Mantra 58
Rishi: Prājāpatya/anonymous (answer to catechism)
Devata: Yajña/Prajāpati (as measured totality)
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
षड॑स्य वि॒ष्ठाः श॒तम॒क्षरा॑ण्यशी॒तिर्होमा॑: स॒मिधो॑ ह ति॒स्रः । य॒ज्ञस्य॑ ते वि॒दथा॒ प्र ब्र॑वीमि स॒प्त होता॑र ऋतु॒शो य॑जन्ति
Transliteration
ṣáḍ asya viṣṭhā́ḥ śatám akṣárāṇy aśītír homā́ḥ samídho ha tisráḥ | yajñásya te vidáthā prá bravīmi saptá hotā́ra ṛtuśó yajanti
Translation
ਉਸ ਦੇ ਛੇ ਠਿਕਾਣੇ ਹਨ; ਉਸ ਦੇ ਸੌ ਅੱਖਰ ਹਨ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਸੀ ਹੋਮ-ਆਹੁਤੀਆਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਮਿਧਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤਿੰਨ ਹਨ। ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਤੇਰੇ ਵਿਧਾਨ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ: ਰਿਤੁ-ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੱਤ ਹੋਤਾ (ਹੋਤ੍ਰ) ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Padapatha (Word Analysis)
षट् । अस्य । विष्ठाः । शतम् । अक्षराणि । अशीतिः । होमाः । समिधः । ह । तिस्रः । यज्ञस्य । ते । विदथा । प्र । ब्रवीमि । सप्त । होतारः । ऋतु-शः । यजन्ति
Word by Word
षट्six
षट्:
विशेषण (संख्याविशेषणम्)
TypeNoun
Rootषष् (संख्या-प्रातिपदिक)
अस्यof this
अस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विष्ठाःfoundations / bases (supports)
विष्ठाः:
कर्तृ/विषय (उक्तवस्तुनि)
TypeNoun
Rootविष्ठा (प्रातिपदिक)
शतम्a hundred
शतम्:
विशेषण (संख्याविशेषणम्)
TypeNoun
Rootशत (संख्या-प्रातिपदिक)
अक्षराणिsyllables / imperishable units
अक्षराणि:
कर्तृ/विषय
TypeNoun
Rootअक्षर (प्रातिपदिक)
अशीतिḥeighty
अशीतिḥ:
विशेषण (संख्याविशेषणम्)
TypeNoun
Rootअशीति (संख्या-प्रातिपदिक)
होमाःoblations / offerings
होमाः:
कर्तृ/विषय
TypeNoun
Rootहोम (प्रातिपदिक)
समिधःfuel-sticks (kindling)
समिधः:
कर्तृ/विषय
TypeNoun
Rootसमिध् (प्रातिपदिक)
हindeed
ह:
—
TypeIndeclinable
Rootह (निपात)
तिस्रःthree
तिस्रः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
यज्ञस्यof the sacrifice
यज्ञस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
तेof you / your
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विदथाrites / ceremonial distributions
विदथा:
कर्म (ब्रवीमि इत्यस्य)
TypeNoun
Rootविदथ (प्रातिपदिक)
प्रforth / fully
प्र:
—
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
ब्रवीमिI declare / I speak
ब्रवीमि:
क्रिया
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
सप्तseven
सप्त:
विशेषण
TypeAdjective
Rootसप्तन् (संख्या-प्रातिपदिक)
होतारःHotṛ-priests / invokers
होतारः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक)
ऋतुशःseason by season / in due seasons
ऋतुशः:
अधिकारण (कालवाचक-रीत्या)
TypeIndeclinable
Rootऋतुशस् (अव्ययीभाव/अव्यय)
यजन्तिthey worship / they sacrifice
यजन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Rootयज् (धातु)
Entities Mentioned
Y
YajñaP
PrajāpatiṚ
Ṛtu (Seasonal Order)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes