Sukta 2
Rishi: Traditionally connected with Vrātya material (ancillary attributions vary)
Devata: Dik (Direction), especially Prācī (East), as ordering power
Chandas: Prose/anuṣṭubh-like cadence (Atharvanic narrative style)
अथर्ववेदे १५.२ सूक्ते व्रात्यचक्रस्य आख्यानं निरन्तरं प्रवर्तते—व्रात्यस्य उदयः, तथा चतुर्षु दिक्षु विधिना अनुमतः सञ्चारः कर्मकाण्डेन निरूप्यते। तत्र प्राची (पूर्वा दिक्) सुव्यवस्थितस्य अग्रगमनस्य प्रतिमानरूपेण प्रमुखतया प्रकाश्यते। इदं सूक्तं दिगन्यास-प्रायं उन्मुखीकरण-लितुर्ग्याः कार्यं करोति—अधिकारिणीभिः दिग्भिः सह विषयस्य संरेखणेन सीमास्थ-चलनं सामाजिकतया बोध्यं, शुभं च प्रगतिरूपेण परिवर्तयति। अन्ते कीर्तेः यशसश्च विशेषोक्त्या दिग्व्यवस्था पौष्टिक-लाभरूपेण निरूप्यते—विदुषः/कर्तुः सार्वजनिक-प्रसिद्धिः, अग्रस्थानम्, चिरस्थायी च यशः।
Mantras
Mantra 1
स उद॑तिष्ठ॒त् स प्राचीं॒ दिश॒मनु॒ व्यऽचलत्
स उदतिष्ठत्; स प्राचीं दिशमनु व्यचलत्।
Mantra 2
तं बृ॒हच्च॑ रथंत॒रं चा॑दि॒त्याश्च॒ विश्वे॑ च दे॒वा अ॑नु॒व्य॒ऽ चलन्
तमनु बृहच्च रथन्तरं चादित्याश्च विश्वे च देवाः अनुव्यचलन्।
Mantra 3
बृ॒ह॒ते च॒ वै स र॑थंत॒राय॑ चादि॒त्येभ्य॑श्च॒ विश्वे॑भ्यश्च दे॒वेभ्य॒ आ वृ॑श्चते॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॒ व्रात्य॑मुप॒वद॑ति
बृहते च वै स रथन्तराय चादित्येभ्यश्च विश्वेभ्यश्च देवेभ्य आ वृश्चते य एवं विद्वांसं व्रात्यमुपवदति।
Mantra 4
बृ॒ह॒तश्च॒ वै स र॑थंत॒रस्य॑ चादि॒त्यानां॑ च॒ विश्वे॑षां च दे॒वानां॑ प्रियं धाम॑ भवति॒ तस्य॒ प्राच्यां॑ दि॒शि
बृहतश्च वै स रथन्तरस्य चादित्यानां च विश्वेषां च देवानां प्रियं धाम भवति तस्य प्राच्यां दिशि।
Mantra 5
श्र॒द्धा पुं॑श्च॒ली मि॒त्रो मा॑ग॒धो वि॒ज्ञानं॒ वासोऽह॑रु॒ष्णीषं॒ रात्री॒ केशा॒ हरि॑तौ प्रव॒र्तौ क॑ल्म॒लिर्म॒णिः
श्रद्धा पुंश्चली, मित्रो मागधो, विज्ञानं वासः, अहः, उष्णीषं, रात्रिः, केशाः, हरितौ प्रवर्तौ—कल्मलिर्मणिः।
Mantra 6
भू॒तं च॑ भवि॒ष्यच्च॑ परिष्क॒न्दौ मनो॑ विप॒थम्
भूतं च भविष्यच्च—उभौ परिष्कन्दौ; मनः (मा) विपथं गच्छतु।
Mantra 7
मा॒त॒रिश्वा॑ च॒ पव॑मानश्च विपथवा॒हौ वातः॒ सार॑थी रे॒ष्मा प्र॑तो॒दः
मातरिश्वा च पवमानश्च—विपथवाहौ; वातः सारथिः, रेश्मा रश्मिः, प्रतोदः।
Mantra 8
की॒र्तिश्च॒ यश॑श्च पुरःस॒रावैनं॑ की॒र्तिर्ग॑च्छ॒त्या यशो॑ गच्छति॒ य ए॒वं वेद॑
कीर्तिश्च यशश्च पुरःसरौ; एनं कीर्तिर्गच्छति, यशो गच्छति—य एवं वेद।
Mantra 9
स उद॑तिष्ठ॒त् स दक्षि॑णां॒ दिश॒मनु॒ व्यऽचलत्
स उदतिष्ठत्; स दक्षिणां दिशम् अनु व्यचलत्।
Mantra 10
तं य॑ज्ञाय॒ज्ञियं॑ च वामदे॒व्यं च॑ य॒ज्ञश्च॒ यज॑मानश्च प॒शव॑श्चानु॒व्यऽचलन्
तमनु व्यचलन्— यज्ञायज्ञियं च यज्ञ्यं च वामदेव्यं च; यज्ञश्च यजमानश्च पशवश्च।
Mantra 11
य॒ज्ञा॒य॒ज्ञिया॑य च॒ वै स वा॑मदे॒व्याय॑ च य॒ज्ञाय॑ च॒ यज॑मानाय च प॒शुभ्य॒श्चा वृ॑श्चते॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॒ व्रात्य॑मुप॒वद॑ति
यः एवं विद्वांसं व्रात्यमुपवदति, स वै यज्ञायज्ञियाय च वामदेव्याय च यज्ञाय च यजमानाय च पशुभ्यश्च—एतेभ्यः सर्वेभ्यः—वृश्चते।
Mantra 12
य॒ज्ञा॒य॒ज्ञिय॑स्य च॒ वै स वा॑मदे॒व्यस्य॑ च य॒ज्ञस्य॑ च॒ यज॑मानस्य च पशू॒नां च॑ प्रि॒यं धाम॑ भवति॒ तस्य॒ दक्षि॑णायां दि॒शि
स वै यज्ञायज्ञियस्य च वामदेव्यस्य च यज्ञस्य च यजमानस्य च पशूनां च प्रियं धाम भवति; तस्य दक्षिणायां दिशि स्थानम्।
Mantra 13
उ॒षाः पुं॑श्च॒ली मन्त्रो॑ माग॒धो वि॒ज्ञानं॒ वासोऽह॑रु॒ष्णीषं॒ रात्री॒ केशा॒ हरि॑तौ प्रव॒र्तौ क॑ल्म॒लिर्म॒णिः
उषाः पुँश्चली; मन्त्रो मागधः; विज्ञानं वासः; अहः उष्णीषम्; रात्री केशाः; हरितौ प्रवर्तौ; कल्मलिर्मणिः।
Mantra 14
अ॒मा॒वा॒स्याऽ च पौर्णमा॒सी च॑ परिष्क॒न्दौ मनो॑ विप॒थम्
अमावास्या च पौर्णमासी च—एते उभे परिष्कन्दौ—मनः विपथात् (भ्रान्तिपथात्) रक्षतः।
Mantra 15
मा॒त॒रिश्वा॑ च॒ पव॑मानश्च विपथवा॒हौ वा॒तः सार॑थी रे॒ष्मा प्र॑तो॒दः
मातरिश्वा च पवमानश्च—तौ द्वौ विपथवाहौ। वातः सारथिः; रेश्मा प्रतोदश्च तस्य।
Mantra 16
की॒र्तिश्च॒ यश॑श्च पुरःस॒रावैनं॑ की॒र्तिर्ग॑च्छ॒त्या यशो॑ गच्छति॒ य ए॒वं वेद॑॥१६ स उद॑तिष्ठ॒त् स प्र॒तीचीं॒ दिश॒मनु॒ व्यऽचलत्
कीर्तिश्च यशश्च पुरःसरावेनं गच्छतः; कीर्तिर्गच्छति, यशोऽस्यागच्छति—य एवं वेद। स उदतिष्ठत्; स प्रतीचीं दिशमनु व्यचलत्।
Mantra 17
तं वै॑रू॒पं च॑ वैरा॒जं चाप॑श्च॒ वरु॑णश्च॒ राजा॑नु॒व्यऽचलन्
तमनु वैरूपं च वैराजं चापश्च वरुणश्च राजा चानुव्यचलन्।
Mantra 18
वै॒रू॒पाय॑ च॒ वै स वै॑रा॒जाय॑ चा॒द्भ्यश्च॒ वरु॑णाय च॒ राज्ञ॒ आ वृ॑श्चते॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॒ व्रात्य॑मुप॒वद॑ति
योऽेवं विद्वांसं व्रात्यमुपवदति, स वैरूपाय च वै वैराजाय चाद्भ्यश्च वरुणाय च राज्ञ आ वृश्चते।
Mantra 19
वै॒रू॒पस्य॑ च॒ वै स वै॑रा॒जस्य॑ चा॒पां च॒ वरु॑णस्य च॒ राज्ञः॑ प्रि॒यं धाम॑ भवति॒ तस्य॑ प्र॒तीच्यां॑ दि॒शी
स प्रियो भवति; वैरूपस्य च वै वैराजस्य च, अपां च वरुणस्य च राज्ञः—प्रियं धाम भवति; तस्य प्रतीच्यां दिशि।
Mantra 20
इ॒रा पुं॑श्च॒ली हसो॑ माग॒धो वि॒ज्ञानं॒ वासोऽह॑रु॒ष्णीषं॒ रात्री॒ केशा॒ हरि॑तौ प्रव॒र्तौ क॑ल्म॒लिर्म॒णिः
इरा पुंश्चली हासो मागधो विज्ञानं वासोऽहः। उष्णीषं रात्री केशा हरितौ प्रवर्तौ; कल्मलिर्मणिर्वै रत्नम्॥
Mantra 21
अह॑श्च॒ रात्री॑ च परिष्क॒न्दौ मनो॑ विप॒थम्
अहश्च रात्री च परिष्कन्दौ; मनो विपथम् (प्रवर्तते)॥
Mantra 22
मा॒त॒रिश्वा॑ च॒ पव॑मानश्च विपथवा॒हौ वातः॒ सार॑थी रे॒ष्मा प्र॑तो॒दः
मातरिश्वा च पवमानश्च विपथवाहौ; वातः सारथी, रेष्मा प्रतोदः॥
Mantra 23
की॒र्तिश्च॒ यश॑श्च पुरःस॒रावैनं॑ की॒र्तिर्ग॑च्छ॒त्या यशो॑ गच्छति॒ य ए॒वं वेद॑
कीर्तिश्च यशश्च पुरःसरावेनं; कीर्तिर्गच्छत्यैनं यशो गच्छति—य एवं वेद।
Mantra 24
स उद॑तिष्ठ॒त् स उदी॑चीं॒ दिश॒मनु॒ व्यऽ चलत्
स उदतिष्ठत्; स उदीचीं दिशमनु व्यचलत्।
Mantra 25
तं श्यै॒तं च॑ नौध॒सं च॑ सप्त॒र्षय॑श्च॒ सोम॑श्च॒ राजा॑नु॒व्यऽचलन्
तं श्यैतं च नौधसं च सप्तर्षयश्च सोमश्च राजा अनुव्यऽचलन्॥
Mantra 26
श्यै॒ताय॑ च॒ वै स नौ॑ध॒साय॑ च सप्त॒र्षिभ्य॑श्च॒ सोमा॑य च॒ राज्ञ॒ आ वृ॑श्चते॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ व्रात्य॑मुप॒वद॑ति
श्यैताय च वै स नौधसाय च सप्तर्षिभ्यश्च सोमाय च राज्ञ आ वृष्चते य एवं विद्वांसं व्रात्यमुपवदति॥
Mantra 27
श्यै॒तस्य॑ च॒ वै स नौ॑ध॒सस्य॑ च सप्तर्षी॒णां च॒ सोम॑स्य च॒ राज्ञः॑ प्रि॒यं धाम॑ भवति॒ तस्योदी॑च्यां दि॒शि
श्यैतस्य च वै स नौधसस्य च सप्तर्षीणां च सोमस्य च राज्ञः प्रियं धाम भवति; तस्योदीच्यां दिशि (अवस्थानम्)।
Mantra 28
वि॒द्युत् पुं॑श्च॒ली स्त॑नयि॒त्नुर्मा॑ग॒धो वि॒ज्ञानं॒ वासोऽह॑रु॒ष्णीषं॒ रात्री॒ केशा॒ हरि॑तौ प्रव॒र्तौ क॑ल्म॒लिर्म॒णिः
विद्युत्; पुंश्चली; स्तनयित्नु:; मागधः; विज्ञानम्; वासः; अहः; उष्णीषम्; रात्रिः; केशाः; हरितौ; प्रवर्तौ; कल्मली; मणिः।
Mantra 29
श्रु॒तं च॒ विश्रु॑तं च परिष्क॒न्दौ मनो॑ विप॒थम्
श्रुतं च विश्रुतं च; परिष्कन्दौ; मनः—(यथा) विपथं न गच्छेत्।
Mantra 30
मा॒त॒रिश्वा॑ च॒ पव॑मानश्च विपथवा॒हौ वातः॒ सार॑थी रे॒ष्मा प्र॑तो॒दः
मातरिश्वा च पवमानश्च—एतौ द्वौ पथवाहौ; वातः सारथिः, रश्मिः रज्जुः, प्रतोदः कशः।
Mantra 31
की॒र्तिश्च॒ यश॑श्च पुरःस॒रावैनं की॒र्तिर्ग॑च्छ॒त्या यशो॑ गच्छति॒ य ए॒वं वेद॑
कीर्तिश्च यशश्च—एतौ पुरःसरौ तं अनुगच्छतः; य एवं वेद, तस्मै कीर्तिरागच्छति, यशोऽप्यागच्छति।
Frequently Asked Questions
It ritually authorizes a figure’s movement by aligning him with the Directions—especially the East—so that transition and mobility become auspicious, ordered, and socially recognized.
In Vedic ritual space the East is the quarter of beginnings and rightful emergence; moving “following the East” symbolizes correct orientation, legitimacy, and the start of sanctioned progress.
It states that correct knowledge and performance bring visible social results: fame (kīrti) and glory (yaśas) ‘go before’ the person—meaning they gain precedence, good reputation, and public acknowledgement.
Ask anything about Sukta 2 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.