Adhyaya 128: Rites for the comb, collyrium, and mirror; initiations for the four social orders; and the Gaṇāntikā vow/insignia

Verse 1

अथ कङ्कटाञ्जनदर्पणम्॥ श्रीवराह उवाच॥ क्षत्रियस्य प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे॥ त्यक्त्वा प्रहरणान्सर्वान्यत्किञ्चित्पूर्वशिक्षितम्॥

ଏବେ ‘କଙ୍କଟାଞ୍ଜନଦର୍ପଣ’ ନାମକ ପ୍ରକରଣ। ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ହେ ବସୁନ୍ଧରେ, ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ପାଇଁ (ବିଧି) କହୁଛି; ତୁମେ ଶୁଣ। ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ଶିକ୍ଷିତ ଯେ କିଛି ଯୁଦ୍ଧାଭ୍ୟାସ ଥିଲା, ସେସବୁ ତ୍ୟାଗ କରି…

Verse 2

पूर्वमन्त्रेण मे भूमे तस्य दीक्षां च कारयेत्॥ मया च पूर्वमुक्तानि यानि संसारकाणि च॥

ହେ ଭୂମି, ମୋର ପୂର୍ବ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ତାହାର ଦୀକ୍ଷା କରାଇବା ଉଚିତ; ଏବଂ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କହିଥିବା ସଂସାର-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଉପଦେଶଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଆଚରଣରେ ଆଣିବା ଉଚିତ।

Verse 3

तानि सर्वाणि चानीय एकं वर्ज्यं यशस्विनि॥ न दद्यत्कृष्णसारस्य चर्म तत्र कदाचन॥

ହେ ଯଶସ୍ୱିନି, ସେସବୁ ସାମଗ୍ରୀ ଆଣି, ଗୋଟିଏକୁ ବାଦ ଦେଇ; ସେଠାରେ କେବେ ମଧ୍ୟ କୃଷ୍ଣସାର (କଳା ହରିଣ) ଚର୍ମ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 4

पालाशं दण्डकाष्ठं च दीक्षायां न तु कारयेत्॥ छागस्य चैव कृष्णस्य चर्म तत्र प्रदापयेत्॥

ଦୀକ୍ଷାରେ ପଳାଶ କାଠର ଦଣ୍ଡ ତିଆରି କରାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ଛାଗ (ଛେଳି) ଚର୍ମ ଏବଂ କଳା (ବର୍ଣ୍ଣର) ଚର୍ମ ପ୍ରଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 5

अश्वत्थं दण्डकाष्ठं तु दीक्षायां तदनन्तरम्॥ कृत्वा द्वादशहस्तां तु वेदिं तत्रोपलेपयेत्॥

ତାପରେ ଦୀକ୍ଷାରେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ (ପିପଳ) କାଠର ଦଣ୍ଡ ଗ୍ରହଣ କରିବ। ତଦନନ୍ତରେ ଦ୍ୱାଦଶ ହସ୍ତ ପ୍ରମାଣର ବେଦୀ କରି ସେଠାରେ ବିଧିମତେ ଲେପନ କରିବ।

Verse 6

सर्वं ममोक्तं कर्त्तव्यं यच्च मे पूर्वभाषितम्॥ एवं क्षत्रियदीक्षायां सर्वं सम्पाद्य यत्नतः॥

ମୋର କହିଥିବା ସମସ୍ତ ଏବଂ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଯାହା କହିଥିଲି, ସେ ସବୁ କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି କ୍ଷତ୍ରିୟ ଦୀକ୍ଷାରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଯତ୍ନରେ ସମ୍ପାଦନ କରି…

Verse 7

चरणौ मम संगृह्य इमं मन्त्रमुदाहरेत्॥

ମୋର ଚରଣ ଧରି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ।

Verse 8

मन्त्रः—त्यक्तानि विष्णो शस्त्राणि त्यक्तं सर्वं क्षत्रियकर्म सर्वम्॥ त्यक्त्वा देवं विष्णुं प्रपन्नोऽथ संसाराद्वै जन्मनां तारयस्व॥

ମନ୍ତ୍ର— ହେ ବିଷ୍ଣୁ! ଶସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛି; କ୍ଷତ୍ରିୟର ସମସ୍ତ କର୍ମ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିଛି। ଦେବ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଶରଣ ଗ୍ରହଣ କରିଛି; ଏବେ ମୋତେ ସଂସାରରୁ, ଜନ୍ମଜନ୍ମାନ୍ତରର ଚକ୍ରରୁ ତାରଣ କର।

Verse 9

एवं ततो वचश्चोक्त्वा क्षत्रियो मम पार्श्वतः ॥ उभौ च चरणौ गृहीय इमं मन्त्रमुदीरयेत्

ଏହିପରି କଥା କହି ସାରି, କ୍ଷତ୍ରିୟ ମୋ ପାଖରେ ଦାଁଡ଼ି ମୋର ଉଭୟ ଚରଣ ଧରି ପରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ।

Verse 10

तत एवं वचो ब्रूते सर्वं चैवात्र पूजयेत् ॥ विविधैर्गन्धपत्रैश्च धूपैश्चैव यथोदितम्

ତତଃ ଏପରି ବଚନ କହି ସେଠାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜା କରିବ—ବିଭିନ୍ନ ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ରବ୍ୟ, ପତ୍ର ଏବଂ ପୂର୍ବୋକ୍ତ ବିଧିଅନୁସାରେ ଧୂପ ଦ୍ୱାରା।

Verse 11

यथोक्तेनैव तान्भूमे भोजयेत् तदनन्तरम् ॥ शुद्धान्भागवतांश्चैव एवमेतन्न संशयः

ତାହା ପରେ ସହସା, ହେ ଭୂମେ, ଯଥୋକ୍ତ ବିଧିରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବ—ଅର୍ଥାତ୍ ଶୁଦ୍ଧ ଭାଗବତ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 12

एषा वै क्षत्रिये दीक्षा देवि संसारमोक्षणम् ॥ मत्प्रसादेन कर्तव्यं यदीच्छेत्सिद्धिमुत्तमाम्

ହେ ଦେବୀ! ଏହି ହେଉଛି କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଦୀକ୍ଷା, ଯାହା ସଂସାରମୋକ୍ଷର ଉପାୟ। ଯେ ଉତ୍ତମ ସିଦ୍ଧି ଇଚ୍ଛେ, ସେ ମୋ ପ୍ରସାଦରେ ଏହା କରିବ।

Verse 13

वैश्यस्य चैव वक्ष्यामि शृणु तत्त्वेन सुन्दरि ॥ दीक्षा च यादृशी तस्य यथा भवति सुन्दरि

ଏବେ ମୁଁ ବୈଶ୍ୟଙ୍କ ବିଧି କହିବି; ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତତ୍ତ୍ୱରେ ଶୁଣ—ତାଙ୍କର ଦୀକ୍ଷା କେମିତି ଏବଂ କିପରି ହୁଏ।

Verse 14

त्यक्त्वा तु वैश्यकर्माणि मम कर्मपरायणः ॥ यथा च लभते सिद्धिं तृतीया वर्णसंस्थितिः

ବୈଶ୍ୟକର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରି, ମୋ କର୍ମରେ ପରାୟଣ ହୋଇ, ତୃତୀୟ ବର୍ଣ୍ଣ-ସ୍ଥିତି ଏହି ସାଧନାରେ କିପରି ସିଦ୍ଧି ପାଏ (ତାହା କୁହାଯାଏ)।

Verse 15

सर्वं तत्र समानीय यन्मया पूर्वभाषितम् ॥ दशहस्तां ततः कृत्वा वेदिं वेदविचेतितः

ସେଠାରେ ମୋଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବେ କହିତ ସମସ୍ତ କଥା ସଂଗ୍ରହ କରି, ବେଦବିଦ୍ୱାନ ପରେ ଦଶ ହସ୍ତ ପ୍ରମାଣର ବେଦୀ ନିର୍ମାଣ କରୁ।

Verse 16

लेपयेद्गोमयेनादौ पूर्वन्यायेन तत्र वै ॥ चर्मणापि तु छागस्य स्वगात्रं परिवेष्टयेत्

ଆରମ୍ଭରେ ସେଠାରେ ପୂର୍ବବିଧି ଅନୁସାରେ ଗୋମୟରେ ଲେପନ କରୁ; ଏବଂ ଛାଗଚର୍ମରେ ନିଜ ଦେହକୁ ମୁଡ଼ି ନେଉ।

Verse 17

उदुम्बरं दन्तकाष्ठं गृहीत्वा दक्षिणे करे ॥ शुद्धभागवतानां च कृत्वा त्रिः परिवर्त्तनम्

ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ ଉଦୁମ୍ବର ଦନ୍ତକାଷ୍ଠ ଧରି, ଶୁଦ୍ଧ ଭାଗବତ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ତିନିଥର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରି (ପରବର୍ତ୍ତୀ କ୍ରିୟା କରୁ)।

Verse 18

जानुभ्यामवनिङ्गत्वा इमं मन्त्रमुदीरयेत्

ଜାନୁ ଭରସାରେ ଭୂମିକୁ ନମି, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁ।

Verse 19

मामेवं सोऽपि चोक्त्वा वै मम कर्मप्रसादवान् ॥ गुरोश्च चरणौ गृही इमं मन्त्रं मुदाहरेत् ॥

ଏପରି ମୋତେ କହି, ମୋ ପାଇଁ କରାଯାଇଥିବା ସେବାକର୍ମର ପ୍ରସାଦ ପାଇଥିବା ସେ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କ ଚରଣ ଧରି ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁ।

Verse 20

त्यक्त्वा वै कृषिगोरक्षावाणिज्यक्रयविक्रयम् ॥ लब्धा च त्वत्प्रसादेन विष्णुदीक्षा मयाऽधुना ॥

ମୁଁ କୃଷି, ଗୋରକ୍ଷା, ବାଣିଜ୍ୟ ଓ କ୍ରୟ-ବିକ୍ରୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଏବେ ବୈଷ୍ଣବ ଦୀକ୍ଷା ପାଇଛି।

Verse 21

देवाभिवादनं कृत्वा पुरो भागवतेषु च ॥ पश्चात्तु भोजनं दद्यादपराधबहिष्कृतम् ॥

ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଭଗବାନଙ୍କ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ଯଥୋଚିତ ସମ୍ମାନ ଦେଇ; ପରେ ଅପରାଧଦୂଷିତ ଅନ୍ନକୁ ବର୍ଜନ କରି ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 22

एवं दीक्षा तु वैश्यानां मम मार्गानुसारिणाम् ॥ येन मुच्यन्ति सुश्रोणि घोरसंसारसागरात् ॥

ମୋ ମାର୍ଗକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ବୈଶ୍ୟମାନଙ୍କର ଦୀକ୍ଷା ଏପରି; ଯାହାଦ୍ୱାରା, ହେ ସୁଶ୍ରୋଣି, ସେମାନେ ଘୋର ସଂସାର-ସାଗରରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 23

शूद्रस्यापि प्रवक्ष्यामि मद्भक्तस्य वराङ्गने ॥ यस्तु दीक्षां समासाद्य मुच्यते सर्वकिल्बिषैः ॥

ହେ ବରାଙ୍ଗନେ! ମୋର ଭକ୍ତ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀକ୍ଷାକୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ କହିବି; ଯେ ଦୀକ୍ଷା ପାଇ ସମସ୍ତ ପାପ-ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 24

सर्वसंस्कारद्रव्याणि मया पूर्वोदितानि च ॥ दीक्षाकामस्य शूद्रस्य शीघ्रं तानि प्रकल्पयेत् ॥

ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କହିଥିବା ସମସ୍ତ ସଂସ୍କାର-ଦ୍ରବ୍ୟକୁ, ଦୀକ୍ଷା ଇଚ୍ଛୁକ ଶୂଦ୍ର ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 25

अष्टहस्तां ततो देवि संलिप्य नीयतां ततः ॥ चर्म नीलस्य छागस्य कल्पयेच्छूद्रयोनये ॥

ତତ୍ପରେ, ହେ ଦେବୀ, ଅଷ୍ଟହସ୍ତ ପରିମିତ ସ୍ଥାନ/ସାଧନକୁ ଲେପନ କରି ପରେ ଆଗକୁ ନେଇଯିବା ଉଚିତ; ଶୂଦ୍ରଯୋନି ପାଇଁ ନୀଳବର୍ଣ୍ଣ ଛାଗର ଚର୍ମ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 26

दण्डं च वैष्णवं दद्यात् नीलं वस्त्रं च तस्य वै ॥ एवं गृहीत्वा शूद्रोऽपि दीक्षायाः कारणं परम् ॥

ତାହାକୁ ବୈଷ୍ଣବ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ତାହାର ନୀଳବର୍ଣ୍ଣ ବସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ; ଏଭଳି ଗ୍ରହଣ କରି ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଦୀକ୍ଷାର ପରମ ଆଧାର/ଯୋଗ୍ୟ କାରଣ ହୁଏ।

Verse 27

विमुक्तः सर्वपापेभ्यो लब्धसंज्ञो गतस्पृहः ॥ उभौ तौ चरणौ गृही गुरोर्वै तदनन्तरम् ॥

ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ, (ଦୀକ୍ଷାର) ସଂଜ୍ଞା ପାଇ, ନିଷ୍କାମ ହୋଇ—ତଦନନ୍ତରେ ସେ ଗୁରୁଙ୍କ ଉଭୟ ଚରଣ ଧରିବା ଉଚିତ।

Verse 28

गुरोः प्रसादनार्थाय इमं मन्त्रं मुदाहरेत् ॥

ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 29

मन्त्रः—विष्णुप्रसादे गुह्यं प्रसन्नात्पूर्ववच्च लब्धा चैव संसारमोक्षणाय करोमि कर्म प्रसीद

ମନ୍ତ୍ର: “ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଏହି ଗୁହ୍ୟ (ଉପଦେଶ) ପ୍ରସନ୍ନ (ଗୁରୁ) ଠାରୁ ପୂର୍ବବତ୍ ଲଭ୍ୟ ହୋଇଛି। ସଂସାରବନ୍ଧନ ମୋଚନ ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି କର୍ମ କରୁଛି—ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ।”

Verse 30

एतन्मन्त्रं समुच्चार्य कुर्यात्तत्र प्रदक्षिणम् ॥ चतुरश्च यथान्यायं पुनश्चैवाभिवादयेत् ॥

ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସେଠାରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବ; ଯଥାବିଧି ଚାରିଥର କରି ପୁନର୍ବାର ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପ୍ରଣାମ କରିବ।

Verse 31

अनन्तरं ततः कुर्याद्गन्धमाल्येन चार्चनम् ॥ भोजयेच्च यथान्यायमपराधविवर्जितः

ତାପରେ ଗନ୍ଧ ଓ ମାଳାଦ୍ୱାରା ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବ; ଏବଂ ଯଥାବିଧି, ଆଚାରାପରାଧ ବିନା ଭୋଜନ ଦେବ।

Verse 32

दीक्षा एषा च शूद्राणामुपचारश्च ईदृशः ॥ चतुर्णामपि वर्णानां दुःखसंसारमोक्षणम्

ଏହା ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୀକ୍ଷା, ଏବଂ ଉପଚାର ମଧ୍ୟ ଏହିପରି; ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖମୟ ସଂସାରଚକ୍ରରୁ ମୋକ୍ଷର ଉପାୟ।

Verse 33

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ चतुर्णामपि वर्णानां यथा छत्रं प्रदीयते

ଆଉ ଏକ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି; ଶୁଣ, ହେ ବସୁନ୍ଧରେ—ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ ଛତ୍ର (ଦାନ/ଚିହ୍ନ) କିପରି ଦିଆଯାଏ।

Verse 34

ब्राह्मणे पाण्डुरं छत्रं क्षत्रिये रक्तमेव च ॥ वैश्याय पीतं वै दद्याद्नीलं शूद्राय दापयेत्

ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପାଣ୍ଡୁର/ଶ୍ୱେତ ଛତ୍ର, କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ରକ୍ତ/ଲାଲ; ବୈଶ୍ୟଙ୍କୁ ପୀତ ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ନୀଳ ଛତ୍ର ଦେବାକୁ କରାଇବ।

Verse 35

सूत उवाच ॥ चातुर्वर्ण्यस्य श्रुत्वा वै सा मही संहितव्रता ॥ वराहं पुनरप्याह नत्वा सा धरणी तदा

ସୂତ କହିଲେ—ଚାତୁର୍ବର୍ଣ୍ୟର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣି ସଂଯମବ୍ରତା ପୃଥିବୀ ପୁନର୍ବାର ବରାହଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲା; ତେବେ ଧରଣୀ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲା।

Verse 36

ततो महीवचः श्रुत्वा मेघदुन्दुभिनिःस्वनः ॥ वराहरूपी भगवानुवाच स महाद्युतिः

ତାପରେ ପୃଥିବୀର ବଚନ ଶୁଣି, ମେଘ ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭି ପରି ଗମ୍ଭୀର ନିସ୍ୱନ ଥିବା, ବରାହରୂପୀ ମହାଦ୍ୟୁତି ଭଗବାନ କହିଲେ।

Verse 37

श्रीवराह उवाच ॥ शृणु तत्त्वेन कल्याणि यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ सर्वत्र चिन्तनीयोऽहं गुह्यमेव गणान्तिकम्

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ହେ କଲ୍ୟାଣୀ, ତୁମେ ଯାହା ମୋତେ ପଚାରୁଛ, ତାହାକୁ ତତ୍ତ୍ୱରୂପେ ଶୁଣ। ମୁଁ ସର୍ବତ୍ର ଚିନ୍ତନୀୟ; ତଥାପି ମୁଁ ଗଣାନ୍ତିକ, ଅନ୍ତରଙ୍ଗଙ୍କ ନିକଟରେ ଗୁହ୍ୟ।

Verse 38

नारायणवचः श्रुत्वा धरणी शंसितव्रता ॥ हृष्टतुष्टमनास्तत्र श्रुत्वा तच्च महौजसम्

ନାରାୟଣଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ବ୍ରତପ୍ରଶଂସିତ ଧରଣୀ ସେଠାରେ ସେଇ ମହୌଜସ୍ୱୀ ଉପଦେଶ ଶୁଣି ହୃଷ୍ଟ ଓ ତୃପ୍ତମନା ହେଲା।

Verse 39

शुचिर्भागवतश्रेष्ठा तव कर्मणि नित्यशः ॥ ततः कमलपत्राक्षी भक्ता भक्तेषु वत्सला

ସେ ଶୁଚି, ଭାଗବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା, ଏବଂ ସଦା ତୁମ କର୍ମରେ/ସେବାରେ ନିରତ। ତାପରେ ସେଇ କମଳପତ୍ରାକ୍ଷୀ, ଭକ୍ତା ଓ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ବାତ୍ସଲ୍ୟଶୀଳା (ଆଗକୁ କହିଲା/ଚାଲିଲା)।

Verse 40

कराभ्यामञ्जलिं कृत्वा नारायणमथाब्रवीत्

ସେ ଦୁଇ ହାତ ଯୋଡ଼ି ଅଞ୍ଜଳି କରି, ପରେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲା।

Verse 41

धरण्युवाच ॥ त्वद्भक्तेन महाभाग विधिना दीक्षितेन च ॥ तव चिन्तापरेणात्र किं कर्त्तव्यं च माधव

ଧରଣୀ କହିଲା—ହେ ମହାଭାଗ! ଆପଣଙ୍କ ଭକ୍ତ ଯଥାବିଧି ଦୀକ୍ଷିତ ହୋଇ ଏଠାରେ ଆପଣଙ୍କ ଚିନ୍ତନରେ ଲୀନ ଥିଲେ, କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ମାଧବ?

Verse 42

केन चिन्तयितव्यस्त्वमचिन्त्यो मानुषैः परः ॥ किंच भागवतैः कार्यं यथावित्तं न शक्यते

ଆପଣ—ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଓ ପରାତ୍ପର—କାହା ଦ୍ୱାରା ଏବଂ କିପରି ଚିନ୍ତନୀୟ? ଏବଂ ଯଥାବିତ୍ତ କରିବା ସମ୍ଭବ ନ ହେଲେ ଭକ୍ତମାନେ କ’ଣ କରିବେ?

Verse 43

ततो भूम्या वचः श्रुत्वा आदिरव्यक्तसम्भवः ॥ मधुरं स्वरमादाय प्रत्युवाच वसुन्धराम्

ତାପରେ ଭୂମିର ବଚନ ଶୁଣି, ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଆଦିପୁରୁଷ ମଧୁର ସ୍ୱର ଧାରଣ କରି ବସୁନ୍ଧରାକୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 44

श्रीवराह उवाच ॥ देवि तत्त्वेन वक्ष्यामि यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ येन चिन्तयसि चिन्तां मम कर्मपरायणा

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ! ତୁମେ ଯାହା ମୋତେ ପଚାରୁଛ, ତାହାକୁ ମୁଁ ତତ୍ତ୍ୱାନୁସାରେ କହିବି; କାରଣ ତୁମେ ମୋର କାର୍ଯ୍ୟ-ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ପରାୟଣ ହୋଇ ମୋ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଛ।

Verse 45

दीक्षितेन तु शुद्धेन मम निश्चितकर्मणा ॥ गृहीतव्यं विशालाक्षि मन्त्रेण विधिनात्र वै

ହେ ବିଶାଳାକ୍ଷି! ମୋର ନିଶ୍ଚିତ କର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ଶୁଦ୍ଧ ଦୀକ୍ଷିତ ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଓ ବିଧିପୂର୍ବକ ଏହା ଗ୍ରହଣ/ଅନୁଷ୍ଠାନ କରାଯିବା ଉଚିତ।

Verse 46

यस्तु भागवतो भूत्वा तद्गृह्णाति गणान्तिकाम् ॥ जनस्य दर्शनस्पर्शसंयुक्तां वामसंयुताम्

କିନ୍ତୁ ଯେ କେହି ନିଜକୁ ଭାଗବତ (ଭକ୍ତ) ବୋଲି କହି, ଲୋକମାନଙ୍କର ଦର୍ଶନ‑ସ୍ପର୍ଶ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ଏବଂ ବାମ (ବିପରୀତ/ଅଶୁଦ୍ଧ) ଆଚରଣ ସହ ଯୁକ୍ତ ସେଇ ଗଣାନ୍ତିକାକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେ ଅନୁଚିତ କରେ।

Verse 47

तस्य धर्मो न विद्येत दीक्षा तस्य महाफला ॥ यस्तु गृह्णाति सुश्रोणि मन्त्रपूतां गणान्तिकाम्

ତାହାର ଧର୍ମ ରହେ ନାହିଁ; ତଥାପି ତାହାର ଦୀକ୍ଷାକୁ (ବିଡ଼ମ୍ବନାରେ) ‘ମହାଫଳଦାୟିନୀ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ହେ ସୁଶ୍ରୋଣି! ଯେ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ଗଣାନ୍ତିକାକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେଇ ଯଥାଯଥ।

Verse 48

आसुरी नाम सा दीक्षा यया धर्मः प्रवर्त्तते ॥ यस्माद्गणान्तिकां गुह्यां चिन्तयेच्छुद्धमानसः

ଯେ ଦୀକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ସେହି ପ୍ରକାରେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ, ସେ ଦୀକ୍ଷା ‘ଆସୁରୀ’ ନାମରେ ପରିଚିତ। ତେଣୁ ଶୁଦ୍ଧମନ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଗୁହ୍ୟ ଗଣାନ୍ତିକାକୁ ଚିନ୍ତନ କରୁ।

Verse 49

गुह्यां गणान्तिकां यो मां चिन्तयेत्स बुधोत्तमः ॥ जन्मान्तरसहस्राणि चिन्तिता तेन तेन सः

ଗୁହ୍ୟ ଗଣାନ୍ତିକା ଦ୍ୱାରା ଯେ ଜ୍ଞାନୀଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୋତେ ଚିନ୍ତନ କରେ, ସେ ହଜାର ହଜାର ଜନ୍ମାନ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଇ (ଦିବ୍ୟ) ସତ୍ତା ଦ୍ୱାରା ପୁନଃ ପୁନଃ ସ୍ମରଣରେ ରଖାଯାଏ।

Verse 50

ग्रहणस्य प्रवक्ष्यामि यथा शिष्याय दीयते ॥ मन्त्रं लोकसुखार्थाय तच्छृणुष्व वसुन्धरे

ଶିଷ୍ୟକୁ ଯେପରି ଦିଆଯାଏ ସେପରି ଗ୍ରହଣବିଧି ମୁଁ କହୁଛି। ଲୋକସୁଖାର୍ଥ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଶୁଣ, ହେ ବସୁନ୍ଧରେ।

Verse 51

कौमुदस्य तु मासस्य मार्गशीर्षस्य वाप्यथ ॥ वैशाखस्यापि मासस्य शुक्लपक्षे तु द्वादशी

କୌମୁଦ ନାମକ ମାସ, ଅର୍ଥାତ୍ ମାର୍ଗଶୀର୍ଷରେ ମଧ୍ୟ; କିମ୍ବା ପୁନଃ ବୈଶାଖ ମାସରେ—ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ।

Verse 52

कुर्यान्निरामिषं तत्र दिनानि त्रीणि निश्चितः ॥ तस्मिङ्गणान्तिकं ग्राह्यं मम धर्मविनिश्चयात्

ସେଠାରେ ଦୃଢ଼ନିଶ୍ଚୟରେ ତିନି ଦିନ ନିରାମିଷ (ମାଂସତ୍ୟାଗ) ପାଳନ କରିବ। ତାପରେ ମୋ ଧର୍ମନିର୍ଣ୍ଣୟାନୁସାରେ ଗଣାନ୍ତିକା ଗ୍ରହଣୀୟ।

Verse 53

ममाग्रतो वरारोहे प्रज्वाल्य च हुताशनम् ॥ कुशैरास्तरणं कृत्वा स्थापयित्वा गणान्तिकम्

ହେ ବରାରୋହେ! ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରି, କୁଶାର ଆସ୍ତରଣ କରି, ଗଣାନ୍ତିକାକୁ ସ୍ଥାପନ କରିବ।

Verse 54

मन्त्रः— या धारिता पूर्वपितामहेन ब्रह्मण्यदेवेन भवोद्भवेन ॥ नारायणाद्दक्षिणगात्रजातां हे शिष्य गृह्णीष्व स वै त्वमेव

ମନ୍ତ୍ର: ‘ଯାହାକୁ ପୂର୍ବ ପିତାମହ, ବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟଦେବ, ଭବୋଦ୍ଭବ (ଶିବ) ଧାରଣ କରିଥିଲେ; ଯାହା ନାରାୟଣଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ଗାତ୍ରରୁ ଜାତ—ହେ ଶିଷ୍ୟ, ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କର; ସେଇ ତୁମେ ନିଜେ।’

Verse 55

तत एतेन मन्त्रेण गुरुर्गृह्य गणान्तिकम् ॥ शिष्याय दत्त्वा स्निग्धाय इमं मन्त्रमुदीरयेत्

ତତଃ ଗୁରୁ ଏହି ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଗଣାନ୍ତିକାକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ସ୍ନେହଭକ୍ତ ଶିଷ୍ୟକୁ ଦେଇ, ପରବର୍ତ୍ତୀ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ।

Verse 56

मन्त्रः— नारायणस्य दक्षिणगात्रजातां स्वशिष्य गृह्णीष्व समयेन देवीम् ॥ एतद्विचिन्त्यापर एव भूत्वा भवे पुनर्भावनमेति नैव

ମନ୍ତ୍ର— ହେ ମୋ ଶିଷ୍ୟ, ନାରାୟଣଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ଗାତ୍ରରୁ ଜନ୍ମିତ ଦେବୀଙ୍କୁ ନିୟମାନୁସାରେ ଗ୍ରହଣ କର। ଏହାକୁ ଚିନ୍ତନ କରି ଏକନିଷ୍ଠ ହେଲେ, ସଂସାରରେ ପୁନର୍ଭବ (ପୁନର୍ଜନ୍ମ) କେବେ ଆସେ ନାହିଁ।

Verse 57

अकर्मण्येन मुच्येत तव कर्मपरायणः ॥ ततो भूम्या वचः श्रुत्वा लोकनाथो जनार्द्दनः

‘ତୁମ ବିହିତ କର୍ମରେ ପରାୟଣ ଯେ, ସେ ଅକର୍ମଣ୍ୟତା (ଓ ତାହାର ଦୋଷ)ରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ।’ ତାପରେ ଭୂମୀଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଲୋକନାଥ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ (ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କଲେ)।

Verse 58

धर्मसंयुक्तवाक्येन प्रत्युवाच वसुन्धराम्

ସେ ଧର୍ମସଂଯୁକ୍ତ ବାକ୍ୟରେ ବସୁନ୍ଧରାଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 59

श्रीवराह उवाच ॥ देवी तत्त्वेन वक्ष्यामि यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ स्नानस्यैवोपचाराणि यानि कुर्वन्ति कर्मिणः ॥

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ— ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ଯାହା ମୋତେ ପଚାରୁଛ, ତାହାକୁ ମୁଁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି—ସ୍ନାନ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଉପଚାର ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନ, ଯାହା କର୍ମୀମାନେ କରନ୍ତି।

Verse 60

वृत्तेष्वेवोपचारेषु जलप्राधानिकेषु च ॥ कङ्कतीं चाञ्जनं चैव दर्पणं चैव सुन्दरी ॥

ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଉପଚାରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ—ବିଶେଷତଃ ଜଳପ୍ରଧାନ ସେବାରେ—ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, କଙ୍କତୀ (ଚିରୁଣି), ଅଞ୍ଜନ ଓ ଦର୍ପଣ ମଧ୍ୟ (ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ)।

Verse 61

यथा मन्त्रेण दातव्यं तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ स्पृष्ट्वा तु मम गात्राणि क्षौमवस्त्रेण संवृतः ॥

ମନ୍ତ୍ର ସହିତ କିପରି ଦେବା ଉଚିତ, ତାହା ଶୁଣ, ହେ ବସୁନ୍ଧରେ। ମୋ ଅଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, କ୍ଷୌମ (ଶଣ) ବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ ହୋଇ…

Verse 62

अञ्जलौ कङ्कतीं गृह्य इमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥

ଅଞ୍ଜଳିରେ କଙ୍କତୀ (ଚିରୁଣି) ଧରି, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ।

Verse 63

मन्त्रः — एतां कङ्कतीमञ्जलिस्थां प्रगृह्य प्रसीद नारायण शिरः प्रसाधि हि ॥

ମନ୍ତ୍ର— ଅଞ୍ଜଳିରେ ଥିବା ଏହି କଙ୍କତୀକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ହେ ନାରାୟଣ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ; ନିଶ୍ଚୟ ଶିରକୁ ପ୍ରସାଧନ କର।

Verse 64

महानुभाव विश्वनेत्रे स्वनेत्रे याभ्यां पश्यसे त्वं त्रिलोकीम् ॥ लोकप्रभो सर्वलोकप्रधान एषो जनमञ्जनं लोकनाथ ॥

ହେ ମହାନୁଭାବ, ହେ ବିଶ୍ୱନେତ୍ର! ଯେ ନିଜ ନେତ୍ରଦ୍ୱାରା ତୁମେ ତ୍ରିଲୋକକୁ ଦେଖୁଛ; ହେ ଲୋକପ୍ରଭୁ, ସର୍ବଲୋକରେ ପ୍ରଧାନ—ହେ ଲୋକନାଥ, ଏହା ଜନମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଞ୍ଜନ।

Verse 65

ततः संस्नापयेद्देवं मन्त्रेणानेन सुव्रतम् ॥

ତତଃ, ହେ ସୁବ୍ରତ! ଏହି ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଦେବଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇବା ଉଚିତ।

Verse 66

मन्त्रः — एषा मया माधव त्वत्प्रसादाद्गुरुप्रसादाच्च हि मन्त्रपूजा ॥ प्राप्ता ममैषा वै गणान्तिका च भवेदधर्मो न च मे कदाचित् ॥

ମନ୍ତ୍ର: ହେ ମାଧବ! ତୁମ ପ୍ରସାଦରୁ ଏବଂ ଗୁରୁପ୍ରସାଦରୁ ମୋତେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରପୂଜା ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି; ଏହା ଗଣମାନଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ ସଂଯୁକ୍ତ। ମୋ ପାଇଁ କେବେ ଅଧର୍ମ ନ ହେଉ।

Verse 67

मन्त्रः — देवदेव स्नानीयमिदं मम कल्पितं सुवर्णकलशं गृहाण प्रसीद एषोऽञ्जलिर्मया परिकल्पितः स्नाहि स्नाहीति ॥

ମନ୍ତ୍ର: ହେ ଦେବଦେବ! ମୋ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଏହି ସ୍ନାନୀୟ ଅର୍ପଣ; ଏହି ସୁବର୍ଣ୍ଣ କଳଶ ଗ୍ରହଣ କର, ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉ। ମୋ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଏହି ଅଞ୍ଜଳି ମଧ୍ୟ; ସ୍ନାନ କର, ସ୍ନାନ କର।

Verse 68

नमो नारायणेत्युक्त्वा इमं मन्त्रमुदीरयेत् ॥

‘ନମୋ ନାରାୟଣ’ ବୋଲି କହି ଏହି ମନ୍ତ୍ରଟି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 69

य एतेन विधानॆन मम कर्मणि दीक्षितः ॥ गुरोर्गृहीत्वा महतो मम लोकाय गच्छति ॥ कुशिष्याय न दातव्या पिशुनाय शठाय च

ଯେ ଏହି ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ମୋ କର୍ମରେ ଦୀକ୍ଷିତ ହୁଏ—ମହାନ ଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ ଗ୍ରହଣ କରି—ସେ ମୋ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। କୁଶିଷ୍ୟ, ପିଶୁନ ଓ ଶଠଙ୍କୁ ଏହା ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 70

एषा चैव वरारोहे गृहीत्वा गणनान्तिका ॥ सुशिष्याय च दातव्या हस्ते चैव गणान्तिका

ହେ ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ବିନୀ! ଏହି ଗଣନାନ୍ତିକାକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ସୁଶିଷ୍ୟକୁ ଦେବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଗଣାନ୍ତିକାକୁ ସେହି ଶିଷ୍ୟର ହାତରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 71

रुद्राक्षैरुत्तमा सा तु मध्यमा पुत्रजीवकैः ॥ ज्ञेया कनिष्ठा पद्माक्षैर्देवि ते कथिता मया

ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମଣିରେ ତିଆରି ମାଳା ଉତ୍ତମ; ପୁତ୍ରଜୀବ ବୀଜରେ ତିଆରି ମଧ୍ୟମ; ପଦ୍ମାକ୍ଷ ମଣିରେ ତିଆରି କନିଷ୍ଠ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ। ହେ ଦେବୀ, ଏହା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି।

Verse 72

एतत्कश्चिन्न जानाति जन्मान्तरशतैरपि ॥ सर्वलोकहितां शुद्धां मोक्षकामां गणान्तिकाम्

ଶତ ଶତ ଜନ୍ମାନ୍ତର ହେଲେ ମଧ୍ୟ କେହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଭାବେ ଏହାକୁ ଜାଣନ୍ତି—ଏହି ଗଣାନ୍ତିକା ଶୁଦ୍ଧ, ମୋକ୍ଷକାମୀ, ଏବଂ ସର୍ବଲୋକହିତକାରୀ ବୋଲି କଥିତ।

Verse 73

नोच्छिष्टः संस्पृशेत् तां तु स्त्रीणां हस्ते न कारयेत् ॥ आकाशे स्थापनं कुर्यान्न च वामेन संस्पृशेत्

ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାରେ ତାହାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ହାତରେ ଧରାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଭୂମିଠାରୁ ଉପରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରେ ରଖିବା ଉଚିତ; ବାମ ହାତରେ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 74

न दर्शयेच्च कस्यापि चिन्तयित्वा तु पूजयेत् ॥ एतत्ते परमं गुह्यमाख्यातं मोक्षदायकम्

ଏହାକୁ କାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ମନରେ ଚିନ୍ତନ କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ପରମ ଗୁହ୍ୟ, ମୋକ୍ଷଦାୟକ ରହସ୍ୟ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି।

Verse 75

एवं हि विधिपूर्वेण पालयेत गणान्तिकाम् ॥ विशुद्धो मम भक्तश्च मम लोकं स गच्छति

ଏହିପରି ବିଧିପୂର୍ବକ ଗଣାନ୍ତିକାକୁ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ମୋର ଭକ୍ତ ହେଲେ ସେ ମୋର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 76

एवं विष्णोर्वचः श्रुत्वा धरणी संहितव्रता ॥ प्रत्युवाच परं श्रेष्ठं लोकनाथं महौजसम्

ଏହିପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ବ୍ରତରେ ଦୃଢ଼ ଧରଣୀ ପରମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାତେଜସ୍ବୀ ଲୋକନାଥଙ୍କୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 77

दर्पणं ते कथं देयं तन्ममाख्याहि माधव ॥ येन तुष्टो निजं रूपं पश्यसे चिन्तितः प्रभो

ହେ ମାଧବ! ଆପଣଙ୍କୁ ଦର୍ପଣ କିପରି ଦେବା ଉଚିତ, ତାହା ମୋତେ କହନ୍ତୁ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଧ୍ୟାନ କରାଗଲେ ଆପଣ ନିଜ ରୂପ ପ୍ରକାଶ କରିବେ।

Verse 78

धरण्यास्तद्वचः श्रुत्वा वराहः पुनरब्रवीत् ॥ शृणु मे दर्पणविधिं यथावद्देवि सुव्रते

ଧରଣୀଙ୍କ ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ବରାହ ପୁନର୍ବାର କହିଲେ—ହେ ସୁବ୍ରତେ ଦେବୀ, ଦର୍ପଣବିଧିକୁ ଯଥାବତ୍ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।

Verse 79

नमो नारायणेत्युक्त्वा इमं मन्त्रमुदीरयेत् ।

“ନମୋ ନାରାୟଣ” ବୋଲି କହି, ପରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 80

य एतेन विधानॆन मम कर्मपरायणः ॥ करोति मम कर्माणि तारितं कुलसप्तकम् ।

ଯେ ଏହି ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ମୋର ନିୟତ କର୍ମରେ ପରାୟଣ ହୋଇ ମୋର କର୍ମାନୁଷ୍ଠାନ କରେ, ତାହାର ସାତ ପୁରୁଷର କୁଳ ତରିଯାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 81

एतेन मन्त्रेण वै भूमे उपचारस्तु ईदृशः॥ हृष्टतुष्टेन कर्तव्यॊ यदीच्छेत्परमां गतिम् ।

ହେ ଭୂମି! ଏହି ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଉପଚାର-ସେବାର ଯଥାବିଧି ଏପରି; ଯଦି କେହି ପରମ ଗତି ଚାହେ, ତେବେ ହୃଷ୍ଟ ଓ ତୁଷ୍ଟ ମନେ ଏହା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 82

मन्त्रः— नाहं शस्त्रं देवदेव स्मृशामि परापवादं न च देव ब्रवीमि ॥ कर्म करोमि संसारमोक्षणं त्वया चोक्तमेव वराहसंस्थान ।

ମନ୍ତ୍ର: ହେ ଦେବଦେବ! ମୁଁ ଶସ୍ତ୍ର ସ୍ପର୍ଶ କରେନି; ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ପରନିନ୍ଦା ମଧ୍ୟ କହେନି। ହେ ବରାହସ୍ୱରୂପ, ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ସେପରି ସଂସାରମୋଚନ କର୍ମ ମୁଁ କରୁଛି।

Verse 83

मन्त्रः— अहं हि वैश्यो भवन्तमुपागतः प्रमुच्य कर्माणि च वैश्ययोगम् ॥ दीक्षा च लब्धा भगवत्प्रसादात्प्रसीदतां मे भवबन्धमोक्षणम् ।

ମନ୍ତ୍ର: ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ବୈଶ୍ୟ; ବୈଶ୍ୟାବସ୍ଥାର କର୍ମ ଓ ବୃତ୍ତି-ବନ୍ଧନ ତ୍ୟାଗ କରି ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି। ଭଗବତ୍ପ୍ରସାଦରେ ଦୀକ୍ଷା ଲଭିଛି; ମୋତେ ଭବବନ୍ଧନମୋକ୍ଷ ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 84

भक्ष्याभक्ष्यं ततस्त्यक्त्वा त्यक्त्वा वै शूद्रकर्म च ॥ एवं वदेत् ततो देवं शूद्रो दीक्षाभिकाङ्क्षिणम् ।

ତାପରେ ଭକ୍ଷ୍ୟ-ଅଭକ୍ଷ୍ୟର ଭେଦ ତ୍ୟାଗ କରି, ଶୂଦ୍ରକର୍ମ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ି, ଦୀକ୍ଷାକାଙ୍କ୍ଷୀ ଶୂଦ୍ର ଏହିପରି ଭାବେ ଦେବଙ୍କୁ କହିବା ଉଚିତ।

Verse 85

धरोवाच ॥ श्रुता दीक्षा यथान्यायं चातुर्वर्ण्यस्य केशव ॥ दीक्षितैः किं नु कर्तव्यं तव कर्मपरायणैः ।

ଧରା କହିଲେ—ହେ କେଶବ! ଚାତୁର୍ବର୍ଣ୍ୟର ଯଥାନ୍ୟାୟ ଦୀକ୍ଷା ଶୁଣାଗଲା। ତେବେ ତୁମ କର୍ମରେ ପରାୟଣ ଦୀକ୍ଷିତମାନେ କ’ଣ କରିବେ?

Verse 86

एषा गणान्तिका नाम दीक्षा अङ्गबीजनिःसृता ॥ एतद्गुह्यां महाभागे मम चिन्तां विचिन्तयेत् ।

ଏହି ଦୀକ୍ଷା ‘ଗଣାନ୍ତିକା’ ନାମରେ ପରିଚିତ; ଦିବ୍ୟ ଅଙ୍ଗମାନଙ୍କ ବୀଜାକ୍ଷରରୁ ଏହା ନିଷ୍ସୃତ। ହେ ମହାଭାଗେ! ମୋର ଚିନ୍ତିତ ଏହି ଗୁହ୍ୟ ଉପଦେଶକୁ ସାବଧାନରେ ବିଚାର କର।

Verse 87

ततः शिष्यॊ गुरुश्चैव दीक्षितः शुचिरुत्तमः ॥ नमो नारायणेत्युक्त्वा इमं मन्त्रमुदीरयेत् ।

ତାପରେ ଶିଷ୍ୟ ଓ ଗୁରୁ—ଦୁହେଁ—ଦୀକ୍ଷିତ ହୋଇ ପରମ ପବିତ୍ର ହେବେ। ‘ନମୋ ନାରାୟଣାୟ’ କହି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 88

अञ्जनं कङ्कतीं चैव शीघ्रमेव प्रसादयेत् ॥ ततो जानुस्थितो भूत्वा मम कर्मपरायणः ।

ଅଞ୍ଜନ ଓ କଙ୍କତୀକୁ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ/ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ଜାନୁସ୍ଥିତି (ମୁଁହାଁ ଗୁଡ଼ି) ହୋଇ ମୋ କର୍ମରେ ପରାୟଣ ରହିବା ଉଚିତ।

Verse 89

उत्तमाष्टाधिकशतं पञ्चाशत्तुर्यमध्यमाः ॥ तदर्धं स्यात्कनिष्ठापि परिमाणेन सुन्दरी ॥

ହେ ସୁନ୍ଦରୀ! ଉତ୍ତମ ପରିମାଣ ଏକଶ ଆଠ; ମଧ୍ୟମ ପଚାଶ ଓ ତାହାର ଚତୁର୍ଥାଂଶ (ପଚାଶ ପାଉଣେ)। କନିଷ୍ଠ ପରିମାଣ ତାହାର ଅର୍ଧ—ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ମାପ ଅନୁସାରେ।

Verse 90

मन्त्रः— श्रुतिर्भागवती श्रेष्ठा श्रुती अग्निद्विजश्च तव मुखं नासेऽश्विनौ नयने चन्द्रसूर्यौ मुखं च चन्द्र इव गात्राणि जगत्प्रधानानीमं च दर्पणं पश्य पश्य रूपम् ।

ମନ୍ତ୍ର— ଭାଗବତୀ ଶ୍ରୁତି ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ। ତୁମ ଦୁଇ କାନ ଅଗ୍ନି ଓ ଦ୍ୱିଜ; ନାସିକାରେ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର; ନୟନରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ; ମୁଖ ଚନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ। ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ ଜଗତର ପ୍ରଧାନ ତତ୍ତ୍ୱ। ଏହି ଦର୍ପଣରେ ଦେଖ, ଦେଖ—ରୂପ ଦର୍ଶନ କର।

Verse 91

ममैव शरणं गत्वा इमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥ मन्त्रः— शूद्रोऽहं शूद्रकर्माणि मुक्त्वाऽभक्ष्यं च सर्वशः ॥

କେବଳ ମୋର ଶରଣ ଗ୍ରହଣ କରି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କର: “ମୁଁ ଶୂଦ୍ର; ଶୂଦ୍ରକର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରି, ଅଭକ୍ଷ୍ୟକୁ ସର୍ବଥା ପରିତ୍ୟାଗ କରି…”

Verse 92

धरण्युवाच ॥ स्नानोपकल्पनान्तेषु किं कर्तव्यं नु माधव ॥ प्रसाधनविधिं चैव केन मन्त्रेण कल्पयेत् ॥

ଧରଣୀ କହିଲେ: “ହେ ମାଧବ! ସ୍ନାନ ପ୍ରସ୍ତୁତିର ଶେଷରେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ? ଏବଂ କେଉଁ ମନ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରସାଧନ ଓ ଶୁଦ୍ଧିର ବିଧି ଗଠନ କରିବା?”