Adhyaya 11: Hospitality at Gauramukha’s Hermitage and the Power of the Wish-Fulfilling Jewel

Verse 1

श्रीवराह उवाच । ततस्तमीदृशं दृष्ट्वा तदा गौरमुखाश्रमम् । दुर्ज्जयश्चिन्तयामास रम्यमाश्रममण्डलम् ॥ ११.१ ॥

Śrī Varāha rzekł: Wtedy ujrzawszy taką pustelnię, aśramę Gauramukhy, Durjjaya rozmyślał o zachwycającym obrębie tej pustelni.

Verse 2

प्रविशाम्यत्र पश्यामि ऋषीन् परमधार्मिकान् । चिन्तयित्वा तदा राजा प्रविवेश तमाश्रमम् ॥ ११.२ ॥

Tu wejdę i ujrzę widzących najwyższej prawości. Tak rozmyśliwszy, król wtedy wszedł do tej pustelni.

Verse 3

तस्य प्रविष्टस्य ततो राज्ञः परमहर्षितः । चकार पूजां धर्मात्मा तदा गौरमुखो मुनिः ॥ ११.३ ॥

Wtedy gdy król już wszedł, mędrzec Gauramukha, prawy w postępowaniu i nadzwyczaj uradowany, wykonał dla niego akt czci, rytualne powitanie.

Verse 4

स्वागतातिक्रियाः कृत्वा कथान्ते तं महामुनिः । स्वशक्त्या अहं नृपश्रेष्ठ सानुगस्य च भोजनम् ॥ ११.४ ॥

Wykonawszy zwyczajne akty powitania i związane uprzejmości, na zakończenie rozmowy wielki mędrzec rzekł: O najlepszy z królów, stosownie do mojej zdolności dostarczę posiłek tobie wraz z twoimi sługami.

Verse 5

करिष्यामि प्रमुच्यन्तां साधु वाह इति द्विजः । एवमुक्त्वा स्थितस्तूष्णीं स मुनिः संशितव्रतः ॥ ११.५ ॥

Dwukrotnie urodzony (bramin) rzekł: "Uczynię to; niech zostaną uwolnieni - dobrze uczynione." Tak przemówiwszy, ten mędrzec, niezłomny w swoim ślubowanym postanowieniu, stał w milczeniu.

Verse 6

राजाऽपि तस्थौ तद्भक्त्या स्वसहायैः समन्वितः । अक्षौहिण्यो बलस्यास्य पञ्चमात्रास्तदा स्थिताः । अयं च तापसः किं मे दास्यते भोजनं त्विह ॥ ११.६ ॥

Król również pozostał tam, oddany mu z oddaniem i w towarzystwie swoich własnych sług. W tym czasie pięć akshauhini jego armii stało gotowych. I rozmyślał: "Ten asceta - jaki pokarm da mi tutaj?"

Verse 7

निमन्त्र्य दुर्जयं विप्रस्तदा गौरमुखो नृपम् । चिन्तयामास किं चास्य मया देयं तु भोजनम् ॥ ११.७ ॥

Zaprosiwszy króla Durjayę, bramin Gauramukha wtedy rozmyślał: "Jaki pokarm powinien zostać dany jemu przeze mnie?"

Verse 8

एवं चिन्तयतस्तस्य महर्षेर्भावितात्मनः । स्थितो मनसि देवेशो हरिर्नारायणः प्रभुः ॥ ११.८ ॥

Gdy ten wielki widzący - o wyrobionym wewnętrznym uświadomieniu - tak rozmyślał, Pan bogów, Hari, Narajana, władca, ustanowił się w jego umyśle.

Verse 9

ततः संस्मृत्य मनसा देवं नारायणं तदा । तोषयामास गङ्गायां प्रविश्य मुनिसत्तमः ॥ ११.९ ॥

Wtedy, przywołując w swoim umyśle boga Narajanę, najwybitniejszy z mędrców wszedł do Gangesu i dokonał aktów przebłagania w tym czasie.

Verse 10

धरण्युवाच । कथं गौरमुखो विष्णुं तोषयामास भूधर । एतन्मे कौतुकं श्रोतुं सम्यगिच्छा प्रवर्तते ॥ ११.१० ॥

Dharani (Ziemia) rzekła: "O Bhudhara, jak Gauramukha zadowolił Wisznu? Gorące pragnienie powstało we mnie, by usłyszeć to właściwie i w całości."

Verse 11

नमोऽस्तु विष्णवे नित्यं नमस्ते पीतवाससे । नमस्ते चाद्यरूपाय नमस्ते जलरूपिणे ॥ ११.११ ॥

Hołd na wieki dla Wisznu; hołd dla Ciebie, który przyodziany jesteś w żółte szaty. Hołd dla Ciebie, którego forma jest pradawna; hołd dla Ciebie, którego formą jest woda.

Verse 12

नमस्ते सर्वसंस्थाय नमस्ते जलशायिने । नमस्ते क्षितिरूपाय नमस्ते तेजसात्मने ॥ ११.१२ ॥

Pozdrowienia dla Ciebie, oparcie wszystkich ustanowionych porządków; pozdrowienia dla Ciebie, który spoczywasz na wodach. Pozdrowienia dla Ciebie, który przyjmujesz formę Ziemi; pozdrowienia dla Ciebie, którego istotą jest blask (tedżas).

Verse 13

नमस्ते वायुरूपाय नमस्ते व्योमरूपिणे । त्वं देवः सर्वभूतानां प्रभुस्त्वमसि हृरिच्छयः ॥ ११.१३ ॥

Pozdrowienia dla Ciebie, którego formą jest wiatr; pozdrowienia dla Ciebie, którego formą jest niebo. Jesteś boską obecnością wszystkich istot; jesteś Panem, przebywającym jako wewnętrzny impuls serca.

Verse 14

त्वमोङ्कारो वषट्कारः सर्वत्रैव च संस्थितः । त्वमादिः सर्वदेवानां तव चादिर्न विद्यते ॥ ११.१४ ॥

Jesteś sylabą Om i okrzykiem waszat; jesteś ustanowiony wszędzie. Jesteś początkiem wszystkich bogów, a dla Ciebie nie ma początku.

Verse 15

त्वं भूस्त्वं च भुवो देव त्वं जनस्त्वं महः स्मृतः । त्वं तपस्त्वं च सत्यं च त्वयि देव चराचरम् ॥ ११.१५ ॥

O Deva, Ty jesteś Bhu i Ty jesteś Bhuvaḥ; Ty jesteś Janaḥ i jesteś pamiętany jako Mahaḥ. Ty jesteś Tapas i również Satya; w Tobie, o Deva, spoczywają wszystkie istoty, ruchome i nieruchome.

Verse 16

त्वत्तो भूतमिदं विश्वं त्वदुद्भूताऋगादयः । त्वत्तः शास्त्राणि जातानि त्वत्तो यज्ञाः प्रतिष्ठिताः ॥ ११.१६ ॥

Z Ciebie to całe wszechświat powstał; z Ciebie Ṛg i inne Wedy wzeszły. Z Ciebie śāstry autorytarne zrodziły się, i na Tobie yajñy, ofiarne obrzędy, są ustanowione.

Verse 17

त्वत्तो वृक्षाः वीरुधश्च त्वत्तः सर्वा वनौषधिः । पशवः पक्षिणः सर्पास्त्वत्त एव जनार्दन ॥ ११.१७ ॥

Z Ciebie powstają drzewa i rośliny pnące; z Ciebie powstają wszystkie leczne zioła. Zwierzęta, ptaki i węże również z Ciebie jedynie powstają, o Janārdana.

Verse 18

ममापि देवदेवेश राजाऽदुर्जयसंज्ञितः । आगतोऽभ्यागतस्तस्य आतिथ्यं कर्तुमुत्सहे ॥ ११.१८ ॥

O Devadeveśa, król o imieniu Durjaya również przybył do mnie jako gość; jestem gotów okazać mu ātithyę, właściwą gościnność.

Verse 19

तस्य मे निर्धनस्याद्य देवदेव जगत्पते । भक्तिनम्रस्य देवेश कुरुष्वान्नाद्यसंचयम् ॥ ११.१९ ॥

O Devadeva, Panie świata (Jagatpati) - dziś, dla mnie, który jestem ubogi i pochylony w oddaniu, o Panie, proszę, zapewnij zaopatrzenie w pożywienie i niezbędne rzeczy.

Verse 20

यं यं स्पृशामि हस्तेन यं यं पश्यामि चक्षुषा । वृक्षं वा तृणकन्दं वा तत्तदन्नं चतुर्विधम् ॥ ११.२० ॥

Cokolwiek dotykam moją ręką, cokolwiek oglądam moimi oczami - czy to drzewo czy bulwa pośród traw - każda z tych rzeczy staje się pożywieniem, w czterech postaciach.

Verse 21

तथा त्वन्यतमं वापि यद्ध्यातं मनसा मया । तत्सर्वं सिद्ध्यतां मह्यं नमस्ते परमेश्वर ॥ ११.२१ ॥

Podobnie, cokolwiek innego - jakiegokolwiek rodzaju - rozmyślałem w moim umyśle, niech wszystko to dla mnie się spełni. Cześć Tobie, o Najwyższy Panie.

Verse 22

इति स्तुत्या तु देवेशस्तुतोष जगतां पतिः । मुनेस्तस्य स्वकं रूपं दर्शयामास केशवः ॥ ११.२२ ॥

Tak więc, przez ten hymn uwielbienia, Pan bogów - władca światów - został zadowolony; i Keśava objawił temu mędrcowi Swoją własną prawdziwą postać.

Verse 23

उवाच सुप्रसन्नात्मा ब्रूहि विप्र वरं परम् । एवं श्रुत्वाऽक्षिणी यावदुन्मीलयति वै मुनिः ॥ ११.२३ ॥

Z głęboko spokojnym umysłem przemówił: "O najlepszy z brāhmaṇów, ogłoś najwyższą łaskę." Usłyszawszy to, mędrzec wtedy zaczął otwierać swoje oczy.

Verse 24

तदा शङ्खगदापाणिः पीतवासा जनार्दनः । गरुडस्थोऽपि तेजस्वी द्वादशादित्यसप्रभः ॥ ११.२४ ॥

Wtedy Janārdana - dzierżący konchę i maczugę w swoich rękach, ubrany w żółte szaty - promienny nawet siedząc na Garuḍzie, lśnił blaskiem porównywalnym do dwunastu Ādityów.

Verse 25

दिवि सूर्यसहस्रस्य भवेद्युगपदुत्थिता । यदि भाः सदृशी सा स्याद्भासस्तस्य महात्मनः ॥ ११.२५ ॥

Gdyby na niebie blask tysiąca słońc powstał naraz, mógłby być porównywalny ze wspaniałością tej wielkiej duszy.

Verse 26

तत्रैकस्थं जगत्कृत्स्नं प्रविभक्तमनेकधा । ददर्श स मुनिर्देवि विस्मयोत्फुल्ललोचनः ॥ ११.२६ ॥

Tam, w jednym miejscu, ujrzał cały wszechświat, lecz podzielony na wiele sposobów. Ów mędrzec, o Bogini, widział to z oczami szeroko otwartymi ze zdumienia.

Verse 27

जगाम शिरसा देवं कृताञ्जलिरथाब्रवीत् । यदि मे वरदो देवो भूयाद् भक्तस्य केशव ॥ ११.२७ ॥

Podejdzszy do boga z pochyloną głową i złożonymi dłońmi w geście czci, przemówił: Jeśli bóg Keśawa obdarzy mnie łaską, jako jego wielbiciel...

Verse 28

इदानीमेष नृपतिर्यथा सबलवाहनः । ममाश्रमे कृताहारः श्वः प्रयाता स्वकं गृहम् ॥ ११.२८ ॥

Teraz ten król wraz ze swymi siłami i wozami, po spożyciu posiłku w moim pustelniu, jutro wyruszy do swego własnego domu.

Verse 29

इत्युक्तस्तस्य देवेशो वरदः सम्बभूव ह । चित्तसिद्धिं ददौ तस्मै मणिं च सुमहाप्रभम् ॥ ११.२९ ॥

Tak zwrócony, Pan bogów stał się dla niego dawcą łask; nadał mu mistrzostwo osiągnięć umysłu oraz klejnot o niezwykłym blasku.

Verse 30

तं दत्त्वाऽन्तर्दधे देवः स च गौरमुखो मुनिः । जगाम चाश्रमं पुण्यं नाना ऋषिनिषेवितम् ॥ ११.३० ॥

Obdarzywszy go tym, bóstwo zniknęło z oczu; a mędrzec Gauramukha udał się do świętego pustelnie, odwiedzanego przez wielu ryszich.

Verse 31

तत्र गत्वा स विप्रेन्द्रश्चिन्तयामास वै मुनिः । हिमवच्छिखराकारं महाभ्रमिव चोन्नतम् । शशाङ्करश्मिसङ्काशं गृहं वै शतभूमिकम् ॥ ११.३१ ॥

Gdy tam przybył, ów mędrzec, najwybitniejszy wśród braminów, rozmyślał o pałacu: wznoszącym się jak wielka chmura, ukształtowanym jak szczyt Himalajów, lśniącym jak promienie księżyca i sięgającym stu pięter.

Verse 32

तादृशानां सहस्राणि लक्षकोट्यश्च सर्वशः । गृहानि निर्ममे विप्रो विष्णोर्लब्धवरस्तदा ॥ ११.३२ ॥

Wtedy bramin, który otrzymał łaskę od Wisznu, sprawił, że takie domy powstały wszędzie: w tysiącach, w setkach tysięcy i w krotniach wszelkiego rodzaju.

Verse 33

प्राकाराणि ततोऽपान्ते तल्लग्नोद्यानकानि च । कोकिलाकुलघुष्टानि नानाद्विजवराणि च । चम्पकाशोकपुन्नागनागकेशरवन्ति च ॥ ११.३३ ॥

Następnie wzdłuż obrzeży wzniesiono mury i przyległe do nich ogrody, rozbrzmiewające wołaniami stad ptaków kokila i pełne wielu wspaniałych ptaków; obfitowały one w gaje drzew czampaka, aszoka, punnaga i nagakesara.

Verse 34

नानाजात्यस्तथा वृक्षाः गृहोद्यानॆषु सर्वशः । हस्तिनां हस्तिशालाश्च तुरगाणां च मन्दुराः ॥ ११.३४ ॥

A w ogrodach domowych rosły wszędzie drzewa wielu gatunków; były tam też stajnie dla słoni i stajnie dla koni.

Verse 35

चकार सञ्चयान् विप्रो नानाभक्ष्याणि सर्वशः । भक्ष्यं भोज्यं तथा लेह्यं चोष्यं बहुविधं तथा । चकारान्नाद्यनिचयं हेमपात्र्यश्च सर्वतः ॥ ११.३५ ॥

Brahmana zgromadził zapasy wielu rodzajów pokarmów wszędzie: pokarmy do jedzenia, pokarmy do żucia jako posiłki, pokarmy do lizania i pokarmy do ssania, w wielu odmianach. Ułożył również stosy przygotowanych prowiantów we wszystkich miejscach, wraz ze złotymi naczyniami.

Verse 36

एवं कृत्वा स विप्रस्तु राजानं भूरितेजसम् । उवाच सर्वसैन्यानि प्रविशन्तु गृहानिति ॥ ११.३६ ॥

Uczyniwszy to, ów brahmana zwrócił się do króla o wielkim blasku: "Niech wszystkie wojska wejdą do swoich kwater."

Verse 37

एवमुक्तस्ततो राजा तद्गृहं पर्वतोपमम् । प्रविवेशान्तरेष्वन्ये भृत्या विविशुराशु वै ॥ ११.३७ ॥

Tak zapytany, król wszedł wtedy do owej rezydencji, porównywalnej do góry; a inni słudzy szybko weszli przez wewnętrzne komnaty.

Verse 38

ततस्तेषु प्रविष्टेषु तदा गौरमुखो मुनिः । प्रगृह्य तं मणिं दिव्यं राजानं छेदमब्रवीत् ॥ ११.३८ ॥

Wtedy, gdy już weszli, mędrzec Gauramukha, wziąwszy ów boski klejnot, przemówił do króla Chedy.

Verse 39

मज्जनाभ्यवहारार्थं पथि श्रमकृते तथा । विलासिनीस्तथा दासान् प्रेषयिष्यामि ते नृप ॥ ११.३९ ॥

Dla celów kąpieli i spożywania pokarmu, a także dla ulżenia w zmęczeniu na drodze, o królu, poślę do ciebie kurtyzany oraz sługi.

Verse 40

एवमुक्त्वा स विप्रेन्द्रस्तं मणिं वैष्णवं शुभम् । एकान्ते स्थापयामास राज्ञस्तस्य प्रपश्चतः ॥ ११.४० ॥

Powiedziawszy to, najwybitniejszy z brahmanów umieścił pomyślny klejnot Wisznu w odosobnionym miejscu, podczas gdy ów król przyglądał się temu.

Verse 41

तस्मिन् स्थापितमात्रे तु मणौ शुद्धसमप्रभे । निश्चेरुर्योषितस्तत्र दिव्यरूपाः सहस्रशः ॥ ११.४१ ॥

Lecz gdy tylko ów klejnot, promienny czystym, równym blaskiem, został umieszczony na swoim miejscu, tysiące kobiet o niebiańskim wyglądzie pojawiły się tam.

Verse 42

सुकुमाराङ्गरागाद्याः सुकुमारवराङ्गनाः । सुकपोलाः सुचार्व्यङ्ग्यः सुकेशान्ताः सुलोचनाः । काश्चित्सौवर्णपात्रीश्च गृहीत्वा संप्रatasthire ॥ ११.४२ ॥

Delikatne i pięknie przyozdobione kobiety, o miękkich kończynach i szlachetnym wyglądzie, mające piękne policzki, urocze ciała, starannie ułożone włosy i wdzięczne oczy, wyruszyły; a niektóre, biorąc złote naczynia, odeszły.

Verse 43

एवं योषिद्गणास्तत्र नराः कर्मकरास्तथा । निर्जग्मुस्तस्य नृपतेः सर्वे भृत्या नृपस्य ह । केवलं भोजनं पूर्वं परिधानं च सर्वशः ॥ ११.४३ ॥

Tak więc grupy kobiet tam obecne, a także mężczyźni będący robotnikami, wszyscy odeszli od owego króla; zaprawdę, wszyscy słudzy króla, zabierając jedynie swoje zapasy żywności i swoje odzienie.

Verse 44

ताः स्त्रियः सर्वभृत्यानां राजमार्गेण मज्जनं । ददुस्ते च नराश्वानां हस्तिनां च त्वरान्विताः ॥ ११.४४ ॥

Tamte kobiety urządziły kąpiel dla wszystkich sług przy królewskiej drodze; a działając z pośpiechem, zadbały również o potrzeby mężczyzn, koni i słoni.

Verse 45

नानाविधानि तूर्याणि तत्रावाद्यन्त सर्वशः । मज्जने नृपतेस्तत्र ननृतुश्चान्ययोषितः । अपराश्च जगुस्तत्र शक्रस्येव प्रमज्जतः ॥ ११.४५ ॥

Tam, na każdym boku, grano wiele rodzajów instrumentów muzycznych. Podczas rytualnej kąpieli króla niektóre kobiety tańczyły, a inne śpiewały, jakby sam Indra brał kąpiel.

Verse 46

एवं दिव्योपचारेण स्नात्वा राजा महामनाः । चिन्तयामास राजेन्द्रो विस्मयाविष्टचेतनः । किमिदं मुनिसामर्थ्यं तपसो वाऽथ वा मणेः ॥ ११.४६ ॥

Tak więc, po kąpieli wśród boskiej posługi, wielkoduszny król, którego umysł ogarnęło zdumienie, rozmyślał: Cóż to za moc mędrców? Czy to owoc ascezy, czy też klejnotu?

Verse 47

यथा च नृपतेः पूजा कृता तेन महर्षिणा । तद्वद्भृत्यजनस्यापि चकार मुनिसत्तमः ॥ ११.४८ ॥

A tak jak ów wielki mędrzec oddał należne honory królowi, tak samo najwybitniejszy z mędrców okazał właściwą gościnność sługom i świcie króla.

Verse 48

यावत् स राजा बुभुजे सभृत्यबलवाहनः । तावदस्तगिरिं भानुर्जगामारुणसप्रभः ॥ ११.४९ ॥

Jak długo ów król cieszył się swym panowaniem i przyjemnościami wraz ze swymi sługami, wojskiem i wozami, tak długo Słońce, promienne czerwonawą poświatą, udawało się ku górze zachodu, górze zachodzącego słońca.

Verse 49

ततस्तु रात्रिः समपद्यताधुना शरच्छशाङ्कोज्ज्वलऋक्षमण्डिता । करोति रागं स च रोहिणीधवः सुसङ्गतं सौम्यगुणेषु तापि च ॥ ११.५० ॥

Wtedy nastała noc, przyozdobiona gwiazdozbiorami rozświetlonymi przez jesień księżyc. A pan Rohini, Księżyc, rozpalił tęsknotę, dobrze dostrojony do łagodnych przymiotów, a jednak wzbudzając również gorąco.

Verse 50

भृगूद्वहः कृष्णतरांशुभानुना सहोद्यातो दैत्यगुरुः सुराधिपः । अथान्तरात्पक्षगतो न राजते स्वभावयोगेन मतिस्तु देहिनाम् ॥ ११.५१ ॥

Gdy najwybitniejszy z rodu Bhrgu, nauczyciel Dajtjów, powstał wraz ze słońcem, którego promienie stały się ciemniejsze, pan bogów nie lśnił już, gdy przeszedł na stronę wewnętrzną. Tak więc dla istot ucieleśnionych umysł podąża za swą własną wrodzoną dyspozycją, z mocy natury.

Verse 51

सुरक्ततां भूमिसुतश्च मुञ्चते राहुः सिती चन्द्रमसोऽंशुभिः सितैः । मुक्तः स्वभावो जगतः सुरासुरैरनुस्वभावो बलवान् सुकृन्नृपः ॥ ११.५२ ॥

Nawet Bhumisuta uwalnia swą głęboką czerwień, a Rahu blednie od bladych promieni Księżyca. Wrodzona natura świata staje się niezwiązana, zarówno wśród dewów jak i asurów, podczas gdy potężny król, pełniący zasłużone czyny, działa zgodnie z tym odwiecznym porządkiem.

Verse 52

सितेश्वराख्यापितरश्मिमण्डले सूर्यत्वसिद्धान्तकषेव निर्मले । करोति केतुर्न परे महत्तमस्तदा कुशीलॆषु गतिश्च निर्मला ॥ ११.५३ ॥

W czystym kręgu promieni znanym jako Siteswara, wypolerowanym jakby przez ustaloną naukę o naturze Słońca, Ketu nie wytwarza nadmiernej ciemności gdzie indziej, i wtedy nawet wśród tych o złym prowadzeniu droga rzeczy staje się jasna.

Verse 53

बुधोच्चबुद्धिर्जगतो विभावयन् रराज राज्ञो तनयः स्वकर्मभिः । भृरीतेच्छकः कक्षविवाहितश्चिरं भवेदियं साधुषु सम्मितिर्ध्रुवम् ॥ ११.५४ ॥

Obdarzony wzniosłym, przenikliwym intelektem, syn króla jaśniał, oświetlając świat swymi własnymi czynami. Od dawna ustanowiony jako ten, który szukał właściwego wsparcia i który został połączony w małżeństwie w rodzie Kaksza, ta miara szacunku wśród cnotliwych jest niewzruszona.

Verse 54

करोति केतुः कपिलं वियच्छिरं राज्ञः सुराणां पथि संस्थितं भृशम् । न दुर्जनः सज्जनसंसदि क्वचित् करोति शुद्धं निजकर्मकौशलम् ॥ ११.५५ ॥

Ketu wytwarza płowy, szeroko rozpostarty znak i stoi potężnie na drodze króla i bogów. Lecz przewrotny człowiek, nawet w zgromadzeniu cnotliwych, nigdzie nie czyni czystą biegłości swych własnych działań.

Verse 55

शशाङ्करश्मिप्रविभासिता अपि प्रकाशमीयुर्निरताः पदे पदे । कुलम्भवाः सम्भवधर्मपत्तयो महांशुयोगान्महतां समुन्नतिम् ॥ ११.५६ ॥

Nawet gdy oświetlone promieniami księżyca, one nadal jaśnieją - niezachwiane na każdym kroku. Zrodzone ze szlachetnego rodu i zgodne z dharmą właściwą ich stanowi, osiągają wywyższenie wielkich dzięki zjednoczeniu z wielką jasnością, to jest z wybitnymi.

Verse 56

त्रिदोषसक्तान्निकृतोऽस्य सर्वशः सुतेन राज्ञो वरुणस्य सूर्यजः । विराजते कौशिकसन्निवेशिता न वेदकर्म क्वचिदन्यथा भवेत् ॥ ११.५७ ॥

Choć całkowicie odrzucony przez tego, który trzyma się trzech doṣa (vāta-pitta-kapha), Zrodzony ze Słońca - syn Króla Varuṇy - jaśnieje, ustanowiony przez Kauśikę. Nigdzie wykonanie wedyjskich rytuałów nie powinno stać się inne, to jest odchylać się od właściwej formy.

Verse 57

द्वन्द्वः समेतान् मम यः शिशुः पुरा हरिर्य आराधितवान् नृपासनम् । लक्ष्म्यापि बुद्ध्या सुचिरं प्रकाशते ध्रुवेण विष्णुस्मरणेन दुर्लभम् ॥ ११.५८ ॥

To dziecko moje, Hari, które dawniej napotkało pary przeciwieństw (dvandva), niemniej jednak czciło królewski tron. Nawet pośród pomyślności (Lakṣmī) i roztropności jaśnieje przez długi czas - lecz takie niezachwiane wspominanie Viṣṇu, jak Dhruvy, jest trudne do osiągnięcia.

Verse 58

इतीदृशी रात्रिरभूदृषेः शुभे वराश्रमे दुर्जयभूपतेः शुभा । सभृत्यसामन्तवराश्वदन्तिनः सुभक्तवस्त्राभरणादिपूजया ॥ ११.५९ ॥

Tak upłynęła noc - pomyślna - dla mędrca w tym doskonałym pustelniu; i pomyślna również dla Króla Durjayi, otoczonego swymi sługami i wasalami, z pięknymi końmi i słoniami, przez ofiary z dobrego jedzenia, szat, ozdób i innych honorów.

Verse 59

इतीदृशायां वररत्नचित्रिताः सुपट्टसंवीतवरास्तृतास्तदा । गृहेषु पर्यङ्कवराः समाश्रिताः सुरूपयोषित्कृतभङ्गभासुराः ॥ ११.६० ॥

W takim otoczeniu wtedy doskonałe łoża w domach - przyozdobione wybornymi klejnotami i przykryte pięknymi tkaninami oraz wyśmienitymi narzutami - były zajęte; one jaśniały z wdzięcznymi pozami stworzonymi przez piękne kobiety.

Verse 60

स तत्र राजा विससर्ज भूभृतः स्वयं सभृत्यानपि सर्वतो गृहान् । गतेषु सुष्वाप वरस्त्रिया वृतः सुरेशवत्स्वर्गगतः प्रतापवान् ॥ ११.६१ ॥

Tam król - opiekun ziemi - osobiście odprawił domowników na wszystkie strony, wraz z ich sługami, odsyłając ich do domów. Gdy oni odeszli, dzielny zasnął, otoczony przez wyborną kobietę; jakby udał się do nieba, stał się jak pan bogów.

Verse 61

एवं सुमनसस्तस्य सभृत्यस्य महात्मनः । ऋषेस्तस्य प्रभावेण हृष्टास्तु सुषुपुस्तदा ॥ ११.६२ ॥

Tak słudzy tego wielkodusznego, szlachetnego sercem stali się radośni; i zachwyceni mocą tego ṛṣi, wtedy zasnęli.

Verse 62

ततो रात्र्यां व्यतीतायां स राजा ताः स्त्रियः पुनः । अन्तर्द्धानं गतास्तत्र दृष्ट्वा तानि गृहाणि च ॥ ११.६३ ॥

Wtedy, gdy noc minęła, król spojrzał ponownie i ujrzał, że te kobiety tam zniknęły z oczu, i ujrzał także te domy.

Verse 63

अदृश्यानि महार्हाणि वरासनजलानि च । राजा स विस्मयाविष्टश्चिन्तयामास दुःखितः ॥ ११.६४ ॥

Ujrzał cenne rzeczy niewidoczne dla zwykłego wzroku, a także doskonałe siedziby i wody. Ten król, przepełniony zdumieniem, zaczął rozmyślać, strapiony.

Verse 64

कथमेवं मणिर्मह्यं भवतीति पुनः पुनः । चिन्तयन्नधिगम्याथ स राजा दुर्जयस्तदा ॥ ११.६५ ॥

Ponownie i ponownie rozmyślał: "Jak to się dzieje, że ten klejnot przychodzi do mnie?" Wtedy, po osiągnięciu zrozumienia, Król Durjaya w tym czasie postąpił odpowiednio.

Verse 65

चिन्तामणिमिमं चास्य हरामीति विचिन्त्य सः । प्रयाणं नोदयामास स राजाश्रमबाह्यतः । आश्रमस्य बहिर्गत्वा नातिदूरे सवाहनः ॥ ११.६६ ॥

Rozmyślając: "Odbiorę mu ten klejnot Cintāmaṇi", król wyruszył spoza pustelni; wyszedłszy poza āśramę, nie był daleko, wraz ze swym wozem.

Verse 66

ततो विरोचनाख्यं वै प्रेषयामास मन्त्रिणम् । ऋषेर्गौरमुखस्यापि मणेर्याचनकर्मणि ॥ ११.६७ ॥

Wtedy wysłał ministra o imieniu Virocana, aby wykonał zadanie proszenia mędrca Gauramukhy o klejnot.

Verse 67

ऋषिं तं च समागत्य मणिं याचितुमुद्यतः । रत्नानां भाजनं राजा मणिं तस्मै प्रदीयताम् ॥ ११.६८ ॥

Podeszłszy do tego ṛṣiego i przygotowując się do prośby o klejnot, powiedziano: "Niech król, który jest skarbnicą drogocennych klejnotów, odda mu ten klejnot."

Verse 68

अमात्येनैवमुक्तस्तु क्रुद्धो गौरमुखोऽब्रवीत् । प्रतिगृह्णाति विप्रस्तु राजा चैव ददाति च । त्वं च राजा पुनर्भूत्वा याचसे दीनवत् कथम् ॥ ११.६९ ॥

Tak zwrócony przez ministra, Gauramukha, rozgniewany, rzekł: "Brāhmaṇa przyjmuje dary, a król rzeczywiście daje. Lecz ty, będąc ponownie królem, jak możesz żebrać jak nędzarz?"

Verse 69

एवं ब्रूहि दुराचारं राजानं दुर्जयं स्वयम् । गच्छ द्रुतं दुराचार मा त्वां लोकोऽत्यगादिति ॥ ११.७० ॥

"Przemów do tego źle postępującego króla, samego trudnego do pokonania, w ten sposób. Idź szybko, o niegodziwy, by lud cię nie opuścił" - tak powiedział.

Verse 70

एवमुक्त्वा मुनिः प्रागात् कुशेध्माहरणाय वै । चिन्तयन् मनसा तं च मणिं शत्रुविनाशनम् ॥ ११.७१ ॥

Tak rzekłszy, mędrzec udał się, by zebrać trawę kuśa i podpałkę, rozmyślając w sercu o tym klejnocie, który niszczy wrogów.

Verse 71

एवमुक्तस्तदा दूतो जगाम च नृपान्तिकम् । कथयामास तत्सर्वं यदुक्तं ब्राह्मणेन च ॥ ११.७२ ॥

Tak zwrócony, posłaniec wtedy udał się do obecności króla i zameldował w całości wszystko, co zostało powiedziane przez brāhmaṇę.

Verse 72

ततः क्रोधपरीतात्मा श्रुत्वा ब्राह्मणभाषितम् । दुर्जयः प्राह नीलाख्यं सामन्तं गच्छ माचिरम् । ब्राह्मणस्य मणिं गृह्य तूर्णमेहि यदृच्छया ॥ ११.७३ ॥

Wtedy, jego umysł przepełniony gniewem, usłyszawszy słowa brāhmaṇy, Durjaya rzekł do wasala imieniem Nīla: "Idź, nie zwlekaj. Weź klejnot brāhmaṇy i wróć szybko, jakimkolwiek sposobem się nadarzy."

Verse 73

एवमुक्तस्तदा नीलो बहुसेनापरिच्छदः । जगाम स च विप्रस्य वन्याश्रममण्डलम् ॥ ११.७४ ॥

Tak zwrócony, Nīla, mając liczne wojska i orszak, wtedy wyruszył; i udał się do leśnej āśramy bramina.

Verse 74

तत्राग्निहोत्रशालायां दृष्ट्वा तं मणिमाहितम् । उत्तीर्य स्यन्दनान्नीलः सोऽवरोहत भूतले ॥ ११.७५ ॥

Tam, w sali agnihotry, ujrzawszy ten klejnot umieszczony na miejscu, Nīla zszedł z rydwanu i zstąpił na ziemię.

Verse 75

अवतीर्णे ततस्तस्मिन् नीले परमदारुणे । क्रूरबुद्ध्या मनेस्तस्मान्निर्जग्मुः शस्त्रपाणयः ॥ ११.७६ ॥

Wtedy, po tym jak on zstąpił tam, do tego ciemnoniebieskiego, niezwykle przerażającego miejsca, uzbrojeni mężowie, pognani przez okrutne zamiary, wyszli od zrodzonego z umysłu (Maṇiego).

Verse 76

सरथाः सध्वजाः साश्वाः सबाणाः सासिचर्मिणः । सधनुष्काः सतूणीराः योधाः परमदुर्जयाः ॥ निश्चेरुस्तं मणिं भित्वा असंख्येया महाबलाः ॥ ११.७७ ॥

Wojownicy, jadący na rydwanach z chorągwiami i końmi, zaopatrzeni w strzały, miecze i tarcze, niosący łuki i kołczany, niezwyciężeni w walce, niezliczeni i o wielkiej sile, wyrwali się po przełamaniu tego klejnotu (maṇi).

Verse 77

तत्र सज्जा महाशूरा दश पञ्च च संख्यया । नामभिस्तान् महाभागे कथयामि श्रृणुष्व तान् ॥ ११.७८ ॥

Tam, gotowi i wielcy bohaterowie, w liczbie piętnastu, byli obecni. O szczęśliwy, powiem ci ich imiona; posłuchaj ich.

Verse 78

सुप्रभो दीप्ततेजाश्च सुरश्मिः शुभदर्शनः । सुकान्तिः सुन्दरः सुन्दः प्रद्युम्नः सुमनाः शुभः ॥ ११.७९ ॥

Najjaśniejszy; o płonącym blasku; o boskich promieniach; o pomyślnym wyglądzie; o pięknej jasności; piękny; rozkoszny; Pradjumna; o dobrym umyśle; pomyślny.

Verse 79

सुशीलः सुखदः शम्भुः सुदान्तः सोम एव च । एते पञ्चदश प्रोक्ता नायका मणितोत्थिताः ॥ ११.८० ॥

Suśīla, Sukhadā, Śambhu, Sudānta oraz Soma również. Tych piętnastu przywódców powstało z klejnotów (maṇi), jak się głosi.

Verse 80

ततो विरोचनं दृष्ट्वा बहुसैन्यपरिष्कृतम् । योधयामासुरव्यग्रा विविधायुधपाणयः ॥ ११.८१ ॥

Wtedy, ujrzawszy Wirocanę otoczonego wielkim wojskiem, oni, pragnący walki, z rękami niosącymi rozmaite oręża, rozpoczęli bojowanie.

Verse 81

धनूंषि तेषां कनकप्रभाणि शरान् सुजाम्बूनदपुङ्खनद्धान् । पतन्ति खङ्गानि विभीषणानि भुशुण्डिशूलाः परमप्रधानाः ॥ ११.८२ ॥

Ich łuki, lśniące jak złoto, i ich strzały, opatrzone piórami z pięknego złota Dżambunada, spadały; straszliwe miecze również spadały, wraz z maczugami bhuśuṇḍī i włóczniami najwyższego rzędu.

Verse 82

रथो रथं संपरिवार्य तस्थौ गजो गजस्यापि हयो हरस्य । पदातिरत्युग्रपराक्रमश्च पदातिमेव प्रससार चाग्र्यम् ॥ ११.८३ ॥

Rydwan, otoczywszy rydwan, trwał niewzruszenie; słoń stanął naprzeciw słonia, a koń spotkał się z koniem. I pieszy wojownik, o niezwykle zawziętej waleczności, ruszył naprzód, zaprawdę przeciwko najprzedniejszemu pieszym.

Verse 83

द्वन्द्वान्यनेकानि तथैव युद्धे द्रवन्ति शूराः परिभर्त्सयन्तः । विभीषणं निर्गतचापमार्गं बभूव बाहुप्रभवं सुघोरम् ॥ ११.८४ ॥

W bitwie wiele pojedynków podobnie się toczyło, gdy bohaterowie posuwali się naprzód, miotając groźby. Wtedy dla Bibhīṣaṇy, który wyszedł na linię strzału łuku, powstał najstraszliwszy pocisk, zrodzony z siły ramienia.

Verse 84

तथा प्रवृत्ते तुमुलेऽथ युद्धे हतः स राज्ञः सचिवो विसंज्ञः । सहानुगः सर्वबलैरुपेतो जगाम वैवस्वतमन्दिराय ॥ ११.८५ ॥

Gdy tak zaczął się ten straszliwy bój, ten minister króla został uderzony i stracił przytomność. W towarzystwie swoich zwolenników i otoczony przez wszystkie swoje siły, udał się do siedziby Waivaswaty (Jamy), to jest, spotkał śmierć.

Verse 85

तस्मिन् हते दुर्जयराजमन्त्रिणि उपाययौ स्वेन बलेन राजा । स दुर्जयः साश्वरथोऽतितीव्रः प्रतापवांस्तैर्मणिजैर्यuyodha ॥ ११.८६ ॥

Gdy minister króla Durjaya został zabity, król posuwał się naprzód ze swymi własnymi siłami. Ten Durjaya, jadący na rydwanie zaprzężonym w konie, niezwykle szybki i potężny w męstwie, walczył przeciwko tym wojownikom.

Verse 86

ततस्तस्मिंस्तदा राज्ञो महत्कदनमाबभौ । ततो हेतुप्रहेत्रीभ्यां श्रुत्वा जामातरं रणे ॥ ११.८७ ॥

Wtedy, w tym czasie, wielka rzeź powstała tam dla króla. Następnie, usłyszawszy od podżegaczy i sprawców o zięciu na polu bitwy, odpowiedział odpowiednio.

Verse 87

युध्यमानं महाबाहुं ततस्त्वाययतुश्चमूः । तस्मिन् बले तु दैत्या ये तान् शृणुष्व धरिरितान् ॥ ११.८८ ॥

Gdy ten potężnoramienny toczył walkę, armia wtedy ruszyła naprzód. Co zaś do Daitijów, którzy byli w tej sile - posłuchaj o nich, jak głosi Hari.

Verse 88

प्रघसो विघसश्चैव सङ्घसोऽशनिसप्रभः । विद्युत्प्रभः सुघोषश्च उन्मत्ताक्षो भयङ्करः ॥ ११.८९ ॥

Nazywają się Praghasa, Vighasa, a także Saṅghasa; Aśanisaprabha, co znaczy 'lśniący jak piorun'; Vidyutprabha, co znaczy 'lśniący jak błyskawica'; Sughoṣa, co znaczy 'o pomyślnym lub donośnym głosie'; Unmattākṣa, co znaczy 'o szalonych oczach'; oraz Bhayaṅkara, co znaczy 'budzący trwogę'.

Verse 89

अग्निदन्तोऽग्नितेजाश्च बाहुशक्रः प्रतर्दनः । विराधो भीमकर्मा च विप्रचित्तिस्तथैव च ॥ ११.९० ॥

Agnidanta i Agnitejas; Bāhuśakra i Pratardana; Virādha i Bhīmakarman; a także Vipracitti.

Verse 90

एते पञ्चदश श्रेष्ठा असुराः परमायुधाः । अक्षौहिणीपरिवार एकैकोऽत्र पृथक्पृथक् ॥ ११.९१ ॥

Ci piętnastu wybitni asurowie, uzbrojeni w najwyższe oręża - każdy z nich tutaj, indywidualnie, był otoczony przez akṣauhiṇī jako swą świtę.

Verse 91

महामायास्तु समरे दुर्ज्जयस्य महात्मनः । युयुधुर्मणिजैः सार्द्धं महासैन्यपरिच्छदाः ॥ ११.९२ ॥

Wtedy Mahāmāyowie, w bitwie, walczyli razem z Maṇijami, w pełni wyposażeni w wielki szyk wojskowy, po stronie wielkodusznego Durjjayi, trudnego do pokonania.

Verse 92

सुप्रभः प्रघसं त्वाजौ ताडयामास पञ्चभिः । शरैराशीविषाकारैः प्रतप्तैः पतगैरिव ॥ ११.९३ ॥

W bitwie Suprabha uderzył Praghasę pięcioma strzałami - rozgrzanymi i ukształtowanymi jak jadowite węże - niczym płonące ptaki w locie.

Verse 93

तप्ततेजास्त्रिभिर्बाणैर्विघसं संप्रविध्यत । संघसं दशभिर्बाणैः सुरश्मिः प्रत्यविध्यत ॥ ११.९४ ॥

Taptatejas uderzył Vighasę trzema strzałami; a Suraśmi, w odpowiedzi, uderzył Saṃghasę dziesięcioma strzałami.

Verse 94

अशनिप्रभं रणेऽविध्यत् पञ्चभिः शुभदर्शनः । विद्युत्प्रभं सुकान्तिस्तु सुघोषं सुन्दरस्तथा ॥ ११.९५ ॥

W bitwie przystojny Śubhadarśana uderzył Aśaniprabhę pięcioma strzałami. Sukānti z kolei uderzył Vidyutprabhę; a Sundara podobnie uderzył Sughoṣę.

Verse 95

उन्मत्ताक्षं तथाविध्यत् सुन्दः पञ्चभिराशुगैः । चकर्त च धनुस्तस्य शितेन नतपर्वणा ॥ ११.९६ ॥

Wtedy Sunda uderzył Unmattākṣę pięcioma szybkimi strzałami, a ostrym pociskiem, zakrzywionym w stawie, odciął również jego łuk.

Verse 96

सुमना अग्निदंष्ट्रं तु सुषुभश्चाग्नितेजसम् । सुशीलो वायुषक्रं तु सुमुखश्च प्रतर्दनम् ॥ ११.९७ ॥

Sumanā jest Agnidaṁṣṭrą; Suṣubha jest Agnitejasą. Suśīla jest Vāyuśakrą; a Sumukha jest Pratardaną.

Verse 97

विराधेन तथा शम्भुः सुकीर्तिर्भीमकर्म्मणा । विप्रचित्तिस्तथा सोमं एतद्युद्धं महानभूत् ॥

Podobnie Śambhu walczył z Virādhą; Sukīrti stanął do walki z Bhīmakarmanem; a Vipracitti z Somą - tak ta bitwa stała się ogromna.

Verse 98

परस्परं सुयुद्धेन योद्धयित्वाऽस्त्रलाघवात् । यथासंख्येन ते दैत्याḥ पुनर्मणिभवैर्हताः ॥ ११.९९ ॥

Po stoczeniu walki ze sobą w dobrze równoważonej bitwie i dzięki zręczności w szybkim użyciu broni, ci Dāityowie zostali ponownie pokonani, we właściwym porządku, przez Maṇibhavów.

Verse 99

यावत् संग्रामघोरो वै महांस्तेषां व्यवर्धत । तावत् समित्कुशादीनि कृत्वा गौरमुखो मुनिः ॥ ११.१०० ॥

Jak długo ta straszliwa bitwa, wielka pośród nich, trwała i nasilała się, tak długo mędrzec Gauramukha przygotowywał drewno ofiarne, trawę kuśa i inne materiały rytualne.

Verse 100

आगतॊ महदाश्चर्यं संग्रामं भीमदर्शनम् । बहुसैन्यपरिवारं स्थितं तं चापि दुर्ज्जयम् ॥ ११.१०१ ॥

Pojawił się wielki cud: bitwa o przerażającym wyglądzie, otoczona licznymi armiami - stojąca tam i rzeczywiście trudna do zdobycia.

Verse 101

एवं कृत्वा मणिकृतं रौद्रं गाढं च संयुगम् । चिन्तयामास देवेशं हरिं गौरमुखो मुनिः ॥ ११.१०३ ॥

W ten sposób spowodowawszy zaciekły i ściśle powiązany konflikt z udziałem klejnotu, mędrzec Gauramukha rozmyślał o Harim - Panu bogów.

Verse 102

स देवः पुरतस्तस्य पीतवासाः खगासनः । किमत्र ते मया कार्यमिति वाणीमुदीरयत् ॥ ११.१०४ ॥

To bóstwo - odziane w żółte szaty i siedzące na Garuḍzie - stanęło przed nim i wypowiedziało te słowa: Co jest tu do zrobienia przeze mnie dla ciebie?

Verse 103

स ऋषिः प्राञ्जलिर्भूत्वा उवाच पुरुषोत्तमम् । जहीमं दुर्ज्जयं पापं ससैन्यं परिवारिणम् ॥ ११.१०५ ॥

Ten mędrzec, po złożeniu rąk w geście czci, zwrócił się do Puruṣottamy: Zniszcz tego grzesznika - trudnego do pokonania - wraz z jego armią i otaczającym orszakiem.

Verse 104

एवमुक्तस्तदा तेन चक्रं ज्वलनसन्निभम् । मुमोच दुर्जयबले कालचक्रं सुदर्शनम् ॥ ११.१०६ ॥

Tak zwrócony do niego wówczas, wypuścił Sudarśanę - niezwyciężone koło przyrównywane do płonącego ognia - koło Czasu, przeciwko wrogowi o trudnej do pokonania sile.

Verse 105

तेन चक्रेण तत्सैन्यमासुरं दुर्जयं क्षणात् । निमेषान्तरमात्रेण भस्मवद् बहुधा कृतम् ॥ ११.१०७ ॥

Tym dyskiem w mgnieniu oka zniweczył on armię Asurów, trudną do pokonania, rozrywając ją na wiele kawałków jak popiół, w czasie jednego mrugnięcia.

Verse 106

एवं कृत्वा ततो देवो मुनिं गौरमुखं तदा । उवाच निमिषेणेदं निहतं दानवं बलम् ॥ ११.१०८ ॥

Uczyniwszy to, bóg zwrócił się wtedy do mędrca Gauramukhy: "W samym mgnieniu oka ta siła Dānavów została zgładzona."

Verse 107

अरण्येऽस्मिंस्ततस्त्वेवं नैमिषारण्यसंज्ञितम् । भविष्यति यथार्थं वै ब्राह्मणानां विशेषतः ॥ ११.१०९ ॥

Potem ten las będzie rzeczywiście znany jako Naimiṣāraṇya, zgodnie z prawdziwym znaczeniem swej nazwy, szczególnie w odniesieniu do Brāhmaṇów.

Verse 108

अहं च यज्ञपुरुष एतस्मिन् वनगोचरे । नाम्ना याज्या सदा चेमे दश पञ्च च नायकाः । कृते युगे भविष्यन्ति राजानो मणिजा मुने ॥ ११.११० ॥

A ja jestem Yajña-Puruṣą w tym leśnym regionie. Z imienia jestem Yājyā; a tych piętnastu przywódców zawsze tu przebywa. W Kṛta Yudze, o mędrcze, staną się oni królami, zrodzonymi z Maṇijā.

Verse 109

एवमुक्त्वा ततो देवो गतोऽन्तर्धानमीश्वरः । द्विजोऽपि स्वाश्रमे तस्थौ मुदा परमया युतः ॥ ११.१११ ॥

Tak rzekłszy, Pan, Bóg, zniknął, stając się niewidzialnym. Dwukrotny również pozostał w swym własnym pustelni, napełniony najwyższą radością.

Verse 110

पाठभेदः सुमना अग्निदंष्ट्रं तु सुवेदश्चाग्नितेजसम् ॥

Wariant odczytu: (imiona/epitety) Sumanā; Agnidaṃṣṭra; Suveda; oraz (ten opisany jako) posiadający blask ognia.

Verse 111

सुनलो वायुषक्रौ तु सुवेदस्तु प्रतर्दनम् ॥

Sunala; Vāyuśakra; Suveda; oraz Pratardana, te są wymienione jako imiona lub epitety.

Verse 112

११.१००

Verse 113

एवं स्नात्वा शुभे वस्त्रे परिधायोत्तमे तथा । विविधान्नं तु विधिना बुभुजे स नृपोत्तमः ॥

Tak więc, po kąpieli i przyodzianiu się w najdoskonalsze pomyślne szaty, ów wspaniały król spożył różnorakie potrawy zgodnie z właściwym rytuałem.