Mantra 46
Rishi: Brahmodya tradition within the Vājasaneyin school
Devata: Sūrya, Candra, Agni, Pṛthivī (explicitly named)
Chandas: Triṣṭubh-like cadence (requires metrical verification)
Samhita Patha (Devanagari)
सूर्य॑ एका॒की च॑रति च॒न्द्रमा॑ जायते॒ पुन॑: । अ॒ग्निर्हि॒मस्य॑ भेष॒जं भूमि॑रा॒वप॑नं म॒हत्
Transliteration
sū́rya ekākī cárati candrámā jāyate púnaḥ | agnír hímasya bheṣajáṃ bhū́mir ā́vapanaṃ mahát ||
Translation
ਸੂਰਜ ਇਕੱਲਾ ਆਪਣੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਚੰਦਰਮਾ ਮੁੜ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਹੀ ਹਿਮ (ਠੰਢ) ਦਾ ਔਖਧ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਹੀ ਮਹਾਨ ਬੀਜ ਬੋਣ ਦੀ ਭੂਮੀ ਹੈ।
Padapatha (Word Analysis)
सूर्यः । एकाकी । चरति । चन्द्रमाः । जायते । पुनः । अग्निः । हिमस्य । भेषजम् । भूमिः । आवपनम् । महत् ।
Word by Word
सूर्यःthe Sun
सूर्यः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
एकाकीalone, solitary
एकाकी:
कर्तृ (कर्तृविशेषणम्)
TypeAdjective
Rootएकाकिन् (प्रातिपदिक)
चरतिmoves, wanders
चरति:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootचर् (धातु)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
चन्द्रमाthe Moon
चन्द्रमा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootचन्द्रमस्/चन्द्रमा (प्रातिपदिक)
जायतेis born, arises
जायते:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
पुनःagain
पुनः:
—
TypeIndeclinable
Rootपुनः
अग्निःAgni; fire
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
हिindeed, for
हि:
—
TypeIndeclinable
Rootहि
इमस्यof this
इमस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootइम (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
भेषजम्medicine, remedy
भेषजम्:
कर्म (अर्थतः ‘औषधं’ इति)
TypeNoun
Rootभेषज (प्रातिपदिक)
भूमिःthe Earth
भूमिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
आवपनम्a place of sowing; sowing-ground
आवपनम्:
कर्म/विधेय (अर्थतः ‘बीजारोपणस्थानम्/क्षेत्रम्’)
TypeNoun
Rootआ-वप् (धातु) → आवपन (कृदन्त-प्रातिपदिक)
महत्great
महत्:
—
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
S
SūryaC
CandraA
AgniP
PṛthivīRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes