Adhyaya 28

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे लिङ्गार्चनविधिर्नाम सप्तविंशो ऽध्यायः शैलादिरुवाच आग्नेयं सौरममृतं बिम्बं भाव्यं ततोपरि गुणत्रयं च हृदये तथा चात्मत्रयं क्रमात्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਲਿੰਗ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵਭਾਗ ਵਿੱਚ ‘ਲਿੰਗਾਰਚਨ ਵਿਧੀ’ ਨਾਮਕ ਸਤਾਈਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਸ਼ੈਲਾਦਿ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਲਿੰਗ ਦੇ ਅੰਤਰ-ਬਿੰਬ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਆਗਨੇਯ, ਸੌਰ ਅਤੇ ਅਮ੍ਰਿਤਮਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਾਵੇ; ਫਿਰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਗੁਣ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਆਤਮ-ਤ੍ਰਯ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ।

Verse 2

तस्योपरि महादेवं निष्कलं सकलाकृतिम् कान्तार्धरूढदेहं च पूजयेद्ध्यानविद्यया

ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੇ ਉੱਪਰ ਧਿਆਨ-ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ—ਜੋ ਨਿਸ਼ਕਲ ਵੀ ਹਨ ਤੇ ਸਕਲ-ਰੂਪਧਾਰੀ ਵੀ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹ ਪ੍ਰਿਯਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਅੱਧੇ ਭਾਗ ਨਾਲ ਅਧਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ (ਅਰਧਨਾਰੀਸ਼ਵਰ)।

Verse 3

ततो बहुविधं प्रोक्तं चिन्त्यं तत्रास्ति चेद्यतः चिन्तकस्य ततश्चिन्ता अन्यथा नोपपद्यते

ਇਸ ਲਈ ਚਿੰਤਨਯੋਗ ਤੱਤ ਕਈ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਜੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕੋਈ ਚਿੰਤ੍ਯ ਵਸਤੂ ਹੈ, ਤਾਂ ਚਿੰਤਕ (ਪਸ਼ੂ) ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਉਸੇ ਸਤ੍ਯ ਤੋਂ ਉੱਪਜਦੀ ਹੈ—ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਬਣਦੀ ਨਹੀਂ।

Verse 4

तस्माद्ध्येयं तथा ध्यानं यजमानः प्रयोजनम् स्मरेत्तन्नान्यथा जातु बुध्यते पुरुषस्य ह

ਇਸ ਲਈ ਯਜਮਾਨ ਧ੍ਯੇਯ ਅਤੇ ਧਿਆਨ—ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਸਮੇਤ ਯਾਦ ਰੱਖੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਪੁਰੁਸ਼ ਇਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੱਚੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ।

Verse 5

पुरे शेते पुरं देहं तस्मात्पुरुष उच्यते याज्यं यज्ञेन यजते यजमानस्तु स स्मृतः

ਜੋ ‘ਪੁਰ’ ਅਰਥਾਤ ਦੇਹ-ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਪੁਰੁਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਯੱਗ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜ੍ਯ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਯਜਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 6

ध्येयो महेश्वरो ध्यानं चिन्तनं निर्वृतिः फलम् प्रधानपुरुषेशानं याथातथ्यं प्रपद्यते

ਧ੍ਯੇਯ ਕੇਵਲ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹਨ; ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਫਲ ਅੰਤਰਿਕ ਨਿਰਵ੍ਰਿਤੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੇ ਈਸ਼ਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣ ਨਾਲ ਯਥਾਤਥ੍ਯ ਸਤ੍ਯ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 7

इह षड्विंशको ध्येयो ध्याता वै पञ्चविंशकः चतुर्विंशकम् अव्यक्तं महदाद्यास्तु सप्त च

ਇੱਥੇ ਛੱਬੀਵਾਂ ਤੱਤ ਧ੍ਯੇਯ—ਧਿਆਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ—ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੱਚੀਵਾਂ ਤੱਤ ਹੀ ਧ੍ਯਾਤਾ—ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਚੌਵੀਵਾਂ ਤੱਤ ਅਵ੍ਯਕਤ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ; ਮਹਤ ਆਦਿ ਸੱਤ ਤੱਤ ਉਸ ਦੇ ਵਿਕਾਰ ਰੂਪ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 8

महांस् तथा त्वहङ्कारं तन्मात्रं पञ्चकं पुनः कर्मेन्द्रियाणि पञ्चैव तथा बुद्धीन्द्रियाणि च

ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਮਹਤ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਅਹੰਕਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜ ਤਨਮਾਤ੍ਰਾਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਨਾਲ ਹੀ ਪੰਜ ਕਰਮੇਂਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਗਿਆਨੇਂਦ੍ਰੀਆਂ ਵੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਸ਼ੂ ਲਈ ਪਾਸ਼—ਬੰਧਨ ਦਾ ਖੇਤਰ—ਖੁਲ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਤਿਰੂਪ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਕੇ ਵਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 9

मनश् च पञ्च भूतानि शिवः षड्विंशकस्ततः स एव भर्ता कर्ता च विधेरपि महेश्वरः

ਮਨ ਅਤੇ ਪੰਜ ਮਹਾਭੂਤ—ਇਹ ਸਭ ਛੱਬੀ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸ਼ਿਵ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਵਿਧੀ ਦਾ ਵੀ—ਪਾਲਕ ਅਤੇ ਕਰਤਾ ਹੈ।

Verse 10

हिरण्यगर्भं रुद्रो ऽसौ जनयामास शङ्करः विश्वाधिकश् च विश्वात्मा विश्वरूप इति स्मृतः

ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ—ਸ਼ੰਕਰ—ਨੇ ਹਿਰਣ੍ਯਗਰਭ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਅੰਤਰਾਤਮਾ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ—ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਜਿਸ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 11

विना यथा हि पितरं मातरं तनयास्त्विह न जायन्ते तथा सोमं विना नास्ति जगत्त्रयम्

ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੰਤਾਨ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੀ, ਤਿਵੇਂ ਸੋਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਦਾ ਅਸਤਿਤਵ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ।

Verse 12

सनत्कुमार उवाच कर्ता यदि महादेवः परमात्मा महेश्वरः तथा कारयिता चैव कुर्वतो ऽल्पात्मनस् तथा

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜੇ ਮਹਾਦੇਵ ਪਰਮਾਤਮਾ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੀ ਸੱਚਾ ਕਰਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ; ਅਲਪ ਜੀਵ ‘ਮੈਂ ਕਰਦਾ ਹਾਂ’ ਸਮਝੇ ਤਦ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਨੂੰ ਉਹੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 13

नित्यो विशुद्धो बुद्धश् च निष्कलः परमेश्वरः त्वयोक्तो मुक्तिदः किं वा निष्कलश्चेत्करोति किम्

ਤੂੰ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਿੱਤ, ਵਿਸ਼ੁੱਧ, ਬੁੱਧ-ਸਰੂਪ, ਨਿਸ਼ਕਲ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀਦਾਤਾ ਕਿਹਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਨਿਸ਼ਕਲ ਤੇ ਕ੍ਰਿਆ-ਰਹਿਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੋਖ ਦੇਣ ਲਈ ਉਹ ਕੀ ਕਰਦਾ ਹੈ?

Verse 14

शैलादिरुवाच कालः करोति सकलं कालं कलयते सदा निष्कलं च मनः सर्वं मन्यते सो ऽपि निष्कलः

ਸ਼ੈਲਾਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਕਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਕੇ ਰੂਪ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਕਾਲ ਨੂੰ ਹੀ ਮਾਪ ਕੇ ਪਕਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਮਨ ਵੀ ਨਿਸ਼ਕਲ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਤਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਨਿਸ਼ਕਲ—ਹਰ ਮਾਪ ਤੇ ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।

Verse 15

कर्मणा तस्य चैवेह जगत्सर्वं प्रतिष्ठितम् किमत्र देवदेवस्य मूर्त्यष्टकमिदं जगत्

ਉਸ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਇੱਥੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਚੰਭਾ ਕੀ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਸ਼ਟਮੂਰਤੀ ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੈ?

Verse 16

विनाकाशं जगन्नैव विना क्ष्मां वायुना विना तेजसा वारिणा चैव यजमानं तथा विना

ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜਗਤ ਨਹੀਂ; ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਵਾਯੂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਤੇ ਜਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਨਹੀਂ—ਤਿਵੇਂ ਯਜਮਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਧਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਟਿਕੀ ਹੈ, ਪਰ ਪਰਮ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਸਭ ਦਾ ਪਰਾਤਪਰ ਆਧਾਰ ਹੈ।

Verse 17

भानुना शशिना लोकस् तस्यैतास्तनवः प्रभोः विचारतस्तु रुद्रस्य स्थूलमेतच्चराचरम्

ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਨਾਲ ਇਹ ਲੋਕ ਧਾਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਗਟ ਤਨੂਆਂ ਹਨ। ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਯਥਾਰਥ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸਥੂਲ ਜਗਤ—ਚਰ ਤੇ ਅਚਰ—ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਮੂਰਤ ਅਭਿਵ੍ਯਕਤੀ ਹੀ ਸਮਝ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 18

सूक्ष्मं वदन्ति ऋषयो यन्न वाच्यं द्विजोत्तमाः यतो वाचो निवर्तन्ते अप्राप्य मनसा सह

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ! ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਤੱਤ ਨੂੰ ਪਰਮ ਸੂਖਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਉਥੋਂ ਬੋਲ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਏ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਪਰਤ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 19

आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान् न बिभेति कुतश्चन न भेतव्यं तथा तस्माज् ज्ञात्वानन्दं पिनाकिनः

ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾਨੰਦ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਪਿਨਾਕੀ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਭੈ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 20

विभूतयश् च रुद्रस्य मत्वा सर्वत्र भावतः सर्वं रुद्र इति प्राहुर् मुनयस्तत्त्वदर्शिनः

ਰੁਦ੍ਰ ਦੀਆਂ ਵਿਭੂਤੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਅਤੇ ਹਰ ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਕੇ, ਤੱਤਵਦਰਸ਼ੀ ਮੁਨੀ ਆਖਦੇ ਹਨ—“ਸਭ ਕੁਝ ਰੁਦ੍ਰ ਹੀ ਹੈ।”

Verse 21

नमस्कारेण सततं गौरवात्परमेष्ठिनः सर्वं तु खल्विदं ब्रह्म सर्वो वै रुद्र ईश्वरः

ਪਰਮੇਸ਼ਠਿਨ ਨੂੰ ਆਦਰ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਸਦਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇਹ ਬੋਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਰੁਦ੍ਰ ਹੀ ਹੈ।

Verse 22

पुरुषो वै महादेवो महेशानः परः शिवः एवं विभुर्विनिर्दिष्टो ध्यानं तत्रैव चिन्तनम्

ਮਹਾਦੇਵ ਹੀ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਹੈ—ਮਹੇਸ਼ਾਨ, ਪਰਾਤਪਰ ਸ਼ਿਵ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਸੁਆਮੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੈ; ਧਿਆਨ ਮਤਲਬ ਕੇਵਲ ਉਸੇ ਦਾ ਏਕਾਗ੍ਰ ਚਿੰਤਨ।

Verse 23

चतुर्व्यूहेण मार्गेण विचार्यालोक्य सुव्रत संसारहेतुः संसारो मोक्षहेतुश् च निर्वृतिः

ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਚਤੁਰ-ਵਿਊਹ ਮਾਰਗ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਸਾਫ਼ ਵੇਖਣ ਤੇ ਇਹ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਸੰਸਾਰ ਬੰਧਨ ਦਾ ਹੇਤੂ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹੀ ਸੰਸਾਰ ਸਮ੍ਯਕ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਹੇਤੂ ਬਣ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਵ੍ਰਿਤੀ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 24

चतुर्व्यूहः समाख्यातश् चिन्तकस्येह योगिनः चिन्ता बहुविधा ख्याता सैकत्र परमेष्ठिना

ਇੱਥੇ ਚਿੰਤਨ-ਨਿਸ਼ਠ ਯੋਗੀ ਲਈ ਚਤੁਰ-ਵਿਊਹ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਚਿੰਤਾ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ—ਪਤੀ—ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕੋ ਸੰਯੁਕਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 25

सुनिष्ठेत्यत्र कथिता रुद्रं रौद्री न संशयः ऐन्द्री चेन्द्रे तथा सौम्या सोमे नारायणे तथा

ਇੱਥੇ ‘ਸੁਨਿਸ਼ਠਾ’ ਉਪਾਧੀ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ—ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਰੌਦ੍ਰੀ (ਰੁਦ੍ਰਾਣੀ) ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਐੰਦ੍ਰੀ’ ਇੰਦਰ ਨਾਲ, ‘ਸੌਮਿਆ’ ਸੋਮ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 26

सूर्ये वह्नौ च सर्वेषां सर्वत्रैवं विचारतः सैवाहं सो ऽहमित्येवं द्विधा संस्थाप्य भावतः

ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਵੇਖੋ—ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ। ਭਾਵ ਨੂੰ ਦੋ ਢੰਗ ਨਾਲ ਟਿਕਾਓ—“ਮੈਂ ਉਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹਾਂ” ਅਤੇ “ਮੈਂ ਉਹੀ ਸ਼ਿਵ ਹਾਂ”; ਤਦ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਆਤਮ-ਸਰੂਪ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 27

भक्तो ऽसौ नास्ति यस्तस्माच् चिन्ता ब्राह्मी न संशयः एवं ब्रह्ममयं ध्यायेत् पूर्वं विप्र चराचरम्

ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਭਗਤ ਨਾ ਹੋਵੇ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਚਿੰਤਨ ਬ੍ਰਾਹਮੀ, ਬ੍ਰਹਮਮਯ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚਰ-ਅਚਰ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਵਿਆਪਤ ਬ੍ਰਹਮਮਯ ਸਮਝ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰ।

Verse 28

चराचरविभागं च त्यजेदभिमतं स्मरन् त्याज्यं ग्राह्यम् अलभ्यं च कृत्यं चाकृत्यमेव च

ਪਰਮ ਲਕਸ਼ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਚਰ-ਅਚਰ ਦੇ ਭੇਦਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਲਗਨ ਛੱਡ ਦੇ। ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਨਿਸਚੇ ਕਰ—ਕੀ ਤਿਆਗਯ ਹੈ, ਕੀ ਗ੍ਰਾਹਯ; ਕੀ ਲੱਭਣਯੋਗ ਹੈ, ਕੀ ਅਲੱਭ; ਅਤੇ ਕੀ ਕਰਤਵ ਹੈ, ਕੀ ਅਕਰਤਵ।

Verse 29

यस्य नास्ति सुतृप्तस्य तस्य ब्राह्मी न चान्यथा आभ्यन्तरं समाख्यातम् एवमभ्यर्चनं क्रमात्

ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੱਚੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਧਾਰਾ ਨਹੀਂ ਉੱਠਦੀ—ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਭ੍ਯੰਤਰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸੇ ਰੀਤ ਨਾਲ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਅਭ੍ਯਰਚਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 30

आभ्यन्तरार्चकाः पूज्या नमस्कारादिभिस् तथा विरूपा विकृताश्चापि न निन्द्या ब्रह्मवादिनः

ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ (ਆਭ੍ਯੰਤਰ ਆਰਚਨਾ ਰਾਹੀਂ) ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਮਸਕਾਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਨ। ਉਹ ਵਿਗੜੇ ਜਾਂ ਅਜੀਬ ਦਿਸਣ ਤਾਂ ਵੀ, ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀ ਸਾਧਕਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।

Verse 31

आभ्यन्तरार्चकाः सर्वे न परीक्ष्या विजानता निन्दका एव दुःखार्ता भविष्यन्त्यल्पचेतसः

ਆਭ੍ਯੰਤਰ ਆਰਾਧਕ ਸਭ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਨੇ ਬਾਹਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ ਪਰਖਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੀ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਅਲਪ-ਚੇਤ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 32

यथा दारुवने रुद्रं विनिन्द्य मुनयः पुरा तस्मात्सेव्या नमस्कार्याः सदा ब्रह्मविदस् तथा

ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਦਾਰੂਵਨ ਵਿੱਚ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦ ਜਨ ਸਦਾ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ।

Verse 33

वर्णाश्रमविनिर्मुक्ता वर्णाश्रमपरायणैः

ਉਹ ਵਰਣ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਨ; ਫਿਰ ਵੀ ਵਰਣਾਸ਼੍ਰਮ-ਧਰਮ ਦੇ ਪਰਾਇਣ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਤੇ ਸਹਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਭੇਦਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਹਨ।