Shloka 53
Sagarapratijñāpālana (Fulfilment of Sagara’s Vow) — Keśinī-vivāha and Royal Return
Devanagari script
यन्मां द्रष्टुमिहायातः स्वयमेव भवान्गुरो / यन्मह्यमाह भगवान्विपक्षविजयादिकम्
Transliteration
yanmāṃ draṣṭumihāyātaḥ svayameva bhavānguro / yanmahyamāha bhagavānvipakṣavijayādikam
Translation
यत् मां द्रष्टुमिहायातः स्वयमेव भवान् गुरो, यच्च मह्यमाह भगवान् विपक्षविजयादिकम्।
Word by Word
यत्that/which (because)
यत्:
हेतु/सम्बन्ध (Correlative/Reason)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन — correlating ‘because/that’
माम्me
माम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular)
द्रष्टुम्to see
द्रष्टुम्:
प्रयोजन (Purpose)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु) → द्रष्टुम् (तुमुन्-प्रत्यय, infinitive)
Formतुमुनन्त (Infinitive) — purpose ‘to see’
इहhere
इह:
देशाधिकरण (Locative adverbial)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb)
आयातःhas come
आयातः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeVerb
Rootआ+या (धातु) → आयात (कृदन्त-क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — ‘having come’
स्वयम्personally
स्वयम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formस्वयम्-शब्दः (indeclinable), आत्मनः (by oneself)
एवindeed/only
एव:
अवधारण (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (emphatic particle)
भवान्you (sir)
भवान्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootभवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — honorific 2nd person
गुरोO teacher
गुरो:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन
यत्that/which
यत्:
सम्बन्ध (Correlative)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — ‘and that (also)’
मह्यम्to me
मह्यम्:
सम्प्रदान (Sampradana/Recipient)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formचतुर्थी (4th/Dative), एकवचन
आहsaid/told
आह:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootअह्/आह् (धातु ‘to say’)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
भगवान्the venerable one
भगवान्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
विपक्षविजयादिकम्victory over opponents and the like
विपक्षविजयादिकम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootविपक्ष+विजय+आदि (प्रातिपदिक)
Formसमास: (विपक्षस्य विजयः) + आदि; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — object of ‘said’