Adhyaya 23

Mantra 1

हि॒र॒ण्य॒ग॒र्भः सम॑वर्त॒ताग्रे॑ भू॒तस्य॑ जा॒तः पति॒रेक॑ आसीत् । स दा॑धार पृथि॒वीं द्यामु॒तेमां कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम

ਹਿਰਣ੍ਯਗਰਭ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਜਨਮ ਲੈਂਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਇਕੋ ਪਤੀ (ਅਧਿਪਤੀ) ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਦਯੌਲੋਕ ਧਾਰਿਆ; ਅਸੀਂ ਹਵਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸ ਦੇਵ ਨੂੰ ਯਜਨ ਅਰਪਣ ਕਰੀਏ?

Mantra 2

उ॒प॒या॒मगृ॑हीतोऽसि प्र॒जाप॑तये त्वा॒ जुष्टं॑ गृह्णाम्ये॒ष ते॒ योनि॒: सूर्य॑स्ते महि॒मा । यस्तेऽह॑न्त्संवत्स॒रे म॑हि॒मा स॑म्ब॒भूव॒ यस्ते॑ वा॒याव॒न्तरि॑क्षे महि॒मा स॑म्ब॒भूव॒ यस्ते॑ दि॒वि सूर्ये॑ महि॒मा स॑म्ब॒भूव॒ तस्मै॑ ते महि॒म्ने प्र॒जाप॑तये॒ स्वाहा॑ दे॒वेभ्य॑:

ਉਪਯਾਮ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਿਤ ਤੂੰ ਹੈਂ; ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਲਈ ਤੈਨੂੰ, ਜੁਸ਼ਟ (ਪ੍ਰਸੰਨ) ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਤੇਰਾ ਯੋਨੀ ਹੈ; ਸੂਰਜ ਤੇਰਾ ਮਹਿਮਾ ਹੈ। ਜੋ ਤੇਰਾ ਮਹਿਮਾ ਸੰਵਤਸਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਜੋ ਤੇਰਾ ਮਹਿਮਾ ਵਾਯੂ ਵਿੱਚ, ਅੰਤਰિક્ષ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਜੋ ਤੇਰਾ ਮਹਿਮਾ ਦਿਵਿ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਉਸ ਤੇਰੇ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੂੰ, ਸ੍ਵਾਹਾ; ਦੇਵੇਭ੍ਯਃ (ਦੇਵਾਂ ਲਈ) ਅਰਪਣ।

Mantra 3

यः प्रा॑ण॒तो नि॑मिष॒तो म॑हि॒त्वैक॒ इद्राजा॒ जग॑तो ब॒भूव॑ । य ईशे॑ अ॒स्य द्वि॒पद॒श्चतु॑ष्पदः॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम

ਜੋ ਪ੍ਰਾਣ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਨਿਮੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਗਤ ਦਾ, ਆਪਣੇ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਨਾਲ, ਇਕੋ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ; ਜੋ ਇਸ ਸਭ ਉੱਤੇ—ਦ੍ਵਿਪਦ ਅਤੇ ਚਤੁਸ਼੍ਪਦ ਉੱਤੇ—ਈਸ਼ (ਸਵਾਮੀ) ਹੈ: ਅਸੀਂ ਹਵਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸ ਦੇਵ ਨੂੰ ਯਜਨ ਅਰਪਣ ਕਰੀਏ?

Mantra 4

उ॒प॒या॒मगृ॑हीतोऽसि प्र॒जाप॑तये त्वा॒ जुष्टं॑ गृह्णाम्ये॒ष ते॒ योनि॑श्च॒न्द्रमा॑स्ते महि॒मा । यस्ते॒ रात्रौ॑ संवत्स॒रे म॑हि॒मा स॑म्ब॒भूव॒ यस्ते॑ पृथि॒व्याम॒ग्नौ म॑हि॒मा स॑म्ब॒भूव॒ यस्ते॒ नक्ष॑त्रेषु च॒न्द्रम॑सि महि॒मा स॑म्ब॒भूव॒ तस्मै॑ ते महि॒म्ने प्र॒जाप॑तये दे॒वेभ्य॒: स्वाहा॑

ਉਪਯਾਮ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਿਤ ਤੂੰ ਹੈਂ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਲਈ, ਪ੍ਰਿਯ (ਜੁਸ਼ਟ) ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਤੇਰਾ ਯੋਨੀ (ਆਧਾਰ) ਹੈ; ਚੰਦਰਮਾ ਤੇਰਾ ਮਹਿਮਾ ਹੈ—ਜੋ ਮਹਿਮਾ ਵਰ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਜੋ ਮਹਿਮਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਜੋ ਮਹਿਮਾ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਚੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਤੇਰੇ ਮਹਿਮਾ ਲਈ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇਵ ਲਈ, ਦੇਵਾਂ ਲਈ—ਸ੍ਵਾਹਾ।

Mantra 5

यु॒ञ्जन्ति॑ ब्र॒ध्नम॑रु॒षं चर॑न्तं॒ परि॑ त॒स्थुष॑ः । रोच॑न्ते रोच॒ना दि॒वि

ਉਹ ਭ੍ਰਧਨ—ਅਰੁਸ਼, ਤਾਂਬੇ-ਰੰਗਾ, ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ—ਜੋਤਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਖੜੀਆਂ ਹਨ। ਦਿਵਿ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀਆਂ ਰੋਚਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

Mantra 6

यु॒ञ्जन्त्य॑स्य॒ काम्या॒ हरी॒ विप॑क्षसा॒ रथे॑ । शोणा॑ धृ॒ष्णू नृ॒साह॑सा

ਉਹ ਉਸ ਲਈ ਇੱਛਿਤ ਦੋ ਹਰੀ (ਅਸ਼ਵਾਂ) ਨੂੰ—ਚੌੜੇ ਪਾਸਿਆਂ ਵਾਲੇ—ਰਥ ਉੱਤੇ ਜੋਤਦੇ ਹਨ; ਸ਼ੋਣ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਣੂ, ਨ੍ਰਿਸਾਹਸ-ਬਲ ਵਾਲੇ।

Mantra 7

यद्वातो॑ अ॒पो अ॑गनीगन्प्रि॒यामिन्द्र॑स्य त॒न्व॒म् । ए॒तᳪ स्तो॑तर॒नेन॑ प॒था पुन॒रश्व॒माव॑र्तयासि नः

ਜਦੋਂ ਵਾਯੂ ਨੇ ਜਲਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲੈ ਚਲਾਇਆ—ਇੰਦਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਤਨ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਿਯ—ਇਸ ਸਤੁਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈਂ।

Mantra 8

वस॑वस्त्वाञ्जन्तु गाय॒त्रेण॒ छन्द॑सा रु॒द्रास्त्वा॑ञ्जन्तु॒ त्रैष्टु॑भेन॒ छन्द॑सा ऽऽदि॒त्यास्त्वा॑ञ्जन्तु॒ जाग॑तेन॒ छन्द॑सा । भूर्भुव॒: स्वर्ला॒जी३ञ्छा॒ची३न्यव्ये॒ गव्य॑ ए॒तदन्न॑मत्त देवा ए॒तदन्न॑मद्धि प्रजापते

ਵਸੂ ਤੈਨੂੰ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਛੰਦ ਨਾਲ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰਨ; ਰੁਦ੍ਰ ਤੈਨੂੰ ਤ੍ਰੈਸ਼ਟੁਭ ਛੰਦ ਨਾਲ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰਨ; ਆਦਿਤ੍ਯ ਤੈਨੂੰ ਜਗਤੀ ਛੰਦ ਨਾਲ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰਨ। ਭੂಃ ਭੁਵಃ ਸ੍ਵಃ—ਲਾਜੀ (ਭੁੰਨੇ ਹੋਏ ਅਨਾਜ), ਪ੍ਰਚੁਰ, ਭੇਡਾਂ/ਬਕਰੀਆਂ ਅਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਲਈ—ਇਸ ਅੰਨ ਨੂੰ, ਹੇ ਦੇਵੋ, ਭੋਜਨ ਕਰੋ; ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਤੂੰ ਵੀ ਇਸ ਅੰਨ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰ।

Mantra 9

कः स्वि॑देका॒की च॑रति॒ क उ॑ स्विज्जायते॒ पुन॑ः । किᳪ स्वि॑द्धि॒मस्य॑ भेष॒जं किम्वा॒वप॑नं म॒हत्

ਕੌਣ, ਦੱਸੋ, ਇਕੱਲਾ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਕੌਣ, ਸੱਚਮੁੱਚ, ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਠੰਢ ਲਈ, ਦੱਸੋ, ਦਵਾਈ ਕੀ ਹੈ? ਅਤੇ ਹੋਰ, ਮਹਾਨ ਬੀਜਾਈ ਕੀ ਹੈ?

Mantra 10

सूर्य॑ एका॒की च॑रति च॒न्द्रमा॑ जायते॒ पुन॑: । अ॒ग्निर्हि॒मस्य॑ भेष॒जं भूमि॑रा॒वप॑नं म॒हत्

ਸੂਰਜ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਚੰਦਰਮਾ ਮੁੜ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਠੰਢ ਦਾ ਔਖਧ ਹੈ; ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਮਹਾਨ ਛਿਟਕਾਉ (ਅਤੇ ਬੀਜਣ) ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ।

Mantra 11

का स्वि॑दासीत्पू॒र्वचि॑त्ति॒: किᳪ स्वि॑दासीद् बृ॒हद्वय॑: । का स्वि॑दासीत्पिलिप्पि॒ला का स्वि॑दासीत्पिशङ्गि॒ला

ਕੀ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ, ਪਹਿਲੀ ਚਿੱਤੀ (ਪਹਿਲੀ ਬੁੱਧੀ) ਸੀ? ਕੀ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ, ਮਹਾਨ ਪੰਛੀ ਸੀ? ਕੀ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ, ਪਿਲਿੱਪਿਲਾ ਸੀ? ਕੀ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ, ਪਿਸ਼ੰਗਿਲਾ ਸੀ?

Mantra 12

द्यौरा॑सीत्पू॒र्वचि॑त्ति॒रश्व॑ आसीद् बृ॒हद्वय॑: । अवि॑रासीत्पिलिप्पि॒ला रात्रि॑रासीत्पिशङ्गि॒ला

ਦ੍ਯੌ (ਸਵਰਗ) ਪਹਿਲੀ ਚਿੱਤੀ (ਬੁੱਧੀ) ਸੀ; ਅਸ਼ਵ ਮਹਾਨ ਪੰਛੀ ਸੀ। ਅਵੀ (ਭੇੜੀ) ਪਿਲਿੱਪਿਲਾ ਸੀ; ਰਾਤ੍ਰੀ ਪਿਸ਼ੰਗਿਲਾ ਸੀ।

Mantra 13

वा॒युष्ट्वा॑ पच॒तैर॑व॒त्वसि॑तग्रीव॒श्छागै॑र्न्य॒ग्रोध॑श्चम॒सैः श॑ल्म॒लिर्वृद्ध्या॑ । ए॒ष स्य रा॒थ्यो वृषा॑ प॒ड्भिश्च॒तुर्भि॒रेद॑गन्ब्र॒ह्मा कृ॑ष्णश्च नोऽवतु॒ नमो॒ऽग्नये॑

ਵਾਯੁ ਤੈਨੂੰ ਪਚਤੈਃ (ਪਾਕ-ਕਰਤਾ/ਰਸੋਈਏ) ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ; ਅਸਿਤਗ੍ਰੀਵ (ਕਾਲੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲਾ) ਛਾਗ (ਬੱਕਰਾ) ਛਾਗੈਃ (ਬੱਕਰਿਆਂ) ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ; ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧ ਚਮਸੈਃ (ਪਿਆਲਿਆਂ/ਕੱਪਾਂ) ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ; ਸ਼ਾਲਮਲਿ ਵ੍ਰਿੱਧਿਆ (ਵਾਧੇ) ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਇਹ ਰਾਥ੍ਯ ਵ੍ਰਿਸ਼ਾ (ਰਥ ਦਾ ਬਲਦ) ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਗਿਆ ਹੈ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Mantra 14

सᳪशि॑तो र॒श्मिना॒ रथ॒: सᳪशि॑तो र॒श्मिना॒ हय॑: । सᳪशि॑तो अ॒प्स्व॒प्सु॒जा ब्र॒ह्मा सोम॑पुरोगवः

ਰਸ਼ਮਿਨਾ (ਲਗਾਮ/ਰਸ਼ਮੀ) ਨਾਲ ਰਥ ਤੀਖ਼ਾ (ਸੰਸ਼ਿਤ) ਹੋਇਆ ਹੈ; ਰਸ਼ਮਿਨਾ ਨਾਲ ਹਯ (ਘੋੜਾ) ਤੀਖ਼ਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਪ੍ਸੁਜਾ (ਜਲ-ਜਨਿਤ) ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਤੀਖ਼ੀ ਹੈ—ਸੋਮ ਨੂੰ ਪੁਰੋਗਵ (ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ) ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ।

Mantra 15

स्व॒यं वा॑जिँस्त॒न्वं॒ कल्पयस्व स्व॒यं य॑जस्व स्व॒यं जु॑षस्व । म॒हि॒मा ते॒ऽन्येन॒ न स॒न्नशे॑

ਹੇ ਵਾਜਿਨ (ਵਿਜੇਤਾ), ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਤਨ ਨੂੰ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸੰਵਾਰ; ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਯਜ; ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਹਵਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ। ਤੇਰਾ ਮਹਿਮਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਘਟਦਾ ਨਹੀਂ।

Mantra 16

न वा उ॑ ए॒तन्म्रि॑यसे॒ न रि॑ष्यसि दे॒वाँ२ इदे॑षि प॒थिभि॑: सु॒गेभि॑: । यत्रास॑ते सु॒कृतो॒ यत्र॒ ते य॒युस्तत्र॑ त्वा दे॒वः स॑वि॒ता द॑धातु

ਨਿਸਚੇ ਹੀ, ਇਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮਰਦਾ ਨਹੀਂ, ਨਾਹ ਤੈਨੂੰ ਹਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਸੁਗਮ ਰਾਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ। ਜਿੱਥੇ ਸੁਕ੍ਰਿਤ ਬੈਠਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਤੇਰੇ ਪਿਤਰ ਗਏ ਹਨ—ਉੱਥੇ ਦੇਵ ਸਵਿਤਾ ਤੈਨੂੰ ਟਿਕਾਏ।

Mantra 17

अ॒ग्निः प॒शुरा॑सी॒त्तेना॑यजन्त॒ स ए॒तँल्लो॒कम॑जय॒द्यस्मि॑न्न॒ग्निः स ते॑ लो॒को भ॑विष्यति॒ तं जे॑ष्यसि॒ पिबै॒ता अ॒पः । वा॒युः प॒शुरा॑सी॒त्तेना॑यजन्त॒ स ए॒तँल्लो॒कम॑जय॒द्यस्मि॑न्वा॒युः स ते॑ लो॒को भ॑विष्यति॒ तं जे॑ष्यसि॒ पिबै॒ता अ॒पः । सूर्य॑: प॒शुरा॑सी॒त्तेना॑यजन्त॒ स ए॒तँल्लो॒कम॑जय॒द्यस्मि॒न्त्सूर्य॒: स ते॑ लो॒को भ॑विष्यति॒ तं जे॑ष्यसि॒ पिबै॒ता अ॒पः

ਅਗਨੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਪਸ਼ੁ (ਯਜ್ಞ-ਪਸ਼ੁ) ਸੀ; ਉਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਜ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਲੋਕ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਹੈ। ਉਹ ਲੋਕ ਤੇਰਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤੇਂਗਾ—ਇਹ ਜਲ ਪੀ। ਵਾਯੁ ਇੱਕ ਵਾਰ ਪਸ਼ੁ ਸੀ; ਉਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਜ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਲੋਕ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਾਯੁ ਹੈ। ਉਹ ਲੋਕ ਤੇਰਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤੇਂਗਾ—ਇਹ ਜਲ ਪੀ। ਸੂਰਜ ਇੱਕ ਵਾਰ ਪਸ਼ੁ ਸੀ; ਉਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਜ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਲੋਕ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਹੈ। ਉਹ ਲੋਕ ਤੇਰਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤੇਂਗਾ—ਇਹ ਜਲ ਪੀ।

Mantra 18

प्रा॒णाय॒ स्वाहा॑ ऽपा॒नाय॒ स्वाहा॑ व्या॒नाय॒ स्वाहा॑ । अम्बे॒ अम्बि॒केऽम्बा॑लिके॒ न मा॑ नयति॒ कश्च॒न । सस॑स्त्यश्व॒कः सुभ॑द्रिकां काम्पीलवा॒सिनी॑म्

ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਸ੍ਵਾਹਾ; ਅਪਾਨ ਨੂੰ ਸ੍ਵਾਹਾ; ਵ੍ਯਾਨ ਨੂੰ ਸ੍ਵਾਹਾ। ਹੇ ਅੰਬੇ, ਹੇ ਅੰਬਿਕੇ, ਹੇ ਅੰਬਾਲਿਕੇ—ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਭੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਲੈ ਜਾਵੇਗਾ। ਅਸ਼ਵਾਰੋਹੀ ਕਾਂਪੀਲ-ਵਾਸਿਨੀ ਸੁਭਦ੍ਰਿਕਾ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Mantra 19

ग॒णानां॑ त्वा ग॒णप॑तिᳪ हवामहे प्रि॒याणां॑ त्वा प्रि॒यप॑तिᳪ हवामहे नि॒धीनां॑ त्वा॑ निधि॒पति॑ᳪ हवामहे वसो मम । आहम॑जानि गर्भ॒धमा त्वम॑जासि गर्भ॒धम्

ਗਣਾਂ ਦੇ ਗਣਪਤੀ ਵਜੋਂ ਤੈਨੂੰ ਅਸੀਂ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ; ਪ੍ਰਿਯਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯਪਤੀ ਵਜੋਂ ਤੈਨੂੰ ਅਸੀਂ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ; ਨਿਧੀਆਂ ਦੇ ਨਿਧਿਪਤੀ ਵਜੋਂ ਤੈਨੂੰ ਅਸੀਂ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ—ਹੇ ਵਸੁ, ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਹੋ। ਮੈਂ ਗਰਭਧਰ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਹੈ; ਤੂੰ ਗਰਭਧਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

Mantra 20

ता उ॒भौ च॒तुर॑ः प॒दः सं॒प्रसा॑रयाव स्व॒र्गे लो॒के प्रोर्णु॑वाथां॒ वृषा॑ वा॒जी रे॑तो॒धा रेतो॑ दधातु

ਹੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਚਾਰ ਪੈਰ (ਚਾਰ ਕਦਮ) ਵਿਸਤਾਰੋ; ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਫੈਲਾਓ। ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ, ਵਾਜੀ, ਰੇਤੋਧਾ (ਵੀਰਯ-ਧਾਰਕ) ਬੀਜ ਬਖ਼ਸ਼ੇ, ਬੀਜ ਧਾਰੇ।

Mantra 21

उत्स॑क्थ्या॒ अव॑ गु॒दं धे॑हि॒ सम॒ञ्जिं चा॑रया वृषन् । य स्त्री॒णां जी॑व॒भोज॑नः

ਉਤ੍ਸਕਥ੍ਯਾ ਤੋਂ (ਉੱਪਰੀ ਜੰਘ ਤੋਂ) ਗੁਦ-ਭਾਗ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਟਿਕਾ; ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ, ਅੰਜਨ (ਲੇਪ) ਲਗਾ ਕੇ ਫੈਲਾ—ਤੂੰ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਜੀਵ-ਭੋਜਨ, ਜੀਵੰਤ ਪੋਸ਼ਣ ਹੈਂ।

Mantra 22

य॒कास॒कौ श॑कुन्ति॒काऽऽहल॒गिति॒ वञ्च॑ति । आह॑न्ति ग॒भे पसो॒ निग॑ल्गलीति॒ धार॑का

‘ਯਕਾਸਕੌ!’—ਛੋਟਾ ਪੰਛੀ ‘ਆਹਲਗਿਤੀ’ ਕਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਉੱਡਦਾ-ਫਿਰਦਾ ਹੈ; ‘ਨਿਗਲਗਲੀ!’ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਧਾਰਕ ਗਰਭ ਵਿੱਚਲੇ ਭ੍ਰੂਣ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹਨ।

Mantra 23

य॒को॒ऽस॒कौ श॑कुन्त॒क आ॒हल॒गिति॒ वञ्च॑ति । विव॑क्षत इव ते॒ मुख॒मध्व॑र्यो॒ मा न॒स्त्वम॒भि भा॑षथाः

‘ਯਕੋ’ਸਕੌ!’—‘ਆਹਲਗਿਤੀ’ ਕਹਿ ਕੇ ਚੀਕਣ ਵਾਲਾ ਨਿੱਕਾ ਪੰਛੀ ਫੜਫੜਾਂਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਬੋਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ, ਤੇਰਾ ਮੂੰਹ ਹੈ। ‘ਹੇ ਅਧਵਰ੍ਯੁ, ਸਾਡੇ ਵਿਰੁੱਧ ਤੂੰ ਨਾ ਬੋਲੀਂ!’

Mantra 24

मा॒ता च॑ ते पि॒ता च॒ तेऽग्रं॑ वृ॒क्षस्य॑ रोहतः । प्रति॑ला॒मीति॑ ते पि॒ता ग॒भे मु॒ष्टिम॑तᳪसयत्

ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਪਿਉ—ਦੋਵੇਂ ਰੁੱਖ ਦੇ ਅੱਗੇ (ਚੋਟੀ) ਤੱਕ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ‘ਮੈਂ ਪ੍ਰਤਿਦਾਵਾ ਕਰਾਂਗਾ’—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਤੇਰੇ ਪਿਉ ਨੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਮੁੱਠ ਦਬਾਈ।

Mantra 25

मा॒ता च॑ ते पि॒ता च॒ तेऽग्रे॑ वृ॒क्षस्य॑ क्रीडतः । विव॑क्षत इव ते॒ मुखं॒ ब्रह्म॒न्मा त्वं व॑दो ब॒हु

ਤੇਰੀ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ—ਦੋਵੇਂ—ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੇਡ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਬੋਲਣ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ, ਐਸਾ ਤੇਰਾ ਮੁਖ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਨਾ ਬੋਲ।

Mantra 26

ऊ॒र्ध्वमे॑ना॒मुच्छ्रा॑पय गि॒रौ भा॒रᳪ हर॑न्निव । अथा॑स्यै॒ मध्य॑मेधताᳪ शी॒ते वाते॑ पु॒नन्नि॑व

ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਚੁੱਕ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਭਾਰ ਢੋਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਮੱਧ ਭਾਗ ਫਲੇ-ਫੂਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ।

Mantra 27

ऊ॒र्ध्वमे॑न॒मुच्छ्र॑यताद्गि॒रौ भा॒रᳪ हर॑न्निव । अथा॑स्य॒ मध्य॑मेजतु शी॒ते वाते॑ पु॒नन्नि॑व

ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਉਚਾ ਚੁੱਕੋ—ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਭਾਰ ਢੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਮੱਧ ਭਾਗ ਹਿਲੇ—ਜਿਵੇਂ ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ।

Mantra 28

यद॑स्या अᳪहु॒भेद्या॑: कृ॒धु स्थू॒लमु॒पात॑सत् । मु॒ष्काविद॑स्या एजतो गोश॒फे श॑कु॒लावि॑व

ਜਦੋਂ ਉਹ ਤੰਗੀ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਨੇੜੇ ਦਬਾਉਂਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਥੂਲ (ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ) ਕਰ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣ ਹਿਲਦੇ ਹਨ—ਗਾਂ ਦੇ ਖੁਰ ਦੇ ਕੋਲ ਦੋ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ।

Mantra 29

यद्दे॒वासो॑ ल॒लाम॑गुं॒ प्र वि॑ष्टी॒मिन॒मावि॑षुः । स॒क्थ्ना दे॑दिश्यते॒ नारी॑ स॒त्यस्या॑क्षि॒भुवो॒ यथा॑

ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਲਲਾਮ-ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ, ਤਦ ਨਾਰੀ ਜੰਘ (ਰਾਨ) ਦੁਆਰਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਸਤ੍ਯ ਦੇ ਭ੍ਰੂ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਨੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Mantra 30

यद्ध॑रि॒णो यव॒मत्ति॒ न पु॒ष्टं प॒शु मन्य॑ते । शू॒द्रा यदर्य॑जारा॒ न पोषा॑य धनायति

ਜਦੋਂ ਹਰਿਣ ਜੌਂ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੁਸ਼ਟ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ (ਆਪਣਾ) ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰ, ਜਦੋਂ ਆਰ੍ਯਾ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੇ ਜਾਰ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪੋਸ਼ਣ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਧਨ ਲਈ ਲਾਲਚ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Mantra 31

यद्ध॑रि॒णो यव॒मत्ति॒ न पु॒ष्टं ब॒हु मन्य॑ते । शू॒द्रो यदर्या॑यै जा॒रो न पोष॒मनु॑ मन्यते

ਜਦੋਂ ਹਰਣ ਜੌਂ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁਸ਼ਟ (ਸੰਪੰਨ) ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਧਨ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਰਿਆ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦਾ ਜਾਰ (ਪਰ-ਪੁਰਖ) ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੋਸ਼ਣ/ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨ ਨਹੀਂ ਧਰਦਾ।

Mantra 32

द॒धि॒क्राव्णो॑ अकारिषं जि॒ष्णोरश्व॑स्य वा॒जिन॑: । सु॒र॒भि नो॒ मुखा॑ कर॒त्प्र ण॒ आयू॑ᳪषि तारिषत्

ਜਿੱਤੂ, ਵਾਜੀ ਘੋੜੇ ਦਧਿਕ੍ਰਾਵਣ ਲਈ ਮੈਂ ਇਹ ਸਤੁਤੀ ਰਚੀ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਡੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧਿਤ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਆਯੂਆਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾਵੇ।

Mantra 33

गा॒य॒त्री त्रि॒ष्टुब्जग॑त्यनु॒ष्टुप्प॒ङ्क्त्या स॒ह । बृ॒ह॒त्युष्णिहा॑ क॒कुप्सू॒चीभि॑: शम्यन्तु त्वा

ਗਾਇਤ੍ਰੀ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ, ਜਗਤੀ, ਅਨੁਸ਼ਟੁਭ—ਪੰਕਤੀ ਸਮੇਤ; ਬ੍ਰਿਹਤੀ, ਉਸ਼੍ਣਿਹ ਅਤੇ ਕਕੁਭ—ਇਹ ਛੰਦ ਆਪਣੀਆਂ ਸੂਈਆਂ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ, ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਠਿਤ ਕਰਕੇ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ।

Mantra 34

द्विप॑दा॒ याश्चतु॑ष्पदा॒स्त्रिप॑दा॒ याश्च॒ षट्प॑दाः । विच्छ॑न्दा॒ याश्च॒ सच्छ॑न्दाः सू॒चीभि॑: शम्यन्तु त्वा

ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਛੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਜੋ ਹਨ; ਵਿਛੰਦ ਅਤੇ ਸਛੰਦ ਜੋ ਹਨ—ਉਹ ਸਭ ਸੂਈਆਂ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਨ।

Mantra 35

म॒हाना॑म्न्यो रे॒वत्यो॒ विश्वा॒ आशा॑ः प्र॒भूव॑रीः । मैघी॑र्वि॒द्युतो॒ वाच॑ः सू॒चीभि॑ः शम्यन्तु त्वा

ਮਹਾਨਾਮਨੀਆਂ, ਰੇਵਤੀਆਂ—ਸਾਰੀਆਂ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ—ਤੈਨੂੰ ਸਮਰੱਥ ਕਰਨ। ਮੇਘ-ਜਨਿਤ ਬਿਜਲੀਆਂ, ਵਾਚਾਂ—ਸੂਈਆਂ ਵਰਗੇ ਆਪਣੇ ਉਪਾਅਾਂ ਨਾਲ—ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਕੇ ਯਥਾਕ੍ਰਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ।

Mantra 36

नार्य॑स्ते॒ पत्न्यो॒ लोम॒ विचि॑न्वन्तु मनी॒षया॑ । दे॒वानां॒ पत्न्यो॒ दिश॑ः सू॒चीभि॑ः शम्यन्तु त्वा

ਤੇਰੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਤੇਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਵਾਲੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਰੋਮਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਚੁਣਨ; ਦੇਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਰੂਪ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਸੂਈਆਂ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਂਤ, ਸੁਵਿਧੀਤ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸਜਾਣ।

Mantra 37

र॒ज॒ता हरि॑णी॒ः सीसा॒ युजो॑ युज्यन्ते॒ कर्म॑भिः । अश्व॑स्य वा॒जिन॑स्त्व॒चि सिमा॑ः शम्यन्तु॒ शम्य॑न्तीः

ਚਾਂਦੀ ਵਰਗੇ, ਹਰਿਣ-ਰੰਗੇ ਅਤੇ ਸੀਸੇ ਵਰਗੇ ਜੂਏ ਕਰਮ-ਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਵਾਜੀ ਤੇਜ਼ ਅਸ਼ਵ ਦੀ ਤ੍ਵਚਾ ਉੱਤੇ ਸીમਾਂ—ਜੋੜ, ਹੱਦਾਂ—ਸਮਥਲ ਹੋਣ, ਹਾਂ, ਸ਼ਾਂਤ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸਮਥਲ ਹੋਣ।

Mantra 38

कु॒विद॒ङ्ग यव॑मन्तो॒ यव॑ञ्चि॒द्यथा॒ दान्त्य॑नुपू॒र्वं वि॒यूय॑ । इ॒हेहै॑षां कृणुहि॒ भोज॑नानि॒ ये ब॒र्हिषो॒ नम॑ उक्तिं॒ यज॑न्ति

ਕੀ ਜਾਣੀਏ, ਜੌ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਜੌ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਦਾਨੀ ਲੋਕ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਵੰਡ ਕੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹਿੱਸੇ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਇੱਥੇ, ਹਾਂ ਇੱਥੇ ਹੀ, ਬਰ੍ਹਿਸ ਉੱਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਅਤੇ ਉਚਾਰਿਤ ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਭੋਜਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਬਣਾ ਦੇ।

Mantra 39

कस्त्वा छ्य॑ति॒ कस्त्वा॒ विशा॑स्ति॒ कस्ते॒ गात्रा॑णि शम्यति । क उ॑ ते शमि॒ता क॒विः

ਤੈਨੂੰ ਕੌਣ ਕੱਟਦਾ ਹੈ? ਤੈਨੂੰ ਕੌਣ ਘੜਦਾ ਹੈ? ਤੇਰੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਕੌਣ ਠੀਕ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ? ਅਤੇ, ਬੇਨਤੀ ਹੈ—ਤੇਰਾ ਵਿਵਸਥਾਕਾਰ, ਕਵੀ (਋ਸ਼ੀ), ਕੌਣ ਹੈ?

Mantra 40

ऋ॒तव॑स्त ऋतु॒था पर्व॑ शमि॒तारो॒ वि शा॑सतु । सं॒व॒त्स॒रस्य॒ तेज॑सा श॒मीभि॑: शम्यन्तु त्वा

ਰੁੱਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ—ਕਾਲ ਦੇ ਸੰਧਿ-ਪਰਵਾਂ ਵਾਂਗ—ਸ਼ਮਿਤਾਰ (ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ) ਬਣ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਯਥਾਵਿਧਿ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰਣ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਣ। ਸੰਵਤਸਰ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ਮੀਭਿਃ (ਮੰਗਲ ਸ਼ਾਂਤੀਆਂ) ਦੁਆਰਾ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਕੇ ਸੁਥਿਰ ਕਰ ਦੇਣ।

Mantra 41

अ॒र्ध॒मा॒साः परू॑ᳪषि ते॒ मासा॒ आ च्छ्य॑न्तु॒ शम्य॑न्तः । अ॒हो॒रा॒त्राणि॑ म॒रुतो॒ विलि॑ष्टᳪ सूदयन्तु ते

ਅੱਧਮਾਸ ਤੇਰੇ ਜੋੜ ਬਣਨ; ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਾਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕ ਕੇ ਆਵਰਨ ਕਰ ਦੇਣ। ਅਤੇ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰ—ਮਰੁਤਗਣ—ਤੇਰੇ ਲਈ ਜੋ ਢਿੱਲਾ ਪਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਸੁਸਥਿਰ ਕਰ ਦੇਣ।

Mantra 42

दैव्या॑ अध्व॒र्यव॒स्त्वा च्छ्य॑न्तु॒ वि च॑ शासतु । गात्रा॑णि पर्व॒शस्ते॒ सिमा॑: कृण्वन्तु॒ शम्य॑न्तीः

ਦੈਵੀ ਅਧਵਰਯੂ ਤੈਨੂੰ ਢੱਕਣ ਅਤੇ ਯਥਾਵਿਧੀ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰ ਕੇ ਨਿਯਮਿਤ ਕਰਨ। ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅੰਗ ਅੰਗ ਕਰਕੇ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਸੀਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਾਪ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ।

Mantra 43

द्यौ॑स्ते पृथि॒व्यन्तरि॑क्षं वा॒युश्छि॒द्रं पृ॑णातु ते । सूर्य॑स्ते॒ नक्ष॑त्रैः स॒ह लो॒कं कृ॑णोतु साधु॒या

ਦਿਉ, ਪૃਥਵੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਤੇਰੇ ਹਨ; ਵਾਯੁ ਤੇਰੇ ਲਈ ਉਸ ਛਿਦਰ (ਚੀਰ) ਨੂੰ ਭਰ ਦੇਵੇ। ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਤੇਰੇ ਲਈ ਯਥਾਵਿਧੀ ਇੱਕ ਲੋਕ—ਸਥਿਰ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ—ਬਣਾ ਦੇਵੇ।

Mantra 44

शं ते॒ परे॑भ्यो॒ गात्रे॑भ्य॒: शम॒स्त्वव॑रेभ्यः । शम॒स्थभ्यो॑ म॒ज्जभ्य॒: शम्व॑स्तु त॒न्वै तव॑

ਤੇਰੇ ਉੱਪਰਲੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ, ਤੇਰੇ ਹੇਠਲੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ। ਤੇਰੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਮੱਜਾ ਨੂੰ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ; ਤੇਰੀ ਤਨੁ ਨੂੰ—ਤੇਰੇ ਸਮੂਹ ਪੁਰਖ ਨੂੰ—ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ।

Mantra 45

कः स्वि॑देका॒की च॑रति॒ क उ॑ स्विज्जायते॒ पुन॑: । किᳪ स्वि॑द्धि॒मस्य॑ भेष॒जं किम्वा॒वप॑नं म॒हत्

ਕੌਣ, ਬੇਨਤੀ ਕਰਕੇ, ਇਕੱਲਾ ਆਪਣੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਕੌਣ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਹਿਮ (ਠੰਢ) ਦਾ ਔਖਧ ਕੀ ਹੈ? ਅਤੇ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ, ਮਹਾਨ ਬੀਜ ਬੋਣ ਦੀ ਭੂਮੀ ਕਿਹੜੀ ਹੈ?

Mantra 46

सूर्य॑ एका॒की च॑रति च॒न्द्रमा॑ जायते॒ पुन॑: । अ॒ग्निर्हि॒मस्य॑ भेष॒जं भूमि॑रा॒वप॑नं म॒हत्

ਸੂਰਜ ਇਕੱਲਾ ਆਪਣੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਚੰਦਰਮਾ ਮੁੜ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਹੀ ਹਿਮ (ਠੰਢ) ਦਾ ਔਖਧ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਹੀ ਮਹਾਨ ਬੀਜ ਬੋਣ ਦੀ ਭੂਮੀ ਹੈ।

Mantra 47

किᳪ स्वि॒त्सूर्य॑समं॒ ज्योति॒: किᳪ स॑मु॒द्रस॑म॒ᳪ सर॑: । किᳪ स्वि॑त्पृथि॒व्यै वर्षी॑य॒: कस्य॒ मात्रा॒ न वि॑द्यते

ਕਿਹੜਾ ਜੋਤ, ਬੇਨਤੀ ਕਰਕੇ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ? ਕਿਹੜਾ ਸਰੋਵਰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ? ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੀ ਹੈ? ਅਤੇ ਕਿਸ ਦਾ ਮਾਪ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ?

Mantra 48

ब्रह्म॒ सूर्य॑समं॒ ज्योति॒र्द्यौः स॑मु॒द्रस॑म॒ᳪ सर॑: । इन्द्र॑: पृथिव्यै॒ वर्षी॑या॒न् गोस्तु मात्रा॒ न वि॑द्यते

ਬ੍ਰਹਮ ਸੂਰਜ ਸਮਾਨ ਜੋਤਿ ਹੈ; ਦ੍ਯੌ (ਆਕਾਸ਼) ਸਮੁੰਦਰ ਸਮਾਨ ਸਰੋਵਰ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ; ਪਰ ਗਾਂ ਦਾ ਤਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕੋਈ ਮਾਪ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

Mantra 49

पृ॒च्छामि॑ त्वा चि॒तये॑ देवसख॒ यदि॒ त्वमत्र॒ मन॑सा ज॒गन्थ॑ । येषु॒ विष्णु॑स्त्रि॒षु प॒देष्वेष्ट॒स्तेषु॒ विश्वं॒ भुव॑न॒मा वि॑वेशा३

ਹੇ ਦੇਵ-ਸਖਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਚਿੱਤੀ (ਸਮਝ) ਲਈ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ—ਜੇ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਮਨ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਪਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੂ ਇਸ਼ਟ (ਪੂਜਿਤ) ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ-ਭੁਵਨ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ ਹੈ।

Mantra 50

अपि॒ तेषु॑ त्रि॒षु प॒देष्व॑स्मि॒ येषु॒ विश्वं॒ भुव॑नमा वि॒वेश॑ । स॒द्यः पर्ये॑मि पृथि॒वीमु॒त द्यामेके॒नाङ्गे॑न दि॒वो अ॒स्य पृ॒ष्ठम्

ਉਹਨਾਂ ਤਿੰਨ ਪਦਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਵੀ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਭੁਵਨ—ਸਮੂਹ ਜਗਤ—ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਮੈਂ ਪૃਥਵੀ ਅਤੇ ਦ੍ਯੌ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ; ਇੱਕ ਅੰਗ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸ ਪਰਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਪਿੱਠ ਨੂੰ ਛੂਹਦਾ ਹਾਂ।

Mantra 51

केष्व॒न्तः पुरु॑ष॒ आ वि॑वेश॒ कान्य॒न्तः पुरु॑षे॒ अर्पि॑तानि । ए॒तद्ब्र॑ह्म॒न्नुप॑ वल्हामसि त्वा॒ किᳪ स्वि॑न्न॒: प्रति॑ वोचा॒स्यत्र॑

ਪੁਰੁਸ਼ ਅੰਦਰ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ ਹੈ? ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਿਹੜੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਰਪਿਤ (ਜੜੀਆਂ) ਹਨ? ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਇਹ ਪੁੱਛਣ ਲਈ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਨੇੜੇ ਆਏ ਹਾਂ—ਇੱਥੇ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀ ਤੂੰ ਕੀ ਉੱਤਰ ਬੋਲੇਂਗਾ?

Mantra 52

प॒ञ्चस्व॒न्तः पुरु॑ष॒ आ वि॑वेश॒ तान्य॒न्तः पुरु॑षे॒ अर्पि॑तानि । ए॒तत्त्वात्र॑ प्रतिमन्वा॒नो अ॑स्मि॒ न मा॒यया॑ भव॒स्युत्त॑रो॒ मत्

ਪੰਜਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੁਰੁਸ਼ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪੁਰੁਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਰਪਿਤ (ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ) ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਮਨ੍ਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਪਛਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਮਾਇਆ (ਛਲ) ਨਾਲ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਨਾ ਹੋਵੀਂ।

Mantra 53

का स्वि॑दासीत्पू॒र्वचि॑त्ति॒: किᳪ स्वि॑दासीद् बृ॒हद्वय॑: । का स्वि॑दासीत्पिलिप्पि॒ला का स्वि॑दासीत्पिशङ्गि॒ला

ਦੱਸੋ, ਪੂਰਵਚਿੱਤੀ (ਆਦਿ ਚਿੱਤ) ਕੀ ਸੀ? ਅਤੇ ਦੱਸੋ, ਬ੍ਰਿਹਦ੍ਵਯ (ਮਹਾਨ ਪੰਖ ਵਾਲਾ) ਕੀ ਸੀ? ਦੱਸੋ, ਪਿਲਿਪ੍ਪਿਲਾ ਕੀ ਸੀ? ਅਤੇ ਦੱਸੋ, ਪਿਸ਼ੰਗਿਲਾ ਕੀ ਸੀ?

Mantra 54

द्यौ॑रासीत्पू॒र्वचि॑त्ति॒रश्व॑ आसीद् बृ॒हद्वय॑: । अवि॑रासीत्पिलिप्पि॒ला रात्रि॑रासीत्पिशङ्गि॒ला

ਦ੍ਯੌ (ਆਕਾਸ਼) ਪੂਰਵਚਿੱਤੀ ਸੀ; ਅਸ਼ਵ ਬ੍ਰਿਹਦ੍ਵਯ (ਮਹਾਨ ਪੰਖ ਵਾਲਾ) ਸੀ। ਅਵਿ (ਭੇਡ/ਮੇਢਾ) ਪਿਲਿਪ੍ਪਿਲਾ ਸੀ; ਰਾਤ੍ਰੀ ਪਿਸ਼ੰਗਿਲਾ ਸੀ।

Mantra 55

का ई॑मरे पिशङ्गि॒ला का ईं॑ कुरुपिशङ्गि॒ला । क ई॑मा॒स्कन्द॑मर्षति॒ क ईं॒ पन्थां॒ वि स॑र्पति

ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਇਹ ਪੀਲ੍ਹਾ-ਚਿੱਟਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਅਤੇ ਇਹ ਕੁਰੂ-ਪੀਲ੍ਹਾ-ਚਿੱਟਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਆਰੰਭ ਵੇਲੇ ਝਪਟ ਕੇ ਦੌੜ ਪੈਣ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਅਤੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਸਰਕਦਾ ਹੋਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੈ?

Mantra 56

अ॒जारे॑ पिशङ्गि॒ला श्वा॒वित्कु॑रुपिशङ्गि॒ला । श॒श आ॒स्कन्द॑मर्ष॒त्यहि॒: पन्थां॒ वि स॑र्पति

ਹੇ ਅਜਾਰ (ਅਜਰ), ਪੀਲ੍ਹਾ-ਚਿੱਟਿਆਂ ਵਾਲੇ; ਸ਼੍ਵਾਵਿਤ (ਸਾਲ੍ਹਾ/ਪੋਰਕਿਊਪਾਈਨ), ਕੁਰੂ-ਪੀਲ੍ਹਾ-ਚਿੱਟਿਆਂ ਵਾਲੇ। ਸ਼ਸ਼ (ਖਰਗੋਸ਼) ਆਰੰਭ ਵੇਲੇ ਝਪਟਦਾ ਹੈ; ਅਹਿਃ (ਸੱਪ) ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਸਰਕਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Mantra 57

कत्य॑स्य वि॒ष्ठाः कत्य॒क्षरा॑णि॒ कति॒ होमा॑सः कति॒धा समि॑द्धः । य॒ज्ञस्य॑ त्वा वि॒दथा॑ पृच्छ॒मत्र॒ कति॒ होता॑र ऋतु॒शो य॑जन्ति

ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਵਿ਷੍ਠਾਃ (ਠਹਿਰਾਵਾਂ/ਸਥਾਨ) ਹਨ? ਕਿੰਨੇ ਅਕ੍ਸ਼ਰਾਣਿ (ਅੱਖਰ) ਹਨ? ਕਿੰਨੇ ਹੋਮਾਸਃ (ਹੋਮ/ਆਹੁਤੀਆਂ) ਹਨ? ਅਤੇ ਕਿੰਨੇ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸਮਿੱਧਃ (ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਯਜ੍ਞਸ੍ਯ ਵਿਧਥਾ (ਵਿਧੀ-ਨਿਯਮਾਂ) ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ: ਋ਤੁਸ਼ਃ (਋ਤੂ-ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ) ਕਿੰਨੇ ਹੋਤਾਰਃ (ਹੋਤ੍ਰ) ਯਜਨ੍ਤਿ (ਯਜਨ ਕਰਦੇ) ਹਨ?

Mantra 58

षड॑स्य वि॒ष्ठाः श॒तम॒क्षरा॑ण्यशी॒तिर्होमा॑: स॒मिधो॑ ह ति॒स्रः । य॒ज्ञस्य॑ ते वि॒दथा॒ प्र ब्र॑वीमि स॒प्त होता॑र ऋतु॒शो य॑जन्ति

ਉਸ ਦੇ ਛੇ ਠਿਕਾਣੇ ਹਨ; ਉਸ ਦੇ ਸੌ ਅੱਖਰ ਹਨ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਸੀ ਹੋਮ-ਆਹੁਤੀਆਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਮਿਧਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤਿੰਨ ਹਨ। ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਤੇਰੇ ਵਿਧਾਨ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ: ਰਿਤੁ-ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੱਤ ਹੋਤਾ (ਹੋਤ੍ਰ) ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Mantra 59

को अ॒स्य वे॑द॒ भुव॑नस्य॒ नाभिं॒ को द्यावा॑पृथि॒वी अ॒न्तरि॑क्षम् । कः सूर्य॑स्य वेद बृह॒तो ज॒नित्रं॒ को वे॑द च॒न्द्रम॑सं यतो॒जाः

ਇੱਥੇ ਜਗਤ ਦੀ ਨਾਭੀ ਨੂੰ ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈ? ਦ੍ਯਾਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਨੂੰ ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈ? ਮਹਾਨ ਸੂਰਜ ਦੇ ਜਨਮ-ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਨੂੰ—ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ—ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈ?

Mantra 60

वेदा॒हम॒स्य भुव॑नस्य॒ नाभिं॒ वेद॒ द्यावा॑पृथि॒वी अ॒न्तरि॑क्षम् । वेद॒ सूर्य॑स्य बृह॒तो ज॒नित्र॒मथो॑ वेद च॒न्द्रम॑सं यतो॒जाः

ਮੈਂ ਇਸ ਜਗਤ ਦੀ ਨਾਭਿ (ਕੇਂਦਰ) ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਦ੍ਯਾਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਵੀ (ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ), ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਸੂਰਜ ਦੇ ਜਨਮ-ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਨੂੰ ਵੀ—ਉਹ ਜਿਸ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਜਨਮਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ।

Mantra 61

पृ॒च्छामि॑ त्वा॒ पर॒मन्तं॑ पृथि॒व्याः पृ॒च्छामि॒ यत्र॒ भुव॑नस्य॒ नाभि॑: । पृ॒च्छामि॑ त्वा॒ वृष्णो॒ अश्व॑स्य॒ रेत॑: पृ॒च्छामि॑ वा॒चः प॑र॒मं व्यो॑म

ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਰਮ ਅੰਤ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ—ਜਗਤ ਦੀ ਨਾਭਿ (ਕੇਂਦਰ) ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣ (ਵੀਰਯਵਾਨ) ਅਸ਼ਵ ਦੇ ਰੇਤਃ (ਬੀਜ/ਵੀਰਯ) ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਵਾਚਃ (ਵਾਣੀ) ਦੇ ਪਰਮ ਵ੍ਯੋਮ—ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਆਕਾਸ਼—ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ।

Mantra 62

इ॒यं वेदि॒: परो॒ अन्त॑: पृथि॒व्या अ॒यं य॒ज्ञो भुव॑नस्य॒ नाभि॑: । अ॒यᳪ सोमो॒ वृष्णो॒ अश्व॑स्य॒ रेतो॑ ब्र॒ह्मायं वा॒चः प॑र॒मं व्यो॑म

ਇਹ ਵੇਦੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਪਰਮ ਅੰਤ ਹੈ; ਇਹ ਯਜ੍ਞ ਜਗਤ ਦੀ ਨਾਭੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਮ ਬਲਵਾਨ ਅਸ਼੍ਵ ਦਾ ਰੇਤਸ (ਵੀਰ੍ਯ) ਹੈ; ਇਹ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵਾਚ ਦਾ ਪਰਮ ਵ੍ਯੋਮ (ਉੱਚਤਮ ਆਕਾਸ਼) ਹੈ।

Mantra 63

सु॒भूः स्व॑य॒म्भूः प्र॑थ॒मोऽन्तर्म॑ह॒त्य॒र्ण॒वे । द॒धे ह॒ गर्भ॑मृ॒त्वियं॒ यतो॑ जा॒तः प्र॒जाप॑तिः

ਸ਼ੁਭ, ਸ੍ਵਯੰਭੂ, ਮਹਾਨ ਅਰ੍ਣਵ (ਪ੍ਰਚੰਡ ਜਲ-ਪ੍ਰਵਾਹ) ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਹਿਲਾ—ਉਸ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੀ ਰਿਤ੍ਵਿਯ ਗਰਭ (ਯਜ੍ਞੀਯ ਗਰਭ) ਧਾਰਿਆ; ਜਿਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਜਨਮਿਆ।

Mantra 64

होता॑ यक्षत्प्र॒जाप॑ति॒ᳪ सोम॑स्य महि॒म्नः । जु॒षतां॒ पिब॑तु॒ सोम॒ᳪ होत॒र्यज॑

ਹੋਤ੍ਰ ਸੋਮ ਦੇ ਮਹਿਮਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਯਜਨ ਕਰੇ। ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸਵੀਕਾਰੇ; ਉਹ ਸੋਮ ਪੀਵੇ—ਹੇ ਹੋਤ੍ਰ, ਯਜ!