Sukta 23
Rishi: Atharvanic tradition (Agni-hymn; r̥ṣi attribution varies by anukramaṇī traditions)
Devata: Agni Jātavedas
Chandas: Anuṣṭubh-like cadence (Atharvanic mixed anuṣṭubh/triṣṭubh tendencies in this section; confirm by pada count per edition)
अथर्ववेदस्य ४.२३ सूक्तं जातवेदसमग्निं प्रति मुच्-प्रकारकं मोचनसूक्तम्। अत्र ‘अंहस्’—दुःखं संकोचकरं दुर्भाग्यं पापसदृशी च मलिनता—इव बन्धरूपं मन्यते, यत् अग्नेः यज्ञमध्यस्थेन कर्मणा विमोच्यते। अग्नेः विश्वाधिपत्यं तथा शत्रुप्रभृतिविरोधिशक्तिषु पुराकथितेषु जयेषु तस्य भूमिकां स्मारयित्वा, स्तुतिः औषधत्वेन क्रियते—अग्निर्हव्यानि वहति, देवप्रसादं सुमतिं च जनयति, क्लेशबन्धान् च शिथिलीकरोति।
Mantras
Mantra 1
पाप-मोचनम्। अ॒ग्नेर्म॑न्वे प्रथ॒मस्य॒ प्रचे॑तसः॒ पाञ्च॑जन्यस्य बहु॒धा यमि॒न्धते॑ । विशो॑ विशः प्रविशि॒वांस॑मीमहे॒ स नो मुञ्च॒त्वंह॑सः
पापमोचनम्। अग्नेर्मन्वे प्रथमस्य प्रचेतसः पाञ्चजन्यस्य बहुधा यमिन्धते। विशो विशः प्रविशिवांसमीमहे स नो मुञ्चत्वंहसः।
Mantra 2
यथा॑ ह॒व्यं वह॑सि जातवेदो॒ यथा॑ य॒ज्ञं क॒ल्पय॑सि प्रजा॒नन्। ए॒वा दे॒वेभ्यः॑ सुम॒तिं न॒ आ व॑ह॒ स नो॑ मुञ्च॒त्वंह॑सः
हे जातवेदः, यथा त्वं हव्यं वहसि यथा च प्रजानन् यज्ञं कल्पयसि, तथा देवेभ्यः सुमतिं नः आवह; स च नः अंहसः मुञ्चतु।
Mantra 3
याम॑न्याम॒न्नुप॑युक्तं॒ वहि॑ष्ठं॒ कर्म॑न्कर्म॒न्नाभ॑गम् । अ॒ग्निमी॑डे र॒क्षो॒हणं॑ यज्ञ॒वॄधं॑ घृ॒ताहु॑तं॒ स नो॑ मुञ्च॒त्वंह॑सः
यामन्यामन् नूपयुक्तं वहिष्ठं कर्मन् कर्मन् आभगम्। अग्निमीडे रक्षोहणं यज्ञवृद्धं घृताहुतं; स नो मुञ्चत्वंहसः।
Mantra 4
सुजा॑तं जा॒तवे॑दसम॒ग्निं वै॑श्वान॒रं वि॒भुम्। ह॒व्य॒वाहं॑ हवामहे॒ स नो॑ मुञ्च॒त्वंह॑सः
सुजातं जातवेदसमग्निं वैश्वानरं विभुम्। हव्यवाहं हवामहे; स नो मुञ्चत्वंहसः।
Mantra 5
येन॒ ऋष॑यो ब॒लमद्यो॑तयन् यु॒जा येनासु॑राणा॒मयु॑वन्त मा॒याः । येना॒ग्निना॑ प॒णीनिन्द्रो॑ जि॒गाय॒ स नो॑ मुञ्च॒त्वंह॑सः
येन ऋषयो बलमद्योतयन् युजा येनासुराणामयुवन्त मायाः। येनाग्निना पणीन् इन्द्रो जिगाय; स नो मुञ्चत्वंहसः।
Mantra 6
येन॑ दे॒वा अ॒मृत॑म॒न्ववि॑न्द॒न् येनौष॑धी॒र्मधु॑मती॒रकृण्वन्। येन॑ दे॒वाः स्व॑१राभ॑र॒न्त्स नो॑ मुञ्च॒त्वंह॑सः
येन देवाः अमृतम् अन्वविन्दन्, येन औषधीर्मधुमतीरकृण्वन्, येन देवाः स्वः आभरन्—स नः अंहसः मुञ्चतु।
Mantra 7
यस्ये॒दं प्र॒दिशि॒ यद् वि॒रोच॑ते॒ यज्जा॒तं ज॑नित॒व्यंऽ च॒ केव॑लम्। स्तौम्य॒ग्निं ना॑थि॒तो जो॑हवीमि॒ स नो॑ मुञ्च॒त्वंह॑सः
यस्येदं सर्वं प्रदिशि यद्विरोचते यज्जातं जनितव्यं च केवलम्। तमग्निं स्तौमि नाथितो जोहवीमि; स नो मुञ्चत्वंहसः।
Frequently Asked Questions
Aṃhas refers to constricting distress—misfortune, anxiety, guilt-like burden, and ritual/moral pollution that ‘binds’ a person and needs to be loosened.
Jātavedas means “knower of births/creatures.” It highlights Agni’s omniscience and competence to order the yajña and purify what is tangled or tainted in human life.
No. The hymn is centered on Agni and a simple offering (often ghee). Even a modest household fire with sincere recitation and a small oblation fits the hymn’s intent of release and pacification.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.