Sarga 29

Verse 1

एतत्तु वचनं श्रुत्वा सीता रामस्य दुःखिता।प्रसक्ताश्रुमुखी मन्दमिदं वचनमब्रवीत्।।।।

ਰਾਮ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸੀਤਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ; ਲਗਾਤਾਰ ਹੰਝੂ ਵਗਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ, ਹੌਲੀ ਤੇ ਕੋਮਲ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 2

ये त्वया कीर्तिता दोषा वने वस्तव्यतां प्रति।गुणानित्येव तान्विद्धि तव स्नेहपुरस्कृतान्।।।।

ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਬਾਰੇ ਤੂੰ ਜੋ ਕਠਿਨਾਈਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ—ਗੁਣ ਹੀ ਸਮਝ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤੇਰੇ ਸਨੇਹ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਸਹੇ ਜਾਣਗੀਆਂ।

Verse 3

मृगा स्सिंहा गजाश्चैव शार्दूला श्शरभास्तथा।पक्षिण स्सृमराश्चैव ये चान्ये वनचारिणः।।।।अदृष्टपूर्वरूपत्वात्सर्वे ते तव राघव।रूपं दृष्ट्वाऽपसर्पेयुर्भये सर्वे हि बिभ्यति।।।।

ਹਿਰਣ, ਸਿੰਹ, ਹਾਥੀ, ਬਾਘ ਅਤੇ ਸ਼ਰਭ; ਪੰਛੀ, ਸ੍ਰਮਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀ ਜੀਵ—ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੇਰਾ ਰੂਪ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੀ ਸਭ ਡਰ ਨਾਲ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾਣਗੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਡਰ ਉੱਠੇ ਤਾਂ ਸਭ ਜੀਵ ਭੈਭੀਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 4

मृगा स्सिंहा गजाश्चैव शार्दूला श्शरभास्तथा। पक्षिण स्सृमराश्चैव ये चान्ये वनचारिणः।।2.29.3।।अदृष्टपूर्वरूपत्वात्सर्वे ते तव राघव। रूपं दृष्ट्वाऽपसर्पेयुर्भये सर्वे हि बिभ्यति।।2.29.4।।

ਹਿਰਣ, ਸਿੰਹ, ਹਾਥੀ, ਬਾਘ ਅਤੇ ਸ਼ਰਭ; ਪੰਛੀ, ਸ੍ਰਮਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀ ਜੀਵ—ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੇਰਾ ਰੂਪ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੀ ਸਭ ਡਰ ਨਾਲ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾਣਗੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਡਰ ਉੱਠੇ ਤਾਂ ਸਭ ਜੀਵ ਭੈਭੀਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 5

त्वया च सह गन्तव्यं मया गुरुजनाज्ञया।त्वद्वियोगेन मे राम त्यक्तव्यमिह जीवितम्।।।।

ਗੁਰੂਜਨਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਮ, ਤੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗਣਾ ਪਵੇਗਾ।

Verse 6

न हि मां त्वत्समीपस्थामपि शक्नोतिराघव।सुराणामीश्वर श्शक्रः प्रधर्षयितुमोजसा।।।।

ਹੇ ਰਾਘਵ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨੇੜੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਕ੍ਰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ।

Verse 7

पतिहीना तु या नारी न सा शक्ष्यति जीवितुम्।काममेवं विधं राम त्वया मम निदर्शितम्।।।।

ਜੋ ਨਾਰੀ ਪਤੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਹੇ ਰਾਮ, ਇਹੀ ਸੱਚ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਕੇ ਵਿਖਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

Verse 8

अथ चापि महाप्राज्ञ ब्राह्मणानां मया श्रुतम्।पुरा पितृगृहे सत्यं वस्तव्यं किल मे वने।।।।

ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ्ञ, ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸੱਚੀ ਭਵਿੱਖਵਾਣੀ ਸੁਣੀ ਸੀ—ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਸਣਾ ਪਵੇਗਾ।

Verse 9

लक्षणिभ्यो द्विजातिभ्य श्शृत्वाऽहं वचनं पुरा।वनवासकृतोत्साहा नित्यमेव महाबल।।।।

ਹੇ ਮਹਾਬਲਵਾਨ! ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਦੋ-ਜਨਮੇ (ਦ੍ਵਿਜ) ਹਸਤ-ਸਾਮੁਦ੍ਰਿਕਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਤਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਵਨਵਾਸ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਸਦਾ ਭਰਿਆ ਰਹਿਆ ਹਾਂ।

Verse 10

आदेशो वनवासस्य प्राप्तव्य स्स मया किल।सा त्वया सह तत्राहं यास्यामि प्रिय नान्यथा।।।।

ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਵਨਵਾਸ ਦਾ ਇਹ ਹੁਕਮ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਵਾਂਗੀ—ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ।

Verse 11

कृतादेशा भविष्यामि गमिष्यामि सह त्वया।कालश्चायं समुत्पन्न स्सत्यवाग्भवतु द्विजः।।।।

ਮੈਂ ਹੁਕਮ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗੀ; ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਇਹੀ ਨਿਯਤ ਸਮਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ—ਜਿਸ ਦਵਿਜ ਨੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਸੱਚੇ ਬਚਨ ਵਾਲਾ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇ।

Verse 12

वनवासेऽभिजानामि दुःखानि बहुथा किल।प्राप्यन्ते नियतं वीर पुरुषैरकृतात्मभिः।।।।

ਹੇ ਵੀਰ, ਮੈਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਵਨਵਾਸ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਐਸੇ ਕਲੇਸ਼ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਅਕ੍ਰਿਤਾਤਮਾ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।

Verse 13

कन्यया च पितुर्गेहे वनवास श्शृतो मया।भिक्षिण्या स्साधुवृत्ताया मम मातुरिहाग्रतः।।।।

ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀ ਸੀ, ਤਦੋਂ ਹੀ ਮੈਂ ਵਨਵਾਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ ਸੀ; ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਸਾਧੁ-ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਭਿਖੁਣੀ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕਹਿ ਰਹੀ ਸੀ।

Verse 14

प्रसादितश्च वै पूर्वं त्वं मे बहुतिथं प्रभो।गमनं वनवासस्य काङ्क्षितं हि सह त्वया।।।।

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੀਆਂ ਬੇਨਤੀਆਂ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਸੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਵਨ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ।

Verse 15

कृतक्षणाऽहं भद्रं ते गमनं प्रति राघव।वनवासस्य शूरस्य चर्या हि मम रोचते।।।।

ਹੇ ਰਾਘਵ, ਇਸ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਲਈ ਮੈਂ ਦਿਨ ਗਿਣਦੀ ਆਈ ਹਾਂ—ਤੇਰਾ ਮੰਗਲ ਹੋਵੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੇ ਵਨਵਾਸ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਚਰਿਆ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਭਾਉਂਦੀ ਹੈ (ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਾਥ ਦੇਣਾ)।

Verse 16

शुद्धात्मन्प्रेमभावाध्दि भविष्यामि विकल्मषा।भर्तारमनुगच्छन्ती भर्ता हि मम दैवतम्।।।।

ਹੇ ਸ਼ੁੱਧ-ਆਤਮਾ, ਪ੍ਰੇਮ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਪਤੀ ਦਾ ਅਨੁਗਮਨ ਕਰਦੀ ਮੈਂ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਰਹਾਂਗੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪਤੀ ਹੀ ਦੈਵਤ ਹੈ।

Verse 17

प्रेत्यभावे हि कल्याण स्सङ्गमो मे सह त्वया।श्रुतिर्हि श्रूयते पुण्या ब्राह्मणानां यशस्विनाम्।।।।इहलोके च पितृभिर्या स्त्री यस्य महामते।अद्भिर्दत्ता स्वधर्मेण प्रेत्यभावेऽपि तस्य सा।।।।

ਹੇ ਕਲਿਆਣਮਈ ਮਹਾਮਤੇ, ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਵੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਸੰਗਮ ਸ਼ੁਭ ਹੈ। ਯਸ਼ਸਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਾਠ ਕੀਤੀ ਪੁੰਨ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜੋ ਇਸਤ੍ਰੀ ਪਿਤਰ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜਲ-ਦਾਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਜਿਸ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ੍ਯਭਾਵ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸੇ ਪਤੀ ਦੀ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 18

प्रेत्यभावे हि कल्याण स्सङ्गमो मे सह त्वया। श्रुतिर्हि श्रूयते पुण्या ब्राह्मणानां यशस्विनाम्।।2.29.17।।इहलोके च पितृभिर्या स्त्री यस्य महामते। अद्भिर्दत्ता स्वधर्मेण प्रेत्यभावेऽपि तस्य सा।।2.29.18।।

ਅਤੇ ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਇਸੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜੋ ਇਸਤ੍ਰੀ ਪਿਤਰ ਰੀਤ-ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜਲ-ਦਾਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਜਿਸ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਵੀ ਉਸੇ ਦੀ ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 19

एवमस्मात्स्वकां नारीं सुवृत्तां हि पतिव्रताम्।नाभिरोचयसे नेतुं त्वं मां केनेह हेतुना।।।।

ਤਾਂ ਫਿਰ, ਚੰਗੇ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਤੇਰੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਲੈ ਜਾਣ ਲਈ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਰਾਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ? ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਕਿਹੜਾ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 20

भक्तां पतिव्रतां दीनां मां समां सुखदुःखयोः।नेतुमर्हसि काकुत्स्थ समान सुखदुःखिनीम्।।।।

ਹੇ ਕਾਕੁਤਸਥ! ਭਗਤੀਵਾਨ, ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਤੇ ਦਿਨੀ ਮੈਂ—ਸੁਖ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਸਮਾਨ ਰਹਿ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਵਿਪਤਾ ਦੋਵੇਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ—ਮੈਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਣਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ।

Verse 21

ययदि मां दुःखितामेवं वनं नेतुं न चेच्छसि।विषमग्निं जलं वाऽहमास्थास्ये मृत्युकारणात्।।।।

ਜੇ ਤੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖੀ ਮੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮੈਂ ਵਿਸ਼, ਅੱਗ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਵਾਂਗੀ।

Verse 22

एवं बहुविधं तं सा याचते गमनं प्रति।नानुमेने महाबाहुस्तां नेतुं विजनं वनम्।।।।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਜਾਣ ਬਾਰੇ ਕਈ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਰਹੀ; ਪਰ ਮਹਾਬਾਹੂ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁੰਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾ ਦਿੱਤੀ।

Verse 23

एवमुक्ता तु सा चिन्तां मैथिली समुपागता।स्नापयन्तीव गामुष्णैरश्रुभिर्नयनच्युतैः।।।।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਮੈਥਿਲੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ; ਜਿਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਵਹਿੰਦੇ ਗਰਮ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾ ਰਹੀ ਹੋਵੇ।

Verse 24

चिन्तयन्तीं तथा तां तु निवर्तयितुमात्मवान्।ताम्रोष्ठीं स तदा सीतां काकुत्स्थो बह्वसान्त्वयत्।।।।

ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿੰਤਿਤ ਵੇਖ ਕੇ ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਕਾਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਨੇ, ਤਾਂਬੇ ਵਰਗੇ ਲਾਲ ਹੋਠਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ, ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕਈ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ।