Adhyaya 77
Shivamurti–Pratishtha Phala: Shivalaya-Nirmana, Kshetra-Mahatmya, Tirtha-Snana, and Mandala-Vidhi
ਰਿਸ਼ੀ ਸੂਤ ਨੂੰ ਲਿੰਗ-ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਦਾ ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਰਤਨਾਂ ਤੱਕ ਸ਼ਿਵਾਲੇ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਫਲ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ। ਸੂਤ ਭਕਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰੱਥਾ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ—ਸਧਾਰਣ ਝੋਂਪੜੀ ਜਾਂ ਛੋਟਾ ਮੰਦਰ ਵੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਕੈਲਾਸ/ਮੰਦਰ/ਮੇਰੂ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਤੇ ਬਣੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਸਾਦ ਦਿਵ੍ਯ ਭੋਗ ਦੇ ਕੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ-ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਿਵ-ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਗਰ, ਦ੍ਰਾਵਿੜ, ਕੇਸਰ ਆਦਿ ਮੰਦਰ-ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ; ਟੁੱਟੇ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਜੀਰਨੋਧਾਰ ਅਤੇ ਦੇਵਾਲੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੁੰਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ-ਖੇਤਰ ਦੀ ਹੱਦ-ਲੱਛਣ ਅਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਥਾਵਾਂ ਜਿੱਥੇ ਮੌਤ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਹਾਤਮ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦਰਸ਼ਨ, ਸਪਰਸ਼, ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਅਤੇ ਤੀਰਥ-ਸਨਾਨ/ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੇ ਕ੍ਰਮਵੱਧ ਫਲ ਗਿਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਅਤੇ ਛੇ-ਕੋਣੀ ਮੰਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਗੁਣ, ਭੂਤ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਅਹੰਕਾਰ, ਬੁੱਧੀ, ਆਤਮਾ ਆਦਿ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਨਿਆਸ-ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਮੰਡਲ-ਪੂਜਾ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤ-ਅਵਿਅਕਤ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਪਰਮ ਮੋਖਸ਼-ਸਾਧਨ ਮੰਨ ਕੇ ਅਗਲੇ ‘ਸਰਵਕਾਮਾਰਥ-ਸਾਧਨ’ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे शिवमूर्तिप्रतिष्ठाफलकथनं नाम षट्सप्ततितमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः लिङ्गप्रतिष्ठापुण्यं च लिङ्गस्थापनमेव च लिङ्गानां चैव भेदाश् च श्रुतं तव मुखादिह
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀਲਿੰਗ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵਭਾਗ ਵਿੱਚ ‘ਸ਼ਿਵਮੂਰਤੀ-ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ-ਫਲ-ਕਥਨ’ ਨਾਮਕ ਛਿਹੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤੁਹਾਡੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਲਿੰਗ-ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਦਾ ਪੁੰਨ, ਲਿੰਗ-ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਅਤੇ ਲਿੰਗਾਂ ਦੇ ਭੇਦ ਵੀ ਸੁਣ ਲਏ ਹਨ।
Verse 2
मृदादिरत्नपर्यन्तैर् द्रव्यैः कृत्वा शिवालयम् यत्फलं लभते मर्त्यस् तत्फलं वक्तुमर्हसि
ਮਿੱਟੀ ਆਦਿ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰਤਨਾਂ ਤੱਕ ਦੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਮਰਤ੍ਯ ਸ਼ਿਵਾਲਯ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੋ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਫਲ ਦੱਸੋ।
Verse 3
सूत उवाच यस्य भक्तो ऽपि लोके ऽस्मिन् पुत्रदारगृहादिभिः बाध्यते ज्ञानयुक्तश्चेन् न च तस्य गृहैस्तु किम्
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਜੋ ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਘਰ ਆਦਿ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਨਾਲ ਰੁਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ (ਫਿਰ ਵੀ) ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮੰਨਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਲਈ ਉਹ ‘ਘਰ’ ਕਿਹੜੇ ਕੰਮ ਦੇ?
Verse 4
तथापि भक्ताः परमेश्वरस्य कृत्वेष्टलोष्टैरपि रुद्रलोकम् प्रयान्ति दिव्यं हि विमानवर्यं सुरेन्द्रपद्मोद्भववन्दितस्य
ਤਾਂ ਵੀ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੇ ਭਗਤ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਵਸਤੂ—ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਢੇਲਾ ਹੀ ਸਹੀ—ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਪਦਮਜ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜਿਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੰਦਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੇ ਤੇਜਸਵੀ ਦਿਵ੍ਯ ਧਾਮ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਮਾਨ-ਲੋਕ ਨੂੰ ਉਹ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।
Verse 5
बाल्यात्तु लोष्टेन च कृत्वा मृदापि वा पांसुभिर् आदिदेवम् /* गृहं च तादृग्विधमस्य शंभोः सम्पूज्य रुद्रत्वमवाप्नुवन्ति
ਜੋ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਢੇਲੇ, ਗਿੱਲੀ ਮਿੱਟੀ ਜਾਂ ਧੂੜ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਬਣਾਕੇ, ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਲਈ ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਛੋਟਾ ਗ੍ਰਿਹ (ਮੰਦਰ) ਬਣਾਕੇ ਆਦਿਦੇਵ ਦੀ ਪੂਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਲਿੰਗ-ਪੂਜਾ ਰਾਹੀਂ ਪਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰਤ੍ਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 6
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन भक्त्या भक्तैः शिवालयम् कर्तव्यं सर्वयत्नेन धर्मकामार्थसिद्धये
ਇਸ ਲਈ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਹਰ ਸੰਭਵ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵਾਲਯ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਧਰਮ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਹੋਵੇ।
Verse 7
केसरं नागरं वापि द्राविडं वा तथापरम् कृत्वा रुद्रालयं भक्त्या शिवलोके महीयते
ਕੇਸਰ, ਨਾਗਰ, ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਢੰਗ ਨਾਲ—ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰਾਲਯ (ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ) ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 8
कैलासाख्यं च यः कुर्यात् प्रासादं परमेष्ठिनः कैलासशिखराकारैर् विमानैर् मोदते सुखी
ਜੋ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ‘ਕੈਲਾਸ’ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਾਸਾਦ (ਮੰਦਰ) ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਕੈਲਾਸ-ਸ਼ਿਖਰ ਵਰਗੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।
Verse 9
मन्दरं वा प्रकुर्वीत शिवाय विधिपूर्वकम् भक्त्या वित्तानुसारेण उत्तमाधममध्यमम्
ਜਾਂ ਵਿਧੀ-ਪੂਰਵਕ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਲਈ ਮੰਦਰ (ਮੰਡਪ/ਵੇਦੀ-ਵਿਨਿਆਸ) ਤਿਆਰ ਕਰੇ; ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ—ਉੱਤਮ, ਮੱਧਮ ਜਾਂ ਸਧਾਰਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ।
Verse 10
मन्दराद्रिप्रतीकाशैर् विमानैर्विश्वतोमुखैः अप्सरोगणसंकीर्णैर् देवदानवदुर्लभैः
ਮੰਦਰ ਪਰਬਤ ਵਰਗੇ ਦਿਸਦੇ, ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਮੁਖ ਵਾਲੇ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ—ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਲੱਭ ਐਸੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ (ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ/ਆਏ)।
Verse 11
गत्वा शिवपुरं रम्यं भुक्त्वा भोगान् यथेप्सितान् ज्ञानयोगं समासाद्य गाणपत्यं लभेन्नरः
ਰਮਣੀਯ ਸ਼ਿਵਪੁਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਅਤੇ ਮਨਚਾਹੇ ਭੋਗ ਭੋਗ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਗਿਆਨ-ਯੋਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਗਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਪਦ (ਗਾਣਪਤ੍ਯ) ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 12
यः कुर्यान्मेरुनामानं प्रासादं परमेष्ठिनः स यत्फलमवाप्नोति न तत् सर्वैर् महामखैः
ਜੋ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ (ਪਰਮేశਵਰ ਸ਼ਿਵ) ਲਈ ‘ਮੇਰੂ’ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਾਸਾਦ/ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਐਸਾ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਮਹਾਯੱਗਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
Verse 13
सर्वयज्ञतपोदानतीर्थवेदेषु यत्फलम् तत्फलं सकलं लब्ध्वा शिववन्मोदते चिरम्
ਸਾਰੇ ਯੱਗ, ਤਪ, ਦਾਨ, ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਫਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਫਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾ ਕੇ ਭਕਤ ਸ਼ਿਵ ਵਾਂਗ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਆਨੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 14
निषधं नाम यः कुर्यात् प्रासादं भक्तितः सुधीः शिवलोकमनुप्राप्य शिववन्मोदते चिरम्
ਜੋ ਸੁਧੀ ਭਗਤ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ‘ਨਿਸਧ’ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਾਸਾਦ-ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਵਾਂਗ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।
Verse 15
कुर्याद्वा यः शुभं विप्रा हिमशैलमनुत्तमम् हिमशैलोपमैर् यानैर् गत्वा शिवपुरं शुभम्
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ! ਜੋ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਨੁੱਤਮ ਹਿਮਸ਼ੈਲ ਵਰਗੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਹਿਮਾਲੇ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਵਰਗੇ ਦਿਵ੍ਯ ਯਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਿਵਪੁਰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
Verse 16
ज्ञानयोगं समासाद्य गाणपत्यमवाप्नुयात् नीलाद्रिशिखराख्यं वा प्रासादं यः सुशोभनम्
ਜ੍ਞਾਨ-ਯੋਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ‘ਗਾਣਪਤ੍ਯ’—ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਵਿੱਚ ਥਾਂ—ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ‘ਨੀਲਾਦ੍ਰਿ-ਸ਼ਿਖਰ’ ਨਾਮ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਪ੍ਰਾਸਾਦ-ਮੰਦਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ/ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਹੀ ਉੱਚ ਪਦ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 17
कृत्वा वित्तानुसारेण भक्त्या रुद्राय शंभवे यत्फलं लभते मर्त्यस् तत्फलं प्रवदाम्यहम्
ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰ-ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰ ਕੇ ਮਰਤ੍ਯ ਜੋ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਮੈਂ ਹੁਣ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
Verse 18
हिमशैले कृते भक्त्या यत्फलं प्राक् तवोदितम् तत्फलं सकलं लब्ध्वा सर्वदेवनमस्कृतः
ਹਿਮਸ਼ੈਲ ਉੱਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਉਪਾਸਨਾ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਫਲ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰਯੋਗ—ਪੂਜਨੀਯ—ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 19
रुद्रलोकमनुप्राप्य रुद्रैः सार्धं प्रमोदते महेन्द्रशैलनामानं प्रासादं रुद्रसंमतम्
ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ‘ਮਹੇਂਦ੍ਰਸ਼ੈਲ’ ਨਾਮ ਦੇ, ਰੁਦ੍ਰ-ਸੰਮਤ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
Verse 20
कृत्वा यत्फलमाप्नोति तत्फलं प्रवदाम्यहम् महेन्द्रपर्वताकारैर् विमानैर्वृषसंयुतैः
“ਇਸ ਸ਼ਿਵ-ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਪਹਾੜ ਵਰਗੇ ਉੱਚੇ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।”
Verse 21
गत्वा शिवपुरं दिव्यं भुक्त्वा भोगान्यथेप्सितान् ज्ञानं विचारितं रुद्रैः सम्प्राप्य मुनिपुङ्गवाः
ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਿਵਪੁਰ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਅਤੇ ਮਨਚਾਹੇ ਭੋਗਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਚਾਰਿਆ ਤੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਮੁਕਤੀਦਾਇਕ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 22
विषयान् विषवत् त्यक्त्वा शिवसायुज्यमाप्नुयात् हेम्ना यस्तु प्रकुर्वीत प्रासादं रत्नशोभितम्
ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ ਵਾਂਗ ਤਿਆਗ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵ-ਸਾਯੁਜ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਸੋਨੇ ਦਾ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਪ੍ਰਾਸਾਦ-ਦੇਵਾਲਾ ਬਣਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਹੀ ਸ਼ਿਵ-ਕਿਰਪਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 23
द्राविडं नागरं वापि केसरं वा विधानतः कूटं वा मण्डपं वापि समं वा दीर्घम् एव च
ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਨੂੰ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਜਾਂ ਨਾਗਰ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਕੇਸਰ-ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਸਮੇਤ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੂਟ ਜਾਂ ਮੰਡਪ ਵੀ ਸਮ-ਪ੍ਰਮਾਣ ਜਾਂ ਲੰਬੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Verse 24
न तस्य शक्यते वक्तुं पुण्यं शतयुगैरपि जीर्णं वा पतितं वापि खण्डितं स्फुटितं तथा
ਉਸ (ਸ਼ਿਵ-ਲਿੰਗ ਪੂਜਾ) ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਪੁੰਨ ਸੌ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੂਰਾ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਲਿੰਗ ਜਰਜਰ, ਡਿੱਗਿਆ, ਟੁੱਟਿਆ ਜਾਂ ਚਿਰਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਪੂਜਾ ਨਿਸ਼ਫਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
Verse 25
पूर्ववत्कारयेद्यस्तु द्वाराद्यैः सुशुभं द्विजाः प्रासादं मण्डपं वापि प्राकारं गोपुरं तु वा
ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਸੁੰਦਰ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾਏ—ਪ੍ਰਾਸਾਦ, ਮੰਡਪ, ਪ੍ਰਾਕਾਰ ਜਾਂ ਗੋਪੁਰ—ਉਹ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਲਈ ਮੰਗਲ ਆਧਾਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 26
कर्तुरप्यधिकं पुण्यं लभते नात्र संशयः वृत्त्यर्थं वा प्रकुर्वीत नरः कर्म शिवालये
ਉਹ ਕਰਤਾ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ਼ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਲਈ ਵੀ ਸ਼ਿਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰੇ, ਉਹ ਵੀ ਪੁੰਨ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 27
यः स याति न संदेहः स्वर्गलोकं सबान्धवः यश्चात्मभोगसिद्ध्यर्थम् अपि रुद्रालये सकृत्
ਜੋ ਇਹ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਬਿਨਾ ਸੰਦੇਹ ਆਪਣੇ ਸਬੰਧੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਭੋਗਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਵੀ ਰੁਦ੍ਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Verse 28
कर्म कुर्याद्यदि सुखं लब्ध्वा चापि प्रमोदते तस्माद् आयतनं भक्त्या यः कुर्यान् मुनिसत्तमाः
ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਸੁਖ ਪਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸੁਖ ਮਿਲਣ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਲਈ ਆਯਤਨ (ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ) ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 29
काष्ठेष्टकादिभिर् मर्त्यः शिवलोके महीयते प्रसादार्थं महेशस्य प्रासादे मुनिपुङ्गवाः
ਹੇ ਮੁਨੀਪੁੰਗਵੋ! ਜੋ ਮਰਤ੍ਯ ਲੱਕੜ, ਇੱਟ ਆਦਿ ਨਾਲ ਮਹੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਲਈ ਮੰਦਰ-ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰਿਤ ਤੇ ਮਹਿਮਾਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 30
कर्तव्यः सर्वयत्नेन धर्मकामार्थमुक्तये अशक्तश्चेन्मुनिश्रेष्ठाः प्रासादं कर्तुमुत्तमम्
ਧਰਮ, ਕਾਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੋਖਸ਼ ਲਈ ਇਹ ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਜੇ ਕੋਈ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਾਸਾਦ-ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਯਥਾਸ਼ਕਤੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ।
Verse 31
संमार्जनादिभिर् वापि सर्वान्कामानवाप्नुयात् संमार्जनं तु यः कुर्यान् मार्जन्या मृदुसूक्ष्मया
ਸੰਮਾਰਜਨ ਆਦਿ ਸੇਵਾ-ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਝਾੜੂ ਲਗਾਏ, ਉਹ ਨਰਮ ਤੇ ਬਰੀਕ ਝਾੜੂ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਪੂਜਾ-ਸਥਾਨ ਬਿਨਾ ਨੁਕਸਾਨ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੇ।
Verse 32
चान्द्रायणसहस्रस्य फलं मासेन लभ्यते यः कुर्याद्वस्त्रपूतेन गन्धगोमयवारिणा
ਜੋ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਛਾਣ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਗੋਬਰ-ਮਿਸ਼੍ਰਿਤ ਜਲ ਨਾਲ ਇਹ ਵਿਧੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 33
आलेपनं यथान्यायं वर्षचान्द्रायणं लभेत् अर्धक्रोशं शिवक्षेत्रं शिवलिङ्गात्समन्ततः
ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਲੇਪਨ (ਲੇਪਨ) ਕਰਨ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਤ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅੱਧ ਕ੍ਰੋਸ਼ ਤੱਕ ਦਾ ਖੇਤਰ ‘ਸ਼ਿਵਖੇਤਰ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 34
यस् त्यजेद् दुस्त्यजान् प्राणाञ् शिवसायुज्यम् आप्नुयात् स्वायंभुवस्य मानं हि तथा बाणस्य सुव्रताः
ਜੋ ਤਿਆਗਣ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਔਖੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਸ਼ਿਵਸਾਯੁਜ੍ਯ—ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਏਕਤਾ—ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ! ਉਸ ਨੂੰ ਸ੍ਵਾਯੰਭੁਵ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਵਰਗਾ ਮਾਨ ਅਤੇ ਬਾਣ ਵਰਗਾ ਸਨਮਾਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Verse 35
स्वायंभुवे तदर्धं स्यात् स्याद् आर्षे च तदर्धकम् मानुषे च तदर्धं स्यात् क्षेत्रमानं द्विजोत्तमाः
ਸ੍ਵਾਯੰਭੁਵ ਮਾਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹੋਵੇ; ਆਰ੍ਸ਼ ਮਾਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਵੀ ਅੱਧਾ; ਅਤੇ ਮਾਨੁਸ਼ ਮਾਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਵੀ ਅੱਧਾ—ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮੋ! ਇਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ-ਮਾਪ ਦਾ ਮਿਆਰ ਹੈ।
Verse 36
एवं यतीनामावासे क्षेत्रमानं द्विजोत्तमाः रुद्रावतारे चाद्यं यच् छिष्ये चैव प्रशिष्यके
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮੋ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਤੀਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ-ਮਾਪ ਕਿਹਾ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਵਤਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਆਦਿ-ਵਿਧਾਨ ਵੀ, ਜੋ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਤੱਕ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।
Verse 37
नरावतारे तच्छिष्ये तच्छिष्ये च प्रशिष्यके श्रीपर्वते महापुण्ये तस्य प्रान्ते च वा द्विजाः
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ! ਨਰਾਵਤਾਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰੰਪਰਾ ਚੱਲਦੀ ਰਹੀ—ਮਹਾਪੁਣ੍ਯ ਸ਼੍ਰੀਪਰਵਤ ਉੱਤੇ, ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ।
Verse 38
तस्मिन्वा यस्त्यजेत्प्राणाञ् छिवसायुज्यमाप्नुयात् वाराणस्यां तथाप्येवम् अविमुक्ते विशेषतः
ਉੱਥੇ ਜੋ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਸ਼ਿਵਸਾਯੁਜ੍ਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਵੀ; ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਅਵਿਮੁਕਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ।
Verse 39
केदारे च महाक्षेत्रे प्रयागे च विशेषतः कुरुक्षेत्रे च यः प्राणान् संत्यजेद्याति निर्वृतिम्
ਕੇਦਾਰ, ਮਹਾਕਸ਼ੇਤਰ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਅਤੇ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਪਾਸ਼-ਬੰਧਨ ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਨਿਰਵ੍ਰਿਤੀ—ਪਰਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਮੋਖ਼ਸ਼—ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 40
प्रभासे पुष्करे ऽवन्त्यां तथा चैवामरेश्वरे वणीशैलाकुले चैव मृतो याति शिवात्मताम्
ਪ੍ਰਭਾਸ, ਪੁਸ਼ਕਰ, ਅਵੰਤੀ, ਅਮਰੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਵਣੀਸ਼ੈਲ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਿਸਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵਾਤਮਤਾ—ਸ਼ਿਵ-ਸਰੂਪਤਾ—ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 41
वाराणस्यां मृतो जन्तुर् न जातु जन्तुतां व्रजेत् त्रिविष्टपे विमुक्ते च केदारे संगमेश्वरे
ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਮਰਿਆ ਜੀਵ ਫਿਰ ਕਦੇ ਜੀਵਤਾ (ਮੁੜ ਦੇਹ ਧਾਰਨ) ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ, ਵਿਮੁਕਤ, ਕੇਦਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗਮੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਣ ਵਾਲਾ ਪੁਨਰਜਨਮ ਦੇ ਪਾਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 42
शालङ्के वा त्यजेत्प्राणांस् तथा वै जम्बुकेश्वरे शुक्रेश्वरे वा गोकर्णे भास्करेशे गुहेश्वरे
ਜਾਂ ਸ਼ਾਲੰਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗੇ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੰਬੁਕੇਸ਼ਵਰ, ਸ਼ੁਕਰੇਸ਼ਵਰ, ਗੋਕਰਣ, ਭਾਸਕਰੇਸ਼ ਅਤੇ ਗੁਹੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ—ਇਹ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮੋਖ਼ਸ਼ਦਾਇਕ ਪੁੰਨ-ਖੇਤਰ ਹਨ।
Verse 43
हिरण्यगर्भे नन्दीशे स याति परमां गतिम् नियमैः शोष्य यो देहं त्यजेत्क्षेत्रे शिवस्य तु
ਹਿਰਣ੍ਯਗਰਭ ਨੰਦੀਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਦੇਹ ਨੂੰ ਸ਼ੋਸ਼ਿਤ (ਸ਼ੁੱਧ) ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦੇਹ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 44
स याति शिवतां योगी मानुषे दैविके ऽपि वा आर्षे वापि मुनिश्रेष्ठास् तथा स्वायंभुवे ऽपि वा
ਉਹ ਯੋਗੀ ਸ਼ਿਵਤ੍ਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਮਨੁੱਖੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਦੈਵੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵੀ; ਹੇ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਰਿਸ਼ੀ-ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਤੇ ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵੀ।
Verse 45
स्वयंभूते तथा देवे नात्र कार्या विचारणा आधायाग्निं शिवक्षेत्रे सम्पूज्य परमेश्वरम्
ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਾ ਸਵੈਯੰਭੂ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਸ਼ਿਵ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਕਰਕੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸਮ੍ਯਕ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 46
स्वदेहपिण्डं जुहुयाद् यः स याति परां गतिम् यावत्तावन्निराहारो भूत्वा प्राणान् परित्यजेत्
ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੇਹ-ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਆਹੁਤੀ ਵਜੋਂ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਯਤ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਨਿਰਾਹਾਰ ਰਹਿ ਕੇ ਫਿਰ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦਾ ਪਰਿਤਿਆਗ ਕਰੇ।
Verse 47
शिवक्षेत्रे मुनिश्रेष्ठाः शिवसायुज्यमाप्नुयात् छित्त्वा पादद्वयं चापि शिवक्षेत्रे वसेत्तु यः
ਹੇ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਸ਼ਿਵ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ-ਸਾਯੁਜ੍ਯ—ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਏਕਤਾ—ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਪੈਰ ਕੱਟ ਕੇ ਵੀ ਸ਼ਿਵ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਰਹੇ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 48
स याति शिवतां चैव नात्र कार्या विचारणा क्षेत्रस्य दर्शनं पुण्यं प्रवेशस्तच्छताधिकः
ਉਹ ਸ਼ਿਵਤ੍ਵ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇੱਥੇ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਖੇਤਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਪੁੰਨ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Verse 49
तस्माच्छतगुणं पुण्यं स्पर्शनं च प्रदक्षिणम् तस्माच्छतगुणं पुण्यं जलस्नानमतः परम्
ਇਸ ਲਈ ਲਿੰਗ ਦਾ ਸਪਰਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸੌ ਗੁਣਾ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਜਲ-ਸਨਾਨ/ਜਲ-ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਰ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਧ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 50
क्षीरस्नानं ततो विप्राः शताधिकमनुत्तमम् दध्ना सहस्रमाख्यातं मधुना तच्छताधिकम्
ਫਿਰ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਲਿੰਗ ਦਾ ਖੀਰ-ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਅਨੁੱਤਮ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਦਹੀਂ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਫਲ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਸੌ ਵੱਧ ਫਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 51
घृतस्नानेन चानन्तं शार्करे तच्छताधिकम् शिवक्षेत्रसमीपस्थां नदीं प्राप्यावगाह्य च
ਘਿਉ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪੁੰਨ ਅਨੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸ਼ੱਕਰ ਨਾਲ ਸਨਾਨ/ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹੀ ਪੁੰਨ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਖੇਤਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਹਿੰਦੀ ਨਦੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਕੀ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 52
त्यजेद्देहं विहायान्नं शिवलोके महीयते शिवक्षेत्रसमीपस्था नद्यः सर्वाः सुशोभनाः
ਜੋ ਅੰਨ ਤਿਆਗ ਕੇ ਦੇਹ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ-ਖੇਤਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਸਭ ਨਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਸੋਭਾਵਾਨ ਹਨ।
Verse 53
वापीकूपतडागाश् च शिवतीर्था इति स्मृताः स्नात्वा तेषु नरो भक्त्या तीर्थेषु द्विजसत्तमाः
ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਬਾਵੜੀ/ਵਾਪੀ, ਕੂਆਂ ਅਤੇ ਤਲਾਬ ‘ਸ਼ਿਵ-ਤੀਰਥ’ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ-ਕਿਰਪਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਪਸ਼ੂ (ਜੀਵ) ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲਾ ਪਾਸ਼-ਬੰਧਨ ਢਿੱਲਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਪਤੀ-ਸਰੂਪ ਮਹਾਦੇਵ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ।
Verse 54
ब्रह्महत्यादिभिः पापैर् मुच्यते नात्र संशयः प्रातः स्नात्वा मुनिश्रेष्ठाः शिवतीर्थेषु मानवः
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਵੇਰੇ ਸ਼ਿਵ-ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਆਦਿ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 55
अश्वमेधफलं प्राप्य रुद्रलोकं स गच्छति मध्याह्ने शिवतीर्थेषु स्नात्वा भक्त्या सकृन्नरः
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਸ਼ਿਵ-ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਕੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 56
गङ्गास्नानसमं पुण्यं लभते नात्र संशयः अस्तं गते तथा चार्के स्नात्वा गच्छेच्छिवं पदम्
ਉਹ ਗੰਗਾ-ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਉਪਰੰਤ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸ਼ਿਵਪਦ, ਪਰਮ ਧਾਮ, ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 57
पापकञ्चुकमुत्सृज्य शिवतीर्थेषु मानवः द्विजास् त्रिषवणं स्नात्वा शिवतीर्थे सकृन्नरः
ਪਾਪ ਦੇ ਕਵਚ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵ-ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜੋ ਦਵਿਜ ਤ੍ਰਿਸਵਣ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਸ਼ਿਵ-ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵਾਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਾਲ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 58
शिवसायुज्यमाप्नोति नात्र कार्या विचारणा पुराथ सूकरः कश्चित् श्वानं दृष्ट्वा भयात्पथि
ਉਹ ਸ਼ਿਵ-ਸਾਯੁਜ੍ਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਇਕ ਸੂਕਰ ਨੇ ਕੁੱਤਾ ਵੇਖ ਕੇ ਡਰ ਨਾਲ (ਸ਼ਿਵ-ਸਿਮਰਨ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ) ਪਰਮ ਫਲ ਪਾਇਆ।
Verse 59
प्रसंगाद्वारमेकं तु शिवतीर्थे ऽवगाह्य च मृतः स्वयं द्विजश्रेष्ठा गाणपत्यमवाप्तवान्
ਸੰਯੋਗਵਸ਼ ਉਹ ਇਕੋ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰ ਗਿਆ; ਸ਼ਿਵ-ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਦੇਹ ਤਿਆਗਣ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਵਿਜ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਗਣਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਗਾਣਪਤ੍ਯ’ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 60
यः प्रातर्देवदेवेशं शिवं लिङ्गस्वरूपिणम् पश्येत्स याति सर्वस्माद् अधिकां गतिमेव च
ਜੋ ਸਵੇਰੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਲਿੰਗ-ਸਰੂਪ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਪਰਮ ਗਤੀ—ਮੋਖ਼ਸ਼—ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 61
मध्याह्ने च महादेवं दृष्ट्वा यज्ञफलं लभेत् सायाह्ने सर्वयज्ञानां फलं प्राप्य विमुच्यते
ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਯਜ্ঞ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਭ ਯਜ्ञਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 62
मानसैर्वाचिकैः पापैः कायिकैश् च महत्तरैः तथोपपातकैश्चैव पापैश्चैवानुपातकैः
ਮਨ, ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਕੀਤੇ—ਅਤਿ ਭਾਰੀ—ਪਾਪ, ਅਤੇ ਉਪਪਾਤਕ ਤੇ ਅਨੁਪਾਤਕ ਪਾਪ; ਇਹ ਸਭ (ਪਾਸ਼-ਰੂਪ) ਬੰਧਨ ਹਨ।
Verse 63
संक्रमे देवमीशानं दृष्ट्वा लिङ्गाकृतिं प्रभुम् मासेन यत्कृतं पापं त्यक्त्वा याति शिवं पदम्
ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵੇਲੇ ਲਿੰਗ-ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਈਸ਼ਾਨ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਮਹੀਨੇ ਭਰ ਦੇ ਕੀਤੇ ਪਾਪ ਛੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ਿਵ-ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 64
अयने चार्धमासेन दक्षिणे चोत्तरायणे विषुवे चैव सम्पूज्य प्रयाति परमां गतिम्
ਅਯਨ-ਕਾਲ, ਅੱਧ-ਮਾਸ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ, ਦੱਖਣਾਯਨ ਤੇ ਉੱਤਰਾਯਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੁਵ ਵੇਲੇ ਵੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸੰਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਭਗਤ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 65
प्रदक्षिणत्रयं कुर्याद् यः प्रासादं समन्ततः सव्यापसव्यन्यायेन मृदुगत्या शुचिर्नरः
ਸ਼ੁੱਧ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮੰਦਰ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਹੌਲੀ ਚਾਲ ਨਾਲ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ—ਸਵ੍ਯ (ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ) ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਨਿਯਤ ਹੋਵੇ ਉੱਥੇ ਅਪਸਵ੍ਯ (ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ)—ਉਸੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ।
Verse 66
पदे पदे ऽश्वमेधस्य यज्ञस्य फलमाप्नुयात् वाचा यस्तु शिवं नित्यं संरौति परमेश्वरम्
ਜੋ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਕੀਰਤਨ-ਉਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਕਦਮ ਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 67
सो ऽपि याति शिवं स्थानं प्राप्य किं पुनरेव च कृत्वा मण्डलकं क्षेत्रं गन्धगोमयवारिणा
ਉਹ ਵੀ ਸ਼ਿਵ-ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਫਿਰ ਹੋਰ ਕੀ ਕਹੀਏ? ਸੁਗੰਧਿਤ ਪਦਾਰਥ, ਗੋਬਰ ਅਤੇ ਜਲ ਨਾਲ ਖੇਤਰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ ਮੰਡਲ ਬਣਾਏ ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਿਵ-ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 68
मुक्ताफलमयैश्चूर्णैर् इन्द्रनीलमयैस् तथा पद्मरागमयैश्चैव स्फाटिकैश् च सुशोभनैः
ਮੋਤੀ ਦਾ ਚੂਰਨ, ਇੰਦਰਨੀਲ ਦਾ ਚੂਰਨ, ਪਦਮਰਾਗ ਦਾ ਚੂਰਨ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸਫਟਿਕ ਦਾ ਚੂਰਨ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ (ਲਿੰਗ/ਚਿੰਨ੍ਹ) ਨੂੰ ਅਲੰਕਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 69
तथा मारकतैश्चैव सौवर्णै राजतैस् तथा तद्वर्णैर् लौकिकैश्चैव चूर्णैर्वित्तविवर्जितैः
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਨਾ, ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਸਧਾਰਣ ਚੂਰਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਧਨਹੀਣ ਭਗਤ—ਭਾਵ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਧਨ ਨਹੀਂ, ਸ਼ੁੱਧ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ ਹੀ ਪਰਮ ਭੇਟ ਹੈ।
Verse 70
आलिख्य कमलं भद्रं दशहस्तप्रमाणतः सकर्णिकं महाभागा महादेवसमीपतः
ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਏ, ਦਸ ਹੱਥ ਮਾਪ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਕਮਲ—ਕਰਨਿਕਾ ਸਮੇਤ—ਬਣਾ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ; ਇਹ ਪੂਜਾ-ਵਿਨਿਆਸ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਅੰਗ ਹੈ।
Verse 71
तत्रावाह्य महादेवं नवशक्तिसमन्वितम् पञ्चभिश्च तथा षड्भिर् अष्टाभिश्चेष्टदं परम्
ਉੱਥੇ ਨਵ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਮਹਾਦੇਵ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕਰਕੇ, ਪੰਜ, ਛੇ ਅਤੇ ਅੱਠ (ਦੈਵੀ ਸਮੂਹ/ਉਪਚਾਰ) ਸਮੇਤ ਉਸ ਪਰਮ ਇੱਛਾ-ਫਲਦਾਤਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 72
पुनरष्टाभिर् ईशानं दशारे दशभिस् तथा पुनर्बाह्ये च दशभिः सम्पूज्य प्रणिपत्य च
ਫਿਰ ਅੱਠ (ਉਪਚਾਰਾਂ) ਨਾਲ ਈਸ਼ਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਦਸ-ਅਰ (ਦਸ਼ਾਰ) ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਦਸ (ਉਪਚਾਰਾਂ) ਨਾਲ ਵੀ। ਫਿਰ ਬਾਹਰੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ-ਵਲਯ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਸ (ਉਪਚਾਰਾਂ) ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਸਾਸ਼ਟਾਂਗ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੇ।
Verse 73
निवेद्य देवदेवाय क्षितिदानफलं लभेत् शालिपिष्टादिभिर् वापि पद्ममालिख्य निर्धनः
ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਭੂਮੀ-ਦਾਨ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਗਰੀਬ ਭਗਤ ਵੀ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਆਟੇ ਆਦਿ ਨਾਲ ਕਮਲ ਬਣਾਕੇ (ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ) ਅਰਪਣ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਹੀ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 74
पूर्वोक्तमखिलं पुण्यं लभते नात्र संशयः द्वादशारं तथालिख्य मण्डलं पदम् उत्तमम्
ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸਾਰਾ ਪੁੰਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਬਾਰਾਂ ਅਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਡਲ ਬਣਾਕੇ, ਲਿੰਗ-ਪੂਜਾ ਲਈ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਪਦ (ਆਸਨ) ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰੇ।
Verse 75
रत्नचूर्णादिभिश्चूर्णैस् तथा द्वादशमूर्तिभिः मण्डलस्य च मध्ये तु भास्करं स्थाप्य पूजयेत्
ਰਤਨ-ਚੂਰਨ ਆਦਿ ਸ਼ੁਭ ਚੂਰਨਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਦਵਾਦਸ਼ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਨਿਆਸ ਨਾਲ, ਮੰਡਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਭਾਸਕਰ (ਸੂਰਜ) ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
Verse 76
ग्रहैश् च संवृतं वापि सूर्यसायुज्यमुत्तमम् एवं प्राकृतम् अप्यार्थ्यां षडस्रं परिकल्प्य च
ਜਾਂ ਨਵਗ੍ਰਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਦੇਣ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਉੱਤਮ ਸਾਯੁਜ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕਿਕ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਵੀ, ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਛਡਸ੍ਰ (ਛਟਕੋਣ) ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰੇ।
Verse 77
मध्यदेशे च देवेशीं प्रकृतिं ब्रह्मरूपिणीम् दक्षिणे सत्त्वमूर्तिं च वामतश् च रजोगुणम्
ਮੱਧ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ-ਰੂਪিণੀ ਦੇਵੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ; ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸੱਤ੍ਵ-ਮੂਰਤੀ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਰਜੋ-ਗੁਣ ਰੱਖੇ।
Verse 78
अग्रतस्तु तमोमूर्तिं मध्ये देवीं तथांबिकाम् पञ्चभूतानि तन्मात्रापञ्चकं चैव दक्षिणे
ਅੱਗੇ ਤਮੋ-ਮੂਰਤੀ ਰੱਖੇ, ਵਿਚਕਾਰ ਦੇਵੀ ਅੰਬਿਕਾ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ। ਦੱਖਣ (ਸੱਜੇ) ਪਾਸੇ ਪੰਜ ਮਹਾਭੂਤ ਅਤੇ ਤਨਮਾਤ੍ਰਾਵਾਂ ਦੇ ਪੰਜਕ ਦੀ ਵਿਨਿਆਸ ਕਰੇ।
Verse 79
कर्मेन्द्रियाणि पञ्चैव तथा बुद्धीन्द्रियाणि च उत्तरे विधिवत्पूज्य षडस्रे चैव पूजयेत्
ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜ ਕਰਮੇਂਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਗਿਆਨੇਂਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਛੇ-ਕੋਣੀ (ਸ਼ਡਸ੍ਰ) ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ।
Verse 80
आत्मानं चान्तरात्मानं युगलं बुद्धिमेव च अहङ्कारं च महता सर्वयज्ञफलं लभेत्
ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਆਤਮਾ ਤੇ ਅੰਤਰਾਤਮਾ, ਯੁਗਲ ਤੱਤ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਬੋਧ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਭ ਯੱਗਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 81
एवं वः कथितं सर्वं प्राकृतं मण्डलं परम् अतो वक्ष्यामि विप्रेन्द्राः सर्वकामार्थसाधनम्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਰਮ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਮੰਡਲ ਦੀ ਸਾਰੀ ਵਿਧੀ ਕਹਿ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਮੈਂ ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਸਭ ਕਾਮਨਾ ਤੇ ਅਰਥ ਸਿਧ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 82
गोचर्ममात्रमालिख्य मण्डलं गोमयेन तु चतुरश्रं विधानेन चाद्भिर् अभ्युक्ष्य मन्त्रवित्
ਮੰਤਰ-ਵਿਦ ਗੋਚਰਮ ਜਿਤਨੇ ਮਾਪ ਦਾ ਮੰਡਲ ਬਣਾਵੇ, ਗੋਮਯ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਨੂੰ ਚੌਕੋਰ (ਚਤੁਰਸ੍ਰ) ਕਰੇ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਜਲ ਛਿੜਕ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੇ।
Verse 83
अलंकृत्य वितानाद्यैश् छत्रैर् वापि मनोरमैः बुद्बुदैरर्धचन्द्रैश् च हैमैरश्वत्थपत्रकैः
ਵਿਤਾਨ ਆਦਿ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਛਤਰਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕਾਰ ਕਰੇ; ਸੁਨਹਿਰੀ ਬੁਦਬੁਦ-ਆਭੂਸ਼ਣ, ਅਰਧਚੰਦਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਅਸ਼ਵੱਥ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਵੇ।
Verse 84
सितैर्विकसितैः पद्मै रक्तैर् नीलोत्पलैस् तथा मुक्तादामैर् वितानान्ते लम्बितस्तु सितैर्ध्वजैः
ਵਿਤਾਨ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਚਿੱਟੇ ਝੰਡੇ ਲਟਕ ਰਹੇ ਸਨ; ਮੰਡਪ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਚਿੱਟੇ ਕਮਲਾਂ, ਲਾਲ ਫੁੱਲਾਂ, ਨੀਲੇ ਉਤਪਲਾਂ ਅਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮੰਗਲਮਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜਿਆ ਸੀ।
Verse 85
सितमृत्पात्रकैश्चैव सुश्लक्ष्णैः पूर्णकुम्भकैः फलपल्लवमालाभिर् वैजयन्तीभिर् अंशुकैः
ਚਿੱਟੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ, ਬਹੁਤ ਮਲਾਇਮ ਭਰੇ ਹੋਏ ਪੂਰਨ-ਕੁੰਭਾਂ, ਫਲ-ਪੱਲਵ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਵੈਜਯੰਤੀ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 86
पञ्चाशद्दीपमालाभिर् धूपैः पञ्चविधैस् तथा पञ्चाशद्दलसंयुक्तम् आलिखेत्पद्ममुत्तमम्
ਪੰਜਾਹ ਦੀਪਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਧੂਪ ਨਾਲ, ਪੰਜਾਹ ਪੱਤੀਆਂ ਵਾਲਾ ਉੱਤਮ ਕਮਲ-ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 87
तत्तद्वर्णैस् तथा चूर्णैः श्वेतचूर्णैरथापि वा एकहस्तप्रमाणेन कृत्वा पद्मं विधानतः
ਉਚਿਤ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਚੂਰਨ ਨਾਲ—ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਟੇ ਚੂਰਨ ਨਾਲ ਵੀ—ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਹੱਥ-ਪ੍ਰਮਾਣ ਦਾ ਕਮਲ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 88
कर्णिकायां न्यसेद् देवं देव्या देवेश्वरं भवम् वर्णानि च न्यसेत्पत्रे रुद्रैः प्रागाद्यनुक्रमात्
ਕਰਨਿਕਾ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਸਮੇਤ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਭਵ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਪੱਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਣ-ਨਿਆਸ ਕਰੇ।
Verse 89
प्रणवादिनमो ऽन्तानि सर्ववर्णानि सुव्रताः सम्पूज्यैवं मुनिश्रेष्ठा गन्धपुष्पादिभिः क्रमात्
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸੁਵ੍ਰਤੀ ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਵ (ਓਂ) ਤੋਂ ‘ਨਮਹ’ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 90
ब्राह्मणान् भोजयेत्तत्र पञ्चाशद्विधिपूर्वकम् अक्षमालोपवीतं च कुण्डलं च कमण्डलुम्
ਉੱਥੇ ਪੰਜਾਹ ਵਿਧੀ/ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ; ਅਤੇ ਜਪਮਾਲਾ, ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ, ਕੁੰਡਲ ਤੇ ਕਮੰਡਲੂ ਵੀ ਭੇਟ ਕਰੇ।
Verse 91
आसनं च तथा दण्डम् उष्णीषं वस्त्रमेव च दत्त्वा तेषां मुनीन्द्राणां देवदेवाय शंभवे
ਉਹਨਾਂ ਮੁਨੀੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਆਸਨ, ਡੰਡਾ, ਉਸ਼ਨੀਸ਼ (ਪੱਗ) ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਦੇ ਕੇ, (ਇਹ ਦਾਨ) ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਸ਼ੰਭੂ—ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰੇ।
Verse 92
महाचरुं निवेद्यैवं कृष्णं गोमिथुनं तथा अन्ते च देवदेवाय दापयेच्चूर्णमण्डलम्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਚਰੂ ਦਾ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ (ਕਾਲਾ) ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਅਤੇ ਗੋਮਿਥੁਨ (ਗਾਂ-ਬੈਲ ਦੀ ਜੋੜੀ) ਵੀ ਦੇਵੇ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਲਈ ਚੂਰਣ-ਮੰਡਲ (ਪਾਊਡਰ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਮੰਡਲ) ਦਾਨ ਕਰਾਵੇ।
Verse 93
यागोपयोगद्रव्याणि शिवाय विनिवेदयेत् ओङ्काराद्यं जपेद्धीमान् प्रतिवर्णम् अनुक्रमात्
ਯਾਗ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸਾਧਕ ਓਂਕਾਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਹਰ ਅੱਖਰ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜਪ ਕਰੇ।
Verse 94
एवमालिख्य यो भक्त्या सर्वमण्डलमुत्तमम् यत्फलं लभते मर्त्यस् तद्वदामि समासतः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਪਰਮ ਸਰਵ-ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਮਰਤ੍ਯ ਜੋ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
Verse 95
साङ्गान् वेदान् यथान्यायम् अधीत्य विधिपूर्वकम् इष्ट्वा यज्ञैर्यथान्यायं ज्योतिष्टोमादिभिः क्रमात्
ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਅਤੇ ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼ਟੋਮ ਆਦਿ ਯੱਗ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਕਰ ਕੇ।
Verse 96
ततो विश्वजिदन्तैश् च पुत्रानुत्पाद्य तादृशान् वानप्रस्थाश्रमं गत्वा सदारः साग्निरेव च
ਫਿਰ ਵਿਸ਼੍ਵਜਿਤ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰ ਕੇ, ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੋਇਆ ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 97
चान्द्रायणादिकाः सर्वाः कृत्वा न्यस्य क्रिया द्विजाः ब्रह्मविद्यामधीत्यैव ज्ञानमासाद्य यत्नतः
ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਵਰਤ ਕਰ ਕੇ, ਦ੍ਵਿਜ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਕੇਵਲ ਬ੍ਰਹਮਵਿਦਿਆ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਿਆਂ ਯਤਨ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 98
ज्ञानेन ज्ञेयम् आलोक्य योगी यत्काममाप्नुयात् तत्फलं लभते सर्वं वर्णमण्डलदर्शनात्
ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜ੍ਞੇਯ ਤੱਤ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ ਯੋਗੀ ਜੋ ਇੱਛਿਤ ਸਾਧ੍ਯ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਵਰਣ-ਮੰਡਲ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 99
येन केनापि वा मर्त्यः प्रलिप्यायतनाग्रतः उत्तरे दक्षिणे वापि पृष्ठतो वा द्विजोत्तमाः
ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ, ਜੇ ਕੋਈ ਮਰਤ੍ਯ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੰਦਰ ਦੇ ਅੱਗੇ—ਉੱਤਰ, ਦੱਖਣ ਜਾਂ ਪਿੱਛੇ—ਅਸ਼ੁੱਧੀ ਲੇਪੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਪ੍ਰਤੀ ਅਨੁਚਿਤ ਕਰਮ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ-ਪੂਜਾ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ।
Verse 100
चतुष्कोणं तु वा चूर्णैर् अलंकृत्य समन्ततः पुष्पाक्षतादिभिः पूज्य सर्वपापैः प्रमुच्यते
ਚੌਕੋਣ (ਚੌਰਸ) ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਚੂਰਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ, ਫੁੱਲ, ਅੱਖਤ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ-ਜੀਵ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ।
Verse 101
यस्तु गर्भगृहं भक्त्या सकृदालिप्य सर्वतः चन्दनाद्यैः सकर्पूरैर् गन्धद्रव्यैः समन्ततः
ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਗਰਭਗ੍ਰਿਹ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਚੰਦਨ ਆਦਿ ਸੁਗੰਧ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨਾਲ, ਕਪੂਰ ਸਮੇਤ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੇਪਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ੁੱਧ ਸੇਵਾ-ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 102
विकीर्य गन्धकुसुमैर् धूपैर्धूप्य चतुर्विधैः प्रार्थयेद्देवमीशानं शिवलोकं स गच्छति
ਸੁਗੰਧਿਤ ਫੁੱਲ ਛਿੜਕ ਕੇ ਅਤੇ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਧੂਪ ਨਾਲ ਧੂਪਨ ਕਰਕੇ, ਈਸ਼ਾਨ ਦੇਵ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਐਸਾ ਭਗਤ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 103
तत्र भुक्त्वा महाभोगान् कल्पकोटिशतं नरः स्वदेहगन्धकुसुमैः पूरयञ्छिवमन्दिरम्
ਉੱਥੇ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਕਰੋੜਾਂ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਮਹਾਨ ਭੋਗ ਭੋਗ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸ਼ੁੱਧ ਦੇਹ ਤੋਂ ਉੱਠਦੇ ਸੁਗੰਧੀ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਭਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।
Verse 104
क्रमाद्गान्धर्वमासाद्य गन्धर्वैश् च सुपूजितः क्रमादागत्य लोके ऽस्मिन् राजा भवति वीर्यवान्
ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਗੰਧਰਵ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਪੂਜਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਉਹ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਤੇ ਵੀਰ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 105
आदिदेवो महादेवः प्रलयस्थितिकारकः सर्गश् च भुवनाधीशः शर्वव्यापी सदाशिवः शिवब्रह्मामृतं ग्राह्यं मोक्षसाधनम् उत्तमम्
ਆਦਿਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ ਪ੍ਰਲਯ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਕਰਤਾ ਹਨ; ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਵੀ ਉਹੀ ਹਨ—ਭੁਵਨਾਂ ਦੇ ਅਧੀਸ਼, ਸ਼ਰਵ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਰਵਵਿਆਪੀ, ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਦਾ-ਸਥਿਤ। ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਿਵ-ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰ ਕੇ ਅੰਦਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਮੋਖਸ਼ ਦਾ ਪਰਮ ਸਾਧਨ ਹੈ।
Verse 106
व्यक्ताव्यक्तं सदा नित्यम् अचिन्त्यम् अर्चयेत् प्रभुम्
ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਗਟ ਵੀ ਹਨ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਵੀ, ਸਦਾ ਵਰਤਮਾਨ, ਨਿੱਤ ਅਤੇ ਅਚਿੰਤ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
Nāgara, Drāviḍa, and Kesara are mentioned as valid forms of Rudrālaya construction, alongside prāsāda archetypes likened to Kailāsa, Mandara, Meru, Niṣadha, Himśaila, Nīlādri-śikhara, and Mahendraśaila.
It presents an escalating ladder: darśana (seeing) is meritorious; entry is 100×; touch and pradakṣiṇā are 100× beyond that; snāna is higher still, with abhiṣeka substances (water → milk → curd → honey → ghee → sugar-water) described as progressively more potent in phala.
By drawing and worshiping prescribed mandalas (lotus and ṣaḍ-asra), installing deities/principles, and performing japa and offerings, the practitioner symbolically integrates cosmic categories (prakṛti, guṇas, bhūtas, indriyas, buddhi/ahaṅkāra/ātman) and gains purification, ritual merit comparable to extensive Vedic rites, and readiness for liberation.
It concludes by urging worship of the Lord as vyakta–avyakta (manifest–unmanifest), nitya (eternal), and acintya (inconceivable), presenting this grasp of Shiva-tattva as the supreme mokṣa-sādhana.