Sukta 9
Rishi: Atharvanic tradition (uncertain)
Devata: Āñjana (personified remedy) / Viśve Devāḥ (as guarantors)
Chandas: Anuṣṭubh-like (irregular)
अयं सूक्तोऽञ्जनं (नेत्रलेपं) पर्वतजातं सजीवमिव भैषज्यं संस्करोति—यत् नेत्रं चिकित्सति, रोगिणः परितो रक्षापरिधिं च स्थापयति। अस्य दिव्यजन्मनः प्रमाणभूतान् विश्वे देवान् प्रत्यर्थयते, येन तदुपयोगो रोगेभ्यः, शत्रुमन्त्रेभ्यः, दुःस्वप्नेभ्यः, तथा चक्षुषा कृतात् पापात् (“दृष्टिदोषात्”) रक्षारूपो भवति। भैषज्यस्य नामग्रहणेन स्तुत्या च सूक्तं औषधं मन्त्रत्वेन परिणमयति—चिकित्सात्मकं चापोत्प्रैतिकं च।
Mantras
Mantra 1
आञ्जनम्। एहि॑ जी॒वं त्राय॑माणं॒ पर्व॑तस्या॒स्यक्ष्य॑म्। विश्वे॑भिर्दे॒वैर्द॒त्तं प॑रि॒धिर्जीव॑नाय॒ कम्
आञ्जनम्। एहि जीवम् त्रायमाणं पर्वतस्यास्यक्ष्यम्। विश्वेभिर्देवैर्दत्तं परिधिर्जीवनाय कम्॥
Mantra 2
प॒रि॒पाणं॒ पुरु॑षाणां परि॒पाणं॒ गवा॑मसि । अश्वा॑ना॒मर्व॑तां परि॒पाणा॑य तस्थिषे
त्वं पुरुषाणां परिपाणिः, गवां च परिपाणिः। अश्वानाम् अर्वतां च परिपाणाय स्थिरोऽसि प्रतिष्ठितः।
Mantra 3
उ॒तासि॑ परि॒पाणं॑ यातु॒जम्भ॑नमाञ्जन । उ॒तामृत॑स्य॒ त्वं वे॒त्थाथो॑ असि जीव॒भोज॑न॒मथो॑ हरितभेष॒जम्
उतासि परिपाणं यातुजम्भनमाञ्जन । उतामृतस्य त्वं वेत्थाथो असि जीवभोजनमथो हरितभेषजम् ॥
Mantra 4
यस्या॑ञ्जन प्र॒सर्प॒स्यङ्ग॑मङ्गं॒ परु॑ष्परुः । ततो॒ यक्ष्मं॒ वि बा॑धस उ॒ग्रो मध्यम॒शीरि॑व
यस्याञ्जन प्रसर्पस्यङ्गमङ्गं परुष्परुः । ततो यक्ष्मं वि बाधस उग्रो मध्यमशीरिव ॥
Mantra 5
नैनं॒ प्राप्नो॑ति श॒पथो॒ न कृ॒त्या नाभि॒शोच॑नम्। नैनं॒ विष्क॑न्धमश्नुते॒ यस्त्वा॒ बिभ॑र्त्याञ्जन
नैनं प्राप्नोति शपथो न कृत्या नाभिशोचनम् । नैनं विष्कन्धमश्नुते यस्त्वा बिभर्त्याञ्जन ॥
Mantra 6
अ॒स॒न्म॒न्त्रा॑द् दु॒ष्वप्न्याद् दुष्कृ॒ताच्छम॑लादु॒त। दु॒र्हार्द॒श्चक्षु॑षो घो॒रात् तस्मा॑न्नः पाह्याञ्जन
असन्मन्त्राद् दुष्वप्न्याद् दुष्कृताच्छमलादुत । दुर्हार्दश्चक्षुषो घोरात् तस्मान्नः पाह्याञ्जन ॥
Mantra 7
इ॒दं वि॒द्वाना॑ञ्जन स॒त्यं व॑क्ष्यामि॒ नानृ॑तम्। स॒नेय॒मश्वं॒ गाम॒हमा॒त्मानं॒ तव॒ पूरुष
इदं विद्वानाञ्जन सत्यं वक्ष्यामि नानृतम् । सनेयमश्वं गामहमा आत्मानं तव पूरुष ॥
Mantra 8
त्रयो॑ दा॒सा आञ्ज॑नस्य त॒क्मा ब॒लास॒ आदहिः॑ । वर्षि॑ष्ठः॒ पर्व॑तानां त्रिक॒कुन्नाम॑ ते पि॒ता
त्रयो दासशत्रवोऽञ्जनस्य—तक्मा ज्वरः, बलासः कफः, आदहिर्दाहकः। पर्वतेषु स एव वर्षिष्ठः; त्रिककुद्नाम ते पिता।
Mantra 9
यदाञ्ज॑नं त्रैककु॒दं जा॒तं हि॒मव॑त॒स्परि॑ । या॒तूंश्च॒ सर्वा॑ञ्ज॒म्भय॒त् सर्वा॑श्च यातुधा॒न्यः
यदाञ्जनं त्रिककुदजातं हिमवत्परितो जातम्, तदा स सर्वान् यातून् सर्वाश्च यातुधान्यः जघान/जम्भयत्।
Mantra 10
यदि॒ वासि॑ त्रैककु॒दं यदि॑ यामु॒नमु॒च्यसे॑ । उ॒भे ते॑ भ॒द्रे॑ नाम्नी॒ ताभ्यां॒ नः पाह्याञ्जन
यदि वासि त्रिककुदं यदि वा यामुनमुच्यसे। उभे ते भद्रे नाम्नी; ताभ्यां नः पाह्यञ्जन।
Frequently Asked Questions
Āñjana is collyrium/eye-salve, treated here as a personified protective remedy—both a medicine for the eyes and a spiritual guard against harmful influences.
No. Along with eye-healing, it is strongly apotropaic: it asks protection from hostile spells, nightmares, taint, and the feared harm that comes ‘through the eye’ (evil-eye type affliction).
It uses nāmabala (the power of names): even if the collyrium is known by different regional names or varieties, invoking its auspicious names ensures the protection remains effective.
Ask anything about Sukta 9 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.