Shloka 43
Sagarapratijñāpālana (Fulfilment of Sagara’s Vow) — Keśinī-vivāha and Royal Return
Devanagari script
मुनिना समनुज्ञातः सभार्यः सह राजभिः / आपवस्तुनृपश्रेष्ठमुपासीनमुपह्वरे
Transliteration
muninā samanujñātaḥ sabhāryaḥ saha rājabhiḥ / āpavastunṛpaśreṣṭhamupāsīnamupahvare
Translation
मुनिना समनुज्ञातः सभार्यः सह राजभिः । आपवस्तुनृपश्रेष्ठमुपासीनमुपह्वरे ॥
Word by Word
मुनिनाby the sage
मुनिना:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd case), एकवचन
समनुज्ञातःhaving been permitted
समनुज्ञातः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootसम्-अनु-ज्ञा (धातु)
Formकृदन्त: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘समनुज्ञात’ = fully permitted/authorized
स-भार्यःwith (his) wife
स-भार्यः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootस (अव्यय/उपसर्गसदृश) + भार्या (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि (यस्य भार्या अस्ति सः)
सहtogether with
सह:
Sahakari (सहकारी)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formसह-योगे; सह + तृतीया
राजभिःwith the kings
राजभिः:
Sahakari (सहकारी)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd case), बहुवचन
आपreached
आप:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआप् (धातु)
Formलिट्/लुङ्-रूपसदृश (aorist/perfect usage in narrative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; ‘reached/obtained’
वस्तुthe place/abode
वस्तु:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवस्तु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; कर्मपद (object)
नृप-श्रेष्ठम्the best of kings
नृप-श्रेष्ठम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (नृपाणां श्रेष्ठः)
उप-आसीनम्sitting nearby
उप-आसीनम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootउप-आस् (धातु)
Formकृदन्त: शतृ/क्त-सम्भव (present participle/PPP usage); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘seated nearby’
उप-ह्वरेin a nearby spot/retreat
उप-ह्वरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउप (उपसर्ग) + ह्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th case), एकवचन; तत्पुरुष (उपसमीपे ह्वरः/स्थानम्)