Shloka 52
Sagarapratijñāpālana (Fulfilment of Sagara’s Vow) — Keśinī-vivāha and Royal Return
Devanagari script
तस्य मे चोपसर्गाश्च संभवन्ति कथं मुने / भवतानुगृहीतो ऽस्मि कृतार्थश्चाधुना कृतः
Transliteration
tasya me copasargāśca saṃbhavanti kathaṃ mune / bhavatānugṛhīto 'smi kṛtārthaścādhunā kṛtaḥ
Translation
तस्य मम चोपसर्गाः कथं सम्भवन्ति, मुने? भवता अनुगृहीतोऽस्मि; अधुना कृतार्थश्च कृतोऽस्मि।
Word by Word
तस्यof him/that
तस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (Masculine/Neuter) — ‘of him/that’
मेmy/of me
मे:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive) एकवचन (Singular) — enclitic form
चand
च:
समुच्चय (Conjunctive)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
उपसर्गाःobstacles/afflictions
उपसर्गाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootउपसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural)
चand
च:
समुच्चय (Conjunctive)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
संभवन्तिarise/occur
संभवन्ति:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootसम्+भू (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural)
कथम्how
कथम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formप्रश्न-अव्यय (interrogative adverb)
मुनेO sage
मुने:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), सम्बोधन (Vocative), एकवचन (Singular)
भवताby you
भवता:
करण (Instrument/Agent in passive)
TypeNoun
Rootभवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)
अनुगृहीतःfavoured/graced
अनुगृहीतः:
कर्मणि-कर्तृसम्बन्ध (Predicate in passive)
TypeVerb
Rootअनु+ग्रह् (धातु) → अनुगृहीत (कृदन्त-क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थ (passive sense)
अस्मिI am
अस्मि:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (1st person), एकवचन (Singular)
कृतार्थःfulfilled/successful
कृतार्थः:
विशेषण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootकृत+अर्थ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (कृतः अर्थः यस्य), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चand
च:
समुच्चय (Conjunctive)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
अधुनाnow
अधुना:
कालाधिकरण (Temporal adverbial)
TypeIndeclinable
Rootअधुना (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
कृतःmade/done
कृतः:
कर्मणि-प्रत्ययार्थ (Predicate)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) → कृत (कृदन्त-क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘made/done’ (predicate)