Sukta 12
Rishi: Atharvanic tradition (hymn-level attribution varies by anukramaṇī; commonly Atharvan/Angiras-type)
Devata: Śam/Śānti (personified well-being; pacificatory power rather than a single theonym)
Chandas: Anuṣṭubh (probable; requires pada-count confirmation against a metrical padapāṭha edition)
अयं चतुर्ऋचः भैषज्य-शान्तिसूक्तः सर्वतोव्याप्तं रोगं—विशेषतः यक्ष्मं (क्षयम्), शिरोरुजं, कासं, अङ्ग-परुष्णि-सन्धिभेदं च—निराकर्तुं प्रवर्तते। अत्र शुद्धिकरः प्रचण्ड-मेघवत् वेगः आहूयते, औषधीनां गिरिणां च पुनरुत्थापकाः शक्तयः सहायत्वेन प्रार्थ्यन्ते। अन्ते सर्वाङ्गपरिपूर्णं ‘शम्’ (कल्याण-शान्ति) मन्त्रसूत्रं प्रतिपाद्यते, येन ऊर्ध्वाधोभागेषु, चतुरङ्गेषु, सर्वस्मिन् देहे च कल्याणं वितन्यते। अस्य सूक्तस्य प्रभावः रोगाणां सूक्ष्मनिर्देशेन, तान् परकीय-आक्रामकानिव बहिःप्रेषणेन, तथा सर्वतोमुखेन देहसम्पूर्णत्वेन रोगिणं मुद्रयित्वा प्रतिष्ठापनेन च वर्तते।
Mantras
Mantra 1
यक्ष्मनाशनम्। ज॒रा॒यु॒जः प्र॑थ॒म उ॒स्रियो॒ वृषा॒ वात॑भ्रजा स्त॒नय॑न्नेति वृ॒ष्ट्या। स नो॑ मृडाति त॒न्व ऋजु॒गो रु॒जन् य एक॒मोज॑स्त्रे॒धा वि॑चक्र॒मे
यक्ष्मनाशनम्। जरायुजः प्रथम उ॒स्रियो वृषा वातभ्रजा स्तनयन्नेति वृष्ट्या। स नो मृडाति तन्व ऋजुगो रुजन् य एकमोजस्त्रेधा विचक्रमे।
Mantra 2
अङ्गे॑ अङ्गे शो॒चिषा॑ शिश्रिया॒णं न॑म॒स्यन्त॑स्त्वा ह॒विषा॑ विधेम । अ॒ङ्कान्त्स॑म॒ङ्कान् ह॒विषा॑ विधेम॒ यो अग्र॑भी॒त् पर्वा॑स्या॒ ग्रभी॑ता
अङ्गेऽङ्गे शोचिषा शिश्रिया॒णं त्वां नमस्यन्तो ह॒विषा विधेम। अङ्कान्त्समङ्कान् ह॒विषा विधेम; योऽग्रभीत् पर्वा॑स्या ग्रभीता।
Mantra 3
मु॒ञ्च शी॑र्ष॒क्त्या उ॒त का॒स ए॑नं॒ परु॑ष्परुरावि॒वेशा॒ यो अ॑स्य । यो अ॑भ्र॒जा वा॑त॒जा यश्च॒ शुष्मो॒ वन॒स्पती॑न्त्सचतां॒ पर्व॑तांश्च
मुञ्च शीर्षक्त्या उत कास एनं परुष्परुराविवेश योऽस्य। योऽभ्रजा वातजा यश्च शुष्मो वनस्पतीन्त्सचतां पर्वतांश्च।
Mantra 4
शं मे॒ पर॑स्मै॒ गात्रा॑य॒ शम॒स्त्वव॑राय मे । शं मे॑ च॒तुर्भ्यो॒ अङ्गे॑भ्यः॒ शम॑स्तु त॒न्वे॒३मम॑
शं मे परस्मै गात्राय; शमस्त्ववराय मे। शं मे चतुर्भ्यो अङ्गेभ्यः; शमस्तु तन्वे मम।
Frequently Asked Questions
Yakṣma is a wasting, draining illness category in Vedic medicine—often linked with chronic weakness and consumptive symptoms. The hymn treats it as something to be crushed and expelled, not merely endured.
Plants (vanaspati) are invoked as living medicines, and mountains symbolize the strong source-place of herbs and firm vitality. Together they represent concentrated natural healing power assisting the mantra’s expulsion of disease.
It functions as a closing seal: the reciter mentally or physically “assigns” well-being to upper parts, lower parts, the four limbs, and the whole body. This completes the rite by stabilizing health after the expulsion requests.
Ask anything about Sukta 12 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
