
Rishi: Atharvanic tradition (Anukramaṇī attribution for this section commonly to Atharvan/Angiras-type seers; verify per edition).
Devata: Brahman/Tejas/Ṛta as operative powers (functional deities rather than a single personal god).
Chandas: Mixed/irregular prose-like cadence (late Atharvanic style); often treated as Anuṣṭubh-like by some indices—verify per pada-count in the edition.
अयं दीर्घोऽथर्वणिको मन्त्रः पराभव-बहिष्करणयोः प्रबलं विधानं प्रदर्शयति। स प्रतिद्वन्द्विनं ऋतस्य नियमेन बद्ध्वा जयम्, श्रीम्, यज्ञाधिकारं, सामाजिकान् च लाभान् स्वपक्षे नयति। पुनःपुनः सामूहिकस्वामित्वं प्रतिजानाति—“अस्माकं ऋतम्, तेजः, ब्रह्म, यज्ञः, पशवः, प्रजाः, वीराः”—इति; सहैव शत्रुबलानि अधो नुदन्, विरोधिनो मोक्षात् निवारयति। एवं सूक्तं ब्रह्म-तेजस्-ऋत-शक्तीनां प्रचोदनेन अभिचारं (बन्धन-पराजयम्) पौष्टिक-ग्रहणेन (समृद्धि-प्राणबलयोः स्थापनया) च संयोजयति।
Mantra 1
१-२७ यमः। दुःष्वप्ननाशनम्। १-२७ (प्रथमा) एकपदा यजुर्ब्राह्मी अनुष्टुप्, १-२७ (द्वितीया) त्रिपदा निचृद्गायत्री, १ (तृतीया) प्राजापत्या गायत्री, १-२७ (चतुर्थी) त्रिपदा प्राजापत्या त्रिष्टुप्, २-४, ९, १७, १९, २४ (तृतीया) आसुरी जगती, ५, ७-८, १०-११, १३, १८ (तृतीया) आसुरीत् त्रिष्टुप्, ६, १२, १४-१६, २०-२३, २७ (तृतीया) आसुरी पङ्क्तिः, २५-२६ (तृतीया) आसुरी बृहती। जि॒तम॒स्माक॒मुद्भि॑न्नम॒स्माक॑मृ॒तम॒स्माकं॒ तेजो॒ऽस्माकं॒ ब्रह्मा॒स्माकं॒ स्वऽर॒स्माकं॑ य॒ज्ञो॒३ऽस्माकं॑ प॒शवो॒ऽस्माकं॑ प्र॒जा अ॒स्माकं॑ वी॒रा अ॒स्माक॑म्
जितमस्माकम्, उद्भिन्नमस्माकम्; ऋतमस्माकं, तेजोऽस्माकम्। ब्रह्मास्माकं, स्वरस्माकम्; यज्ञोऽस्माकम्। पशवोऽस्माकं, प्रजा अस्माकं, वीरा अस्माकम्—सर्वमस्माकम्।
Mantra 2
१ तस्मा॑द॒मुं निर्भ॑जामो॒ऽमुमा॑मुष्याय॒णम॒मुष्याः॑ पु॒त्रम॒सौ यः
तस्मादमुं निर्भजामः—अमुं अमुष्यायणम्, अमुष्याः पुत्रम्; असौ यः…
Mantra 3
२ स ग्राह्याः॒ पाशा॒न्मा मो॑चि
स ग्राह्यः; पाशान्मा मोचि।
Mantra 4
३ तस्ये॒दं वर्च॒स्तेजः॑ प्रा॒णमायु॒र्नि वे॑ष्टयामी॒दमे॑नमध॒राञ्चं॑ पादयामि
तस्येदं वर्चस्तेजः प्राणमायुः—एतेनैनं नि वेष्टयामि; इमं च पुरुषमधः पादयामि, अधरे स्थापयामि।
Mantra 5
४। १ जि॒तम॒स्माक॒मुद्भि॑न्नम॒स्माक॑मृ॒तम॒स्माकं॒ तेजो॒ऽस्माकं॒ ब्रह्मा॒स्माकं॒ स्वऽर॒स्माकं॑ य॒ज्ञो॒३ऽस्माकं॑ प॒शवो॒ऽस्माकं॑ प्र॒जा अ॒स्माकं॑ वी॒रा अ॒स्माक॑म्
जितमस्माकम्, उद्भिन्नमस्माकम्, ऋतमस्माकम्; तेजोऽस्माकम्; ब्रह्मास्माकम्; स्वरोऽस्माकम्; यज्ञोऽस्माकम्; पशवोऽस्माकम्; प्रजा अस्माकम्; वीरा अस्माकम्।
Mantra 6
तस्मा॑द॒मुं निर्भ॑जामो॒ऽमुमा॑मुष्याय॒णम॒मुष्याः॑ पु॒त्रम॒सौ यः
तस्मादमुं निर्भजामः—अमुका-मुष्यायणम्, अमुष्याः पुत्रम्—असौ यः …
Mantra 7
स निरृ॑त्याः पाशा॒न्मा मो॑चि
स निरृतेः पाशान्मा मोचि।
Mantra 8
तस्ये॒दं वर्च॒स्तेजः॑ प्रा॒णमायु॒र्नि वे॑ष्टयामी॒दमे॑नमध॒राञ्चं॑ पादयामि
तस्येदं वर्चस्तेजः प्राणमायुर्नि वेष्टयामि; इदमेणमधराञ्चं पादयामि।
Mantra 9
५। २ जि॒तम॒स्माक॒मुद्भि॑न्नम॒स्माक॑मृ॒तम॒स्माकं॒ तेजो॒ऽस्माकं॑ ब्रह्मा॒स्माकं॒ स्वर॒स्माकं॑ य॒ज्ञो॒३ऽस्माकं॑ प॒शवो॒ऽस्माकं॑ प्र॒जा अ॒स्माकं॑ वी॒रा अ॒स्माक॑म्
जितम् अस्माकम्; उद्भिन्नम् अस्माकम्; ऋतम् अस्माकम्; तेजः अस्माकम्; ब्रह्म अस्माकम्; स्वरः अस्माकम्; यज्ञः अस्माकम्; पशवः अस्माकम्; प्रजाः अस्माकम्; वीराः अस्माकम्।
Mantra 10
तस्मा॑द॒मुं निर्भ॑जामो॒ऽमुमा॑मुष्याय॒णम॒मुष्याः॑ पु॒त्रम॒सौ यः
तस्मात् तम् निर्भजामः—अमुष्यायनम्, अमुष्याः पुत्रम्—असौ यः (अस्माकं शत्रुः)।
Mantra 11
सोऽभू॑त्याः॒ पाशा॒न्मा मो॑चि
सोऽभूत्याः पाशान् मा मोचि।
Mantra 12
तस्ये॒दं वर्च॒स्तेजः॑ प्रा॒णमायु॒र्नि वे॑ष्टयामी॒दमे॑नमध॒राञ्चं॑ पादयामि
तस्येदं वर्चस्तेजः प्राणमायुः च अधरं निवेष्टयामि; एनम् अधराञ्चं पादयामि, अधो नयामि।
Mantra 13
६। ३ जि॒तम॒स्माक॒मुद्भि॑न्नम॒स्माक॑मृ॒तम॒स्माकं॒ तेजो॒ऽस्माकं॒ ब्रह्मा॒स्माकं॒ स्वर॒स्माकं॑ य॒ज्ञो॒३ऽस्माकं॑ प॒शवो॒ऽस्माकं॑ प्र॒जा अ॒स्माकं॑ वी॒रा अ॒स्माक॑म्
जितम् अस्माकम्; उद्भिन्नम् अस्माकम्; ऋतम् अस्माकम्; तेजः अस्माकम्; ब्रह्म अस्माकम्; स्वरः अस्माकम्; यज्ञः अस्माकम्; पशवः अस्माकम्; प्रजाः अस्माकम्; वीराः अस्माकम्।
Mantra 14
तस्मा॑द॒मुं निर्भ॑जामो॒ऽमुमा॑मुष्याय॒णम॒मुष्याः॑ पु॒त्रम॒सौ यः
तस्मादमुं परोक्षं नरं निर्भजामः—अमुष्यायनम्, अमुष्याः पुत्रम्—असौ यः (अभिप्रेतः)।
Mantra 15
स निर्भू॑त्याः॒ पाशा॒न्मा मो॑चि
स निर्भूत्याः पाशान् मा मोचि।
Mantra 16
तस्ये॒दं वर्च॒स्तेजः॑ प्रा॒णमायु॒र्नि वे॑ष्टयामी॒दमे॑नमध॒राञ्चं॑ पादयामि
तस्येदं वर्चस्तेजः प्राणमायुर्नि वेष्टयामि; इदमेणमधराञ्चं पादयामि।
Mantra 17
७। ४ जि॒तम॒स्माक॒मुद्भिन्नम॒स्माक॑मृ॒तम॒स्माकं॒ तेजो॒ऽस्माकं॒ ब्रह्मा॒स्माकं॒ स्वऽर॒स्माकं॑ य॒ज्ञो॒३ऽस्माकं॑ प॒शवो॒ऽस्माकं॑ प्र॒जा अ॒स्माकं॑ वी॒रा अ॒स्माक॑म्
जितमस्माकम्, उद्भिन्नमस्माकम्, ऋतमस्माकं, तेजोऽस्माकं, ब्रह्मास्माकं, स्वऽरसमाकं, यज्ञोऽस्माकं, पशवोऽस्माकं, प्रजा अस्माकं, वीरा अस्माकम्।
Mantra 18
तस्मा॑द॒मुं निर्भ॑जामो॒ऽमुमा॑मुष्याय॒णम॒मुष्याः॑ पु॒त्रम॒सौ यः
तस्मादमुं निर्भजामोऽमुमा॑मुष्यायणममुष्याः पुत्रमसौ यः।
Mantra 19
स परा॑भूत्याः॒ पाशा॒न्मा मो॑चि
स पराभूत्याः पाशान्मा मोचि।
Mantra 20
तस्ये॒दं वर्च॒स्तेजः॑ प्रा॒णमायु॒र्नि वे॑ष्टयामी॒दमे॑नमध॒राञ्चं॑ पादयामि
तस्येदं वर्चस्तेजः प्राणमायुः नि वेष्टयामि; इदमेणमधराञ्चं पादयामि; एनं निचैः पिनष्मि।
Mantra 21
८। ५ जि॒तम॒स्माक॒मुद्भि॑न्नम॒स्माक॑मृ॒तम॒स्माकं॒ तेजो॒ऽस्माकं॒ ब्रह्मा॒स्माकं॒ स्वऽर॒स्माकं॑ य॒ज्ञो॒३ऽस्माकं॑ प॒शवो॒ऽस्माकं॑ प्र॒जा अ॒स्माकं॑ वी॒रा अ॒स्माक॑म्
जितमस्माकम्, उद्भिन्नमस्माकम्, ऋतमस्माकं, तेजोऽस्माकं, ब्रह्मास्माकं, स्वऽर् अस्माकं, यज्ञोऽस्माकं, पशवोऽस्माकं, प्रजा अस्माकं, वीरा अस्माकम्।
Mantra 22
तस्मा॑द॒मुं निर्भ॑जामो॒ऽमुमा॑मुष्याय॒णम॒मुष्याः॑ पु॒त्रम॒सौ यः
तस्मादमुं निर्भजामो—ऽमुमा॑मुष्यायणम्, अमुष्याः पुत्रम्—असौ यः (… )।
Mantra 23
स दे॑वजामी॒नां पाशा॒न्मा मो॑चि
स देवजामी॒नां पाशान्मा मोचि।
Mantra 24
तस्ये॒दं वर्च॒स्तेजः॑ प्रा॒णमायु॒र्नि वे॑ष्टयामी॒दमे॑नमध॒राञ्चं॑ पादयामि
तस्येदं वर्चस्तेजः प्राणमायुर्नि वेष्टयामि; इदमेवैनमधराञ्चं पादयामि, अधो नयामि, निचैः पिनष्मि।
Mantra 25
९। ६ जि॒तम॒स्माक॒मुद्भि॑न्नम॒स्माक॑मृ॒तम॒स्माकं॒ तेजो॒ऽस्माकं॒ ब्रह्मा॒स्माकं॒ स्वऽर॒स्माकं॑ य॒ज्ञो॒३ऽस्माकं॑ प॒शवो॒ऽस्माकं॑ प्र॒जा अ॒स्माकं॑ वी॒रा अ॒स्माक॑म्
जितमस्माकम्, उद्भिन्नमस्माकम्, ऋतमस्माकम्; तेजोऽस्माकम्, ब्रह्मास्माकम्, स्वऽरसमाकम्; यज्ञोऽस्माकम्, पशवोऽस्माकम्, प्रजा अस्माकम्, वीरा अस्माकम्।
Mantra 26
तस्मा॑द॒मुं निर्भ॑जामो॒ऽमुमा॑मुष्याय॒णम॒मुष्याः॑ पु॒त्रम॒सौ यः
तस्मादमुं निर्भजामः—अमुमा आमुष्यायणम्, अमुष्याः पुत्रम्, असौ यः…
Mantra 27
स बृ॒हस्पतेः॒ पाशा॒न्मा मो॑चि
स बृहस्पतेः पाशान् मा मोचि।
Mantra 28
तस्ये॒दं वर्च॒स्तेजः॑ प्रा॒णमायु॒र्नि वे॑ष्टयामी॒दमे॑नमध॒राञ्चं॑ पादयामि
तस्येदं वर्चस्तेजः प्राणमायुर्नि वेष्टयामि; इदमेणमधराञ्चं पादयामि।
Mantra 29
१०। ७ जि॒तम॒स्माक॒मुद्भि॑न्नम॒स्माक॑मृ॒तम॒स्माकं॒ तेजो॒ऽस्माकं॒ ब्रह्मा॒स्माकं॒ स्वर॒स्माकं॑ य॒ज्ञो॒३ऽस्माकं॑ प॒शवो॒ऽस्माकं॑ प्र॒जा अ॒स्माकं॑ वी॒रा अ॒स्माक॑म्
जितम् अस्माकम्; उद्भिन्नम् अस्माकम्; ऋतम् अस्माकम्; तेजः अस्माकम्; ब्रह्म अस्माकम्; स्वरः अस्माकम्; यज्ञः अस्माकम्; पशवः अस्माकम्; प्रजाः अस्माकम्; वीराः अस्माकम्।
Mantra 30
तस्मा॑द॒मुं निर्भ॑जामो॒ऽमुमा॑मुष्याय॒णम॒मुष्याः॑ पु॒त्रम॒सौ यः
तस्मादमुं निर्भजामोऽमुमा-मुष्यायणममुष्याः पुत्रम्—असौ यः।
Mantra 31
स प्र॒जाप॑तेः॒ पाशा॒न्मा मो॑चि
स प्रजापतेः पाशान्मा मोचि।
Mantra 32
तस्ये॒दं वर्च॒स्तेजः॑ प्रा॒णमायु॒र्नि वे॑ष्टयामी॒दमे॑नमध॒राञ्चं॑ पादयामि
तस्येदं वर्चस्तेजः प्राणमायुर्नि वेष्टयामि; इदमेणमधराञ्चं पादयामि।
Mantra 33
११। ८ जि॒तम॒स्माक॒मुद्भि॑न्नम॒स्माक॑मृ॒तम॒स्माकं॒ तेजो॒ऽस्माकं॒ ब्रह्मा॒स्माकं॒ स्वऽर॒स्माकं॑ य॒ज्ञो॒३ऽस्माकं॑ प॒शवो॒ऽस्माकं॑ प्र॒जा अ॒स्माकं॑ वी॒रा अ॒स्माक॑म्
जितम् अस्माकम्; उद्भिन्नम् अस्माकम्; ऋतम् अस्माकम्; तेजोऽस्माकम्; ब्रह्मास्माकम्; स्वरोऽस्माकम्; यज्ञोऽस्माकम्; पशवोऽस्माकम्; प्रजा अस्माकम्; वीरा अस्माकम्।
Mantra 34
तस्मा॑द॒मुं निर्भ॑जामो॒ऽमुमा॑मुष्याय॒णम॒मुष्याः॑ पु॒त्रम॒सौ यः
तस्माद् अमुं निर्भजामः—अमुमा अमुष्यायणम्, अमुष्याः पुत्रम्—असौ यः तत्र तिष्ठति।
Mantra 35
स ऋषी॑णां॒ पाशा॒न्मा मो॑चि
स ऋषीणां पाशान् मा मोचि।
Mantra 36
तस्ये॒दं वर्च॒स्तेजः॑ प्रा॒णमायु॒र्नि वे॑ष्टयामी॒दमेनमध॒राञ्चं॑ पादयामि
तस्येदं वर्चस्तेजः प्राणमायुर्नि वेष्टयामि; इदमेनमधराञ्चं पादयामि।
Mantra 37
१२। ९ जि॒तम॒स्माक॒मुद्भि॑न्नम॒स्माक॑मृ॒तम॒स्माकं॒ तेजो॒ऽस्माकं॒ ब्रह्मा॒स्माकं॒ स्वऽर॒स्माकं॑ य॒ज्ञो॒३ऽस्माकं॑ प॒शवो॒ऽस्माकं॑ प्र॒जा अ॒स्माकं॑ वी॒रा अ॒स्माक॑म्
जितमस्माकम्, उद्भिन्नमस्माकम्, ऋतमस्माकं, तेजोऽस्माकं, ब्रह्मास्माकं, स्वोऽस्माकं, यज्ञोऽस्माकं, पशवोऽस्माकं, प्रजा अस्माकं, वीरा अस्माकम्।
Mantra 38
तस्मा॑द॒मुं निर्भ॑जामो॒ऽमुमा॑मुष्याय॒णम॒मुष्याः॑ पु॒त्रम॒सौ यः
तस्मादमुं निर्भजामोऽमुमा-मुष्यायणममुष्याः पुत्रमसौ यः तत्र तिष्ठति।
Mantra 39
स आ॑र्षे॒याणां॒ पाशा॒न्मा मो॑चि
स आर्षेयानां पाशान्मा मोचि।
Mantra 40
तस्ये॒दं वर्च॒स्तेजः॑ प्रा॒णमायु॒र्नि वे॑ष्टयामी॒दमे॑नमध॒राञ्चं॑ पादयामि
तस्येदं वर्चस्तेजः प्राणमायुः निबेष्टयामि; इमं एनम् अधराञ्चं पादयामि, अधो नयामि।
Mantra 41
१३। १० जि॒तम॒स्माक॒मुद्भि॑न्नम॒स्माक॑मृ॒तम॒स्माकं॒ तेजो॒ऽस्माकं॒ ब्रह्मा॒स्माकं॒ स्वऽर॒स्माकं॑ य॒ज्ञो॒३ऽस्माकं॑ प॒शवो॒ऽस्माकं॑ प्र॒जा अ॒स्माकं॑ वी॒रा अ॒स्माक॑म्
जितमस्माकम्, उद्भिन्नमस्माकम्, ऋतमस्माकम्, तेजोऽस्माकम्, ब्रह्मास्माकम्, स्वऽर् अस्माकम्, यज्ञोऽस्माकम्, पशवोऽस्माकम्, प्रजा अस्माकम्, वीरा अस्माकम्।
Mantra 42
तस्मा॑द॒मुं निर्भ॑जामो॒ऽमुमा॑मुष्याय॒णम॒मुष्याः॑ पु॒त्रम॒सौ यः
तस्मादमुम् निर्भजामः—अमुम् आमुष्यायणम्, आमुष्याः पुत्रम्—असौ यः (अस्माकं द्विषन्)।
Mantra 43
सोऽङ्गि॑रसां॒ पाशा॒न्मा मो॑चि
सः अङ्गिरसां पाशेभ्यः मा मोचि।
Mantra 44
तस्ये॒दं वर्च॒स्तेजः॑ प्रा॒णमायु॒र्नि वे॑ष्टयामी॒दमे॑नमध॒राञ्चं॑ पादयामि
तस्येदं वर्चस्तेजः प्राणमायुर्नि वेष्टयामि; इदमेणमधाराञ्चं पादयामि, अधो नयामि।
Mantra 45
१४। ११ जि॒तम॒स्माक॒मुद्भि॑न्नम॒स्माक॑मृ॒तम॒स्माकं॒ तेजो॒ऽस्माकं॒ ब्रह्मा॒स्माकं॒ स्वऽर॒स्माकं॑ य॒ज्ञो॒३ऽस्माकं॑ प॒शवो॒ऽस्माकं॑ प्र॒जा अ॒स्माकं॑ वी॒रा अ॒स्माक॑म्
जितमस्माकम्; उद्भिन्नमस्माकम्; ऋतमस्माकं; तेजोऽस्माकम्; ब्रह्मास्माकं; स्वरोऽस्माकम्; यज्ञोऽस्माकम्; पशवोऽस्माकम्; प्रजा अस्माकं; वीरा अस्माकम्—अस्माकमेव।
Mantra 46
तस्मा॑द॒मुं निर्भ॑जामो॒ऽमुमा॑मुष्याय॒णम॒मुष्याः॑ पु॒त्रम॒सौ यः
तस्मादमुं निर्भजामः—अमुष्यायाणममुष्याः पुत्रम्—असौ यः अस्माकं विरुद्धः तिष्ठति।
Mantra 47
स आ॑ङ्गिर॒सानां॒ पाशा॒न्मा मो॑चि
स आङ्गिरसानां पाशान्मा मोचि।
Mantra 48
तस्ये॒दं वर्च॒स्तेजः॑ प्रा॒णमायु॒र्नि वे॑ष्टयामी॒दमे॑नमध॒राञ्चं॑ पादयामि
तस्येदं वर्चस्तेजः प्राणमायुः—एतानि मयि निवेष्टयामि; इमं च एनमधाराञ्चं पादयामि।
Mantra 49
१५। १२ जि॒तम॒स्माक॒मुद्भि॑न्नम॒स्माक॑मृ॒तम॒स्माकं॒ तेजो॒ऽस्माकं॒ ब्रह्मा॒स्माकं॒ स्वऽर॒स्माकं॑ य॒ज्ञो॒३ऽस्माकं॑ प॒शवो॒ऽस्माकं॑ प्र॒जा अ॒स्माकं॑ वी॒रा अ॒स्माक॑म्
जितमस्माकम्; उद्भिन्नमस्माकम्। ऋतमस्माकं, तेजोऽस्माकं, ब्रह्मास्माकं, स्वः अस्माकं; यज्ञोऽस्माकं, पशवोऽस्माकं, प्रजा अस्माकं, वीरा अस्माकम्।
Mantra 50
तस्मा॑द॒मुं निर्भजामो॒ऽमुमा॑मुष्याय॒णम॒मुष्याः॑ पु॒त्रम॒सौ यः
तस्मादमुं निर्भजामः—अमुष्यायनम्, अमुष्याः पुत्रम्—असौ यः अस्मान् प्रति तिष्ठति।
Mantra 51
सोऽथ॑र्वणां॒ पाशा॒न्मा मो॑चि । तस्ये॒दं वर्च॒स्तेजः॑ प्रा॒णमायु॒र्नि वे॑ष्टयामी॒दमे॑नमध॒राञ्चं॑ पादयामि
सोऽथर्वणां पाशान्मा मोचि। तस्येदं वर्चस्तेजः प्राणमायुर्निवेष्टयामि; इदमेणमधराञ्चं पादयामि।
Mantra 52
१६। १३ जि॒तम॒स्माक॒मुद्भि॑न्नम॒स्माक॑मृ॒तम॒स्माकं॒ तेजो॒ऽस्माकं॑ ब्रह्मा॒स्माकं॑ स्वऽर॒स्माकं॑ य॒ज्ञो॒३ऽस्माकं॑ प॒शवो॒ऽस्माकं॑ प्र॒जा अ॒स्माकं॑ वी॒रा अ॒स्माक॑म्
जितमस्माकम्; उद्भिन्नमस्माकम्। ऋतमस्माकं; तेजोऽस्माकं; ब्रह्मास्माकं; स्वरस्माकं; यज्ञोऽस्माकं; पशवोऽस्माकं; प्रजा अस्माकं; वीरा अस्माकम्।
Mantra 53
तस्मा॑द॒मुं निर्भ॑जामो॒ऽमुमा॑मुष्याय॒णम॒मुष्याः॑ पु॒त्रम॒सौ यः
तस्मादमुं निर्भजामः—अमुमा-मुष्यायणम्, अमुष्याः पुत्रम्—असौ यः अस्मान् प्रति तिष्ठति।
Mantra 54
स आ॑थर्व॒णानां॒ पाशा॒न्मा मो॑चि
स आथर्वणानां पाशान्मा मोचि।
Mantra 55
तस्ये॒दं वर्च॒स्तेजः॑ प्रा॒णमायु॒र्नि वे॑ष्टयामी॒दमे॑नमध॒राञ्चं॑ पादयामि
तस्येदं वर्चस्तेजः प्राणमायुः—एतेनाहं नि वेष्टयामि; इममेनमधाराञ्चं पादयामि, अधो गमयामि।
Mantra 56
१७। १४ जि॒तम॒स्माक॒मुद्भि॑न्नम॒स्माक॑मृ॒तम॒स्माकं॒ तेजो॒ऽस्माकं॒ ब्रह्मा॒स्माकं॒ स्वऽर॒स्माकं॑ य॒ज्ञो॒३ऽस्माकं॑ प॒शवो॒ऽस्माकं॑ प्र॒जा अ॒स्माकं॑ वी॒रा अ॒स्माक॑म्
जितमस्माकम्, उद्भिन्नमस्माकम्; ऋतमस्माकं तेजोऽस्माकम्। ब्रह्मास्माकं स्वरोऽस्माकं यज्ञोऽस्माकम्; पशवोऽस्माकं प्रजा अस्माकं वीरा अस्माकम्—अस्माकमेव।
Mantra 57
तस्मा॑द॒मुं निर्भ॑जामो॒ऽमुमा॑मुष्याय॒णम॒मुष्याः॑ पु॒त्रम॒सौ यः
तस्मादमुं निर्भजामः—अमुमा-मुष्यायणम्, अमुष्याः पुत्रम्, असौ यः…
Mantra 58
स वन॒स्पती॑णां॒ पाशा॒न्मा मो॑चि
स वनस्पतीनां पाशान्मा मोचि।
Mantra 59
तस्ये॒दं वर्च॒स्तेजः॑ प्रा॒णमायु॒र्नि वे॑ष्टयामी॒दमे॑नमध॒राञ्चं॑ पादयामि
तस्येदं वर्चस्तेजः प्राणमायुः च अहं वेष्टयामि निबध्नामि च; इमं नरम् अधराञ्चं पादयामि, अधो नयामि, अधः प्रपीडयामि।
Mantra 60
१८। १५ जि॒तम॒स्माक॒मुद्भि॑न्नम॒स्माक॑मृ॒तम॒स्माकं॒ तेजो॒ऽस्माकं॒ ब्रह्मा॒स्माकं॒ स्वऽर॒स्माकं॑ य॒ज्ञो॒३ऽस्माकं॑ प॒शवो॒ऽस्माकं॑ प्र॒जा अ॒स्माकं॑ वी॒रा अ॒स्माक॑म्
जितम् अस्माकम्, उद्भिन्नम् अस्माकम्; ऋतम् अस्माकम्; तेजः अस्माकम्; ब्रह्म अस्माकम्; स्वः अस्माकम्; यज्ञः अस्माकम्; पशवः अस्माकम्; प्रजाः अस्माकम्; वीराः अस्माकम्।
Mantra 61
तस्मा॑द॒मुं निर्भ॑जामो॒ऽमुमा॑मुष्याय॒णम॒मुष्याः॑ पु॒त्रम॒सौ यः
तस्माद् अमुं निर्भजामः, अमुम् आमुष्यायणम्, अमुष्याः पुत्रम्—असौ यः तत्र…
Mantra 62
स वा॑नस्प॒त्यानां॒ पाशा॒न्मा मो॑चि
स वनस्पतीनां पाशेभ्यः वृक्षबन्धनेभ्यश्च मा मोच्यताम्।
Mantra 63
तस्ये॒दं वर्च॒स्तेजः॑ प्रा॒णमायु॒र्नि वे॑ष्टयामी॒दमे॑नमध॒राञ्चं॑ पादयामि
तस्येदं वर्चस्तेजः प्राणमायुः च निबध्य वेष्टयामि; इमं नरम् अधराञ्चं पादयामि, अधो नयामि।
Mantra 64
१९। १६ जि॒तम॒स्माक॒मुद्भि॑न्नम॒स्माक॑मृ॒तम॒स्माकं॒ तेजो॒ऽस्माकं॒ ब्रह्मा॒स्माकं॒ स्वऽर॒स्माकं॑ य॒ज्ञो॒३ऽस्माकं॑ प॒शवो॒ऽस्माकं॑ प्र॒जा अ॒स्माकं॑ वी॒रा अ॒स्माक॑म्
जितम् अस्माकम्; उद्भिन्नम् अस्माकम्। ऋतम् अस्माकम्; तेजः अस्माकम्; ब्रह्म अस्माकम्; स्वः अस्माकम्; यज्ञः अस्माकम्; पशवः अस्माकम्; प्रजाः अस्माकम्; वीराः अस्माकम्।
Mantra 65
तस्मा॑द॒मुं निर्भ॑जामो॒ऽमुमा॑मुष्याय॒णम॒मुष्याः॑ पु॒त्रम॒सौ यः
तस्मात् तम् निर्भजामः—अमुष्यायनम्, अमुष्याः पुत्रम्—असौ यः (अस्माकं लक्ष्यः)।
Mantra 66
स ऋ॑तू॒नां पाशा॒न्मा मो॑चि । तस्ये॒दं वर्च॒स्तेजः॑ प्रा॒णमायु॒र्नि वे॑ष्टयामी॒दमे॑नमध॒राञ्चं॑ पादयामि
स ऋतूनां पाशान् मा मोचि। तस्येदं वर्चस्तेजः प्राणमायुर्नि वेष्टयामि; इदमेन्मधराञ्चं पादयामि, एनमधो नयामि।
Mantra 67
२०। १७ जि॒तम॒स्माक॒मुद्भि॑न्नम॒स्माक॑मृ॒तम॒स्माकं॒ तेजो॒ऽस्माकं॑ ब्रह्मा॒स्माकं॒ स्वऽर॒स्माकं॑ य॒ज्ञो॒३ऽस्माकं॑ प॒शवो॒ऽस्माकं॑ प्र॒जा अ॒स्माकं॑ वी॒रा अ॒स्माक॑म्
जितमस्माकम्; उद्भिन्नमस्माकम्। ऋतमस्माकं; तेजोऽस्माकं; ब्रह्मास्माकं; स्वोऽस्माकं; यज्ञोऽस्माकं; पशवोऽस्माकं; प्रजा अस्माकं; वीरा अस्माकम्।
Mantra 68
तस्मा॑द॒मुं निर्भ॑जामो॒ऽमुमा॑मुष्याय॒णम॒मुष्याः॑ पु॒त्रम॒सौ यः
तस्मादमुं निर्भजामोऽमुं अमुष्यायणम् अमुष्याः पुत्रम्—असौ यः (अस्माकं लक्ष्यः)।
Mantra 69
स आ॑र्त॒वानां॒ पाशा॒न्मा मो॑चि
स आर्तवानां पाशान् मा मोचि।
Mantra 70
तस्ये॒दं वर्च॒स्तेजः॑ प्रा॒णमायु॒र्नि वे॑ष्टयामी॒दमे॑नमध॒राञ्चं॑ पादयामि
तस्येदं वर्चस्तेजः प्राणमायुर्नि वेष्टयामि; इदमेणमधाराञ्चं पादयामि।
Mantra 71
२१। १८ जि॒तम॒स्माक॒मुद्भि॑न्नम॒स्माक॑मृ॒तम॒स्माकं॑ तेजो॒ऽस्माकं॒ ब्रह्मा॒स्माकं स्वऽर॒स्माकं॑ य॒ज्ञो॒३ऽस्माकं॑ प॒शवो॒ऽस्माकं॑ प्र॒जा अ॒स्माकं॑ वी॒रा अ॒स्माक॑म्
जितमस्माकम्, उद्भिन्नमस्माकम्, ऋतमस्माकं, तेजोऽस्माकम्, ब्रह्मास्माकं, स्वऽरसमाकं, यज्ञोऽस्माकं, पशवोऽस्माकं, प्रजा अस्माकं, वीरा अस्माकम्।
Mantra 72
तस्मा॑द॒मुं निर्भ॑जामो॒ऽमुमा॑मुष्याय॒णम॒मुष्याः॑ पु॒त्रम॒सौ यः
तस्मादमुं निर्भजामोऽमुमा-मुष्यायणममुष्याः पुत्रमसौ यः…
Mantra 73
स मासा॑नां॒ पाशा॒न्मा मो॑चि
स मासानां पाशान्मा मोचि।
Mantra 74
तस्ये॒दं वर्च॒स्तेजः॑ प्रा॒णमायु॒र्नि वे॑ष्टयामी॒दमे॑नमध॒राञ्चं॑ पादयामि
तस्येदं वर्चस्तेजः प्राणमायुर्नि वेष्टयामि; इदमेणमधराञ्चं पादयामि।
Mantra 75
२२। १९ जि॒तम॒स्माक॒मुद्भि॑न्नम॒स्माक॑मृ॒तम॒स्माकं॒ तेजो॒ऽस्माकं॒ ब्रह्मा॒स्माकं॒ स्वऽर॒स्माकं॑ य॒ज्ञो॒३ऽस्माकं॑ प॒शवो॒ऽस्माकं॑ प्र॒जा अ॒स्माकं॑ वी॒रा अ॒स्माक॑म्
जितमस्माकम्; उद्भिन्नमस्माकम्। ऋतमस्माकं तेजोऽस्माकं ब्रह्मास्माकं स्वऽस्माकं यज्ञोऽस्माकं पशवोऽस्माकं प्रजा अस्माकं वीरा अस्माकम्।
Mantra 76
तस्मा॑द॒मुं निर्भ॑जामो॒ऽमुमा॑मुष्याय॒णम॒मुष्याः॑ पु॒त्रम॒सौ यः
तस्मादमुम् निर्भजामोऽमुमामुष्यायणममुष्याः पुत्रमसौ यः …
Mantra 77
सोऽर्धमा॒सानां॒ पाशा॒न्मा मो॑चि । तस्ये॒दं वर्च॒स्तेजः॑ प्रा॒णमायु॒र्नि वे॑ष्टयामी॒दमे॑नमध॒राञ्चं॑ पादयामि
सोऽर्धमासानां पाशान्मा मोचि। तस्येदं वर्चस्तेजः प्राणमायुर्नि वेष्टयामि; इदमेणमधराञ्चं पादयामि।
Mantra 78
२३। २० जि॒तम॒स्माक॒मुद्भि॑न्नम॒स्माक॑मृ॒तम॒स्माकं॒ तेजो॒ऽस्माकं॒ ब्रह्मा॒स्माकं॒ स्वऽर॒स्माकं॑ य॒ज्ञो॒३ऽस्माकं॑ प॒शवो॒ऽस्माकं॑ प्र॒जा अ॒स्माकं॑ वी॒रा अ॒स्माक॑म्
जितमस्माकम्; उद्भिन्नमस्माकम्। ऋतमस्माकं तेजोऽस्माकं ब्रह्मास्माकं स्वरोऽस्माकम्। यज्ञोऽस्माकं पशवोऽस्माकं प्रजा अस्माकं वीरा अस्माकम्॥
Mantra 79
तस्मा॑द॒मुं निर्भ॑जामो॒ऽमुमा॑मुष्याय॒णम॒मुष्याः॑ पु॒त्रम॒सौ यः
तस्मादमुं निर्भजामोऽमुमा॑मुष्यायणममुष्याः पुत्रम्—असौ यः तत्र तिष्ठति।
Mantra 80
सोऽहोरा॒त्रयोः॒ पाशा॒न्मा मो॑चि
सोऽहोरात्रयोः पाशान्मा मोचि।
Mantra 81
तस्ये॒दं वर्च॒स्तेजः॑ प्रा॒णमायु॒र्नि वे॑ष्टयामी॒दमे॑नमध॒राञ्चं॑ पादयामि
तस्येदं वर्चस्तेजः प्राणमायुः—तानि नि वेष्टयामि; इदमेणमधराञ्चं पादयामि, अधो नयामि।
Mantra 82
२४। २१ जि॒तम॒स्माक॒मुद्भि॑न्नम॒स्माक॑मृ॒तम॒स्माकं॒ तेजो॒ऽस्माकं॒ ब्रह्मा॒स्माकं॒ स्वऽर॒स्माकं॑ य॒ज्ञो॒३ऽस्माकं॑ प॒शवो॒ऽस्माकं॒ प्र॒जा अ॒स्माकं॑ वी॒रा अ॒स्माक॑म्
जितमस्माकम्, उद्भिन्नमस्माकम्; ऋतमस्माकं तेजोऽस्माकम्। ब्रह्मास्माकं स्वऽरसमाकं; यज्ञोऽस्माकं पशवोऽस्माकम्। प्रजा अस्माकं वीरा अस्माकम्—अस्माकमेव।
Mantra 83
तस्मा॑द॒मुं निर्भ॑जामो॒ऽमुमा॑मुष्याय॒णम॒मुष्याः॑ पु॒त्रम॒सौ यः
तस्मादमुं निर्भजामः—अमुमा-मुष्यायणम्, अमुष्याः पुत्रम्; असौ यः तत्र तिष्ठति।
Mantra 84
सोऽह्नोः॑ संय॒तोः पाशा॒न्मा मो॑चि
सोऽह्नोः संयतोः पाशान्मा मोचि।
Mantra 85
तस्ये॒दं वर्च॒स्तेजः॑ प्रा॒णमायु॒र्नि वे॑ष्टयामी॒दमे॑नमध॒राञ्चं॑ पादयामि
तस्येदं वर्चस्तेजः प्राणमायुः—अधो निबध्य वेष्टयामि; इदमेवैनमधराञ्चं पादयामि, अधो निमज्जयामि।
Mantra 86
२५। २२ जि॒तम॒स्माक॒मुद्भि॑न्नम॒स्माक॑मृ॒तम॒स्माकं॒ तेजो॒ऽस्माकं॒ ब्रह्मा॒स्माकं॒ स्वऽर॒स्माकं॑ य॒ज्ञो॒३ऽस्माकं॑ प॒शवो॒ऽस्माकं॑ प्र॒जा अ॒स्माकं॑ वी॒रा अ॒स्माक॑म्
जितमस्माकम्, उद्भिन्नमस्माकम्, ऋतमस्माकं, तेजोऽस्माकं, ब्रह्मास्माकं, स्वःऽस्माकं, यज्ञोऽस्माकं, पशवोऽस्माकं, प्रजा अस्माकं, वीरा अस्माकम्।
Mantra 87
तस्मा॑द॒मुं निर्भ॑जामो॒ऽमुमा॑मुष्याय॒णम॒मुष्याः॑ पु॒त्रम॒सौ यः
तस्मादमुं निर्भजामोऽमुं, अमुष्यायणम्, अमुष्याः पुत्रम्—असौ यः…
Mantra 88
स द्यावा॑पृथि॒व्योः पाशा॒न्मा मो॑चि
स द्यावापृथिव्योः पाशान्मा मोचि।
Mantra 89
तस्ये॒दं वर्च॒स्तेजः॑ प्रा॒णमायु॒र्नि वे॑ष्टयामी॒दमे॑नमध॒राञ्चं॑ पादयामि
तस्येदं वर्चस्तेजः प्राणमायुरिति सर्वं मया परितो वेष्ट्य गृह्यते; इमं च पुरुषमधोमुखमधरा दिशं पादयामि।
Mantra 90
२६। २३ जि॒तम॒स्माक॒मुद्भि॑न्नम॒स्माक॑मृ॒तम॒स्माकं॒ तेजो॒ऽस्माकं॒ ब्रह्मा॒स्माकं॒ स्वऽर॒स्माकं॑ य॒ज्ञो॒३ऽस्माकं॑ प॒शवो॒ऽस्माकं॑ प्र॒जा अ॒स्माकं॑ वी॒रा अ॒स्माक॑म्
जितमस्माकम्, उद्भिन्नमस्माकम्; ऋतमस्माकं; तेजोऽस्माकम्; ब्रह्मास्माकम्; स्वऽरस्माकम्; यज्ञोऽस्माकम्; पशवोऽस्माकम्; प्रजा अस्माकम्; वीरा अस्माकम्।
Mantra 91
तस्मा॑द॒मुं निर्भ॑जामो॒ऽमुमा॑मुष्याय॒णम॒मुष्याः॑ पु॒त्रम॒सौ यः
तस्मादमुं परतः स्थितं पुरुषं वयं निर्भजामो विच्छिन्मः—अमुष्यायनम्, अमुष्याः पुत्रम्, असौ यः…
Mantra 92
स इ॑न्द्रा॒ग्न्योः पाशा॒न्मा मो॑चि
स इन्द्राग्न्योः पाशान् मा मोचि।
Mantra 93
तस्ये॒दं वर्च॒स्तेजः॑ प्रा॒णमायु॒र्नि वे॑ष्टयामी॒दमे॑नमध॒राञ्चं॑ पादयामि
तस्येदं वर्चस्तेजः प्राणमायुर्नि वेष्टयामि; इदमेणमधराञ्चं पादयामि।
Mantra 94
२७। २४ जि॒तम॒स्माक॒मुद्भि॑न्नम॒स्माक॑मृ॒तम॒स्माकं॒ तेजो॒ऽस्माकं॒ ब्रह्मा॒स्माकं॒ स्वऽर॒स्माकं॑ य॒ज्ञो॒३ऽस्माकं॑ प॒शवो॒ऽस्माकं॑ प्र॒जा अ॒स्माकं॑ वी॒रा अ॒स्माक॑म्
जितम् अस्माकम्; उद्भिन्नम् अस्माकम्; ऋतम् अस्माकम्; तेजोऽस्माकम्; ब्रह्मास्माकम्; स्वरोऽस्माकम्; यज्ञोऽस्माकम्; पशवोऽस्माकम्; प्रजा अस्माकम्; वीरा अस्माकम्।
Mantra 95
तस्मा॑द॒मुं निर्भ॑जामो॒ऽमुमा॑मुष्याय॒णम॒मुष्याः॑ पु॒त्रम॒सौ यः
तस्माद् अमुं निर्भजामः—अमुष्यायणम्, अमुष्याः पुत्रम्—असौ यः (अस्माकं शत्रुः)।
Mantra 96
स मि॒त्रावरु॑णयोः॒ पाशा॒न्मा मो॑चि
स मित्रावरुणयोः पाशान् मा मोचि।
Mantra 97
तस्ये॒दं वर्च॒स्तेजः॑ प्रा॒णमायु॒र्नि वे॑ष्टयामी॒दमे॑नमध॒राञ्चं॑ पादयामि
तस्येदं वर्चस्तेजः प्राणमायुर्नि वेष्टयामि; इदमेणमधराञ्चं पादयामि।
Mantra 98
२८। २५ जि॒तम॒स्माक॒मुद्भि॑न्नम॒स्माक॑मृ॒तम॒स्माकं॒ तेजो॒ऽस्माकं॒ ब्रह्मा॒स्माकं॒ स्वऽर॒स्माकं॑ य॒ज्ञो॒३ऽस्माकं॑ प॒शवो॒ऽस्माकं॑ प्र॒जा अ॒स्माकं॑ वी॒रा अ॒स्माक॑म्
जितमस्माकम् उद्भिन्नमस्माकम् ऋतमस्माकं तेजोऽस्माकं ब्रह्मास्माकं स्वऽरस्माकं यज्ञोऽस्माकं पशवोऽस्माकं प्रजा अस्माकं वीरा अस्माकम्।
Mantra 99
तस्मा॑द॒मुं निर्भ॑जामो॒ऽमुमा॑मुष्याय॒णम॒मुष्याः॑ पु॒त्रम॑सौ यः
तस्मादमुं निर्भजामः—अमुमा-मुष्यायणम्, अमुष्याः पुत्रम्; असौ यः परस्तात् तिष्ठति, तम् अपाकरोमि विभजामि च।
Mantra 100
स राज्ञो॒ वरु॑णस्य॒ पाशा॒न्मा मो॑चि
स राज्ञो वरुणस्य पाशान् मा मोचि।
Mantra 101
तस्ये॒दं वर्च॒स्तेजः॑ प्रा॒णमायु॒र्नि वे॑ष्टयामी॒दमे॑नमध॒राञ्चं॑ पादयामि
तस्येदं वर्चस्तेजः प्राणमायुर्नि वेष्टयामि; इदमेणमधराञ्चं पादयामि।
Mantra 102
२९। २६ जि॒तम॒स्माक॒मुद्भि॑न्नम॒स्माक॑मृ॒तम॒स्माकं॒ तेजो॒ऽस्माकं॒ ब्रह्मा॒स्माकं॒ स्वऽर॒स्माकं॑ य॒ज्ञो॒३ऽस्माकं॑ प॒शवो॒ऽस्माकं॑ प्र॒जा अ॒स्माकं॑ वी॒रा अ॒स्माक॑म्
जितमस्माकम्, उद्भिन्नमस्माकम्, ऋतमस्माकं, तेजोऽस्माकं, ब्रह्मास्माकं, स्वऽरस्माकं, यज्ञोऽस्माकं, पशवोऽस्माकं, प्रजा अस्माकं, वीरा अस्माकम्।
Mantra 103
३०। तस्मा॑द॒मुं निर्भ॑जामो॒ऽमुमा॑मुष्याय॒णम॒मुष्याः॑ पु॒त्रम॒सौ यः
तस्मादमुं निर्भजामोऽमुमा॑मुष्यायणममुष्याः पुत्रमसौ यः परस्तात्तिष्ठति तम्—छित्त्वा पृथक् कुर्मः, विभाग्यापाकरोमः।
Mantra 104
३१। स मृ॒त्योः पड्वी॑शा॒त् पाशा॒न्मा मो॑चि
स मृत्योः पड्वीशात् पाशान् मा मोचयतु, पाशकृतो मृत्योर्मा विमुञ्चतु।
Mantra 105
३२। तस्ये॒दं वर्च॒स्तेजः॑ प्रा॒णमायु॒र्नि वे॑ष्टयामी॒दमे॑नमध॒राञ्चं॑ पादयामि
अनेन तस्य वर्चस्तेजः प्राणमायुः परि वेष्टयामि; अनेनैनमधः पादयामि, अधराञ्चं नयामि।
Primarily it is abhicārika (subjugation/binding): it restrains the rival and prevents release. Its prosperity tone is secondary—goods like tejas, cattle, and progeny are claimed for the patron as part of victory.
In many Atharvanic hymns, powers such as sacred speech (brahman), radiance/vigor (tejas), and cosmic-legal order (ṛta) function as operative forces. The hymn invokes them because they authorize dominance and make social outcomes ‘stick.’
It is a ritual-legal binding idea: the rival remains constrained by the moral and contractual order upheld by Mitra–Varuṇa. In performance, a cord/noose may be tightened or looped to enact that the opponent’s agency and escape are restricted.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.