Sukta 31
Rishi: Atharvanic/Aṅgirasa tradition (healing hymn)
Devata: Agni; also the functional power ‘Yakṣmanāśana’ (disease-destroyer)
Chandas: Anuṣṭubh (approx.)
अथर्ववेदस्य ३.३१ सूक्तं भैषज्यं, यत् पुनःपुनः रोगिणं यक्ष्मात् (क्षयव्याधेः) पाप्मनश्च (दुष्टाशौचात्) विवृणक्ति, तं च समायुषा (पूर्णेनानपायिनायुषा) पुनः संयोजयति। अत्राग्निः प्राणस्य निर्णायकः शोधकः पुनःसंयोजकश्च आहूयते; चन्द्रः पर्जन्यश्चादयः विश्वनवकर्तारः सहायाः सन्तः शरीरव्यवस्थां भाग्यं धृतिं च पुनः स्थापयन्ति।
Mantras
Mantra 1
यक्ष्मनाशनम् वि दे॒वा ज॒रसा॑वृत॒न् वि त्वम॑ग्ने॒ अरा॑त्या । व्य॑१हं सर्वे॑ण पा॒प्मना॒ वि यक्ष्मे॑ण॒ समायु॑षा
यक्ष्मनाशनम्। देवा जरासावृतं यक्ष्मं व्यदधुः; त्वमपि, हे अग्ने, अरातिं व्यपनय। अहं सर्वेण पाप्मना यक्ष्मेण च, समायुशा सह, विमुच्येय।
Mantra 2
व्यार्त्या॒ पव॑मानो॒ वि श॒क्रः पा॑पकृ॒त्यया॑ । व्य॑१हं सर्वे॑ण पा॒प्मना॒ वि यक्ष्मे॑ण॒ समायु॑षा
व्यार्त्याः पवमानो व्यपनयतु; पापकृत्यायाः शक्रो व्यपनयतु। अहं सर्वेण पाप्मना यक्ष्मेण च, समायुशा सह, विमुच्येय।
Mantra 3
वि ग्रा॒म्याः प॒शव॑ आर॒ण्यैर्व्याऽप॒स्तृष्ण॑यासरन्। व्य॑१हं सर्वे॑ण पा॒प्मना॒ वि यक्ष्मे॑ण॒ समायु॑षा
वि ग्राम्याः पशव आरण्यैर्व्याऽपस्तृष्णयासरन्। व्यहं सर्वेण पाप्मना वि यक्ष्मेण समायुಷा॥
Mantra 4
वी॒३मे द्यावा॑पृथि॒वी इ॒तो वि पन्था॑नो॒ दिशं॑दिशम्। व्य॑१हं सर्वे॑ण पा॒प्मना॒ वि यक्ष्मे॑ण॒ समायु॑षा
इतो द्यावापृथिवी वीमे पृथक् भवताम्; पन्थानोऽपि दिशं दिशं व्यन्तु। एवं अहं सर्वेण पाप्मना व्यहं; यक्ष्मेण व्यहं; समायुशा च संयुक्तो भवामि।
Mantra 5
त्वष्टा॑ दुहि॒त्रे व॑ह॒तुं यु॑न॒क्तीती॒दं विश्वं॒ भुव॑नं॒ वि या॑ति । व्य॑१हं सर्वे॑ण पा॒प्मना॒ वि यक्ष्मे॑ण॒ समायु॑षा
त्वष्टा दुहितृे वहतुं युनक्ति; इत्थं इदं विश्वं भुवनं व्यायाति। एवं अहं सर्वेण पाप्मना व्यहं; यक्ष्मेण व्यहं; समायुशा च संयुक्तो भवामि।
Mantra 6
अ॒ग्निः प्रा॒णान्त्सं द॑धाति च॒न्द्रः प्रा॒णेन॒ संहि॑तः । व्य॑१हं सर्वे॑ण पा॒प्मना॒ वि यक्ष्मे॑ण॒ समायु॑षा
अग्निः प्राणान् सं दधाति; चन्द्रः प्राणेन संहितः। एवं अहं सर्वेण पाप्मना व्यहं; यक्ष्मेण व्यहं; समायुशा च संयुक्तो भवामि।
Mantra 7
प्रा॒णेन॑ वि॒श्वतो॑वीर्यं दे॒वाः सूर्यं॒ समै॑रयन्। व्य॑१हं सर्वे॑ण पा॒प्मना॒ वि यक्ष्मे॑ण॒ समायु॑षा
प्राणेन विश्वतोवीर्यं देवाः सूर्यं समैरयन्। एवं अहं सर्वेण पाप्मना वियुक्तो भूयासम्, यक्ष्मेण वियुक्तः, समायुशा संयुक्तो भूयासम्।
Mantra 8
आयु॑ष्मतामायु॒ष्कृतां॑ प्रा॒णेन॑ जीव॒ मा मृ॑थाः । व्य॑१हं सर्वे॑ण पा॒प्मना॒ वि यक्ष्मे॑ण॒ समायु॑षा
प्राणेन जीव; मा मृथाः। अहं सर्वेण पाप्मना यक्ष्मेण च वि हन्मि, त्वां समायुशा आयुष्मताम् आयुष्कृतां मध्ये स्थापयामि।
Mantra 9
प्रा॒णेन॑ प्राण॒तां प्राणे॒हैव भ॑व॒ मा मृ॑थाः । व्य॑१हं सर्वे॑ण पा॒प्मना॒ वि यक्ष्मे॑ण॒ समायु॑षा
प्राणेन प्राणतां मध्ये त्वां बलयामि। हे प्राण, इहैव निश्चयं भव; मा मृथाः। अहं सर्वेण पाप्मना सह यक्ष्मं व्यपोहामि, त्वां च समायुषा स्थापयामि।
Mantra 10
उदायु॑षा॒ समायु॒षोदोष॑धीनां॒ रसे॑न । व्य॑१हं सर्वे॑ण पा॒प्मना॒ वि यक्ष्मे॑ण॒ समायु॑षा
उदायुशा—समायुशा; ओषधीनां रसेन (उद्-तिष्ठ)। अहं सर्वेण पाप्मना सह यक्ष्मं व्यपोहामि, त्वां च समायुषा स्थापयामि।
Mantra 11
आप॒र्जन्य॑स्य वृ॒ष्ट्योद॑स्थामा॒मृता॑ व॒यम्। व्य॑१हं सर्वे॑ण पा॒प्मना॒ वि यक्ष्मे॑ण॒ समायु॑षा
पर्जन्यस्य वृष्ट्या वयम् उदतिष्ठाम—अमृता इवाभवाम। अहं सर्वेण पाप्मना सह यक्ष्मं व्यपोहामि, अस्मांश्च समायुषा स्थापयामि।
Frequently Asked Questions
Yakṣma is a wasting, lingering illness—often understood as a draining disease that disrupts strength and breath (prāṇa). The hymn treats it as an adversarial force to be driven away.
Agni represents purification and restored order: he burns away pathogenic impurity (pāpman) and ‘puts the breaths together,’ making him the fitting yakṣmanāśana (disease-destroyer).
It is recited beside a clean fire, often with simple offerings and water-sprinkling, while repeatedly affirming separation from yakṣma/pāpman and reconnection with full lifespan (samāyus).
Ask anything about Sukta 31 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
