Skanda

Verse 1

अच्युतोऽस्मि महादेव तव कारुण्यलेशतः । विज्ञानघन एवास्मि शिवोऽस्मि किमतः परम् ॥१॥

ହେ ମହାଦେବ, ତୁମ କରୁଣାର ଅଳ୍ପ କଣିକାମାତ୍ରରୁ ମୁଁ ଅଚ୍ୟୁତ (ଅବିନାଶୀ) ଅଟେ। ମୁଁ ବିଜ୍ଞାନଘନ ସ୍ୱରୂପ; ମୁଁ ଶିବ—ଏହାଠାରୁ ପରେ କ’ଣ?

Verse 2

न निजं निजवद्भाति अन्तःकरणजृम्भणात् । अन्तःकरणनाशेन संविन्मात्रस्थितो हरिः ॥२॥

ଅନ୍ତଃକରଣର ବିସ୍ତାର/ଚଞ୍ଚଳତାରୁ ସ୍ୱସ୍ୱରୂପ ନିଜର ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏନାହିଁ। ଅନ୍ତଃକରଣ ନାଶ (ଶମନ) ହେଲେ ହରି କେବଳ ସଂବିଦ୍ (ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା) ରୂପେ ଅବସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି।

Verse 3

संविन्मात्रस्थितश्चाहमजोऽस्मि किमतः परम् । व्यतिरिक्तं जडं सर्वं स्वप्नवच्च विनश्यति ॥३॥

ମୁଁ ମଧ୍ୟ କେବଳ ସଂବିଦ୍ (ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା) ରୂପେ ଅବସ୍ଥିତ; ମୁଁ ଅଜ (ଅଜନ୍ମା)—ଏହାଠାରୁ ପରେ କ’ଣ? ଚେତନାଠାରୁ ଭିନ୍ନ ସମସ୍ତ ଜଡ ସ୍ୱପ୍ନ ପରି ନଶିଯାଏ।

Verse 4

चिज्जडानां तु यो द्रष्टा सोऽच्युतो ज्ञानविग्रहः । स एव हि महादेवः स एव हि महाहरिः ॥४॥

ଚେତନ ଓ ଜଡ—ଉଭୟଙ୍କର ଯେ ଦ୍ରଷ୍ଟା (ସାକ୍ଷୀ), ସେ ଅଚ୍ୟୁତ, ଜ୍ଞାନମୟ ସ୍ୱରୂପ। ସେଇ ନିଶ୍ଚୟ ମହାଦେବ; ସେଇ ନିଶ୍ଚୟ ମହାହରି।

Verse 5

स एव हि ज्योतिषां ज्योतिः स एव परमेश्वरः । स एव हि परं ब्रह्म तद्ब्रह्माहं न संशयः ॥५॥

ସେଇ ନିଶ୍ଚୟ ଜ୍ୟୋତିମାନଙ୍କର ଜ୍ୟୋତି; ସେଇ ପରମେଶ୍ୱର। ସେଇ ନିଶ୍ଚୟ ପରବ୍ରହ୍ମ; ସେହି ବ୍ରହ୍ମ ମୁଁ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 6

जीवः शिवः शिवो जीवः स जीवः केवलः शिवः । तुषेण बद्धो व्रीहिः स्यात् तुषाभावेन तण्डुलः ॥६॥

ଜୀବ ହେଉଛି ଶିବ; ଶିବ ହେଉଛି ଜୀବ; ସେଇ ଜୀବ କେବଳ ଶିବ ମାତ୍ର। ତୁଷରେ ବନ୍ଧିତ ହେଲେ ‘ବ୍ରୀହି’ (ଧାନ) କୁହାଯାଏ; ତୁଷ ନଥିଲେ ‘ତଣ୍ଡୁଳ’ (ଚାଉଳ ଦାଣା) କୁହାଯାଏ।

Verse 7

एवं बद्धस्तथा जीवः कर्मनाशे सदाशिवः । पाशबद्धस्तथा जीवः पाशमुक्तः सदाशिवः ॥७॥

ଏହିପରି ଜୀବ ବନ୍ଧିତ ଅଟେ; କର୍ମନାଶ ହେଲେ ସେ ସଦାଶିବ ହୁଏ। ଜୀବ ପାଶରେ ବନ୍ଧିତ; ପାଶମୁକ୍ତ ହେଲେ ସେ ସଦାଶିବ ଅଟେ॥୭॥

Verse 8

शिवाय विष्णुरूपाय शिवरूपाय विष्णवे । शिवस्य हृदयं विष्णुः विष्णोश्च हृदयं शिवः ॥८॥

ବିଷ୍ଣୁରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଶିବଙ୍କୁ, ଶିବରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଶିବଙ୍କ ହୃଦୟ ବିଷ୍ଣୁ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ହୃଦୟ ଶିବ॥୮॥

Verse 9

यथा शिवमयो विष्णुरेवं विष्णुमयः शिवः । यथान्तरं न पश्यामि तथा मे स्वस्तिरायुषि ॥९॥

ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁ ଶିବମୟ, ସେପରି ଶିବ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁମୟ। ମୁଁ ତାଙ୍କମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭେଦ ଦେଖୁନି; ତେଣୁ ମୋ ଆୟୁଷ୍ୟରେ ସ୍ୱସ୍ତି ହେଉ॥୯॥

Verse 10

यथान्तरं न भेदाः स्युः शिवकेशवयोस्तथा । देहो देवालयः प्रोक्तः स जीवः केवलः शिवः ॥१०॥

ଯେପରି ଶିବ ଓ କେଶବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଭେଦ ନାହିଁ, ସେପରି ଦେହକୁ ଦେବାଳୟ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ସେଇ ଜୀବ ମାତ୍ର ଶିବ।

Verse 11

त्यजेदज्ञाननिर्माल्यं सोऽहंभावेन पूजयेत् । अभेददर्शनं ज्ञानं ध्यानं निर्विषयं मनः । स्नानं मनोमलत्यागः शौचमिन्द्रियनिग्रहः ॥११॥

ଅଜ୍ଞାନର ନିର୍ମାଲ୍ୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ‘ସୋଽହଂ’ ଭାବରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଅଭେଦଦର୍ଶନ ହିଁ ଜ୍ଞାନ; ଧ୍ୟାନ ହେଉଛି ବିଷୟରହିତ ମନ। ସ୍ନାନ ମନୋମଳତ୍ୟାଗ; ଶୌଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟନିଗ୍ରହ।

Verse 12

ब्रह्मामृतं पिबेद्भैक्ष्यमाचरेद्देहरक्षणे । वसेदेकान्तिको भूत्वा चैकान्ते द्वैतवर्जिते । इत्येवमाचरेद्धीमान्स एवं मुक्तिमाप्नुयात् ॥१२॥

ବ୍ରହ୍ମାମୃତ ପାନ କରିବା ଉଚିତ; ଦେହରକ୍ଷା ପାଇଁ ଭୈକ୍ଷ୍ୟ (ଭିକ୍ଷାଜୀବନ) ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏକାନ୍ତିକ ହୋଇ, ଦ୍ୱୈତବର୍ଜିତ ଏକାନ୍ତରେ ବାସ କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ଆଚରଣ କଲେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମୁକ୍ତି ପାଏ।

Verse 13

श्रीपरमधाम्ने स्वस्ति चिरायुष्योन्नम इति । विरिञ्चिनारायणशङ्करात्मकं नृसिंह देवेश तव प्रसादतः । अचिन्त्यमव्यक्तमनन्तमव्ययं वेदात्मकं ब्रह्म निजं विजानते ॥१३॥

ଶ୍ରୀର ପରମଧାମକୁ ନମସ୍କାର; “ସ୍ୱସ୍ତି, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଉନ୍ନତି ହେଉ” ଇତି। ହେ ନୃସିଂହ ଦେବେଶ! ବିରିଞ୍ଚି (ବ୍ରହ୍ମା), ନାରାୟଣ ଓ ଶଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ତୁମେ—ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ସେମାନେ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଅନନ୍ତ, ଅବ୍ୟୟ, ବେଦାତ୍ମକ ସେହି ବ୍ରହ୍ମକୁ ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି।

Verse 14

तद्विष्णोः परमं पदं सदा पश्यन्ति सूरयः । दिवीव चक्षुराततम् ॥१४॥

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସେହି ପରମ ପଦକୁ ସୂରିମାନେ ସଦା ଦେଖନ୍ତି—ଦିବ୍ୟ ଆକାଶରେ ପ୍ରସାରିତ ଚକ୍ଷୁ ପରି।

Verse 15

तद्विप्रासो विपन्यवो जागृवांसः समिन्धते । विष्णोर्यत्परमं पदम् । इत्येतन्निर्वाणानुशासनमिति वेदानुशासनमिति वेदानुशासनमित्युपनिषत् ॥१५॥

ସେହି (ପରମ ପଦ) ପ୍ରତି ବିପ୍ରମାନେ—ପ୍ରେରିତ କବି, ସ୍ତୁତ୍ୟ, ଜାଗ୍ରତ—ଉଦ୍ଦୀପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; କାରଣ ଏହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ପଦ। ଏହିପରି ନିର୍ବାଣାନୁଶାସନ ସମାପ୍ତ; ଏହିପରି ବେଦାନୁଶାସନ ସମାପ୍ତ; ଏହିପରି ବେଦାନୁଶାସନ ସମାପ୍ତ—ଏହି ଉପନିଷଦ କହେ।