Adhyaya 199

Verse 1

ऋषय ऊचुः । तिस्रःकोट्योर्धकोटी च तीर्थानामिह भूतले । श्रूयते सूत कार्त्स्न्येन कीर्त्यमाना मुनीश्वरैः

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତ, ଏହି ଭୂତଳରେ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ତିନି କୋଟି ଓ ଅର୍ଧକୋଟି ଅଛି ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ; ମୁନୀଶ୍ୱରମାନେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ କୀର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି।

Verse 2

कथं लभ्येत सर्वेषां तीर्थानां स्नानजं फलम् । अल्पायुर्भिर्महाभाग कलिकाल उपस्थिते

ହେ ମହାଭାଗ, କଳିକାଳ ଉପସ୍ଥିତ ଓ ଲୋକମାନେ ଅଳ୍ପାୟୁ ଥିବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ସ୍ନାନଜନିତ ଫଳ କିପରି ଲଭ୍ୟ ହେବ?

Verse 3

सूत उवाच । क्षेत्रत्रयमिहाख्यातं तथारण्यत्रयं महत् । पुरीत्रयं वनान्येव त्रीणि ग्रामास्तथात्रयः

ସୂତ କହିଲେ—ଏଠାରେ ତିନିଟି କ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରଖ୍ୟାତ, ତଥା ତିନିଟି ମହାଅରଣ୍ୟ; ତିନିଟି ପୁରୀ, ତିନିଟି ବନପ୍ରଦେଶ, ଏବଂ ସେହିପରି ତିନିଟି ଗ୍ରାମ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 4

तथा तीर्थत्रयं चान्यत्पर्वतत्रितयान्वितम् । महानदीत्रयं चैव सर्वपातकनाशनम्

ତଥାପି ଅନ୍ୟ ଏକ ତୀର୍ଥତ୍ରୟ ଅଛି, ଯାହା ପର୍ବତତ୍ରୟସହ ଯୁକ୍ତ; ଏବଂ ମହାନଦୀମାନଙ୍କର ତ୍ରୟ ମଧ୍ୟ ଅଛି—ଯାହା ସର୍ବ ପାପ ନାଶକ।

Verse 5

मर्त्यलोकेस्थितं विप्राः सर्वतीर्थफलप्रदम् । सर्वेष्वेतेषु यः स्नाति स सर्वेषां फलं लभेत्

ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହା ସର୍ବ ତୀର୍ଥର ଫଳ ପ୍ରଦାନକାରୀ। ଯେ ଏ ସମସ୍ତରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ଲଭେ।

Verse 6

चतुर्विंशतिसंख्यानामिदमाह प्रजापतिः । य एकस्मिंस्त्रिके स्नाति सर्व त्रिकफलं लभेत्

ଚବିଶ ସଂଖ୍ୟାର ଏହି ସମୁହ ବିଷୟରେ ପ୍ରଜାପତି ଏହା କହିଲେ: ଯେ ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କୌଣସି ଏକ ତ୍ରୟରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ତ୍ରୟର ଫଳ ଲଭେ।

Verse 7

ऋषय ऊचुः त्रीणि क्षेत्राणि कानीह तथारण्यानि कानि च । पुर्यस्तिस्रो महाभाग काःख्याताश्च वनानि च

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ଏଠାରେ ତିନି କ୍ଷେତ୍ର କେଉଁଗୁଡ଼ିକ, ଏବଂ ତିନି ଆରଣ୍ୟ କେଉଁଗୁଡ଼ିକ? ହେ ମହାଭାଗ, ତିନି ଖ୍ୟାତ ପୁରୀ କେଉଁଗୁଡ଼ିକ, ଏବଂ ଖ୍ୟାତ ବନ କେଉଁଗୁଡ଼ିକ?

Verse 8

के ग्रामाः कानि तीर्थानि के नगाः सरितश्च काः । नामभिर्वद नः सूत सर्वाण्येतानि विस्तरात्

କେଉଁ ଗ୍ରାମଗୁଡ଼ିକ, କେଉଁ ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ, କେଉଁ ପର୍ବତଗୁଡ଼ିକ, ଏବଂ କେଉଁ ନଦୀମାନେ? ହେ ସୂତ, ଏ ସମସ୍ତକୁ ନାମସହ ଆମକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହ।

Verse 9

सूत उवाच कुरुक्षेत्रमिति ख्यातं प्रथमं क्षेत्रमुत्तमम् । हाटकेश्वरजं क्षेत्रं द्वितीयं परिकीर्तितम्

ସୂତ କହିଲେ—‘କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ ପ୍ରଥମ ଓ ପରମୋତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ର। ହାଟକେଶ୍ୱରଜ (ହାଟକେଶ୍ୱର-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ) କ୍ଷେତ୍ର ଦ୍ୱିତୀୟ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 10

प्राभासिकं तृतीयं तु क्षेत्रं हि द्विजसत्तमाः । एतत्क्षेत्रत्रयं पुण्यं सर्वपातकनाशनम्

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ତୃତୀୟ କ୍ଷେତ୍ର ‘ପ୍ରାଭାସିକ’। ଏହି କ୍ଷେତ୍ରତ୍ରୟ ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ସର୍ବ ପାତକନାଶକ।

Verse 11

यथोक्तविधिना दृष्ट्वा नरः पापात्प्रमुच्यते । यो यं काममभिध्यायन्क्षेत्रेष्वेतेषु भक्तितः

ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ବିଧିଅନୁସାରେ ଦର୍ଶନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏବଂ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ଭକ୍ତିସହିତ ଯେଉଁ କାମନାକୁ ଧ୍ୟାନ କରେ—

Verse 12

स्नानं करोति तस्येष्टं मनसो जायते फलम् । चतुर्विंशतिमानेषु स्नातो भवति स द्विजाः

—ଏବଂ ସ୍ନାନ କଲେ, ତାହାର ମନୋଭିଷ୍ଟ ଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ସେ ଚତୁର୍ବିଂଶତି ସମସ୍ତରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ପରି ଗଣ୍ୟ।

Verse 13

एकं तु पुष्करारण्यं नैमिषारण्यमेव च । धर्मारण्यं तृतीयं तु तेषां संकीर्त्यते द्विजाः

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ଗୋଟିଏ ପୁଷ୍କରାରଣ୍ୟ, ଆଉ ଗୋଟିଏ ନୈମିଷାରଣ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ। ତୃତୀୟ ଧର୍ମାରଣ୍ୟ—ଏହିପରି ତାଙ୍କର ସଂକୀର୍ତ୍ତନ କରାଯାଏ।

Verse 14

त्रिष्वेतेषु च यः स्नाति चतुर्विंशतिभाग्भवेत्

ଏହି ତିନି ତୀର୍ଥରେ ଯେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଚତୁର୍ବିଂଶତି-ଭାଗ ପୁଣ୍ୟର ଅଂଶୀଦାର ହୁଏ।

Verse 15

वाराणसी पुरीत्येका द्वितीया द्वारकापुरी । अवन्त्याख्या तृतीया च विश्रुता भुवनत्रये

ବାରାଣସୀ ପୁରୀ ପ୍ରଥମ ପବିତ୍ର ନଗରୀ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଦ୍ୱାରକାପୁରୀ; ତୃତୀୟଟି—ତ୍ରିଭୁବନେ ବିଶ୍ରୁତ—ଅବନ୍ତୀ (ଉଜ୍ଜୟିନୀ) ନାମେ ଖ୍ୟାତ।

Verse 16

एतासु यो नरः स्नाति चतुर्विंशतिभाग्भवेत्

ଏହି (ତିନି) ପବିତ୍ର ପୁରୀରେ ଯେ ନର ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଚତୁର୍ବିଂଶତି-ଭାଗ ପୁଣ୍ୟର ଅଧିକାରୀ ହୁଏ।

Verse 17

वृन्दावनं वनं चैकं द्वितीयं खांडवं वनम् । ख्यातं द्वैतवनं चान्यत्तृतीयं धरणीतले

ବୃନ୍ଦାବନ ଏକ (ଶ୍ରେଷ୍ଠ) ପବିତ୍ର ବନ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଖାଣ୍ଡବ ବନ; ତୃତୀୟଟି—ଧରାତଳେ ମଧ୍ୟ ଖ୍ୟାତ—ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦ୍ୱୈତବନ।

Verse 18

त्रिष्वेतेषु च यः स्नाति चतुर्विंशतिभाग्भवेत्

ଏହି ତିନି ବନରେ (ସମ୍ବନ୍ଧିତ ତୀର୍ଥରେ) ଯେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଚତୁର୍ବିଂଶତି-ଭାଗ ପୁଣ୍ୟର ଅଂଶୀଦାର ହୁଏ।

Verse 19

कल्पग्रामः स्मृतश्चैकः शालिग्रामो द्वितीयकः । नंदिग्रामस्तृतीयस्तु विश्रुतो द्विजसत्तमाः

କଳ୍ପଗ୍ରାମ ପ୍ରଥମ ବୋଲି ସ୍ମୃତ, ଶାଳିଗ୍ରାମ ଦ୍ୱିତୀୟ; ତୃତୀୟଟି, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମ।

Verse 20

त्रिष्वेतेषु च यः स्नाति चतुर्विंशतिभाग्भवेत्

ଏହି ତିନି ତୀର୍ଥରେ ଯେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଚତୁର୍ବିଂଶତିଗୁଣ ପୁଣ୍ୟଭାଗର ଅଧିକାରୀ ହୁଏ।

Verse 21

अग्नितीर्थं स्मृतं चैकं शुक्लतीर्थमथापरम् । तृतीयं पितृतीर्थं तु पितॄणामतिवल्लभम्

ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥ ଗୋଟିଏ ବୋଲି ସ୍ମୃତ, ଅନ୍ୟଟି ଶୁକ୍ଳତୀର୍ଥ; ତୃତୀୟଟି ପିତୃତୀର୍ଥ, ଯାହା ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ।

Verse 22

त्रिष्वेतेषु च यः स्नाति चतुर्विंशतिभाग्भवेत्

ଏହି ତିନି ତୀର୍ଥରେ ଯେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଚତୁର୍ବିଂଶତିଗୁଣ ପୁଣ୍ୟଭାଗର ଅଧିକାରୀ ହୁଏ।

Verse 23

श्रीपर्वतः स्मृतश्चैको द्वितीयश्चार्बुदस्तथा । तृतीयो रैवताख्योऽत्र विख्यातः पर्वतोत्तमाः

ଶ୍ରୀପର୍ବତ ପ୍ରଥମ ବୋଲି ସ୍ମୃତ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଅର୍ବୁଦ (ଆବୁ); ଏଠାରେ ତୃତୀୟଟି ରୈବତ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ହେ ପର୍ବତୋତ୍ତମ!

Verse 24

त्रिष्वेतेषु च यः स्नाति चतुर्विंशतिभाग्भवेत्

ଏହି ତିନୋଟି ତୀର୍ଥରେ ଯେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଚବିଶ ଗୁଣ ପୁଣ୍ୟଭାଗର ଅଧିକାରୀ ହୁଏ।

Verse 25

गंगा नदी स्मृता पूर्वा नर्मदाख्या तथा परा । सरस्वती तृतीया तु नदी प्लक्षसमुद्भवा

ପ୍ରଥମେ ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ସ୍ମରଣୀୟ; ପରେ ନର୍ମଦା ନାମକ; ତୃତୀୟଟି ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ, ଯାହା ପ୍ଲକ୍ଷରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 26

आसु सर्वासु यः स्नाति चतुर्विंशतिभाग्भवेत्

ଏହି ସମସ୍ତରେ ଯେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଚବିଶ ଭାଗ ପରିମାଣର ପୁଣ୍ୟଫଳ ପାଏ।

Verse 27

एतेष्वेव हि सर्वेषु यः स्नानं कुरुते नरः । सार्धकोटित्रयस्यात्र स कृत्स्नं फलमाप्नुयात्

ଏହି ସମସ୍ତରେ ଯେ ନର ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଏଠାରେ ସାଢେ ତିନି କୋଟି ପୁଣ୍ୟସମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ପାଏ।

Verse 28

यश्चैकस्मिन्नरः स्नाति स त्रिकस्य फलं लभेत्

ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେବଳ ଗୋଟିଏରେ ଯେ ନର ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ତ୍ରୟର ସମାନ ପୁଣ୍ୟଫଳ ଲାଭ କରେ।

Verse 29

एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि द्विजोत्तमाः । संक्षेपात्तीर्थजं पुण्यं लभ्यते यन्नरैर्भुवि

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ସେ ସବୁ ମୁଁ କହିଦେଲି। ସଂକ୍ଷେପରେ, ପୃଥିବୀରେ ମନୁଷ୍ୟ ତୀର୍ଥଜନ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ଏହିପରି ଲଭନ୍ତି।

Verse 30

सांप्रतं किं नु वो वच्मि यत्तद्वदत मा चिरम्

ଏବେ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଆଉ କ’ଣ କହିବି? ଯାହା କହିବା କିମ୍ବା ପଚାରିବା ଇଚ୍ଛା, ବିଳମ୍ବ ନ କରି କହ।

Verse 31

ऋषय ऊचुः हाटकेश्वरजे क्षेत्रे यानि तीर्थानि सूतज । तानि प्रोक्तानि सर्वाणि त्वयाऽस्माकं सुविस्तरात्

ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ହେ ସୂତପୁତ୍ର, ହାଟକେଶ୍ୱର ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ ଯେଯେ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ସେସବୁକୁ ତୁମେ ଆମକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାରରେ କହିଛ।

Verse 32

तथा चायतनान्येव संख्यया रहितानि च । अपि वर्षशतेनात्र स्नानं कर्तुं न शक्यते

ଏହିପରି ଏଠାର ଆୟତନ (ଦେବାଳୟ) ମଧ୍ୟ ସଂଖ୍ୟାତୀତ। ଏଠାରେ ଶତବର୍ଷରେ ମଧ୍ୟ (ସବୁଠାରେ) ସ୍ନାନ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

Verse 33

तेषु सर्वेषु मर्त्येन यथोक्तविधिना स्फुटम् । देवतायतनान्येव तथा द्रष्टुं महा मते

ହେ ମହାମତେ, ସେସବୁଠାରେ ଏକ ମର୍ତ୍ୟ ଯଥୋକ୍ତ ବିଧିଅନୁସାରେ ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ ଆଚରଣ କରିବା, ଏବଂ ସେହିପରି ଦେବତାମାନଙ୍କ ଆୟତନ ଦର୍ଶନ କରିବା ମଧ୍ୟ (ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ) ଅଟେ।

Verse 34

यस्मिन्स्नातो दिने चैव तस्य व्युष्टिः प्रकीर्तिता । अल्पायुषस्तदा मर्त्याः कृतेऽपि परिकीर्तिताः

ଯେ ଦିନେ କେହି ସ୍ନାନ କରେ, ସେହି ଦିନର ‘ବ୍ୟୁଷ୍ଟି’ (ଗଣିତ ଆଚାର-ଦିବସ) ଘୋଷିତ। ତଥାପି ସେତେବେଳେ ମର୍ତ୍ୟମାନେ ଅଳ୍ପାୟୁ ବୋଲି—ଯତ୍ନ କଲେ ମଧ୍ୟ—କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 35

त्रेतायां द्वापरे चापि किमु प्राप्ते कलौ युगे । एवमल्पायुषो ज्ञात्वा मानवान्सूतनंदन

ତ୍ରେତା ଓ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ—ଏବେ କଳିଯୁଗ ଆସିଲେ ତ ଅଧିକ—ମାନବ ଅଳ୍ପାୟୁ ବୋଲି ଜାଣି, ହେ ସୂତନନ୍ଦନ, (ସହଜ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ)।

Verse 36

लभेरंश्च कथं सर्वतीर्थानां स्नानजं फलम् । देवदर्शनजं वापि विशेषान्निर्धनाश्च ये

ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନଜନିତ ଫଳ ଓ ଦେବଦର୍ଶନଜନିତ ପୁଣ୍ୟ ସେମାନେ କିପରି ପାଇବେ—ବିଶେଷକରି ଯେମାନେ ନିର୍ଧନ ଓ ସାଧନହୀନ?

Verse 37

अस्ति कश्चिदुपायोऽत्र दैवो वा मानुषोऽपि वा । येन तेषां भवेत्पुण्यं सर्वेषामेव हेलया

ଏଠାରେ କିଛି ଉପାୟ ଅଛି କି—ଦୈବ କିମ୍ବା ମାନବ—ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସମଗ୍ର (ତୀର୍ଥର) ପୁଣ୍ୟ ସହଜରେ ପାଇପାରିବେ?

Verse 38

सूत उवाच । अस्मिन्नर्थे पुरा पृष्टो विश्वामित्रो महामुनिः । समुपेत्याश्रमं तस्य आनर्तेन महीभुजा

ସୂତ କହିଲେ—ଏହି ଅର୍ଥରେ ପୂର୍ବେ ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଇଥିଲା; ଆନର୍ତ ଦେଶର ରାଜା ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସି ସମୀପିତ ହେବାବେଳେ।

Verse 39

राजोवाच । भगवन्नत्र तीर्थानि संख्यया रहितानि च । तेषु स्नानविधिः प्रोक्तः सर्वेष्वेव पृथक्पृथक्

ରାଜା କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ୍! ଏଠାରେ ତୀର୍ଥ ଅସଂଖ୍ୟ; ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସ୍ନାନବିଧି ମଧ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାଇଁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ କଥିତ।

Verse 40

मासे वारे दिने चैव कुत्रचिन्मुनिसत्तमैः । दानानि च तथोक्तानि यथा स्नान विधिस्तथा

କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ମାସ, ବାର ଓ ଦିନ ଅନୁସାରେ ନିୟମ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରନ୍ତି; ଦାନମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି—ଯେପରି ସ୍ନାନବିଧି।

Verse 41

देवानां दर्शनं चापि पृथक्तेन प्रकीर्तितम् । न शक्यते फलं प्राप्तुं सर्वेषां केनचिन्मुने

ଦେବଦର୍ଶନ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାଇଁ ପୃଥକ୍ ଭାବେ କୀର୍ତ୍ତିତ; ତେଣୁ, ହେ ମୁନି, କେହି ସମସ୍ତଙ୍କ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରେ ନାହିଁ।

Verse 42

अपि वर्षशतेनापि किं पुनः स्तोकवासरैः । तस्माद्वद महाभाग सुखोपायं च देहिनाम्

ଶତବର୍ଷରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ—ତେବେ ଅଳ୍ପ ଦିନରେ କିପରି? ତେଣୁ, ହେ ମହାଭାଗ, ଦେହୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସହଜ ଉପାୟ କହ।

Verse 43

एकस्मिन्नपि च स्नातस्तीर्थे प्राप्नोति मानवः । सर्वेषामेव तीर्थानां स्नानजं सकलं फलम्

ଏକମାତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନରୁ ଜନିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 45

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा सुचिरं ध्यात्वा विश्वामित्रो महामुनिः । अब्रवीच्छृणु राजेंद्र सरहस्यं वदामि ते

ସୂତ କହିଲେ—ତାହା ଶୁଣି ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଦୀର୍ଘକାଳ ଧ୍ୟାନ କରି ପରେ କହିଲେ: “ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଶୁଣ; ରହସ୍ୟସହିତ ମୁଁ ତୋତେ ଏହି ଉପଦେଶ କହୁଛି।”

Verse 46

चत्वार्यत्र प्रकृष्टानि मुख्यतीर्थानि पार्थिव । येषु स्नाने कृते राजञ्छ्राद्धे च तदनंतरम् । सर्वेषामेव तीर्थानां स्नानजं लभ्यते फलम्

ହେ ପାର୍ଥିବ! ଏଠାରେ ଚାରିଟି ଅତ୍ୟୁତ୍କୃଷ୍ଟ ମୁଖ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ହେ ରାଜନ, ସେଗୁଡ଼ିକରେ ସ୍ନାନ କରି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ସ୍ନାନଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 47

सप्तविंशतिलिंगानि तथात्रैव स्थितानि च । सिद्धेश्वरप्रपूर्वाणि सर्वपापहराणि च

ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ସତାଇଶଟି ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ—ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱରରୁ ଆରମ୍ଭ—ସେଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତ ପାପ ହରଣକାରୀ।

Verse 48

तेषु सर्वेषु दृष्टेषु भक्त्या पूतेन चेतसा । सर्वेषामेव देवानां भवेद्दर्शनजं फलम्

ଭକ୍ତିରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ଚିତ୍ତରେ ସେସବୁଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦର୍ଶନଫଳ ମିଳେ।

Verse 49

तथैकस्मिन्सुरे दृष्टे सर्वदेवसमुद्भवम् । फलं दर्शनजं भावि नराणां द्विजसत्तम

ହେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମ! ଏହିପରି ଏଠାରେ ସର୍ବଦେବସମୁଦ୍ଭବ ଏକମାତ୍ର ଦେବଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ ମଧ୍ୟ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ (ସମସ୍ତ ଦେବଦର୍ଶନର) ଦର୍ଶନଜ ଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 50

राजोवाच । कानि चत्वारि तीर्थानि तत्र मुख्यानि सन्मुने । येषु स्नातो नरः सम्यक्सर्वेषां लभते फलम्

ରାଜା କହିଲେ—ହେ ପବିତ୍ର ମୁନିବର! ସେଠାରେ ମୁଖ୍ୟ ଚାରିଟି ତୀର୍ଥ କେଉଁଗୁଡ଼ିକ? ଯେଉଁଥିରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଫଳ ପାଏ।

Verse 51

विश्वामित्र उवाच । अत्रास्ति कूपिका पुण्या यस्यां संश्रयते गया । कृष्णपक्षे चतुर्दश्याममावास्यादिने तथा

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—ଏଠାରେ ଏକ ପୁଣ୍ୟ କୂପିକା (କୁଆଁ) ଅଛି; ଯାହାରେ ଗୟା ନିଜେ ଆଶ୍ରୟ କରେ ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ। ବିଶେଷତଃ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଓ ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନରେ।

Verse 52

विशेषेण महाभाग कन्यासंस्थे दिवाकरे । निर्विण्णा भूमिलोकानां कृतैः श्राद्धैरनेकधा

ହେ ମହାଭାଗ! ବିଶେଷକରି ସୂର୍ଯ୍ୟ କନ୍ୟାରାଶିରେ ଥିବାବେଳେ, ଭୂଲୋକର ଲୋକମାନେ ନାନାପ୍ରକାରେ କରିଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧଦ୍ୱାରା ଗୟା ତୃପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 53

यस्तस्यां कुरुते श्राद्धं सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः

ଯେ ସେଠାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ବିଧିପୂର୍ବକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ,

Verse 54

तस्मिन्नहनि राजेंद्र स संतारयते पितॄन् । तथा तीर्थं द्वितीयं तु शंखतीर्थमिति स्मृतम्

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ସେହି ଦିନେ ସେ ନିଜ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ। ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟ ତୀର୍ଥ ‘ଶଙ୍ଖ-ତୀର୍ଥ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 55

तत्र स्नात्वा नरो यस्तु पश्येच्छंखेश्वरं ततः । सर्वेषां फलमाप्नोति माघस्य प्रथमेऽहनि

ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ପରେ ଯେ ନର ଶଙ୍ଖେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ମାଘ ମାସର ପ୍ରଥମ ଦିନେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଫଳ ପାଏ।

Verse 56

तथा मन्नामकं तीर्थे तृतीयं मुख्यतां गतम् । अत्र स्नात्वा तु यः पश्येन्मया संस्थापितं हरम्

ସେହିପରି ମୋ ନାମଧାରୀ ତୃତୀୟ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଧାନତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଯେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ହର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରେ…

Verse 57

विश्वामित्रेश्वरं नाम सर्वेषां स फलं लभेत् । नभस्यस्य सिताष्टम्यां सर्वेषां लभते फलम्

ତାଙ୍କ ନାମ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରେଶ୍ୱର; ତାଙ୍କର ଦର୍ଶନ-ପୂଜାରେ ସମସ୍ତ (ତୀର୍ଥ/କର୍ମ)ର ଫଳ ମିଳେ। ନଭସ୍ୟ (ଭାଦ୍ରପଦ) ମାସର ଶୁକ୍ଳ ଅଷ୍ଟମୀରେ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 58

शक्रतीर्थमिति ख्यातं चतुर्थं बालमण्डनम् । तत्र स्नात्वा च पंचाहं शक्रेश्वरमवेक्ष्य च । आश्विनस्य सितेऽष्टम्यां सर्वेषां लभते फलम्

ଚତୁର୍ଥ ‘ବାଲମଣ୍ଡନ’ ତୀର୍ଥ ‘ଶକ୍ରତୀର୍ଥ’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ। ସେଠାରେ ପାଞ୍ଚ ଦିନ ସ୍ନାନ କରି ଓ ଶକ୍ରେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି, ଆଶ୍ୱିନ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ଅଷ୍ଟମୀରେ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟଫଳ ପାଏ।

Verse 59

राजोवाच । विधानं वद मे विप्र गयाकूप्याः समुद्भवम् । विस्तरेण महाभाग श्रद्धा मे महती स्थिता

ରାଜା କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ର! ଗୟାକୂପୀର ବିଧାନ ଓ ଉଦ୍ଭବ ମୋତେ କୁହ। ହେ ମହାଭାଗ! ବିସ୍ତାରରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କର; ମୋର ଶ୍ରଦ୍ଧା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ସ୍ଥିତ।

Verse 60

विश्वामित्र उवाच । अमावास्यादिने प्राप्ते तत्र कन्यागते रवौ । यः श्राद्धं कुरुते भक्त्या स पितॄंस्तारयेन्निजान्

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ କନ୍ୟାରାଶିରେ ଥିବାବେଳେ, ସେଠାରେ ଯେ ଭକ୍ତିରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ସେ ନିଜ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତାରେ।

Verse 61

भर्तृयज्ञविधानेन शुद्धैः स्थानोद्भवैर्द्विजैः । भर्तृयज्ञविधिं त्यक्त्वा योऽन्येन विधिना नरः

ଭର୍ତୃୟଜ୍ଞ ବିଧାନ ଅନୁସାରେ, ସେହି ସ୍ଥାନରେ ଜନ୍ମିତ ଶୁଦ୍ଧ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା (ଶ୍ରାଦ୍ଧ) କରାଯିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ଯେ ନର ଭର୍ତୃୟଜ୍ଞବିଧି ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ବିଧିରେ କରେ…

Verse 62

श्राद्धं करोति मूढात्मा विहीनं स्थानजैर्द्विजैः । स्थानजैरपि वाऽशुद्धैस्तस्य तद्व्यर्थतां व्रजेत्

ମୂଢ ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ଥାନଜ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ବିନା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ; କିମ୍ବା ସ୍ଥାନଜ ଦ୍ୱିଜ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଅଶୁଦ୍ଧ, ତେବେ ତାହାର ସେ କର୍ମ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ।

Verse 63

वृष्टिः स्यादूषरे यद्वत्सत्यमेतन्मयोदितम् । अंधस्याग्रे यथा नृत्यं प्रगीतं बधिरस्य च । तथा च व्यर्थतां याति अन्यस्थानोद्भवैर्द्विजैः

ଉଷର ଭୂମିରେ ବର୍ଷା ପଡ଼ିବା ପରି—ଏହା ମୋ କହିଥିବା ସତ୍ୟ; ଅନ୍ଧର ସାମ୍ନାରେ ନୃତ୍ୟ, ବଧିର ପାଇଁ ଗୀତ ପରି—ଅନ୍ୟସ୍ଥାନଜ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କରା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ।

Verse 64

ब्राह्मणैः कारयेच्छ्राद्धं मूर्खैरपि द्विजोत्तमाः । चतुर्वेदा अपि त्याज्या अन्यस्थानसमुद्भवाः

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ମୂର୍ଖ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟସ୍ଥାନରେ ଜନ୍ମିତ, ଚତୁର୍ବେଦୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ତ୍ୟାଜ୍ୟ।

Verse 65

दवे कर्मणि पित्र्ये वा सोमपाने विशेषतः । देशांतरगतो यस्तु श्राद्धं च कुरुते नरः । वैश्वानरपुरस्तेन कार्यं नान्यद्विजस्य च

ଦାନକର୍ମରେ, ପିତୃକର୍ମରେ, ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ସୋମପାନ-ବିଧିରେ—ଯେ ପୁରୁଷ ଦେଶାନ୍ତରକୁ ଯାଇ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ସେ ପ୍ରଥମେ ବୈଶ୍ୱାନର (ଅଗ୍ନି) ସମ୍ମୁଖରେ ବିଧି କରିବ; ଏବଂ ଅନ୍ୟ (ଅଯୋଗ୍ୟ) ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବ ନାହିଁ।

Verse 66

संनिवेश्य दर्भबटूञ्छ्राद्धं कुर्याद्द्विजोत्तमाः । दक्षिणा भोजनं देयं स्थानिकानां चिरादपि

ଦର୍ଭଘାସର ବଟୁକ (ପ୍ରତିନିଧି) ବସାଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। ଦକ୍ଷିଣା ଓ ଭୋଜନ ଦେବା ଦରକାର—ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ—ଯେପରି ତୀର୍ଥଧର୍ମର ଭାବରେ କର୍ମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।

Verse 67

पंचगव्यस्य संपूर्णो यथा कुम्भः प्रदुष्यति । बिंदुनैकेन मद्यस्य पतितेन नृपोत्तम

ହେ ନୃପୋତ୍ତମ! ପଞ୍ଚଗବ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କୁମ୍ଭ ଉପରେ ମଦ୍ୟର ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁ ପଡିଲେ ଯେପରି ଦୂଷିତ ହୁଏ, ସେପରି ପବିତ୍ର କର୍ମ ମଧ୍ୟ ଅଳ୍ପ କିନ୍ତୁ କଲୁଷିତ ମିଶ୍ରଣରେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।

Verse 68

एकेनापि च बाह्येन बहूनामपि भूपते । मध्ये समुपविष्टेन तच्छ्राद्धं दोषमाप्नुयात्

ହେ ଭୂପତେ! ଅନେକ ଲୋକ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଗୋଟିଏ ବାହ୍ୟ—ଅଯୋଗ୍ୟ—ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ବସେ, ତେବେ ସେଇ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦୋଷ ଲାଗି କଲୁଷିତ ହୁଏ।

Verse 69

स्थानजोऽपि चतुर्वेदो यद्यपि स्यान्न शुद्धिभाक् । बहूनामपि शुद्धानां मध्ये श्राद्धं विनाशयेत्

ସ୍ଥାନୀୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚତୁର୍ବେଦଜ୍ଞ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଶୁଦ୍ଧିହୀନ ହୁଏ, ତେବେ ଅନେକ ଶୁଦ୍ଧ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଶ୍ରାଦ୍ଧକୁ ବିନାଶ କରେ।

Verse 70

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन शुद्धं ब्राह्मणमानयेत्

ଏହେତୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ଶୁଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ (କର୍ମ ପାଇଁ) ଆଣିବା/ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 71

स्थानिकं मूर्खमप्येवमलाभे गुणिनामपि । हीनांगमधिकांगं वा दूषितं नो तथा परम्

ଗୁଣୀ (ଯୋଗ୍ୟ) ବ୍ରାହ୍ମଣ ନ ମିଳିଲେ, ସ୍ଥାନୀୟ—ମୂର୍ଖ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇପାରେ; କାରଣ ଦୂଷିତ (ଅପବିତ୍ର) ବ୍ୟକ୍ତି, ଅଙ୍ଗହୀନ କିମ୍ବା ଅଧିକାଙ୍ଗ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ହାନିକାରକ।

Verse 72

कन्यादाने तथा श्राद्धे कुलीनो ब्राह्मणः सदा । आहर्तव्यः प्रयत्नेन य इच्छेच्छुभमात्मनः । सोऽपि शुद्धिसमायुक्तो यदि स्यान्नृपसत्तम

କନ୍ୟାଦାନ ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ସଦା କୁଳୀନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରୟତ୍ନପୂର୍ବକ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ—ଯେ ନିଜ ପାଇଁ ଶୁଭ ଚାହେ, ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ—ଏବଂ ସେ ଶୁଦ୍ଧିସମ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 73

वृक्षाणां च यथाऽश्वत्थो देवतानां यथा हरिः । श्रेष्ठस्थानजविप्राणां तथा चाष्टकुलोद्भवः

ଯେପରି ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହରି, ସେପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନୀୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ‘ଅଷ୍ଟକୁଳୋଦ୍ଭବ’ (ଆଠ କୁଳଜ) ପ୍ରଧାନ ମନାଯାଏ।

Verse 74

आयुधानां यथा वज्रं सरसां सागरो यथा । श्रेष्ठस्थानजविप्राणां तथाष्टकुलसंभवः

ଯେପରି ଆୟୁଧମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଜ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଜଳାଶୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସାଗର, ସେପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନୀୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ‘ଅଷ୍ଟକୁଳସମ୍ଭବ’ (ଆଠ କୁଳଜ) ସର୍ବୋତ୍ତମ।

Verse 75

उच्चैःश्रवा यथाऽश्वानां गजानां शक्रवाहनः । श्रेष्ठस्थानजविप्राणां तथाष्टकुलसंभवः

ଯେପରି ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଗଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶକ୍ରଙ୍କ ବାହନ ଐରାବତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେପରି ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନଜ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଷ୍ଟକୁଳ-ସମ୍ଭବ ସର୍ବୋତ୍ତମ।

Verse 76

नदीनां च यथा गंगा सतीनां चाप्यरुंधती । तद्वत्स्थानजविप्राणां श्रेष्ठोऽष्टकुलिकः स्मृतः

ଯେପରି ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଙ୍ଗା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ସତୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅରୁନ୍ଧତୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେପରି ସେହି ତୀର୍ଥସ୍ଥାନର ସ୍ଥାନଜ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଷ୍ଟକୁଳିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 77

ग्रहाणां भास्करो यद्वन्नक्षत्राणां निशाकरः । तद्वत्स्थानजविप्राणां श्रेष्ठोऽष्टकुलिकः स्मृतः

ଯେପରି ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭାସ୍କର (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ପ୍ରଧାନ ଏବଂ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଶାକର (ଚନ୍ଦ୍ର) ପ୍ରଧାନ, ସେପରି ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ସ୍ଥାନଜ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଷ୍ଟକୁଳିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 78

पर्वतानां यथा मेरुर्द्विपदानां द्विजोत्तमः । स्थानजानां तु विप्राणां श्रेष्ठोऽष्टकुलिकस्तथा

ଯେପରି ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମେରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଏବଂ ଦ୍ୱିପଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ସେପରି ସେହି ସ୍ଥାନର ସ୍ଥାନଜ ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଷ୍ଟକୁଳିକ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 79

पक्षिणां गरुडो यद्वत्सिंहोऽरण्यनिवासिनाम् । स्थानजानां तु विप्राणां श्रेष्ठोऽष्टकुलिकस्तथा

ଯେପରି ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗରୁଡ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଅରଣ୍ୟନିବାସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେପରି ସେହି ସ୍ଥାନର ସ୍ଥାନଜ ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଷ୍ଟକୁଳିକ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 80

एवं ज्ञात्वा प्रयत्नेन श्राद्धे यज्ञे च पार्थिव । कन्यादाने विशेषेण योज्यश्चाष्टकुलोद्भवः

ହେ ରାଜନ୍, ଏହା ଜାଣି ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମରେ ଓ ଯଜ୍ଞକର୍ମରେ, ବିଶେଷକରି କନ୍ୟାଦାନ ସମୟରେ, ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଅଷ୍ଟକୁଳୋଦ୍ଭବ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 81

नृत्यंति पितरस्तस्य गर्जंति च पितामहाः । वेदिमूले समालोक्य प्राप्तमष्टकुलं नृप

ହେ ନୃପ, ବେଦୀର ମୂଳେ ଅଷ୍ଟକୁଳୋଦ୍ଭବ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖି ତାଙ୍କର ପିତୃମାନେ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି ଏବଂ ପିତାମହମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଗର୍ଜନ କରନ୍ତି।

Verse 82

पुनर्वदंति संहृष्टाः किमस्माकं प्रदास्यति । दौहित्रश्चापसव्येन जलं दर्भतिलान्वितम्

ସେମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ପୁନର୍ବାର କହନ୍ତି—‘ଏହେ ଆମକୁ କ’ଣ ଦେବ?’—ଯେତେବେଳେ ଦୌହିତ୍ର ଅପସବ୍ୟ ହୋଇ ଦର୍ଭ ଓ ତିଳସହିତ ଜଳ ଅର୍ପଣ କରେ।

Verse 83

राजोवाच । यदेतद्भवता प्रोक्तं श्रैष्ठ्यमष्टकुलोद्भवम् । सर्वेषां नागराणां च तत्किं वद महामते

ରାଜା କହିଲେ—ହେ ମହାମତେ, ଆପଣ ଅଷ୍ଟକୁଳୋଦ୍ଭବଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା କହିଲେ; କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ନାଗର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାହା କାହିଁକି? ମୋତେ କହନ୍ତୁ।

Verse 84

न ह्यत्र कारणं स्वल्पं भविष्यति द्विजोत्तम

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଏହାର କାରଣ ନିଶ୍ଚୟ ଅତି ସ୍ୱଳ୍ପ ହେବ ନାହିଁ।

Verse 85

विश्वामित्र उवाच । सत्यमेतन्महाराज यत्त्वया व्याहृतं वचः । अन्येऽपि नागराः संति वेदवेदांगपारगाः

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—ହେ ମହାରାଜ, ତୁମେ କହିଥିବା ବାକ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ୟ। ଅନ୍ୟ ନାଗର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ଯେମାନେ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ।

Verse 86

श्राद्धार्हा यज्ञयोग्याश्च कन्यायोग्या विशेषतः । परं ते स्थापिता राजन्स्वयमिंद्रेण तत्र च

ସେମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଆମନ୍ତ୍ରଣଯୋଗ୍ୟ, ଯଜ୍ଞକର୍ମରେ ଯୋଗ୍ୟ, ଏବଂ ବିଶେଷତଃ କନ୍ୟା-ବିବାହ ସମ୍ବନ୍ଧ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। ହେ ରାଜନ, ସେଠାରେ ସେହି ପରମ ପଦରେ ସ୍ୱୟଂ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ସ୍ଥାପିତ କରିଥିଲେ।

Verse 87

प्रधानत्वेन सर्वेषां नागरैश्चापि कृत्स्नशः । तेन ते गौरवं प्राप्ताः स्थानेत्रैव विशेषतः

ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ନାଗରମାନେ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଧାନ ମନାଯାନ୍ତି; ତେଣୁ ସେମାନେ ଗୌରବ ପାଇଛନ୍ତି—ବିଶେଷତଃ ଏହି ସ୍ଥାନରେ।

Verse 88

तस्माच्छ्रूाद्धं प्रकर्तव्यं विप्रै श्चाष्टकुलोद्भवैः । अप्राप्तौ चैव तेषां तु कार्यं नागरसंभवैः

ଏହେତୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅଷ୍ଟକୁଳଜ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କରାଯିବା ଉଚିତ; ସେମାନେ ନ ମିଳିଲେ ନାଗର-ବଂଶଜ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କରାଯିବ।

Verse 89

नान्यस्थानसमुद्भूतैश्चतुर्वेदैरपि द्विजैः । भर्तृयज्ञेन मर्यादा कृता ह्येषा महा त्मना

ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଜନ୍ମିତ ଚତୁର୍ବେଦୀ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ (ଏହି କର୍ମ) କରାଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହି ମର୍ଯ୍ୟାଦା ମହାତ୍ମା ଭର୍ତ୍ତୃୟଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ।

Verse 90

मुक्त्वा तु नागरं विप्रं योऽन्येनात्र करिष्यति । श्राद्धं वा यदि वा यज्ञं व्यर्थं तस्य भविष्यति

ଏଠାରେ ନାଗର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞ କରାଏ, ତାହା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ।

Verse 91

राजोवाच । संत्यन्ये विविधा विप्रा वेदवेदांगपारगाः । मध्यदेशोद्भवाः शान्तास्तथान्ये तीर्थसंभवाः

ରାଜା କହିଲେ—“ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ଅନେକ ପ୍ରକାର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଛନ୍ତି; ମଧ୍ୟଦେଶରେ ଜନ୍ମିତ ଶାନ୍ତ ସ୍ୱଭାବର, ଏବଂ ଅନ୍ୟେ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନଜନ୍ମା ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।”

Verse 92

भर्तृयज्ञेन ये त्यक्ताः श्राद्धे यज्ञे विशेषतः । हीनांगाश्चाधिकांगाश्च द्विर्नग्नाः श्यावदंतकाः

ରାଜା ଆଉ କହିଲେ—“ଭର୍ତୃୟଜ୍ଞ ଯେମାନଙ୍କୁ ବିଶେଷତଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଯଜ୍ଞରେ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ—ସେମାନେ ହୀନାଙ୍ଗ କିମ୍ବା ଅଧିକାଙ୍ଗ, ଦ୍ୱିର୍ନଗ୍ନ ଓ ଶ୍ୟାବଦନ୍ତ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣିତ।”

Verse 93

कुनखाः कुष्ठसंयुक्ता मूर्खा अपि विगर्हिताः । श्राद्धार्हाः सूचितास्तेन एतं मे संशयं वद

“କେହି କୁନଖ, କୁଷ୍ଠପୀଡ଼ିତ, ମୂର୍ଖ ଓ ନିନ୍ଦିତ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ତଥାପି ସେ ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧାର୍ହ ବୋଲି ସୂଚିତ କରିଛି। ମୋର ଏହି ସନ୍ଦେହ କହି ନିବାରଣ କର।”

Verse 94

विश्वामित्र उवाच । कीर्तयिष्ये नरव्याघ्र कारणानि बहूनि च । चमत्कारस्य पत्न्याश्च दानेन पतिता यतः

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—“ହେ ନରବ୍ୟାଘ୍ର! ମୁଁ ଅନେକ କାରଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି; କାରଣ ଚମତ୍କାରଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଦାନର କାରଣରୁ ପତିତା ହୋଇଥିଲେ।”

Verse 95

स्त्रीणां प्रतिग्रहेणैव विप्रेषु प्रोषितेषु च । पृथक्त्वं च ततो जातं बाह्याभ्यन्तरसंज्ञकम्

ନାରୀମାନଙ୍କଠାରୁ ଦାନ-ପ୍ରତିଗ୍ରହ କରିବାରୁ—ବିଶେଷତଃ ବିପ୍ରମାନେ ପ୍ରୋଷିତ ଥିବାବେଳେ—ତାହାରୁ ‘ବାହ୍ୟ’ ଓ ‘ଆଭ୍ୟନ୍ତର’ ନାମକ ଭେଦ ଜନ୍ମିଲା।

Verse 96

दुर्वाससा ततः शप्ता रुष्टेनेवाहिना यथा । विद्याधनाभिमानेन शापेन पतिताः सदा

ତାପରେ ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ ଶାପରେ—କ୍ରୁଦ୍ଧ ସର୍ପଦଂଶ ପରି—ସେମାନେ ପତିତ ହେଲେ; ବିଦ୍ୟା ଓ ଧନର ଅଭିମାନରୁ ସେଇ ଶାପେ ସେମାନଙ୍କୁ ସଦା ଅଧୋଗତ କଲା।

Verse 97

कुशे राज्यगते राजन्राक्षसानां महाभयम् । प्रजयाऽवेदितं सर्वं तस्य राज्ञो महात्मनः

ହେ ରାଜନ୍! କୁଶ ରାଜ୍ୟଭାର ଗ୍ରହଣ କରିବା ସମୟରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମହାଭୟ—ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା—ସେଇ ମହାତ୍ମ ରାଜାଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜଣାଇଦିଆଗଲା।

Verse 98

विभीषणस्य लंकायां दूतश्च प्रेषितस्तदा । सर्वं निवेदयामास प्रजानां भयसंभवम्

ତେବେ ଲଙ୍କାରେ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଜଣେ ଦୂତ ପଠାଯାଇଲେ; ସେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଦ୍ଭବିତ ଭୟର ସମସ୍ତ ବିବରଣୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 99

अभिवन्द्य कुशादेशं रामस्य चरितं स्मरन् । पुर्यां विलोकयामास लङ्कायां रामशासनात्

କୁଶଙ୍କ ଆଦେଶକୁ ଅଭିବନ୍ଦନ କରି, ରାମଚରିତ ସ୍ମରଣ କରୁଥିବାବେଳେ, ରାମଙ୍କ ଶାସନାନୁସାରେ ସେ ଲଙ୍କାନଗରୀକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କଲା।

Verse 100

उपप्लवस्य कर्तारो नष्टाः सर्वे दिशो दश । गन्धर्वाणां च लोकं हि भयेन महता गताः

ଉପଦ୍ରବର କର୍ତ୍ତାମାନେ ଦଶଦିଗରେ ସମସ୍ତେ ଲୁପ୍ତ ହେଲେ; ମହାଭୟରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ସେମାନେ ଗନ୍ଧର୍ବଲୋକକୁ ଗଲେ।

Verse 101

स्थातुं तत्र न शक्तास्ते विभीषणभयेन च । पृथिव्यां समनुप्राप्ताः स्थानान्यपि बहूनि च

ସେଠାରେ ରହିବାକୁ ସେମାନେ ସମର୍ଥ ହେଲେ ନାହିଁ, ବିଭୀଷଣଭୟରୁ; ସେମାନେ ପୃଥିବୀକୁ ଅବତରି ଅନେକ ସ୍ଥାନକୁ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 102

भयेन महता तत्र कुशस्यैव तु शासने । ब्राह्मणानां च रूपाणि कृत्वा तत्र समागताः

ସେଠାରେ କୁଶଙ୍କ ଶାସନାଧୀନରେ, ମହାଭୟରେ, ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣରୂପ ଧାରଣ କରି ସେଠାରେ ସମବେତ ହେଲେ।

Verse 103

वाडवानां महिम्ना च मध्ये स्थातुं न तेऽशकन् । पतितानां च संस्थानं चमत्कारपुरं गताः

ବାଡବମାନଙ୍କ ମହିମାବଳରୁ ସେମାନେ ସେଠାରେ ମଧ୍ୟରେ ରହିପାରିଲେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ପତିତମାନଙ୍କ ନିବାସ ଚମତ୍କାରପୁରକୁ ଗଲେ।

Verse 104

मायाविशारदैस्तैश्च धनेन विद्यया ततः । अध जग्धं ततस्तैस्तु तेषां मध्ये स्थितं च तैः

ତାପରେ ମାୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ସେମାନେ ଧନ ଓ ବିଦ୍ୟାର ବଳରେ ଆହୁରି ଅଧଃପତନ ଘଟାଇଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯାହା ସ୍ଥାପିତ ଥିଲା, ତାହାକୁ ସେମାନେ ନିଜେ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ।

Verse 105

ततःप्रभृति ते सर्वे राक्षसत्वं प्रपेदिरे । क्रूराण्यपि च कर्माणि कुर्वंति च पदेपदे

ସେତେବେଳୁ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ରାକ୍ଷସତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ଏବଂ ପଦେ ପଦେ କ୍ରୂର କର୍ମମାନେ ମଧ୍ୟ କରିଲେ।

Verse 106

ततस्ते सर्वथा राजन्वर्जनीयाः प्रयत्नतः । श्राद्धे यज्ञे नरव्याघ्र नरके पातयंति च

ଏହେତୁ, ହେ ରାଜନ୍, ସେମାନେ ସର୍ବଥା ପ୍ରୟତ୍ନପୂର୍ବକ ବର୍ଜନୀୟ। ହେ ନରବ୍ୟାଘ୍ର, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଯଜ୍ଞରେ ସେମାନେ ନରକପାତ କରାନ୍ତି।

Verse 107

अन्यच्च दूषणं तेषां कीर्तयिष्ये तवाऽनघ । त्रिजाताः स्थापिता राजन्सर्पाणां गरनाशनात्

ହେ ଅନଘ, ସେମାନଙ୍କର ଆଉ ଗୋଟିଏ ଦୂଷଣ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି। ହେ ରାଜନ୍, ସର୍ପମାନଙ୍କ ବିଷନାଶନ କାରଣରୁ ସେମାନେ ‘ତ୍ରିଜାତ’ ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ ହେଲେ।

Verse 108

नगरत्वं ततो जातं चमत्कार पुरस्य तु । त्रिजातत्वं तु सर्वेषां जातं तत्र विशेषतः

ତାହାରୁ ସେଇ ଚମତ୍କାରପୁରର ‘ନଗରତ୍ୱ’ ଜନ୍ମିଲା; ଏବଂ ସେଠାରେ ବିଶେଷତଃ ସମସ୍ତଙ୍କ ‘ତ୍ରିଜାତତ୍ୱ’ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 109

एतेभ्यः कारणेभ्यश्च भर्तृयज्ञेन वर्जिताः । पुनश्च कारणं तेषां स्पर्शादपि न शुद्धिभाक्

ଏହି କାରଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଭର୍ତୃ-ଯଜ୍ଞରୁ ବର୍ଜିତ; ଏବଂ ଆଉ ଗୋଟିଏ କାରଣରୁ, କେବଳ ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଶୁଦ୍ଧିଭାଗୀ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 110

कुम्भकोत्थं च संप्राप्तं महच्चण्डालसंभवम्

ତେବେ ମହାଚଣ୍ଡାଳ ବଂଶଜ କୁମ୍ଭକର ଉଦ୍ଭବ ଘଟିଲା।

Verse 111

राजोवाच । एतच्च कारणं विप्र कथयस्व प्रसादतः । स्थावरस्य चरस्यैव जगतो ज्ञानमस्ति ते

ରାଜା କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ର, ପ୍ରସାଦକରି ଏହାର କାରଣ କହ। ଚର-ଅଚର ସମସ୍ତ ଜଗତର ଜ୍ଞାନ ତୋ ପାଖରେ ଅଛି।

Verse 112

विश्वामित्र उवाच । अत्र ते कीर्तयिष्यामि पूर्ववृत्तकथांतरम् । भर्तृयजेन ये त्यक्ताः सर्वेन्ये ब्राह्मणोत्तमाः

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—ଏଠାରେ ତୋତେ ପୂର୍ବବୃତ୍ତାନ୍ତର ଆଉ ଏକ କଥା କହିବି। ଭର୍ତୃୟଜ୍ଞରେ ଯେମାନେ ତ୍ୟକ୍ତ ହେଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣୋତ୍ତମ ଥିଲେ।

Verse 113

वर्धमाने पुरे पूर्वमासीदंत्यजजातिजः । चण्डालः कुंभकोनाम निर्दयः पापकर्मकृत्

ପୂର୍ବେ ବର୍ଧମାନ ନଗରେ ଅନ୍ତ୍ୟଜ ଜାତିଜ ଏକ ଚଣ୍ଡାଳ ‘କୁମ୍ଭକ’ ନାମରେ ଥିଲା; ସେ ନିର୍ଦୟ ଓ ପାପକର୍ମକାରୀ ଥିଲା।

Verse 114

कस्यचित्त्वथ कालस्य तस्य पुत्रो बभूव ह । विरूपस्यापि रूपाढ्यः पूर्वकर्मप्रभावतः

କିଛି କାଳ ପରେ ତାହାର ଏକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲା; ପିତା ବିରୂପ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପୂର୍ବକର୍ମ ପ୍ରଭାବରୁ ପୁତ୍ର ରୂପବାନ ଥିଲା।

Verse 115

पिंगाक्षस्य सुकृष्णस्य वयोमध्यस्य पार्थिव । दक्षः सर्वेषु कृत्येषु सर्वलक्षणलक्षितः

ହେ ରାଜନ୍! ତାହାର ଚକ୍ଷୁ ପିଙ୍ଗଳ, ବର୍ଣ୍ଣ ମନୋହର ଶ୍ୟାମ ଏବଂ ସେ ଯୌବନର ମଧ୍ୟାବସ୍ଥାରେ ଥିଲା; ସେ ସମସ୍ତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଦକ୍ଷ ଓ ସମସ୍ତ ଶୁଭଲକ୍ଷଣରେ ଲକ୍ଷିତ ଥିଲା।

Verse 116

स वृद्धिं द्रुतमभ्येति शुक्लपक्षे यथोडुराट् । तथाऽसौ शंस्यमानस्तु सर्वलोकैः सुरूपभाक् । दृष्ट्वा कुटुंबकं नित्यं वैराग्यं परमं गतः

ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ଶୀଘ୍ର ବୃଦ୍ଧି ପାଏ, ସେପରି ସେ ସର୍ବଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ଓ ସୁରୂପଧାରୀ ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ଉନ୍ନତ ହେଲା; କିନ୍ତୁ ନିତ୍ୟ କୁଟୁମ୍ବଜୀବନର ପୁନରାବୃତ୍ତି ଦେଖି ସେ ପରମ ବୈରାଗ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 117

ततो देशांतरं दुःखाद्भ्रममाण इतस्ततः । चमत्कारपुरं प्राप्तो द्विजरूपं समाश्रितः । स स्नाति सर्वकृत्येषु भिक्षान्नकृतभोजनः

ତାପରେ ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ସେ ଇତସ୍ତତଃ ଦେଶାନ୍ତରେ ଭ୍ରମଣ କଲା। ଚମତ୍କାରପୁରକୁ ପହଞ୍ଚି ସେ ଦ୍ୱିଜ (ବ୍ରାହ୍ମଣ) ରୂପ ଆଶ୍ରୟ କଲା। ସେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମକୃତ୍ୟରେ ସ୍ନାନ କରି, ଭିକ୍ଷାରେ ମିଳିଥିବା ଅନ୍ନରେ ହିଁ ଭୋଜନ କରୁଥିଲା।

Verse 118

एतस्मिन्नेव काले तु ब्राह्मणः शंसितव्रतः । छांदोग्यगोत्रविख्यातः सुभद्रोनाम पार्थिवः

ସେହି ସମୟରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ଯିଏ ପ୍ରଶଂସିତ ବ୍ରତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେ ଛାନ୍ଦୋଗ୍ୟ ଗୋତ୍ରରେ ବିଖ୍ୟାତ ଏବଂ ସୁଭଦ୍ର ନାମରେ ପରିଚିତ—ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିପତି ସଦୃଶ।

Verse 119

नागरो वर्षयाजी च वेदवेदांगपारगः । तत्रासीत्तस्य सञ्जाता कन्यका द्विगुणै रदैः

ସେ ନାଗର ଦେଶର ଲୋକ, ବାର୍ଷିକ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଏବଂ ବେଦ-ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଘରେ ଏକ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଲା; ସେ ଦ୍ୱିଗୁଣ ଦନ୍ତରେ ବିଶେଷ ଥିଲା।

Verse 120

तथा त्रिभिःस्तनै रौद्रा पृष्ठ्यावर्तकसंयुता । दरिद्रोऽपि सुदुःस्थोऽपि कुलहीनोपि पार्थिव

ସେହିପରି ସେ ରୌଦ୍ର ସ୍ୱଭାବିନୀ, ତ୍ରିସ୍ତନୀ ଏବଂ ପୃଷ୍ଠରେ ଆବର୍ତ୍ତ-ଚିହ୍ନଯୁକ୍ତ ଥିଲା। ହେ ରାଜନ୍, ପୁରୁଷ ଦରିଦ୍ର ହେଉ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଉ, କୁଳହୀନ ମଧ୍ୟ ହେଉ—

Verse 121

दीयमानामपि न तां प्रतिगृह्णाति कश्चन । यद्भक्षयति भर्तारं षण्मासाभ्यंतरे हि सा

ବିବାହାର୍ଥେ ଦିଆଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ କେହି ତାକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁନଥିଲେ; କାରଣ ସେ ଛଅ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ଭର୍ତ୍ତାକୁ ଭକ୍ଷଣ କରିଦେଉଥିଲା।

Verse 122

यस्याः स्युर्द्विगुणा दंता एवं सामुद्रिका जगुः । त्रिस्तनी कन्यका या तु श्वशुरस्य कुलक्षयम् । संधत्ते नात्र सन्देहस्तस्मात्तां दूरतस्त्यजेत्

ସାମୁଦ୍ରିକ-ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞମାନେ କହନ୍ତି—ଯାହାର ଦାନ୍ତ ଦ୍ୱିଗୁଣ (ଦୁଇ ପଙ୍କ୍ତି) ଥାଏ, ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ଯେ ତ୍ରିସ୍ତନୀ କନ୍ୟା, ସେ ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କ କୁଳକ୍ଷୟ କରାଏ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତେଣୁ ତାକୁ ଦୂରରୁହିଁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 123

पृष्ठ्यावर्तो भवेद्यस्या असती सा भवेद्द्रुतम् । बहुपापसमाचारा तस्मात्तां परिवर्जयेत्

ଯାହାର ପୃଷ୍ଠରେ ଆବର୍ତ୍ତ-ଚିହ୍ନ ଥାଏ, ସେ ଶୀଘ୍ର ଅସତୀ ହୋଇ ଅନେକ ପାପାଚରଣ କରେ; ତେଣୁ ତାକୁ ପରିବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 124

अथ तां वृद्धिमापन्नां दृष्ट्वा विप्रः सुभद्रकः । चिन्ताचक्रं समारूढो न शांतिमधिगच्छति

ତାପରେ ବିପ୍ର ସୁଭଦ୍ରକ ତାକୁ ଯୌବନପ୍ରାପ୍ତ ଦେଖି ଚିନ୍ତା-ଚକ୍ରରେ ପଡ଼ିଗଲେ ଏବଂ ଶାନ୍ତି ଲାଭ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 125

किं करोमि क्व गच्छामि कथमस्याः पतिर्भवेत् । न कश्चित्प्रतिगृह्णाति प्रार्थितोऽपि मुहुर्मुहुः

ମୁଁ କ’ଣ କରିବି, କେଉଁଠିକୁ ଯିବି, ଏହି କନ୍ୟାର ପତି କିପରି ହେବ? ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ ମଧ୍ୟ କେହି ତାକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁନାହାନ୍ତି।

Verse 126

दरिद्रो व्याधितो वाऽपि वृद्धोऽपि ब्राह्मणो हि सः । स्मृतौ यस्मादिदं प्रोक्तं कन्यार्थे प्राङ्महर्षिभिः

ସେ ଦରିଦ୍ର, ରୋଗାକ୍ରାନ୍ତ କିମ୍ବା ବୃଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହିଁ; କାରଣ କନ୍ୟା-ବିଷୟରେ ଏହି ନିୟମ ପ୍ରାଚୀନ ମହର୍ଷିମାନେ ସ୍ମୃତିରେ କହିଛନ୍ତି।

Verse 127

अष्टवर्षा भवेद्गौरी नववर्षा च रोहिणी । दशवर्षा भवेत्कन्या अत ऊर्ध्वं रजस्वला

ଆଠ ବର୍ଷରେ ସେ ‘ଗୌରୀ’, ନଅ ବର୍ଷରେ ‘ରୋହିଣୀ’; ଦଶ ବର୍ଷରେ ‘କନ୍ୟା’। ତାହାଠାରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱେ ସେ ରଜସ୍ୱଳା ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।

Verse 128

माता चैव पिता चैव ज्येष्ठो भ्राता तथैव च । त्रयस्ते नरकं यांति दृष्ट्वा कन्यां रजस्वलाम्

ମାତା, ପିତା ଓ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭ୍ରାତା—ଏ ତିନିଜଣ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି, ଯଦି ତାଙ୍କର ଅବହେଳାରୁ କନ୍ୟା ରଜସ୍ୱଳା ଅବସ୍ଥାରେ (ଅରକ୍ଷିତ) ଦେଖାଯାଏ।

Verse 129

एवं चिन्तयतस्तस्य सोंऽत्यजो द्विजरूपधृक् । भिक्षार्थं तद्गृहं प्राप्तो दृष्टस्तेन महात्मना

ସେ ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ଦ୍ୱିଜରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଜଣେ ଅନ୍ତ୍ୟଜ ଭିକ୍ଷାର୍ଥେ ସେଇ ଘରକୁ ଆସିଲା; ସେ ମହାତ୍ମା ତାକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 130

पृष्टश्च विस्मयात्तेन दृष्ट्वा रूपं तथाविधम् । कुतस्त्वमिह सम्प्राप्तः क्व यास्यसि च भिक्षुक

ସେ ଏପରି ରୂପ ଦେଖି ବିସ୍ମିତ ହୋଇ ପଚାରିଲା— “ହେ ଭିକ୍ଷୁକ! ତୁମେ ଏଠାକୁ କେଉଁଠୁ ଆସିଛ? ଏବଂ କେଉଁଠିକୁ ଯାଉଛ?”

Verse 131

ईदृग्भव्यतरो भूत्वा कस्मान्माधुकरीं गतः । किं गोत्रं तव मे ब्रूहि कतमः प्रवरश्च ते

“ଏପରି ଭବ୍ୟ ରୂପ ଥାଇ ସୁଦ୍ଧା ତୁମେ ମାଧୁକରୀ (ଅଳ୍ପ ଅଳ୍ପ ଭିକ୍ଷା ସଂଗ୍ରହ) କାହିଁକି ଗ୍ରହଣ କଲ? ତୁମ ଗୋତ୍ର କୁହ; ତୁମ ପ୍ରବର କେଉଁଟି?”

Verse 132

सोऽब्रवीद्गौडदेशीयं स्थानं मे सुमहत्तरम् । नाम्ना भोजकटं ख्यातं नानाद्विजसमाश्रितम्

ସେ କହିଲା— “ମୋର ନିବାସ ଗୌଡଦେଶରେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହତ୍ତର ସ୍ଥାନରେ; ‘ଭୋଜକଟ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯେଉଁଠି ନାନା ଦ୍ୱିଜ (ବ୍ରାହ୍ମଣ) ବସନ୍ତି।”

Verse 133

तत्रासीन्माधवोनाम ब्राह्मणो वेदपारगः । वसिष्ठगोत्रविख्यात एकप्रवरसूचितः

“ସେଠାରେ ‘ମାଧବ’ ନାମକ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ବେଦପାରଙ୍ଗତ; ବସିଷ୍ଠ ଗୋତ୍ରରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏକ ପ୍ରବର ଥିବା ବୋଲି ପରିଚିତ।”

Verse 134

तस्याहं तनयो नाम्ना चंद्रप्रभ इति स्मृतः

“ମୁଁ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର; ‘ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭ’ ନାମରେ ସ୍ମରଣୀୟ।”

Verse 135

ततोऽहमष्टमे वर्षे यदा व्रतधरः स्थितः । तदा पंचत्वमापन्नः पिता मे वेदपारगः

ତାପରେ ମୁଁ ଅଷ୍ଟମ ବର୍ଷରେ ବ୍ରତଧାରୀ ହୋଇ ସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ, ବେଦପାରଗ ମୋ ପିତା ସେତେବେଳେ ପଞ୍ଚତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 136

माता मे सह तेनैव प्रविष्टा हव्यवाहनम् । ततो वैराग्यमापन्नो निष्क्रांतोऽहं निजालयात्

ମୋ ମାତା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହିତ ହବ୍ୟବାହନ (ଅଗ୍ନି)ରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ତାପରେ ବୈରାଗ୍ୟ ପାଇ ମୁଁ ନିଜ ଘରୁ ବାହାରିଲି।

Verse 137

तीर्थानि भ्रममाणोऽत्र संप्राप्तस्तु पुरं तव । अधुना संप्रयास्यामि प्रभासं क्षेत्रमुत्तमम्

ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ଭ୍ରମଣ କରି କରି ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଲି; ଏବେ ମୁଁ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ପ୍ରଭାସ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯିବି।

Verse 138

यत्र सोमेश्वरो देवस्त्यक्त्वा कैलासमागतः । न मया पठिता वेदा न च शास्त्रं नृपोत्तम । तीर्थयात्राप्रसंगेन तेन भिक्षां चराम्यहम्

ଯେଉଁଠି କୈଲାସ ତ୍ୟାଗ କରି ଦେବ ସୋମେଶ୍ୱର ଆସିଥିଲେ। ହେ ନୃପୋତ୍ତମ, ମୁଁ ନ ବେଦ ପଢ଼ିଛି, ନ ଶାସ୍ତ୍ର; ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ପ୍ରସଙ୍ଗରୁ ମାତ୍ର ମୁଁ ଭିକ୍ଷାରେ ଚରି ଜୀବନ ଯାପନ କରେ।

Verse 139

विश्वामित्र उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा चिन्तयामास चेतसि । ब्राह्मणोऽयं सुदेशीयस्तथा भव्यतमाकृतिः । यदि गृह्णाति मे कन्यां तदस्मै प्रददाम्यहम्

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—ତାହାର କଥା ଶୁଣି ମୁଁ ମନେ ଚିନ୍ତା କଲି: ‘ଏ ଲୋକଟି ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସୁଦେଶୀୟ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଙ୍ଗଳମୟ ଆକୃତିର; ଯଦି ଏ ମୋ କନ୍ୟାକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ, ତେବେ ମୁଁ ତାକୁ ଏହାକୁ ଦେଇଦେବି।’

Verse 140

यावद्रजस्वला नैव जायते सा निरूपिता । कृत्स्नं दूषयति क्षिप्रं नैव वंशं ममाधमा

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ରଜସ୍ୱଳା ହୁଏନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାହା ଅନିଶ୍ଚିତ ବୋଲି ଧରାଯାଏ; ସେ ଅଧମା ମୋ ସମଗ୍ର ବଂଶକୁ ଶୀଘ୍ର ଦୂଷିତ କରିଦେବ।

Verse 141

ततः प्रोवाच तं म्लेच्छं संमंत्र्य सह भार्यया । यदि गृह्णासि मे कन्यां तव यच्छाम्यहं द्विज

ତାପରେ ସେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହ ପରାମର୍ଶ କରି ସେହି ମ୍ଲେଚ୍ଛକୁ କହିଲା— ‘ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଯଦି ତୁମେ ମୋ କନ୍ୟାକୁ ଗ୍ରହଣ କର, ମୁଁ ତାକୁ ତୁମକୁ ଦେବି।’

Verse 142

भरणं पोषणं द्वाभ्यां करिष्यामि सदैव हि

ମୁଁ ତୁମ ଦୁହେଁଙ୍କର ଭରଣ-ପୋଷଣ ସଦା କରିବି।

Verse 143

तच्छ्रुत्वा हर्षितः प्राह सोंऽत्यजो नृपसत्तमम् । तवादेशं करिष्यामि यच्छ मे कन्यकां नृप

ଏହା ଶୁଣି ସେ ଅନ୍ତ୍ୟଜ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲା— ‘ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଳନ କରିବି; ହେ ନୃପ, ମୋତେ କନ୍ୟାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ।’

Verse 144

तथेत्युक्त्वा गतस्तेन तस्मै दत्ता निजा सुता । गृह्योक्तेन विधानेन विवाहो विहितस्ततः

‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି ସେ ତାଙ୍କ ସହ ଗଲା; ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଲା; ପରେ ଗୃହ୍ୟପରମ୍ପରାରେ କୁହାଯାଇଥିବା ବିଧି ଅନୁସାରେ ବିବାହ ଯଥାବିଧି ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 145

ततो ददौ धनं धान्यं गृहं क्षेत्रं च गोधनम् । तस्मै तुष्टिसमायुक्तो मन्यमानः कृतार्थताम्

ତେବେ ସେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେଲା ବୋଲି ଭାବି, ତାହାକୁ ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ଘର, କ୍ଷେତ୍ର ଓ ଗୋଧନ ଦାନ କଲା।

Verse 146

अथ सोऽपि च तां प्राप्य विलासानकरोद्बहून् । खाद्यैः पानैः सुवस्त्रैश्च गन्धमाल्यैर्विभूषणैः

ତାହାକୁ ପାଇ ସେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଭୋଗବିଲାସ କଲା—ସୁସ୍ୱାଦୁ ଖାଦ୍ୟପାନୀୟ, ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର, ସୁଗନ୍ଧ, ମାଳା ଓ ଆଭୂଷଣରେ ତାକୁ ସଜାଇଲା।

Verse 147

परं स व्रजति प्रायो येन मार्गेण केनचित् । सारमेयाः सशब्दाश्च पृष्ठतोऽनुव्रजंति वै

କିନ୍ତୁ ସେ ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ରାସ୍ତାରେ ପ୍ରାୟଃ ଯାଏ, ସେତେବେଳେ କୁକୁରମାନେ ଶବ୍ଦ କରି କରି ନିଶ୍ଚୟ ତାହାର ପଛେ ପଛେ ଚାଲନ୍ତି।

Verse 148

अन्येषामंत्यजात्यानां यद्वत्तस्य विशेषतः । वेदाभ्यासपरश्चैव यदि संजायते क्वचित् । रक्तं पतति वक्त्रेण तत्क्षणात्तस्य दुर्मतेः

ଅନ୍ୟ ଅନ୍ତ୍ୟଜାତିମାନଙ୍କ ପରି, ତାହାର କ୍ଷେତ୍ରରେ ତ ଅଧିକ ଭାବେ—ସେ ଯଦି କେବେ ବେଦାଭ୍ୟାସରେ ଲାଗେ, ତେବେ ତାହାର ଦୁର୍ମତି ହେତୁ ସେଇ କ୍ଷଣରେ ତାହାର ମୁହଁରୁ ରକ୍ତ ପଡ଼ିଯାଏ।

Verse 149

एतस्मिन्नंतरे लोकः सर्व एव प्रशंकितः । अब्रवीच्च मिथोऽभ्येत्य चंडालोऽयमसंशयम्

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ସନ୍ଦେହାକୁଳ ହେଲେ; ପରସ୍ପରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ—“ଏ ଲୋକ ନିଶ୍ଚୟ ଚଣ୍ଡାଳ।”

Verse 150

यदेते पृष्ठतो यांति भषमाणाः शुनीसुताः । सुभद्रोऽपि च तत्तेषां श्रुत्वा चिन्तापरोऽभवत्

“ଏହି କୁକୁରମାନେ ଭଉଁକି ଭଉଁକି ତାହାର ପଛେ ପଛେ ଯାଉଛନ୍ତି”—ଏ କଥା ଶୁଣି ସୁଭଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତାକୁଳ ହେଲା।

Verse 151

मन्यमानश्च तत्सत्यं दुःखेन महतान्वितः । नूनमंत्यजजातीयो भविष्यति सुतापतिः

ସେ ଖବରକୁ ସତ୍ୟ ଭାବି ସେ ମହାଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ—“ନିଶ୍ଚୟ ସୁତାର ପତି ଅନ୍ତ୍ୟଜ ଜାତିର ହେବ” ବୋଲି ଭାବିଲା।

Verse 152

ज्ञायते चेष्टितैः सर्वैर्यथाऽयं जल्पते जनः

ତାହାର ସମସ୍ତ ଆଚରଣରୁ ହିଁ ଜଣାପଡ଼େ—ବୋଲି ଲୋକେ କହନ୍ତି—ସେ କେମିତି ଲୋକ।

Verse 153

एवं रात्रिंदिवं तस्य चिन्तयानस्य भूपतेः । लोकापवादयुक्तस्य कियान्कालोऽभ्यवर्तत

ଏଭଳି ଲୋକାପବାଦର ଭାରେ ଦବିଥିବା ସେ ରାଜା ରାତିଦିନ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲା; କେତେ ସମୟ ଗତ ହେଲା।

Verse 154

अन्यस्मिन्नहनि प्राप्ते आद्याद्या द्विजसत्तमाः । मध्यगेन समायुक्ता ब्रह्मस्थानं समागताः । तस्य शुद्धिकृते प्रोचुर्येन शंका प्रणश्यति

ଅନ୍ୟ ଦିନ ଆସିଲେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ମଧ୍ୟଗ ପୁରୋହିତ ସହିତ ବ୍ରହ୍ମସ୍ଥାନରେ ସମବେତ ହେଲେ। ସେମାନେ ତାହାର ଶୁଦ୍ଧିକର୍ମ କହିଲେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଶଙ୍କା ନଶିବ।

Verse 155

अथोचुस्तं द्विजश्रेष्ठा ब्रह्मस्थानस्य मध्यगम् । मध्यगस्य तु वक्त्रेण विवर्णवदनं स्थितम्

ତେବେ ବ୍ରହ୍ମସ୍ଥାନର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ତାହାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ; ସେହି କ୍ଷଣେ ଋତ୍ୱିଜଙ୍କ ମୁଖ ଫିକା ଓ ବିବର୍ଣ୍ଣ ଦିଶିଲା।

Verse 156

कुलं गोत्रं निजं ब्रूहि प्रवरांश्च विशेषतः । स्थानं देशं च विप्राणां येन शुद्धिः प्रदीयते

ନିଜ କୁଳ ଓ ଗୋତ୍ର କୁହ, ବିଶେଷତଃ ପ୍ରବରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କର; ଏବଂ ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ସ୍ଥାନ ଓ ଦେଶ କୁହ—ଯେପରି ଶୁଦ୍ଧିବିଧି ପ୍ରଦାନ ହେବ।

Verse 157

अथासौ वेपमानस्तु प्रस्विन्नवदनस्तथा । अधोदृष्टिरुवाचेदं गद्गदं विहिताञ्जलिः

ତାପରେ ସେ କମ୍ପିତ ହୋଇ, ଘାମରେ ଭିଜା ମୁଖ ସହ, ଦୃଷ୍ଟି ନିମ୍ନକୁ କରି, ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି ଗଦ୍ଗଦ ସ୍ୱରରେ ଏହି କଥା କହିଲା।

Verse 158

गर्भाष्टमे पिता मह्यं वर्षे मृत्युं गतस्ततः । ततः सा तं समादाय जननी मे पतिव्रता । मां त्यक्त्वा दुःखितं दीनं प्रविष्टा हव्यवाहनम्

ମୋ ଅଷ୍ଟମ ବର୍ଷରେ ମୋ ପିତା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ତାପରେ ମୋ ପତିବ୍ରତା ଜନନୀ ତାଙ୍କୁ (ଅନ୍ତ୍ୟେଷ୍ଟି ପାଇଁ) ନେଇ, ମୋତେ ଦୁଃଖିତ ଓ ଦୀନ ଛାଡ଼ି, ହବ୍ୟବାହନ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 159

अहं वैराग्यमापन्नस्तीर्थयात्रां समाश्रितः । बालभावे पितुर्दुःखात्तापसैरपरैः सह

ଏହିପରି ମୁଁ ବୈରାଗ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କଲି; ଏବଂ ବାଳ୍ୟକାଳରୁ ପିତୃଶୋକରେ, ଅନ୍ୟ ତାପସମାନଙ୍କ ସହ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଆଶ୍ରୟ ନେଲି।

Verse 160

न मया पठितो वेदो न च शास्त्रं निरूपितम् । तीर्थयात्रापरोऽहं च समायातो भवत्पुरम्

ମୁଁ ନ ବେଦ ପଢ଼ିଛି, ନ ଶାସ୍ତ୍ର ବିଚାର କରିଛି; କେବଳ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାରେ ପରାୟଣ ହୋଇ ଆପଣଙ୍କ ନଗରକୁ ଆସିଛି।

Verse 161

अभद्रेण सुभद्रेण श्वशुरेण दुरात्मना । एतज्जानाम्यहं विप्रा गोत्रं वासिष्ठमेव वा

ହେ ବିପ୍ରମାନେ! ଦୁରାତ୍ମା ମୋ ଶ୍ୱଶୁର ଅଭଦ୍ର (ସୁଭଦ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର) ଯାହା କହିଛି, ମୁଁ ସେତିକି ଜାଣେ—ମୋ ଗୋତ୍ର ବାସିଷ୍ଠ ହିଁ।

Verse 162

अथैकप्रवरो देशो गौडो मधुपुरं पुरम् । ततस्ते ब्राह्मणाः प्रोचुर्यस्य नो ज्ञायते कुलम् । तस्य शुद्धिः प्रदातव्या धटद्वारेण केवला

ତାପରେ ସେ କହିଲା—“ମୋ ଦେଶ ଗୌଡ, ନଗର ମଧୁପୁର, ଏବଂ ମୋର ଏକମାତ୍ର ପ୍ରବର।” ତେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ—“ଯାହାର କୁଳ ଜଣା ନାହିଁ, ତାହାର ଶୁଦ୍ଧି କେବଳ ‘ଧଟ-ଦ୍ୱାର’ ବିଧିରେ ଦେବା ଉଚିତ।”

Verse 163

स त्वं धटं समारुह्य ब्राह्मण्यार्थं च केवलम् । शुद्धिं प्राप्य ततो भोगान्भुंक्ष्वात्रस्थोऽपि केवलम्

ଏହେତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ପାଇବାର ନିମିତ୍ତେ କେବଳ ଧଟ ଉପରେ ଆରୋହଣ କର; ଶୁଦ୍ଧି ପାଇ ପରେ ନିୟମାନୁସାରେ ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଯୋଗ୍ୟ ଭୋଗ/ଆହାର ଭୁଞ୍ଜ।

Verse 164

सोऽब्रवीत्साहसं कृत्वा सर्वानेव द्द्विजोत्तमान् । प्रतिगृह्णाम्यहं कामं तप्तमाषकमेव च

ତେବେ ସେ ସାହସ କରି ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କହିଲା—“ମୁଁ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି; ଇଚ୍ଛା ହେଲେ ତପ୍ତ ମାଷକ (ଗରମ ମୁଦ୍ରା) ମଧ୍ୟ।”

Verse 165

प्रविशामि हुताशं वा भक्षयिष्याम्यहं विषम्

ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ମୁଁ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି, ନଚେତ୍ ମୁଁ ବିଷ ମଧ୍ୟ ପାନ କରିବି।

Verse 166

किं पुनर्धटदिव्यं च क्रियमाणे सुखावहम् । ब्राह्मणस्य कृते विप्राश्चित्ते नो मामके घृणा

ତେବେ ସୁଖଦ ଓ ମଙ୍ଗଳକାରୀ ‘ଘଟ-ଦିବ୍ୟ’ ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଉଥିବାବେଳେ କେତେ ଅଧିକ (ପୁଣ୍ୟ ଓ ଆନନ୍ଦ) ହେବ! ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଏହା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ କରାଯାଇଛି; ତେଣୁ ମୋ ପ୍ରତି ତୁମ ହୃଦୟରେ ଘୃଣା ନ ରହୁ।

Verse 167

अथ ते ब्राह्मणास्तस्य धटारोहणसंभवम् । शुद्धिं निर्दिश्य वारं च सूर्यस्य च ततः परम् । जग्मुः स्वंस्वं गृहं सर्वे सोऽपि विप्रोंऽत्यजो द्विजाः

ତାପରେ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାହାର ‘ଘଟାରୋହଣ’ କ୍ରିୟାରୁ ଜନିତ ଶୁଦ୍ଧିକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କଲେ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଯଥୋଚିତ ବାର/ବ୍ରତକୁ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ। ତା’ପରେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ ଘରକୁ ଗଲେ; ଏବଂ ସେ ‘ବିପ୍ର’ ମଧ୍ୟ—ଯେ ପ୍ରକୃତରେ ଅନ୍ତ୍ୟଜ—ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, (ସେଠାରେ ରହିଗଲା)।

Verse 168

ततः प्राह निजां भार्यां रहस्ये नृपसत्तम । ज्ञातोऽहं ब्राह्मणैः सर्वैरंत्यजातिसमुद्भवः । देशातरं गमिष्यामि त्वमागच्छ मया सह

ତା’ପରେ ସେ ଗୁପ୍ତରେ ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲା: ‘ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠେ, ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୋତେ ଅନ୍ତ୍ୟଜ ବଂଶଜ ବୋଲି ଚିହ୍ନିଛନ୍ତି। ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଦେଶକୁ ଯିବି; ତୁମେ ମୋ ସହ ଆସ।’

Verse 169

भार्योवाच । अहमग्निं प्रवेक्ष्यामि न यास्यामि त्वया सह । पापबुद्धे पतिष्यामि न चाहं नरकाग्निषु

ଭାର୍ଯ୍ୟା କହିଲା: ‘ମୁଁ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି; ମୁଁ ତୁମ ସହ ଯିବି ନାହିଁ। ହେ ପାପବୁଦ୍ଧି, ମୁଁ ଏଠିଏ ପଡ଼ି (ମରି) ରହିବି; ମୁଁ ନରକାଗ୍ନିରେ ପଡ଼ିବି ନାହିଁ।’

Verse 170

बुध्यमाना न सेविष्ये त्वामंत्यजसमुद्भवम् । पाप संदूषितं सर्वं त्वयैतत्स्थानमुत्तमम्

ଏବେ ମୁଁ ବୁଝିଲି; ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମ ସେବା କିମ୍ବା ସଙ୍ଗ କରିବି ନାହିଁ—ହେ ଅନ୍ତ୍ୟଜବଂଶଜ। ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମଗ୍ର ଉତ୍ତମ ସ୍ଥାନ ପାପରେ ଦୂଷିତ ହୋଇଛି।

Verse 171

तथा मम पितुर्हर्म्यं संवत्सरप्रयाजिनः । तस्माद्द्रुततरं गच्छ यावन्नो वेत्ति कश्चन

ମୋ ପିତାଙ୍କ ଗୃହ-ପ୍ରାସାଦକୁ ମଧ୍ୟ ଯିବ ନାହିଁ—ସେ ବର୍ଷପୂର୍ଣ୍ଣ ଯଜ୍ଞ ଅନୁଷ୍ଠାନକାରୀ ଦୀକ୍ଷିତ। ତେଣୁ କେହି ଜାଣିବା ପୂର୍ବରୁ ଅଧିକ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯା।

Verse 172

नो चेत्पापसमाचार संप्राप्स्यसि महाऽपदम्

ନଚେତ୍, ହେ ପାପାଚାରୀ, ତୁମେ ମହାବିପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।

Verse 173

ततो निशामुखे प्राप्ते कौपीनावरणान्वितः । नष्टोऽभीष्टां दिशं प्राप्य तदा जीवितजाद्भयात्

ତାପରେ ରାତି ଆରମ୍ଭ ହେଲାବେଳେ, କେବଳ କୌପୀନ ପରିଧାନ କରି, ସେ ଗୁପ୍ତରେ ପଳାଇଗଲା ଏବଂ ନିଜ ଇଚ୍ଛିତ ଦିଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲା—ସେତେବେଳେ ପ୍ରାଣଭୟରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ।