Shukla Yajur Veda — Adhyaya 23, Mantra 41
Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Ahorātra / Marut (as cohesive force) with temporal deities (fortnights, months)
Chandas: Tr̥ṣṭubh-like cadence (ritual series)
Samhita Patha (Devanagari)
अ॒र्ध॒मा॒साः परू॑ᳪषि ते॒ मासा॒ आ च्छ्य॑न्तु॒ शम्य॑न्तः । अ॒हो॒रा॒त्राणि॑ म॒रुतो॒ विलि॑ष्टᳪ सूदयन्तु ते
Transliteration
ardhamāsā́ḥ parū́ṃṣi te mā́sā ā́ cchyantu śámyantaḥ | ahorātrā́ṇi marúto víliṣṭaṃ sūdayantu te
Translation
ਅੱਧਮਾਸ ਤੇਰੇ ਜੋੜ ਬਣਨ; ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਾਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕ ਕੇ ਆਵਰਨ ਕਰ ਦੇਣ। ਅਤੇ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰ—ਮਰੁਤਗਣ—ਤੇਰੇ ਲਈ ਜੋ ਢਿੱਲਾ ਪਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਸੁਸਥਿਰ ਕਰ ਦੇਣ।
Padapatha (Word Analysis)
अ॒र्ध॒मा॒साः । परू॑ᳪषि । ते । मासाः॑ । आ । च्छ्य॑न्तु । शम्य॑न्तः । अ॒हो॒रा॒त्राणि॑ । म॒रुतः॑ । विलि॑ष्टम् । सूदयन्तु । ते ।
Word by Word
अर्धमासाःthe half-months (fortnights)
अर्धमासाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअर्धमास (प्रातिपदिक; अर्ध + मास)
परूꣳषिthe joints/segments (periodic divisions)
परूꣳषि:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपरूष (प्रातिपदिक)
तेof you / your
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
मासाःthe months
मासाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमास (प्रातिपदिक)
आtowards; hither; completely
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
च्छ्यन्तुmay they cut/cleave (i.e., mark off/divide)
च्छ्यन्तु:
क्रिया
TypeVerb
Rootछि (धातु; छिनत्ति/छ्यति-समूहः)
शम्यन्तःbeing pacifying/bringing peace
शम्यन्तः:
कर्तृ
TypeParticiple (Adjectival)
Rootशम् (धातु) → शम्यत् (वर्तमान कृदन्त)
अहोरात्राणिthe day-and-nights
अहोरात्राणि:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअहोरात्र (प्रातिपदिक; अहन् + रात्रि समाहार-द्वन्द्व)
मरुतःthe Maruts (storm-gods)
मरुतः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमरुत् (प्रातिपदिक)
विलिष्टम्what is smeared/daubed; the anointed (substance)
विलिष्टम्:
कर्म
TypeParticiple (Adjectival)
Rootवि + लिष् (धातु) → विलिष्ट (भूतकृदन्त/कृदन्त-विशेषण)
सूदयन्तुmay they impel/press/prepare
सूदयन्तु:
क्रिया
TypeVerb
Rootसूद् (धातु; caus./denom. sense ‘to impel/press/prepare’)
तेfor you / to you
ते:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
Entities Mentioned
A
Ardhamāsa (Fortnights)M
Māsa (Months)A
Ahorātra (Days and Nights)M
MarutRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes