Sukta 6
Rishi: Atharvanic tradition (hymn attributed within Atharvan/Angiras milieu; specific r̥ṣi uncertain without padānukramaṇī citation).
Devata: Bheṣajau (the two Remedies) as protective powers; implicitly garbha (foetus) as beneficiary.
Chandas: Anuṣṭubh (probable; AV 8.6 commonly in anuṣṭubh—confirmable by syllable count per pada).
अथर्ववेदस्य ८.६ सूक्तं गर्भरक्षणार्थं प्रसवोत्तरशयनकालरक्षणार्थं च प्रवृत्तं रक्षोभैषज्यसूक्तम्। अस्मिन् गर्भस्य स्थैर्यं विधाय सीमन्तस्थप्राणहरलुब्धकादीन् अन्तरालिकान् दुष्टबलान् अपहन्ति। ‘भेषजौ’ इति द्वौ भैषज्यदेवतौ उग्रौ रक्षकौ इव व्यक्तीकृतौ; तौ प्रायः कक्ष्याबन्ध-मेखलामन्त्रेण सह सम्बध्येते, या हितं दृढं धारयति यथा न स्रंसते नापगच्छति। देहरक्षणेन सह सामाजिक-याज्ञिककल्याणमपि प्रार्थ्यते—दुष्प्रभावान् निवार्य स्त्रियाः शिशोश्च शुभप्रतिष्ठां ‘सुनाम’ च स्थापयति।
Mantras
Mantra 1
गर्भदोषनिवारणम्। यौ ते॑ मा॒तोन्म॒मार्ज॑ जा॒तायाः॑ पति॒वेद॑नौ । दु॒र्णामा॒ तत्र॒ मा गृ॑धद॒लिंश॑ उ॒त व॒त्सपः॑
हे मातः, यौ ते मार्जकौ—जातायाः सन्तानस्य पतिवेदनं जनयन्तौ—तत्र दुर्णामा मा गृधत्, न च अलिंशः, न च वत्सपः।
Mantra 2
प॒ला॒ला॒नु॒प॒ला॒लौ शर्कुं॒ कोकं॑ मलिम्लु॒चं प॒लीज॑कम्। आ॒श्रेषं॑ व॒व्रिवा॑सस॒मृक्ष॑ग्रीवं प्रमी॒लिन॑म्
पलालानुपलालौ, शर्कुः कोकः मलिम्लुचः पलीजकः; आश्रेषो वव्रिवासस ऋक्षग्रीवः प्रमीलीनः—एतान् नाम्ना गृह्णीमः, अप नुदामः।
Mantra 3
मा सं वृ॑तो॒ मोप॑ सृप ऊ॒रू माव॑ सृपोऽन्त॒रा। कृ॒णोम्य॑स्यै भेष॒जं ब॒जं दु॑र्णाम॒चात॑नम्
मा सं वृतः; मोप सृप; ऊरू मा अव सृपः अन्तराऽ। अस्यै भेषजं करोमि—बलं, दुर्णामचातनम्।
Mantra 4
दु॒र्णामा॑ च सु॒नामा॑ चो॒भा सं॒वृत॑मिच्छतः । अ॒राया॒नप॑ हन्मः सु॒नामा॒ स्त्रैण॑मिच्छताम्
दुर्णामा च सुनामा चोभे संवृतमिच्छतः। अरायानप हन्मः; सुनामा स्त्रैणं सौभाग्यं य इच्छति तस्यै भवतु॥
Mantra 5
यः कृ॒ष्णः के॒श्यसु॑र स्तम्ब॒ज उ॒त तुण्डि॑कः । अ॒राया॑नस्या मु॒ष्काभ्यां॒ भंस॒सोप॑ हन्मसि
यः कृष्णः केश्यसुरः स्तम्बज उत तुण्डिकः। अरायानस्या मुष्काभ्यां भंससोप हन्मसि॥
Mantra 6
अ॒नु॒जि॒घ्रं प्र॑मृ॒शन्तं॑ क्र॒व्याद॑मु॒त रे॑रि॒हम्। अ॒रायां॑छ्वकि॒ष्किणो॑ ब॒जः पि॒ङ्गो अ॑नीनशत्
यः अनुजिघ्रन् प्रमृशन् क्रव्यादोऽथ रेहन् अरायः श्वचिह्नितः, तं पिङ्गो बजः सर्वथा निनाश।
Mantra 7
यस्त्वा॒ स्वप्ने॑ नि॒पद्य॑ते॒ भ्राता॑ भू॒त्वा पि॒तेव॑ च । ब॒जस्तान्त्स॑हतामि॒तः क्ली॒बरू॑पांस्तिरी॒टिनः॑
यः स्वप्ने त्वां निपद्यते भ्राता भूत्वा पितेव च, बजः इहात् तान् सहताम्—क्लीबरूपान् तिरीटिनः।
Mantra 8
यस्त्वा॑ स्व॒पन्तीं॒ त्सर॑ति॒ यस्त्वा॒ दिप्स॑ति॒ जाग्र॑तीम्। छा॒यामि॑व॒ प्र तान्त्सूर्यः॑ परि॒क्राम॑न्ननीनशत्
यः त्वां स्वपन्तीं त्सरति यश्च त्वां दिप्सति जाग्रतीम्, सूर्यः छायामिव प्र—परिक्रामन् तान् अनीनशत्।
Mantra 9
यः कृ॒णोति॑ मृ॒तव॑त्सा॒मव॑तोकामि॒मां स्त्रिय॑म्। तमो॑षधे॒ त्वं ना॑शया॒स्याः क॒मल॑मञ्जि॒वम्
यः इमां स्त्रियं मृतवत्सां सामवतोकामि-करोति, तम् ओषधे त्वं नाशय; अस्याः कमलम् अञ्जीवम् च अपाकुरु।
Mantra 10
ये शालाः॑ परि॒नृत्य॑न्ति सा॒यं ग॑र्दभना॒दिनः॑ । कु॒सूला॒ ये च॑ कुक्षि॒लाः क॑कु॒भाः क॒रुमाः॒ स्रिमाः॑ । तानो॑षधे॒ त्वं ग॒न्धेन॑ विषू॒चीना॒न् वि ना॑शय
ये शालाः परिनृत्यन्ति सायं गर्दभनादिनः । कुसूला ये च कुक्शिलाः ककुभाः करुमाः स्रिमाः । तान् ओषधे त्वं गन्धेन विषूचीनान् वि नाशय ॥
Mantra 11
ये कु॒कुन्धाः॑ कु॒कूर॑भाः॒ कृत्ती॑र्दू॒र्शानि॒ बिभ्र॑ति । क्ली॒बा इ॑व प्र॒नृत्य॑न्तो॒ वने॒ ये कु॒र्वते॒ घोषं॒ तानि॒तो ना॑शयामसि
ये कुकुन्धाः कुकूरभाः कृत्तीर् दूर्शानि बिभ्रति । क्लीबा इव प्रनृत्यन्तो वने ये कुर्वते घोषम् । तान् इतो नाशयामसि ॥
Mantra 12
ये सूर्यं॒ न तिति॑क्षन्त आ॒तप॑न्तम॒मुं दि॒वः । अ॒राया॑न् बस्तवा॒सिनो॑ दु॒र्गन्धीं॒ल्लोहि॑तास्या॒न् मक॑कान् नाशयामसि
ये सूर्यं न तितिक्षन्त आतपन्तम् अमुं दिवः । अरायान् बस्तवासिनो दुर्गन्धींल् लोहितास्यान् मक्ककान् नाशयामसि ॥
Mantra 13
य आ॒त्मान॑मतिमा॒त्रमंस॑ आ॒धाय॒ बिभ्र॑ति । स्त्री॒णां श्रो॑णिप्रतो॒दिन॒ इन्द्र॒ रक्षां॑सि नाशय
ये आत्मानम् अतिमात्रम् अंसि आधाय बिभ्रति, स्त्रीणां श्रोणिप्रतोदिनः; इन्द्र, तानि रक्षांसि नाशय।
Mantra 14
ये पूर्वे॑ ब॒ध्वो॒३यन्ति॒ हस्ते॒ शृङ्गा॑णि॒ बिभ्र॑तः । आ॒पा॒के॒स्थाः प्र॑हा॒सिन॑ स्त॒म्बे ये कु॒र्वते॒ ज्योति॒स्तानि॒तो ना॑शयामसि
ये पूर्वे बध्वोयन्ति हस्ते शृङ्गाणि बिभ्रतः, ये अपाकेस्थाः प्रहासिनः, ये स्तम्बे ज्योतिः कुर्वते—तान् इतो नाशयामसि (अपह्नुमः)।
Mantra 15
येषां॑ प॒श्चात् प्रप॑दानि पु॒रः पार्ष्णीः॑ पु॒रो मुखा॑ । ख॒ल॒जाः श॑कधूम॒जा उरु॑ण्डा॒ ये च॑ मट्म॒टाः कु॒म्भमु॑ष्का अया॒शवः॑ । तान॒स्या ब्र॑ह्मणस्पते प्रतीबो॒धेन॑ नाशय
येषां पश्चात् प्रपदानि पुरः पार्ष्णीः पुरोमुखाः । खलजाः शकधूमजाः उरुण्डा ये च मट्मटाः कुम्भमुष्का अयाशवः । तान् अस्याः ब्रह्मणस्पते प्रतीबोधेन नाशय ॥
Mantra 16
प॒र्य॒स्ता॒क्षा अप्र॑चङ्कशा अस्त्रै॒णाः स॑न्तु॒ पण्ड॑गाः । अव॑ भेषज पादय॒ य इ॒मां सं॒विवृ॑त्स॒त्यप॑तिः स्वप॒तिं स्त्रिय॑म्
पर्यस्ताक्षा अप्रचङ्कशा अस्त्रैणाः सन्तु पण्डगाः । अव भेषज पादय य इमां संविवृत्सत्यपतिः स्वपतिं स्त्रियम् ॥
Mantra 17
उ॒द्ध॒र्षिणं॒ मुनि॑केशं ज॒म्भय॑न्तं मरीमृ॒शम्। उपेष॑न्तमुदु॒म्बलं॑ तु॒ण्डेल॑मु॒त शालु॑डम्। प॒दा प्र वि॑ध्य॒ पार्ष्ण्या॑ स्था॒लीं गौरि॑व स्पन्द॒ना
उद्धर्षिणं मुनिकेशं जम्भयन्तं मरीमृशम् । उपेषन्तमुदुम्बलं तुण्डेलमुत शालुडम् । पदा प्र विध्य पार्ष्ण्या स्थालीं गौरिव स्पन्दना ॥
Mantra 18
यस्ते॒ गर्भं॑ प्रतिमृ॒शाज्जा॒तं वा॑ मा॒रया॑ति ते । पि॒ङ्गस्तमु॒ग्रध॑न्वा कृ॒णोतु॑ हृदया॒विध॑म्
यस्ते गर्भं प्रतिमृशा जातं वा मारयति, तं पिङ्ग उग्रधन्वा हृदयाविधं करोतु।
Mantra 19
ये अ॒म्नो जा॒तान् मा॒रय॑न्ति॒ सूति॑का अनु॒शेर॑ते । स्त्रीभा॑गान् पि॒ङ्गो ग॑न्ध॒र्वान् वातो॑ अ॒भ्रमि॑वाजतु
येऽम्नो जातान् मारयन्ति सूतिका अनुशेरते, तान् स्त्रीभागान् गन्धर्वान् पिङ्गो वातोऽभ्रमिवाजतु।
Mantra 20
परि॑सृष्टं धरयतु॒ यद्धि॒तं माव॑ पादि॒ तत्। गर्भं॑ त उ॒ग्रौ र॑क्षतां भेष॒जौ नी॑विभा॒र्यौऽ
परिसृष्टं धरयतु यद्धितं मा व पादि तत्। गर्भं ते उग्रौ रक्षतां भेषजौ नीविभार्यौ॥
Mantra 21
प॒वी॒न॒सात् त॑ङ्ग॒ल्वा॒३च्छाय॑कादु॒त नग्न॑कात्। प्र॒जायै॒ पत्ये॑ त्वा पि॒ङ्गः परि॑ पातु किमी॒दिनः॑
पवीनसात् तङ्गल्वाच्छायकादुत नग्नकात्। प्रजायै पत्ये त्वा पिङ्गः परि पातु किमीदिनः॥
Mantra 22
द्व्याऽस्याच्चतुर॒क्षात् पञ्चपदादनङ्गु॒रेः । वृन्ता॑द॒भि प्र॒सर्प॑तः॒ परि॑ पाहि वरीवृ॒तात्
द्व्यस्याच्चतुरक्षात् पञ्चपदादनङ्गुरेः। वृन्तादभि प्रसर्पतः परि पाहि वरीवृतात्॥
Mantra 23
यआ॒मं मां॒सम॒दन्ति॒ पौरु॑षेयं च॒ ये क्र॒विः । गर्भा॒न् खाद॑न्ति केश॒वास्तानि॒तो ना॑शयामसि
ये यामं मांसम् अदन्ति, ये च क्रवयः पौरुषेयं खादन्ति; ये केशवाः गर्भान् खादन्ति—तान् इतो वयं नाशयामसि।
Mantra 24
ये सूर्या॑त् परि॒सर्प॑न्ति स्नु॒षेव॒ श्वशु॑रा॒दधि॑ । ब॒जश्च॒ तेषां॑ पि॒ङ्गश्च॒ हृद॒येऽधि॒ नि वि॑ध्यताम्
ये सूर्यात् परिसर्पन्ति स्नुषेव श्वशुरादधि; तेषां हृदयेऽधि बजश्च पिङ्गश्च नि विध्यताम्।
Mantra 25
पिङ्ग॒ रक्ष॒ जाय॑मानं॒ मा पुमां॑सं॒ स्त्रियं॑ क्रन्। आ॒ण्डादो॒ गर्भा॒न्मा द॑भ॒न् बाध॑स्वे॒तः कि॑मी॒दिनः॑
हे पिङ्ग, जायमानं शिशुं रक्ष; मा कश्चित् पुमांसं स्त्रियं करोतु। आण्डादो गर्भान् मा दभत्; तमपसारय—अपयात, हे किमीदिनो रक्षांसि॥
Mantra 26
अ॒प्र॒जा॒स्त्वं मार्त॑वत्स॒माद् रोद॑म॒घमा॑व॒यम्। वृ॒क्षादि॑व॒ स्रजं॑ कृ॒त्वाप्रि॑ये॒ प्रति॑ मुञ्च॒ तत्
अप्रजास्त्वं मर्तवत्सः; अस्मत्तो रोदमघमपावयाम। वृक्षादिव स्रजं कृत्वा तदपि प्रिये प्रति मुञ्च—अप्रियं प्रति प्रेषय॥
Frequently Asked Questions
It is primarily used to protect pregnancy and childbirth: to keep the foetus stable, prevent miscarriage, and guard the lying-in mother and newborn from harmful influences.
They are personified healing-protective powers invoked as a paired force. In AV 8.6 they act like fierce guardians who ‘hold fast’ what is beneficial and repel threats around pregnancy and birth.
The nīvi functions as a protective, wearable boundary. Tying or wearing it during recitation embodies the hymn’s key idea: the embryo and well-being should be secured and not ‘fall away,’ while dangers are kept outside.
Ask anything about Sukta 6 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.