगरं गृहं श्रीमदलङ्कृतम्।
Verse 26
अवरुह्य ततो यानाद्भार्याभ्यां सहितो मुदा / प्रविवेश गृहं मातुर्हृष्टपुष्टजनायुतम्
अवरुह्य ततो यानाद्भार्याभ्यां सहितो मुदा, प्रविवेश गृहं मातुर्हृष्टपुष्टजनायुतम्।
Verse 27
पर्यङ्कस्थामुपागम्य मातरं विनयान्वितः / तत्पादौ संस्पृशन्मूर्ध्ना प्रणाममकरोत्तदा
पर्यङ्कस्थामुपागम्य मातरं विनयान्वितः । तत्पादौ संस्पृशन्मूर्ध्ना प्रणाममकरोत्तदा ॥
Verse 28
साभिनन्द्य तमाशीर्भिर्हर्षगद्गदया गिरा / ससंभ्रमं समुत्थाय पर्यष्वजत चात्मजम्
साभिनन्द्य तमाशीर्भिर्हर्षगद्गदया गिरा । ससंभ्रमं समुत्थाय पर्यष्वजत चात्मजम् ॥
Verse 29
सहर्षं बहुधाशीर्भिरभ्यनन्ददुभे स्नुषे / स तां संभाव्य कथया तत्र स्थित्वा चिरादिव
सहर्षं बहुधाशीर्भिरभ्यनन्ददुभे स्नुषे । स तां संभाव्य कथया तत्र स्थित्वा चिरादिव ॥
Verse 30
अनुज्ञातस्तया राजा निश्चक्राम तदालयात् / ततः सानुचरो राजा श्वेतव्यजनवीजितः
अनुज्ञातस्तया राजा निश्चक्राम तदालयात् । ततः सानुचरो राजा श्वेतव्यजनवीजितः ॥
Verse 31
सुरराज इव श्रीमान्सभां समगमच्छनैः / संप्रविश्य सभां दिव्यामनेकनृपसेविताम्
सुरराज इव श्रीमान्सभां समगमच्छनैः । संप्रविश्य सभां दिव्यामनेकनृपसेविताम् ॥
Verse 32
नत्वा गुरुजनं सर्वमाशीर्भिश्चाभिनन्दितः / सिंहासने शुभे दिव्ये निषसाद नरेश्वरः
गुरुजनं सर्वं नत्वा आशीर्भिः चाभिनन्दितः । शुभे दिव्ये सिंहासने नरेश्वरः निषसाद ॥
Verse 33
संसेव्यमानश्च नृपैर्नानाजनपदेश्वरैः / नानाविधाः कथाः कुर्वन्स तत्र नृपसत्तमः
नानाजनपदेश्वरैः नृपैः संसेव्यमानः । तत्र नृपसत्तमः नानाविधाः कथाः कुर्वन् आसीत् ॥
Verse 34
संप्रीयमामः सुतरामुवास सह बन्धुभिः / प्रतिज्ञां पालयित्वैवं जितदिङ्मण्डलो नृपः
सुतराम् संप्रीयमाणः बन्धुभिः सह उवास । एवं प्रतिज्ञां पालयित्वा जितदिङ्मण्डलो नृपः ॥
Verse 35
अन्वतिष्ठद्यन्थान्याय मर्थत्रयमुदारधीः / स्वप्रभावजिताशेषवैरिर्दिङ्मण्डलाधिपः
उदारधीः सः अर्थत्रयम् अन्यायात् अन्वतिष्ठत् । स्वप्रभावजिताशेषवैरिः दिङ्मण्डलाधिपः ॥
Verse 36
एकातपत्रां पृथिवीमन्वशासद्वृषो यथा / स्वर्यातस्य पितुः पूर्वं परिभावममर्षितः
एकातपत्रां पृथिवीं वृषो यथा अन्वशासत् । पितुः स्वर्ग्यातस्य पूर्वं परिभावम् अमर्षितः ॥
Verse 37
स यां प्रतिज्ञामारूढस्तां सम्यक्परिपूर्य च / सप्तद्वीपाब्धिनगरग्रामायतनमालिनीम्
स यां प्रतिज्ञामारूढः तां सम्यक् परिपूर्य च । सप्तद्वीपाब्धिनगरग्रामायतनमालिनीं भूमिं पालयामास ॥
Verse 38
जित्वा शत्रूनशेषेण पालयामास मेदिनीम / एवं गच्छति काले च वसिष्ठो भगवानृषिः
जित्वा शत्रूनशेषेण पालयामास मेदिनीम् । एवं गच्छति काले च वसिष्ठो भगवानृषिः ॥
Verse 39
अभ्यजगाम तं भूयो द्रष्टुकामो जरेश्वरम् / तमायान्तमतिप्रेक्ष्य मुनिवर्यं ससंभ्रमः
अभ्यजगाम तं भूयो द्रष्टुकामो जरेश्वरम् । तमायान्तमतिप्रेक्ष्य मुनिवर्यं ससंभ्रमः ॥
Verse 40
प्रत्युज्जगामार्घहस्तः सहितस्तैर्नपैर्नृपः / अर्ध्यपाद्यादिभिः सम्यक्पूजयित्वा महामतिः
प्रत्युज्जगामार्घहस्तः सहितस्तैर्नपैर्नृपः । अर्घ्यपाद्यादिभिः सम्यक् पूजयित्वा महामतिः ॥
Verse 41
प्रणाममकरोत्तस्मै गुरुभक्तिसमन्वितः / आशीर्भिर्वर्द्धयित्वा तं वसिष्ठः सगरं तदा
प्रणाममकरोत्तस्मै गुरुभक्तिसमन्वितः । आशीर्भिर्वर्द्धयित्वा तं वसिष्ठः सगरं तदा ॥
Verse 42
आस्यतामिति होवाच सह सर्वैर्नरेश्वरैः / उपाविशत्ततो राजा काञ्चने परमासने
आस्यतामिति होवाच सह सर्वैर्नरेश्वरैः । उपाविशत्ततो राजा काञ्चने परमासने ॥
Verse 43
मुनिना समनुज्ञातः सभार्यः सह राजभिः / आपवस्तुनृपश्रेष्ठमुपासीनमुपह्वरे
मुनिना समनुज्ञातः सभार्यः सह राजभिः । आपवस्तुनृपश्रेष्ठमुपासीनमुपह्वरे ॥
Verse 44
उवाच शृण्वतां राज्ञां शनैर्मृद्वक्षरं वचः / वसिष्ठ उवाच कुशलं ननु ते राजन्वाह्येष्वाभ्यन्तरेषु च
उवाच शृण्वतां राज्ञां शनैर्मृद्वक्षरं वचः । वसिष्ठ उवाच कुशलं ननु ते राजन् बाह्येष्वाभ्यन्तरेषु च ॥
Verse 45
मन्त्रिष्वमात्यवर्गेषु राज्ये वा सकले ऽधुना / दिष्ट्या च विजिताः सर्वे समग्रबलवाहनाः
मन्त्रिष्वमात्यवर्गेषु राज्ये वा सकलेऽधुना । दिष्ट्या च विजिताः सर्वे समग्रबलवाहनाः ॥
Verse 46
अयत्नेनैव युद्धेषु भवता रिपवो हि यत् / दिष्ट्यारूढप्रतिज्ञेन मम मानयता वचः
अयत्नेनैव युद्धेषु भवता रिपवो हि यत् । दिष्ट्यारूढप्रतिज्ञेन मम मानयता वचः ॥
Verse 47
अरयस्त्यक्तधर्माणस्त्वया जीवविसर्जिताः / तान्विजित्येतराञ्जेतुं पुनर्दिग्विजयेच्छया
अरयः त्यक्तधर्माणः त्वया जीवविसर्जिताः; तान् विजित्य, इतरान् जेतुं पुनः दिग्विजयेच्छया।
Verse 48
गतस्सवाहनबलस्त्वमित्यशृणवं वचः / जितदिङ्मण्डलं भूयः श्रुत्वा त्वां नगरस्थितम्
गतः सवाहनबलः त्वम् इति अशृणवं वचः; जितदिङ्मण्डलं भूयः श्रुत्वा त्वां नगरस्थितम्।
Verse 49
प्रीत्याहमागतो द्रष्टुमिदानीं राजसत्तम / जैमिनिरुवाच वसिष्ठेनैवमुक्तस्तु सगरस्तालजङ्घजित्
प्रीत्या अहम् आगतः द्रष्टुम् इदानीं राजसत्तम; जैमिनिः उवाच—वसिष्ठेन एवम् उक्तः तु सगरः तालजङ्घजित्।
Verse 50
कृताञ्जलिपुटो भूत्वा प्रत्युवाच महामुनिम् / सगर उवाच कुशलं ननु सर्वत्र महर्षे नात्र संशयः
कृताञ्जलिपुटः भूत्वा प्रत्युवाच महामुनिम्; सगरः उवाच—कुशलं ननु सर्वत्र महर्षे, नात्र संशयः।
Verse 51
कल्याणाभिमुखाः सर्वे देवताश्च मुने ऽनिशम् / भवान्ध्यायति कल्याणं मनसा यस्य संततम्
कल्याणाभिमुखाः सर्वे देवताश्च, मुने, अनिशम्; भवान् ध्यायति कल्याणं मनसा यस्य संततम्।
Verse 52
तस्य मे चोपसर्गाश्च संभवन्ति कथं मुने / भवतानुगृहीतो ऽस्मि कृतार्थश्चाधुना कृतः
तस्य मम चोपसर्गाः कथं सम्भवन्ति, मुने? भवता अनुगृहीतोऽस्मि; अधुना कृतार्थश्च कृतोऽस्मि।
Verse 53
यन्मां द्रष्टुमिहायातः स्वयमेव भवान्गुरो / यन्मह्यमाह भगवान्विपक्षविजयादिकम्
यत् मां द्रष्टुमिहायातः स्वयमेव भवान् गुरो, यच्च मह्यमाह भगवान् विपक्षविजयादिकम्।
Verse 54
तत्तथानुष्ठितं किं तु सर्वं भवदनुग्रहात् / भवत्प्रसादतः सर्वं मन्ये प्राप्तं महीक्षिताम्
तत् तथानुष्ठितं किं तु सर्वं भवदनुग्रहात्; भवत्प्रसादतः सर्वं मन्ये प्राप्तं महीक्षिताम्।
Verse 55
अन्यथा मम का शक्तिः शत्रून्हन्तुं तथाविधान् / अनल्पी कुरुते फल्यं यन्मे व्यवसितं भवान्
अन्यथा मम का शक्तिः शत्रून् हन्तुं तथाविधान्? अनल्पी कुरुते फल्यं यन्मे व्यवसितं भवान्।
Verse 56
फलमल्पमपि प्रीत्यै स्यादगस्याधिरोपितुः / जैमिनिरुवाच एवं संभावितः सम्यक्सगेरण महामुनिः
फलमल्पमपि प्रीत्यै स्यादगस्याधिरोपितुः। जैमिनिरुवाच—एवं संभावितः सम्यक् सगरेण महामुनिः।
Verse 57
अभ्यनुज्ञाय तं भूयः प्रजागाम निजाश्रमम् / वसिष्टे तु गते राजा सगरःप्रीतमानसः
तं पुनरभ्यनुज्ञाय सः स्वनिजाश्रमं प्रजगाम। वसिष्ठे गते राजा सगरः प्रीतमानसोऽभवत्॥
Verse 58
अयोध्यायामभिवसन्प्रशशासाखिलां भुवम् / भार्याभ्यां समुपेताभ्यां रूपशीलगुणादिभिः
अयोध्यायामवसन् स अखिलां भुवं प्रशशास। रूपशीलगुणादिभिः समुपेताभ्यां भार्याभ्यां सह॥
Verse 59
बुभुजे विषयान्रम्यान्यथाकामं यथासुखम् / सुमतिः केशिनी चोभे विकसद्वदनांबुजे
रम्यांश्च विषयान् भुङ्क्ते यथाकामं यथासुखम्। सुमतिः केशिनी चोभे विकसितवदनाम्बुजे॥
Verse 60
रूपौदार्यगुणोपेते पीनवृत्तपयोधरे / नीलकुञ्चितकेशाढ्ये सर्वाभरणभूषिते
रूपौदार्यगुणोपेते पीनवृत्तपयोधरे। नीलकुञ्चितकेशाढ्ये सर्वाभरणभूषिते॥
Verse 61
सर्वलक्षणसंपन्ने नवयौवनगोचरे / प्रिये सन्निहिते तस्य नित्यं प्रियहिते रते
सर्वलक्षणसंपन्ने नवयौवनगोचरे। प्रिये सन्निहिते तस्य नित्यं प्रियहिते रते॥
Verse 62
स्वाचारभावचेष्टाभिर्जह्रतुस्तन्मनो ऽनिशम् / स चापि भरणोत्कर्षप्रतीतात्मा महीपतिः
स्वाचारभावचेष्टाभ्यां तयोर्मनः सततं हृतम्। स च महीपतिः भरणोत्कर्षेण प्रत्ययात्मा बभूव॥
Verse 63
रममाणो यथाकामं सह ताभ्यां पुरे ऽवसत् / अन्येषां भुवि राज्ञां तु राजशब्दो न चाप्यभूत्
स ताभ्यां सह यथाकामं रममाणः पुरेऽवसत्। अन्येषां भुवि राज्ञां तु ‘राजा’ इति शब्दोऽपि नाभवत्॥
Verse 64
गुणेन चाभवत्तस्य सगरस्य महात्मनः / अल्पो ऽपि धर्मः सततं यथा भवति मानसे
गुणेन चाभवत् तस्य सगरस्य महात्मनः। अल्पोऽपि धर्मः सततं यथा मानसे प्रतिष्ठितः॥
Verse 65
रा५स्तस्यार्थकामौ तु न तथा विपुलावपि / अलुब्धमानसोर्ऽथं च भेजे धर्ममपीडयन्
तस्यार्थकामौ न तथा विपुलावपि प्रभूतौ। अलुब्धमानसः सन् धर्मं न पीडयन् अर्थं च सेवते स्म॥
Verse 66
तदर्थमेव राजेन्द्र कामं चापीडयंस्तयोः
तदर्थमेव राजेन्द्र कामं चापीडयन् तयोः।
Frequently Asked Questions
It strengthens Sagara’s dynastic legitimacy within the Solar lineage by recording a politically meaningful marriage alliance: the Vidarbha king gives his daughter Keśinī to Sagara in a ritually validated ceremony, a key node for later lineage continuity.
Vidarbha (marriage alliance), Śūrasena and the Yādavas (networks of kinship/alliance), Mathurā (departure point after honors), and Ayodhyā (capital return and civic festival), collectively mapping Sagara’s political circuit.
The marriage is explicitly performed according to rule and with Agni as witness at an auspicious muhūrta, while Sagara’s kingship is shown as dharmically ordered: conquest tempered by tribute, formal recognition of subordinate rulers, and public auspicious festivities upon return.