Adhyaya 13

Verse 1

। नारद उवाच । इति तस्य मुनींद्रस्य भूपतिः शुश्रुवान्वचः । प्राह नाहं गमिष्यामि त्वां विहाय नरं क्वचित्

ନାରଦ କହିଲେ: ସେହି ମୁନୀନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ରାଜା କହିଲେ, 'ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି କେଉଁଆଡେ ଯିବି ନାହିଁ।'

Verse 2

लिंगमाराधयिष्येऽद्य सर्वसिद्धिप्रदं नृणाम् । त्वयैवानुगृहीतोऽद्य यांतु सर्वे यथागतम्

'ଆଜି ମୁଁ ସର୍ବସିଦ୍ଧି ପ୍ରଦାନକାରୀ ଶିବଲିଙ୍ଗଙ୍କ ଆରାଧନା କରିବି। ଆପଣଙ୍କ କୃପା ଲାଭ ହୋଇଛି, ତେଣୁ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ ସେପରି ଫେରିଯାଆନ୍ତୁ।'

Verse 3

तद्भूपतिवचः श्रुत्वा बको गृध्रोऽथ कच्छपः । उलूकश्च तथैवोचुः प्रणता लोमशं मुनिम्

ରାଜାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ବକ, ଗୃଧ୍ର, କଚ୍ଛପ ଓ ଉଲୁକ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି କହିଲେ—ଲୋମଶ ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି।

Verse 4

स च सर्वसुहृद्विप्रस्तथेत्येवाह तांस्तदा । प्रणोद्यान्प्रणतान्सर्वाननुजग्राह शिष्यवत्

ସର୍ବସୁହୃଦ୍ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତେବେ “ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି କହିଲେ। ପ୍ରଣତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସ୍ୱୀକାର କରି, ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପରି ସ୍ନେହରେ ଅନୁଗ୍ରହ କଲେ।

Verse 5

शिवदीक्षाविधानेन लिंगपूजां समादिशत् । तेषामनुग्रहपरो मुनिः प्रमतवत्सलः । तीर्थादप्यधिकं स्थाने सतां साधुसमागमः

ଶିବଦୀକ୍ଷାବିଧି ଅନୁସାରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ଲିଙ୍ଗପୂଜା ଉପଦେଶ ଦେଲେ। ଅନୁଗ୍ରହପର, ପ୍ରମଥଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ବାତ୍ସଲ୍ୟବାନ୍ ମୁନି କହିଲେ—“ଯେକୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ସାଧୁସମାଗମ ତୀର୍ଥଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ।”

Verse 6

पचेलिमफलः सद्यो दुरंतकलुपापहः । अपूर्वः कोऽपि सद्गोष्ठीसहस्रकिरणोदयः

ଏହା ସଦ୍ୟଃ ଫଳଦାୟକ, ଦୁରନ୍ତ ଓ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ପାପକୁ ମଧ୍ୟ ହରେ—ଯେନ ସଦ୍ଗୋଷ୍ଠୀରୁ ସହସ୍ର କିରଣର ଅପୂର୍ବ ଉଦୟ।

Verse 7

य एकांततयात्यंतमंतर्गततमोपहः । साधुगोष्ठीसमुद्भूतसुखामृतरसोर्मयः

ଏହା ଏକାନ୍ତ ଏକାଗ୍ରତାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଘୋର ତମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହଟାଏ; ସାଧୁଗୋଷ୍ଠୀରୁ ଜନିତ ସୁଖାମୃତ-ରସର ତରଙ୍ଗ ପରି ଉଦ୍ଭାସିତ ହୁଏ।

Verse 8

सर्वे वराः सुधाकाराः शर्करामधुषड्रसाः । ततस्ते साधुसंसर्गं संप्राप्ताः शिवशासनात्

ସମସ୍ତ ବର ଅମୃତସଦୃଶ ହୋଇଯାଏ—ଚିନି ଓ ମଧୁ ପରି ମଧୁର, ଷଡ୍ରସରେ ସମୃଦ୍ଧ। ତେଣୁ ଶିବାଜ୍ଞାରେ ସେମାନେ ସାଧୁସତ୍ସଙ୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 9

आरेभिरे क्रियायोगं मार्कंडनृपपूर्वकाः । तेषां तपस्यतामेवं समाजग्मे कदाचन । तीर्थयात्रानुषंगेन लोमशालोकनोत्सुकः

ମାର୍କଣ୍ଡ ରାଜାଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ସେମାନେ କ୍ରିୟାଯୋଗ ସାଧନା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେମାନେ ଏଭଳି ତପସ୍ୟାରେ ଲୀନ ଥିବାବେଳେ, କେବେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଅନୁସଙ୍ଗରେ ଲୋମଶ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 10

मुख्या पुरुषयात्रा हि तीर्थयात्रानुषंगतः । सद्भिः समाश्रितो भूप भूमिभागस्तथोच्यते

ନିଶ୍ଚୟ ମୁଖ୍ୟ ‘ଯାତ୍ରା’ ହେଉଛି ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ପାଖକୁ ଗମନ; ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ତାହାର ଅନୁସଙ୍ଗ ମାତ୍ର। ହେ ରାଜନ୍, ସଦ୍ଜନମାନେ ଯେ ଭୂମିଭାଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି, ସେହିଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ଧନ୍ୟତା ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 11

कृतार्हणातिथ्यविधिं विश्रांतं मां च फाल्गुन । प्रणम्य तेऽथ पप्रच्छुर्नाडीजंघपुरः सराः

ହେ ଫାଲ୍ଗୁନ, ଅତିଥି-ସତ୍କାରର ବିଧି ଯଥାବତ୍ କରି ଏବଂ ମୁଁ ବିଶ୍ରାମ କରିସାରିବା ପରେ, ନାଡୀଜଂଘପୁରର ବାସିନ୍ଦାମାନେ ପ୍ରଣାମ କରି ତାପରେ ମୋତେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 12

त उचुः । शापभ्रष्टा वयं ब्रह्मंश्चत्वारोऽपि स्वकर्मणा । तन्मुक्तिसाधनार्थाय स्थानं किंचित्समादिश

ସେମାନେ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମ ନିଜ କର୍ମଦ୍ୱାରା ଶାପବଶତଃ ଆମେ ଚାରିଜଣେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବସ୍ଥିତିରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇଛୁ। ତେଣୁ ସେହି ଅବସ୍ଥାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବାର ସାଧନରୂପେ ଆମକୁ କୌଣସି ସ୍ଥାନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରନ୍ତୁ।

Verse 13

इयं हि निष्फला भूमिः शपलं भारतं मुने

ହେ ମୁନେ! ଏହି ଭୂମି ଆମକୁ ନିଷ୍ଫଳ ପରି ଲାଗୁଛି; ଭାରତବର୍ଷ ଯେନ ଶାପ ଓ ଦୋଷରେ ଆବୃତ।

Verse 14

तत्रापि क्वचिदेकत्र सर्वतीर्थफलं वद । इति पृष्टस्त्वहं तैश्च तानब्रवमिदं तदा

‘ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ କେଉଁଠି ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଫଳ ମିଳେ—ତାହା କହ’ ବୋଲି ସେମାନେ ପଚାରିଲେ; ତେବେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲି।

Verse 15

संवर्तं परिपृच्छध्वं स वो वक्ष्यति तत्त्वतः । सर्वतीर्थफलावाप्तिकारकं भूप्रदेशकम्

ସଂବର୍ତ୍ତଙ୍କୁ ପଚାର; ସେ ତତ୍ତ୍ୱତଃ କହିବେ—ଯେ ଭୂପ୍ରଦେଶ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 16

त उचुः । कुत्रासौ विद्यते योगी नाज्ञासिष्म वयं च तम् । संवर्तदर्शनान्मुक्तिरिति चास्मदनुग्रहः

ସେମାନେ କହିଲେ—‘ସେ ଯୋଗୀ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି? ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଜାଣୁନାହୁଁ। ଏବଂ ସଂବର୍ତ୍ତଙ୍କ ଦର୍ଶନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ—ଏହା ଆମ ପ୍ରତି ଆପଣଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ହେବ।’

Verse 17

यदि जानासि तं ब्रूहि सुहृत्संगो न निष्फलः । ततोऽहमब्रवं तांश्च विचार्येदं पुनःपुनः

‘ଯଦି ଆପଣ ତାଙ୍କୁ ଜାଣନ୍ତି, ତେବେ କହନ୍ତୁ; ସୁହୃଦଙ୍କ ସଙ୍ଗ କେବେ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏନା।’ ତାପରେ ମୁଁ ପୁନଃପୁନଃ ବିଚାର କରି ସେମାନଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲି।

Verse 18

वाराणस्यामसावास्ते संवर्तो गुप्तलिंगभृत् । मलदिग्धो विवसनो भिक्षाशी कुतपादनु

ବାରାଣସୀରେ ସଂବର୍ତ୍ତ ମୁନି ଗୁପ୍ତରେ ଲିଙ୍ଗ ଧାରଣ କରି ବସନ୍ତି। ସେ ମଲଲିପ୍ତ, ନିର୍ବସନ, ଭିକ୍ଷାଭୋଜୀ, କୁତପକୁ ଆବରଣ କରି ବିଚରନ୍ତି।

Verse 19

करपात्रकृताहारः सर्वथा निष्परिग्रहः । भावयन्ब्रह्म परमं प्रणवाभिधमीश्वरम्

ସେ ହାତକୁ ହିଁ ପାତ୍ର କରି ଆହାର କରନ୍ତି, ସର୍ବଥା ନିଷ୍ପରିଗ୍ରହ। ପ୍ରଣବନାମ ଈଶ୍ୱର—ପରମ ବ୍ରହ୍ମ—ଙ୍କୁ ସଦା ଭାବନା କରନ୍ତି।

Verse 20

भुक्त्वा निर्याति सायाह्ने वनं न ज्ञायते जनैः । योगीश्वरोऽसौ तद्रूपाः सन्त्यन्ये लिंगधारिणः

ଭୋଜନ କରି ସାୟାହ୍ନେ ସେ ବନକୁ ବାହାରନ୍ତି; ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ସେ ଯୋଗୀଶ୍ୱର; ତାଙ୍କ ସଦୃଶ ରୂପର ଅନ୍ୟ ଲିଙ୍ଗଧାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

Verse 21

वक्ष्यामि लक्षणं तस्य ज्ञास्यथ तं मुनिम् । प्रतोल्या राजमार्गे तु निशि भूमौ शवं जनैः

ମୁଁ ତାହାର ଲକ୍ଷଣ କହିବି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସେଇ ମୁନିଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିବ। ନଗରଦ୍ୱାର ନିକଟ ରାଜମାର୍ଗରେ ରାତିରେ ଲୋକେ ଭୂମିରେ ଗୋଟିଏ ଶବ ରଖିବେ।

Verse 22

अविज्ञातं स्थापनीयं स्थेयं तदविदूरतः । यस्तां भूमिमुपागम्य अकस्माद्विनिर्वतते

ଏହାକୁ ସେଠାରେ କାହାର ଜ୍ଞାନ ନ ହେବା ପରି ରଖିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ତୁମେ ତାହାରୁ ଅତି ଦୂରେ ରହିବ ନାହିଁ। ଯେ ସେଇ ସ୍ଥାନକୁ ଆସି ହଠାତ୍ ପଛକୁ ଫେରିଯାଏ—

Verse 23

स संवर्तो न चाक्रामत्येष शल्यमसंशयम् । प्रष्टव्योऽभिमतं चासावुपाश्रित्य विनीतवत्

ସେ ସଂବର୍ତ୍ତ; ସେ ଏହାକୁ ଲଂଘିବେ ନାହିଁ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତେଣୁ ବିନୟରେ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଯାହା ଅଭିମତ, ତାହା ପଚାର।

Verse 24

यदि पृच्छति केनाहमाख्यात इति मां ततः । निवेद्य चैतद्वक्तव्यं त्वामाख्यायाग्निमाविशत्

ଯଦି ସେ ପଚାରନ୍ତି, ‘ମୋତେ ତୁମମାନଙ୍କୁ କିଏ ଚିହ୍ନାଇଲା?’, ତେବେ ପ୍ରଥମେ ଏହା ମୋତେ ନିବେଦନ କର; ପରେ କହ—‘ଆପଣଙ୍କୁ ଚିହ୍ନାଇ ସେ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।’

Verse 25

तच्छ्रुत्वा ते तथा चक्रुः सर्वेपि वचनं मम । प्राप्य वाराणसीं दृष्ट्वा संवर्तं ते तथा व्यधुः

ଏହା ଶୁଣି ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମୋ ବଚନ ଅନୁସାରେ ହିଁ କଲେ। ବାରାଣସୀକୁ ପହଞ୍ଚି ସଂବର୍ତ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖି, କୁହାଯାଇଥିବା ପରି ହିଁ କରିଲେ।

Verse 26

शवं दृष्ट्वा च तैर्न्यस्तं संवर्तो वै न्यवर्तत । क्षुत्परीतोऽपि तं ज्ञात्वा ययुस्तमनु शीघ्रगम्

ସେମାନେ ରଖିଥିବା ଶବକୁ ଦେଖି ସଂବର୍ତ୍ତ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ଫେରିଗଲେ। ଭୁଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି, ସେ ଶୀଘ୍ର ଗତିରେ ଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପଛେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହେଲେ।

Verse 27

तिष्ठ ब्रह्मन्क्षणमिति जल्पंतो राजमार्गगम् । याति निर्भर्त्सयत्येष निवर्तध्वमिति ब्रुवन्

‘ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷଣମାତ୍ର ରୁହ’ ବୋଲି କହି ସେମାନେ ରାଜମାର୍ଗରେ ତାଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ସେ ଚାଲିଯାଉଥିଲେ ଏବଂ ତାଡ଼ନା କରି କହିଲେ—‘ନିବର୍ତ୍ତ ହୁଅ!’

Verse 28

समया मामरे भोऽद्य नागंतव्यं न वो हितम् । पलायनमसौ कृत्वा गत्वा दूरतरं सरः । कुपितः प्राह तान्सर्वान्केनाख्यातोऽहमित्युत

ତୁମେମାନେ ମୋ ସହିତ ସମ୍ମତି କରିଥିଲ—ଆଜି ଏଠାକୁ ଆସିବ ନାହିଁ; ଏହା ତୁମ ହିତରେ ନୁହେଁ। ସେ ପଳାଇ ଅଧିକ ଦୂର ସରୋବରକୁ ଗଲା। କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲା—“ମୋତେ କିଏ ଚିହ୍ନାଇଲା?”

Verse 29

निवेदयत शीघ्रं मे यथा भस्म करोमि तम् । शापाग्निनाथ वा युष्मान्यदि सत्यं न वक्ष्यथ

ଶୀଘ୍ର ମୋତେ କୁହ, ଯେପରି ମୁଁ ତାକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେବି; ନଚେତ୍ ତୁମେ ସତ୍ୟ ନ କହିଲେ ମୋର ଶାପାଗ୍ନିରେ ତୁମମାନଙ୍କୁ ହିଁ ଦହିଦେବି।

Verse 30

अथ प्रकंपिताः प्राहुर्नारदेनेति तं मुनिम् । स तानाह पुनर्यातः पिशुनः क्व नु संप्रति

ତାପରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ସେମାନେ ସେଇ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ—“ନାରଦ ଦ୍ୱାରା।” ସେ ପୁଣି କହିଲା—“ସେ ପିଶୁନ ପୁଣି ଆସିଛି କି? ଏବେ ସେ କେଉଁଠି ଅଛି?”

Verse 31

लोकानां येन सापाग्नौ भस्मशेषं करोमि तम् । ब्रह्मबंधुमहं प्राहुर्भीतास्ते तं पुनर्मुनिम्

ଯାହାର ଶକ୍ତିରେ ମୁଁ ଶାପାଗ୍ନିରେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭସ୍ମଶେଷ କରିପାରେ, ତାକୁ ମୁଁ ‘ବ୍ରହ୍ମବନ୍ଧୁ’—କେବଳ ବଂଶରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ—ବୋଲି ଘୋଷଣା କରେ। ଭୟଭୀତ ହୋଇ ସେମାନେ ପୁଣି ସେଇ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 32

त ऊचुः । त्वं निवेद्य स चास्माकं प्रविष्टो हव्यवाहनम् । तत्कालमेव विप्रेंद्र न विद्मस्तत्र कारणम्

ସେମାନେ କହିଲେ—“ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର! ଆପଣ ଜଣାଇଦେବା ପରେ ସେ ଆମ ଚକ୍ଷୁସାମ୍ନାରେ ହବ୍ୟବାହନ (ଯଜ୍ଞାଗ୍ନି) ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲା। ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତାହାର କାରଣ ଆମେ ଜାଣିପାରିଲୁ ନାହିଁ।”

Verse 33

संवर्त उवाच । अहमप्येवमेवास्य कर्ता तेन स्वयं कृतम् । तद्ब्रूत कार्यं नैवात्र चिरं स्थास्यामि वः कृते

ସଂବର୍ତ୍ତ କହିଲେ—ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଭାବିଥିଲି ‘ଏହାର କର୍ତ୍ତା ମୁଁ’; କିନ୍ତୁ ଏହା ତାହାର ନିଜେଇ କୃତ। ତେଣୁ କହ, କଣ କାର୍ଯ୍ୟ; ତୁମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଏଠାରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ରହିବି ନାହିଁ।

Verse 34

अर्जुन उवाच । यदि नारद देवर्षे प्रविष्टोऽसि हुताशनम् । जीवितस्तत्कथं भूय आश्चर्यमिति मे वद

ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ—ହେ ନାରଦ ଦେବର୍ଷି! ଯଦି ତୁମେ ହୁତାଶନରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲ, ତେବେ କିପରି ଜୀବିତ ଅଛ? ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଥା ମୋତେ ପୁନର୍ବାର କହ।

Verse 35

नारद उवाच । न हुताशः समुद्रो वा वायुर्वा वृक्षपर्वतः । आयुधं वा न मे शक्ता देहपाताय भारत

ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ଭାରତ! ନ ଅଗ୍ନି, ନ ସମୁଦ୍ର, ନ ବାୟୁ, ନ ବୃକ୍ଷ-ପର୍ବତ; କୌଣସି ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ମୋ ଦେହପାତ କରାଇବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ।

Verse 36

पुनरेतत्कृतं चापि संवर्तो मन्यते यथा । अहं सन्मानितश्चेति वह्निं प्राप्याप्यगामहम्

ପୁନର୍ବାର, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ନିଜେ କରିଛି ବୋଲି ସଂବର୍ତ୍ତ ଯେପରି ଭାବିଲେ, ସେପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ‘ମୋତେ ଯଥୋଚିତ ସମ୍ମାନ ମିଳିଲା’ ଭାବି, ଅଗ୍ନିକୁ ପହଞ୍ଚି ମଧ୍ୟ ଆଗକୁ ଗଲି।

Verse 37

यथा पुष्पगृहे कश्चित्प्रविशत्यंग फाल्गुन । तथाहमग्निं संविश्य यातवानुत्तरं श्रृणु

ହେ ପ୍ରିୟ ଫାଲ୍ଗୁନ! ଯେପରି କେହି ପୁଷ୍ପଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେପରି ମୁଁ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରି ତାହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲି। ଏବେ ପରେ ଯାହା ଘଟିଲା, ଶୁଣ।

Verse 38

संवर्तस्तान्पुनः प्राह मार्कंडेयमुखानिति । विशल्यः पंथाः क्षुधितोऽहं पुनः पुरीम् । भिक्षार्थं पर्यटिष्यामि प्रश्रं प्रब्रूत चैव मे

ତେବେ ସଂବର୍ତ୍ତ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଆଦି ମୁନିମାନଙ୍କୁ ପୁନଃ କହିଲେ— “ପଥ ନିର୍ଭୟ; ମୁଁ କ୍ଷୁଧିତ, ତେଣୁ ଭିକ୍ଷାର୍ଥେ ପୁନର୍ବାର ନଗରକୁ ଯିବି। ତୁମ ପ୍ରଶ୍ନଟି ମଧ୍ୟ ମୋତେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରି କହ।”

Verse 39

त ऊचुः । शापभ्रष्टा वयं मोक्षं प्राप्स्यामस्तवदनुग्रहात् । प्रतीकारं तदाख्याहि प्रणतानां महामुने

ସେମାନେ କହିଲେ— “ଶାପରେ ପତିତ ଆମେ; ଆପଣଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ଆମେ ମୋକ୍ଷ ପାଇବୁ। ହେ ମହାମୁନି, ପ୍ରଣତ ଆମ ପାଇଁ ପ୍ରତିକାର କହନ୍ତୁ।”

Verse 40

यत्र तीर्थे सर्वतीर्थफलं प्राप्नोति मानवः । तत्तीर्थं ब्रूहि संवर्त तिष्ठामो यत्र वै वयम्

“ହେ ସଂବର୍ତ୍ତ, କେଉଁ ତୀର୍ଥରେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଫଳ ପାଏ? ସେହି ତୀର୍ଥ କହ; ଆମେ ସେଠାରେ ରହିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।”

Verse 41

संवर्त उवाच । नमस्कृत्य कुमाराय दुर्गाभ्यश्च नरोत्तमाः । तीर्थं च संप्रवक्ष्यामि महीसागरसंगमम्

ସଂବର୍ତ୍ତ କହିଲେ— “ହେ ନରୋତ୍ତମମାନେ, କୁମାର ଓ ଦୁର୍ଗାମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଏବେ ମୁଁ ତୀର୍ଥ କହୁଛି— ମହୀ ନଦୀ ଓ ସାଗରର ସଙ୍ଗମ।”

Verse 42

अमुना राजसिंहेन इंद्रद्युम्नेन धीमता । यजनाद्द्व्यंगुलोत्सेधा कृतेयं वसुधायदा

ସେହି ଧୀମାନ ରାଜସିଂହ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଯେତେବେଳେ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ସେତେବେଳେ ଏହି ବସୁଧା ଦୁଇ ଅଙ୍ଗୁଳ ପରିମାଣ ଉଚ୍ଚ ହେଲା।

Verse 43

तदा संताप्यमानाया भुवः काष्ठस्य वै यथा । सुस्राव यो जलौघश्च सर्वदेवनमस्कृतः

ତେବେ ପୃଥିବୀ ତପ୍ତ ହେଲାବେଳେ—ଦହୁଥିବା କାଠ ପରି—ସର୍ବଦେବଙ୍କ ନମସ୍କୃତ ମହାଜଳପ୍ରବାହ ବହି ଉଠିଲା।

Verse 44

महीनाम नदी च पृथिव्यां यानिकानिचित् । तीर्थानि तेषां सलिलसंभवं तज्जलं विदुः

ପୃଥିବୀରେ ଯେଯେ ତୀର୍ଥ ଅଛି ଏବଂ ‘ମହୀ’ ନାମକ ନଦୀ ମଧ୍ୟ—ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଜଳ ସେହି ପବିତ୍ର ପ୍ରବାହଜଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏହା ଜାଣ।

Verse 45

महीनाम समुत्पन्ना देशे मालवकाभिधे । दक्षिणं सागरं प्राप्ता पुण्योभयतटाशिवा

‘ମାଲବକ’ ନାମକ ଦେଶରେ ‘ମହୀ’ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଦକ୍ଷିଣ ସାଗରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ସେ ଉଭୟ ତଟରେ ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ଶିବମଙ୍ଗଳମୟ।

Verse 46

सर्वतीर्थमयी पूर्वं महीनाम महानदी । किं पुनर्यः समायोगस्तस्याश्च सरितां पतेः

‘ମହୀ’ ନାମକ ମହାନଦୀ ଆଦିରୁ ସର୍ବତୀର୍ଥମୟୀ; ତେବେ ସରିତାଙ୍କ ପତି (ସାଗର) ସହିତ ତାହାର ସଙ୍ଗମ କେତେ ଅଧିକ ମହାପୁଣ୍ୟକର!

Verse 47

वाराणसी कुरुक्षेत्रं गंगा रेवा सरस्वती

ବାରାଣସୀ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ଗଙ୍ଗା, ରେବା (ନର୍ମଦା) ଏବଂ ସରସ୍ୱତୀ।

Verse 48

तापी पयोष्णी निर्विध्या चन्द्रभागा इरावती । कावेरी शरयूश्चैव गंडकी नैमिषं तथा

ତାପୀ, ପୟୋଷ୍ଣୀ, ନିର୍ବିନ୍ଧ୍ୟା, ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ଓ ଇରାବତୀ; ତଥା କାବେରୀ, ଶରୟୂ, ଗଣ୍ଡକୀ ଏବଂ ନୈମିଷ—ଏହି ସବୁ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ-ନଦୀ।

Verse 49

गया गोदावरी चैव अरुणा वरुणा तथा । एताः पुण्याः शतशोन्या याः काश्चित्सरितो भुवि

ଗୟା, ଗୋଦାବରୀ, ତଥା ଅରୁଣା ଓ ବରୁଣା; ଏହିମାନେ ଓ ଏମିତି ଶତଶଃ ଅନ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ସରିତା—ପୃଥିବୀରେ ଯେ କୌଣସି ନଦୀ ଥାଉ—ସବୁ ପବିତ୍ର।

Verse 50

सहस्रविंशतिश्चैव षट्शतानि तथैव च । तासां सारसमुद्भुतं महीतोयं प्रकीर्तितम्

ଏକୋଇଶ ହଜାର ଏବଂ ଆଉ ଛଅଶେ—ସେହି (ପୁଣ୍ୟ ନଦୀ-ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ) ସାରରୁ ଯେ ନିଷ୍କର୍ଷ ଉଦ୍ଭବେ, ତାହାକୁ ‘ମହୀ’ର ଜଳ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ କରାଯାଇଛି।

Verse 51

पृथिव्यां सर्वतीर्थेषु स्नात्वा यत्फलमाप्यते । तन्महीसागरे प्रोक्तं कुमारस्य वचो यथा

ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ସେଇ ପୁଣ୍ୟ ମହୀସାଗରରେ ମଧ୍ୟ ଲଭ୍ୟ—କୁମାର (ସ୍କନ୍ଦ)ଙ୍କ ବଚନ ଅନୁସାରେ—ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 52

एकत्र सर्वतीर्थानां यदि संयोगमिच्छथ । तद्गच्छथ महापुण्यं महीसागरसंगमम्

ଯଦି ଏକେ ସ୍ଥାନରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ସଙ୍ଗମ ଇଚ୍ଛା କର, ତେବେ ସେଇ ମହାପୁଣ୍ୟଦାୟୀ ‘ମହୀସାଗର-ସଙ୍ଗମ’କୁ ଯାଅ।

Verse 53

अहं चापि च तत्रैव बहून्वर्षगणान्पुरा । अवसं चागतश्चात्र नारदस्य भयात्तथा

ମୁଁ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବେ ସେଠାରେ ଅନେକ ବର୍ଷ ରହିଥିଲି; ପରେ ନାରଦଙ୍କ ଭୟରୁ ଏଠାକୁ ମଧ୍ୟ ଆସିଲି।

Verse 54

स हि तत्र समीपस्थः पिशुनश्च विशेषतः । मरुत्तः कुरुते यत्नं तस्मै ब्रूयादिदं भयम्

ସେ ସେଠାରେ ନିକଟରେ ଅଛି, ବିଶେଷକରି ଚୁଗୁଳିଆ; ରାଜା ମରୁତ୍ତ ପ୍ରୟାସ କରୁଛନ୍ତି—ତାଙ୍କୁ ଏହି ଭୟ କଥା କହିଦେବା ଉଚିତ।

Verse 55

अत्र दिग्वाससां मध्ये बहूनां तत्समस्त्वहम् । निवसाम्यतिप्रच्छन्नो मरुत्तादतिभीतवत्

ଏଠାରେ ଦିଗ୍ବାସୀ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ପରି ରହୁଛି; ମରୁତ୍ତକୁ ଅତି ଭୟ କରି ଗଭୀର ଭାବେ ଲୁଚି ନିବାସ କରୁଛି।

Verse 56

पुनरत्रापि मां नूनं कथयिष्यति नारदः । तथाविधा हि चेष्टास्य पिशुनस्य प्रदृश्यते

ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ପୁଣି ନିଶ୍ଚୟ ନାରଦ ମୋ ବିଷୟ କହିଦେବେ; କାରଣ ସେଇ ଚୁଗୁଳିଆର ଆଚରଣ ଏମିତି ହିଁ ଦେଖାଯାଏ।

Verse 57

भवद्भिश्च न चाप्यत्र वक्तानां कस्यचित्क्वचित् । मरुत्तः कुरुते यत्नं भूपालो यज्ञसिद्धये

ତୁମେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ କାହାକୁ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଏ କଥା କହିବେ ନାହିଁ; ଭୂପାଳ ମରୁତ୍ତ ଯଜ୍ଞସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରୁଛନ୍ତି।

Verse 58

देवाचार्येण संत्यक्तो भ्रात्रा मे कारणां तरे । गुरुपुत्रं च मां ज्ञात्वा यज्ञार्त्विज्यस्य कारणात्

ମାତୃକାରଣରୁ ଦେବଗୁରୁ ମୋତେ ପରିତ୍ୟାଗ କଲେ, ମୋ ଭାଇ ମଧ୍ୟ ତେଣୁ। ମୋତେ ଗୁରୁପୁତ୍ର ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯଜ୍ଞରେ ଋତ୍ୱିଜ୍ୟ ଲାଗି ସେ ଏପରି କଲା।

Verse 59

अविद्यांतर्गतैर्यज्ञकर्मभिर्न प्रयोजनम् । मम हिंसात्मकैरस्ति निगमोक्तैरचेतनैः

ଅବିଦ୍ୟାର ଆବରଣରେ ବନ୍ଧା ଯଜ୍ଞକର୍ମରେ ମୋର କୌଣସି ପ୍ରୟୋଜନ ନାହିଁ—ନିଗମୋକ୍ତ, ଅଚେତନ, ଯନ୍ତ୍ରବତ୍ ଓ ହିଂସାତ୍ମକ କ୍ରିୟାରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 60

समित्पुष्पकुशप्रायैः साधनैर्यद्यचेतनैः । क्रियते तत्तथा भावि कार्यं कारणवन्नृणाम्

ଯଦି ସମିଧା, ପୁଷ୍ପ ଓ କୁଶ ପରି ଅଚେତନ ସାଧନରେ ମୁଖ୍ୟତଃ କର୍ମ କରାଯାଏ, ତେବେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ଫଳ ମଧ୍ୟ କାରଣାଧୀନ କାର୍ଯ୍ୟ ପରି ସେହିପରି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।

Verse 61

तद्यूयं तत्र गच्छध्वं शीघ्रमेव नृपानुगाः । अस्ति विप्रः स्वयं ब्रह्मा याज्ञवल्क्यश्च तत्र वै

ଏହେତୁ, ହେ ରାଜାନୁଗମାନେ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ସେଠାକୁ ଯାଅ। ସେଠାରେ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ନାମକ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଛନ୍ତି—ସେ ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମା ସମାନ।

Verse 62

स हि पूर्वं मिथेः पुर्यां वसन्नाश्रममुत्तमम् । आगच्छमानं नकुलं दृष्ट्वा गार्गीं वचोऽब्रवीत्

ସେ ପୂର୍ବେ ମିଥା ନଗରୀରେ ଉତ୍ତମ ଆଶ୍ରମରେ ବସୁଥିଲେ। ଆସୁଥିବା ନକୁଳକୁ ଦେଖି ସେ ଗାର୍ଗୀଙ୍କୁ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 63

गार्गि रक्ष पयो भद्रे नकुलोऽयमुपेति च । पयः पातुं कृतिमतिं नकुलं तं निराकुरु

ଗାର୍ଗୀ, ହେ ଭଦ୍ରେ, ଦୁଧକୁ ରକ୍ଷା କର—ଏହି ନକୁଳ ଆସୁଛି। ଦୁଧ ପିବାରେ ଚତୁର ଏହି ନକୁଳକୁ ଦୂରେ ହଂକାଇଦେ।

Verse 64

इत्युक्तो नकुलः क्रुद्धः स हि क्रुद्धः पुराऽभवत् । जमदग्नेः पूर्वजैश्च शप्तः प्रोवाच तं मुनिम्

ଏପରି କୁହାଯାଉଥିବା ସମୟରେ ନକୁଳ କ୍ରୋଧିତ ହେଲା; ସେ ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧିତ ଥିଲା। ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ଶାପରେ ଶପ୍ତ ହୋଇ ସେ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 65

अहो वा धिग्धिगित्येव भूयो धिगिति चैव हि । निर्लज्जता मनुष्याणां दृश्यते पापकारिणाम्

ହାୟ! ଧିକ୍ ଧିକ୍—ପୁଣି ଧିକ୍! ପାପ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ଲଜ୍ଜତା ଦେଖାଯାଏ।

Verse 66

कथं ते नाम पापानि प्रकुर्वंति नराधमाः । मरणांतरिता येषां नरके तीव्रवेदना

ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ନରକରେ ତୀବ୍ର ବେଦନା ଯାହାଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରିଛି, ସେହି ନରାଧମମାନେ ପାପ କିପରି କରନ୍ତି?

Verse 67

निमेषोऽपि न शक्येत जीविते यस्य निश्चितम् । तन्मात्रपरमायुर्यः पापं कुर्यात्कथं स च

ଯେତେବେଳେ ଏକ ନିମେଷର ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ନୁହେଁ, ତେବେ ଯାହାର ଆୟୁ ଏତିକିମାତ୍ର—ସେ ପାପ କିପରି କରିବ?

Verse 68

त्वं मुने मन्यसे चेदं कुलीनोऽस्मीति बुद्धिमान् । ततः क्षिपसि मां मूढ नकुलोऽयमिति स्मयन्

ହେ ମୁନେ! ଯଦି ତୁମେ ନିଜକୁ କୁଳୀନ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭାବୁଛ, ତେବେ ହେ ମୂଢ, ‘ଏ ନକୁଳ’ ବୋଲି ହସିହସି ମୋତେ କାହିଁକି ଅପମାନ କରୁଛ?

Verse 69

किमधीतं याज्ञवल्क्य का योगेश्वरता तव । निरपराधं क्षिपसि धिगधीतं हि तत्तव

ହେ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ! ତୁମେ ସତ୍ୟରେ କ’ଣ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଛ, ତୁମ ଯୋଗେଶ୍ୱରତା କେଉଁଠି? ନିରପରାଧକୁ ତୁମେ ଅପମାନ କରୁଛ—ଧିକ୍ ତୁମ ଏହି ଶିକ୍ଷାକୁ!

Verse 70

कस्मिन्वेदं स्मृतौ कस्यां प्रोक्तमेतद्ब्रवीहि मे । परुषैरिति वाक्यैर्मां नकुलेति ब्रवीषि यत्

ମୋତେ କୁହ—କେଉଁ ବେଦରେ, କେଉଁ ସ୍ମୃତିରେ ଏହା କୁହାଯାଇଛି ଯେ କଠୋର ବାକ୍ୟରେ ମୋତେ ‘ନକୁଳ’ ବୋଲି ଡାକିବ?

Verse 71

किमिदं नैव जानासि यावत्यः परुषा गिरः । परः संश्राव्यते तावच्छंकवः श्रोत्रतः पुनरा

ତୁମେ ଏହା ଜାଣ ନାହିଁ କି—ଯେତେ କଠୋର କଥା ଅନ୍ୟକୁ ଶୁଣାଯାଏ, ସେତେ କଣ୍ଟା ପୁନଃପୁନଃ କାନରେ ଘୁସିଯାଏ?

Verse 72

कंठे यमानुगाः पादं कृत्वा तस्य सुदुर्मतेः । अतीव रुदतो लोहशंकून्क्षेप्स्यंति कर्णयोः

ସେହି ଦୁଷ୍ଟବୁଦ୍ଧିର କଣ୍ଠରେ ଯମଦୂତମାନେ ପାଦ ରଖିବେ; ଏବଂ ସେ ଅତ୍ୟଧିକ କାନ୍ଦୁଥିବାବେଳେ ତାହାର କାନରେ ଲୋହାର କଣ୍ଟା ଘୁସାଇଦେବେ।

Verse 73

वावदूकाश्च ध्वजिनो मुष्णंति कृपणाञ्जनान् । स्वयं हस्तसहस्रेण धर्मस्यैवं भवद्विधाः

ବାଚାଳ ଓ ଧ୍ୱଜଧାରୀ ଦେଖାଦେଖିଆ ଲୋକେ ଦୀନ-ନିର୍ବଳଙ୍କୁ ଲୁଟନ୍ତି; ଏଭଳି ତୁମ ପରି ଲୋକେ ସହସ୍ର ହସ୍ତରେ ଧର୍ମକୁ ମଧ୍ୟ ଲୁଟିନେଉଛନ୍ତି।

Verse 74

वज्रस्य दिग्धशस्त्रस्य कालकूटस्य चाप्युत । समेन वचसा तुल्यं मृत्योरिति ममाभवत्

ମୋତେ ମୃଦୁ-ମଧୁର ବଚନ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ଲାଗିଲା—ବଜ୍ର ପରି, ବିଷଲିପ୍ତ ଶସ୍ତ୍ର ପରି, ଏବଂ ପ୍ରାଣହର କାଳକୂଟ ପରି।

Verse 75

कर्णनासिकनाराचान्निर्हरंति शरीरतः । वाक्छल्यस्तु न निर्हर्तुं शक्यो हृदिशयो हि सः

କାନ କିମ୍ବା ନାକରେ ଘୁସିଥିବା ବାଣ ଶରୀରରୁ ବାହାର କରାଯାଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ବାଣୀର କଣ୍ଟା ବାହାର କରିହେବ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ହୃଦୟରେ ଗାଢ଼ ଭାବେ ରହେ।

Verse 76

यंत्रपीडैः समाक्रम्य वरमेष हतो नरः । न तु तं परुषैर्वाक्यैर्जिघांसेत कथंचन

ଯନ୍ତ୍ରର ଚାପଦାୟକ ଯାତନାରେ ମଣିଷ ମରିଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହା ଭଲ; କିନ୍ତୁ କଠୋର ବଚନରେ ତାକୁ ମାରିବାକୁ କେବେ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 77

त्वया त्वहं याज्ञवल्क्य नित्यं पंडितमानिना । नकुलोसीति तीव्रेण वचसा ताडितः कुतः

ହେ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ! ତୁମେ ନିଜକୁ ପଣ୍ଡିତ ଭାବୁଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ‘ତୁମେ ନକୁଳ’ ବୋଲି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବଚନରେ ମୋତେ ପୁନଃପୁନଃ କାହିଁକି ଆଘାତ କରୁଛ?

Verse 78

संवर्त उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य भृशं विस्मितमानसः । याज्ञवल्क्योऽब्रवीदेतत्प्रबद्धकरसंपुटः

ସଂବର୍ତ୍ତ କହିଲେ—ତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟଙ୍କ ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ହେଲା। ତେବେ ସେ କରଯୁଗଳ ଯୋଡି ଭକ୍ତିରେ ଏହିପରି କହିଲେ।

Verse 79

नमोऽधर्माय महते न विद्मो यस्य वै भवम् । परमाणुमपि व्यक्तं कोत्र विद्यामदः सताम्

ମହା ଅଧର୍ମକୁ ନମସ୍କାର—ଯାହାର ପ୍ରଭାବ ଆମେ ଜାଣିପାରୁନାହିଁ। ପରମାଣୁର ସତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ତେବେ ସତ୍ଜନଙ୍କର ବିଦ୍ୟାଗର୍ବ କେଉଁଠି?

Verse 80

विरंचिविष्णुप्रसमुखाः सोमेंद्रप्रमुखास्तथा । सर्वज्ञास्तेऽपि मुह्यति गणनास्मादृशं च का

ବିରଞ୍ଚି-ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରମୁଖ, ଏବଂ ସୋମ-ଇନ୍ଦ୍ର ପ୍ରମୁଖମାନେ—ସର୍ବଜ୍ଞ ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ମୋହରେ ପଡ଼ନ୍ତି; ତେବେ ଆମ ପରି ଲୋକଙ୍କ ଗଣନା କ’ଣ?

Verse 81

धर्मज्ञोऽस्मीति यो मोहादात्मानं प्रतिपद्यते । स वायुं मुष्टिना बद्धुमीहते कृपणो नरः

ଯେ ମୋହବଶେ ନିଜକୁ ‘ଧର୍ମଜ୍ଞ’ ବୋଲି ଭାବେ, ସେ କୃପଣ ମନୁଷ୍ୟ ମୁଠିରେ ପବନକୁ ବାନ୍ଧିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ।

Verse 82

केचिदज्ञानतो नष्टाः केचिज्ज्ञानमदादपि । ज्ञानं प्राप्यापि नष्टाश्च केचिदालस्यतोऽधमाः

କେହି ଅଜ୍ଞାନରୁ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, କେହି ଜ୍ଞାନମଦରୁ ମଧ୍ୟ। ଆଉ କେହି ଜ୍ଞାନ ପାଇ ସୁଦ୍ଧା ଆଳସ୍ୟବଶେ—ସେ ଅଧମମାନେ—ବିନଶ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 83

वेदस्मृतीतिहासेषु पुराणेषु प्रकल्पितम् । चतुःपादं तथा धर्मं नाचरत्यधमः पशुः

ବେଦ, ସ୍ମୃତି, ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣରେ ପ୍ରତିପାଦିତ ଯେ ଚତୁଷ୍ପାଦ ଧର୍ମ, ସେହି ଧର୍ମକୁ ଅଧମ ପଶୁସ୍ୱଭାବୀ ମନୁଷ୍ୟ ଆଚରଣ କରେନାହିଁ।

Verse 84

स पुरा शोचते व्यक्तं प्राप्य तच्चांतकं गृहम् । तथाहि गृह्यकारेण श्रुतौ प्रोक्तमिदं वचः

ପରେ ସେ ସେହି ଅନ୍ତିମ ଗୃହ—ମୃତ୍ୟୁ—କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ନିଶ୍ଚୟ ଶୋକ କରେ; କାରଣ ଗୃହ୍ୟପରମ୍ପରାକାର ଶ୍ରୁତିରେ ଏହି ବଚନ ଏଭଳି ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି।

Verse 85

नकुलं सकुलं ब्रूयान्न कंचिन्मर्मणि स्पृशेत् । प्रपठन्नपि चैवाहमिदं सर्वं तथा शुकः

ଅହିତହୀନ ଓ ଯଥୋଚିତ କଥା କହିବା ଉଚିତ, କାହାର ମର୍ମସ୍ଥାନକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ମୁଁ ଏସବୁ ପଢ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ କେବଳ ଶୁକ ପରି।

Verse 86

आलस्येनाप्यनाचाराद्वृथाकार्येकमंग तत्

ଆଳସ୍ୟରୁ ମଧ୍ୟ, ଅନାଚାରରୁ ମଧ୍ୟ—ଏହା ବ୍ୟର୍ଥ କର୍ମର ଏକମାତ୍ର ଅଙ୍ଗ ହୋଇଯାଏ।

Verse 87

केवलं पाठ मात्रेण यश्च संतुष्यते नरः । तथा पंडितमानी च कोन्यस्तस्मात्पशुर्मतः

ଯେ ମନୁଷ୍ୟ କେବଳ ପାଠମାତ୍ରରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ ଏବଂ ନିଜକୁ ପଣ୍ଡିତ ଭାବେ—ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ପଶୁସଦୃଶ ଆଉ କିଏ ମନାଯିବ?

Verse 88

न च्छंदांसि वृजिनात्तारयंति मायाविनं माययाऽवर्तमानम् । नीडं शकुंता इव जातपक्षाश्छंदास्येनं प्रजहत्यंतकाले

ବେଦର ଛନ୍ଦ ପାପରୁ ମାୟାରେ ଚାଲୁଥିବା ମାୟାବୀକୁ ପାର କରାଇପାରେ ନାହିଁ। ପକ୍ଷ ହେଲେ ପକ୍ଷୀ ନୀଡ଼ ଛାଡ଼େ, ସେପରି ମୃତ୍ୟୁକାଳେ ବେଦ ତାକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ।

Verse 89

स्वार्गाय बद्धकक्षो यः पाठमात्रेण ब्राह्मणः । स बालो मातुरंकस्थो ग्रहीतुं सोममिच्छति

ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କେବଳ ପାଠମାତ୍ରରେ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇବାକୁ କଟିବଦ୍ଧ ହୁଏ, ସେ ମାଆଙ୍କ କୋଳରେ ବସି ସୋମକୁ ଧରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଶିଶୁ ସମାନ।

Verse 90

तद्भवान्सर्वथा मह्यमनयं सोढुमर्हसि । सर्वः कोऽपि वदत्येवं तन्मयैवमुदाहृतम्

ଏହେତୁ ଦୟାକରି ମୋର ଏହି ଅନୁଚିତ କଥାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ। ଏପରି କଥା ଯେ କେହି କହିଦିଏ—ତେଣୁ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏମିତି କହିଲି।

Verse 91

नकुल उवाच । वृथेदं भाषितं तुभ्यं सर्वलोकेन यत्समम् । आत्मानं मन्यसे नैतद्वक्तुं योग्यं महात्मनाम्

ନକୁଳ କହିଲେ—ତୁମର ଏହି କଥା ବ୍ୟର୍ଥ; ସର୍ବତ୍ର ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ କଥା ପରି। ଯଦି ତୁମେ ନିଜକୁ ଉତ୍ତମ ଭାବୁଛ, ମହାତ୍ମାମାନେ ଏପରି ଶବ୍ଦ କହିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 92

वाजिवारणलोहानां काष्ठपाषाणवाससाम् । नारीपुरुषतोयानामंतरं महदंतरम्

ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ ଧାତୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ; କାଠ, ପାଥର ଓ ବସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ; ଏବଂ ନାରୀ, ପୁରୁଷ ଓ ଜଳର ମଧ୍ୟରେ—ବଡ଼ ଏବଂ ମୂଳଗତ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଅଛି।

Verse 93

अन्ये चेत्प्राकृता लोका बहुपापानि कुर्वते । प्रधानपुरुषेणापि कार्यं तत्पृष्ठतोनु किम्

ଅନ୍ୟ ସାଧାରଣ ଲୋକେ ଯଦି ବହୁ ପାପ କରନ୍ତି, ତାହାରେ କ’ଣ? ତେବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଚାଲି ସେଇ କର୍ମ କରିବ କି?

Verse 94

सर्वार्थं निर्मितं शास्त्रं मनोबुद्धी तथैव च । दत्ते विधात्रा सर्वेषां तथापि यदि पापिनः

ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ଶାସ୍ତ୍ର ନିର୍ମିତ, ଏବଂ ମନ ଓ ବୁଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ବିଧାତା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଇଛନ୍ତି; ତଥାପି ଯଦି ଲୋକେ ପାପୀ ହୁଅନ୍ତି…

Verse 95

ततो विधातुः को दोषस्त एव खलु दुर्भगाः । ब्राह्मणेन विशेषेण किं भाव्यं लोकवद्यतः

ତେବେ ବିଧାତାଙ୍କ ଦୋଷ କ’ଣ? ସେମାନେ ହିଁ ସତ୍ୟରେ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବାନ। ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତ ଵିଶେଷକରି ଲୋକମାନଙ୍କ ପରି କାହିଁକି ଆଚରଣ କରିବେ?

Verse 96

यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः । स यत्प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି ଯାହା ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ସେହି କରନ୍ତି; ସେ ଯେ ପ୍ରମାଣ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି, ଲୋକ ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରେ।

Verse 97

तस्मात्सदा महद्भिश्च आत्मार्थं च परार्थतः । सतां धर्मो न संत्याज्यो न्याय्यं तच्छिक्षणं तव

ଏହେତୁ ମହାନମାନେ ସଦା—ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ଓ ପରମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ—ସତ୍ଜନଙ୍କ ଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏ ବିଷୟରେ ତୁମ ଶିକ୍ଷା ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ।

Verse 98

यस्मात्त्वया पीडितोऽहं घोरेण वचसा मुने । तस्माच्छीघ्रं त्वां शप्स्यामि शापयोग्यो हि मे मतः

ହେ ମୁନି! ତୁମ ଘୋର ବଚନରେ ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ ହୋଇଛି; ତେଣୁ ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ତୁମକୁ ଶାପ ଦେବି, କାରଣ ମୋ ମତରେ ତୁମେ ଶାପଯୋଗ୍ୟ।

Verse 99

नकुलोऽसीति मामाह भवांस्तस्मात्कुलाधमः । शीघ्रमुत्पत्स्यसे मोहात्त्वमेव नकुलो मुने

ତୁମେ ମୋତେ ‘ନକୁଳ’ ବୋଲି କହିଲ; ତେଣୁ ତୁମେ କୁଳାଧମ। ମୋହବଶେ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଜନ୍ମ ନେବ—ହେ ମୁନି, ତୁମେ ନିଜେ ନକୁଳ (ନେଉଳ) ହେବ।

Verse 100

संवर्त उवाच । इति वाचं समाकर्ण्य भाव्यर्थकृतनिश्चयः । याज्ञवल्क्यो मरौ देशे विप्रस्याजायतात्मजः

ସଂବର୍ତ୍ତ କହିଲେ—ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଓ ଭାବୀ ଅର୍ଥରେ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ମରୁଦେଶରେ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

Verse 101

दुराचारस्य पापस्य निघृणस्यातिवादिनः । दुष्कुलीनस्य जातोऽसौ तदा जातिस्मरः सुतः

ସେ ଦୁରାଚାରୀ, ପାପୀ, ନିର୍ଦୟ ଓ କଟୁବାଦୀ, ନୀଚ କୁଳର ପୁରୁଷର ପୁତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲା; ତଥାପି ସେହି ସମୟରେ ଶିଶୁଟି ଜାତିସ୍ମର (ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମରଣକାରୀ) ହେଲା।

Verse 102

सोऽथ ज्ञानात्समालोक्य भर्तृयज्ञ इति द्विजः । गुप्तक्षेत्रं समापन्नो महीसागरसंगमम्

ତାପରେ ଅନ୍ତର୍ଜ୍ଞାନରେ ମାର୍ଗ ଚିହ୍ନି, ‘ଭର୍ତୃୟଜ୍ଞ’ ନାମକ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୁପ୍ତକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ—ଯେଉଁଠାରେ ମହୀ ନଦୀ ସାଗର ସହ ପବିତ୍ର ସଙ୍ଗମ କରେ।

Verse 103

तत्र पाशुपतो भूत्वा शिवाराधनतत्परः । स्वायंभुवं महाकालं पूजयन्वर्ततेऽधुना

ସେଠାରେ ସେ ପାଶୁପତ ଭକ୍ତ ହୋଇ ଶିବାରାଧନାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତତ୍ପର ହେଲା; ଏବଂ ଏବେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱୟଂଭୂ ମହାକାଳ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛି।

Verse 104

यो हि नित्यं महाकालं श्रद्धया पूजयेत्पुमान् । स दौष्कुलीनदोषेभ्यो मुच्यतेऽहिरिव त्वचः

ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ନିତ୍ୟ ମହାକାଳଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ କୁକୁଳୀନ ଦୋଷରୁ ସର୍ପ ଯେପରି ତ୍ୱଚା ଛାଡ଼େ ସେପରି ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 105

यथायथा श्रद्धयासौ तल्लिंगं परिपश्यति । तथातथा विमुच्येत दोषैर्जन्मशतोद्भवैः

ଯେତେ ଯେତେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସେ ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେତେ ସେତେ ଶତଶତ ଜନ୍ମଜ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 106

भर्तृयज्ञस्तु तत्रैव लिंगस्याराधनात्क्रमात् । बीजदोषाद्विनिर्मुक्तस्तल्लिंगमहिमा त्वसौ

ଭର୍ତ୍ତୃୟଜ୍ଞ ସେଠାରେ ହିଁ ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ କ୍ରମେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଆରାଧନା କରି, ନିଜ ‘ବୀଜ’ଦୋଷରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତ ହେଲା; ଏହି ହେଉଛି ସେହି ଲିଙ୍ଗର ମହିମା।

Verse 107

बभ्रुं च नकुलं प्राह विमुक्तो दुष्टजन्मतः । यस्मात्तस्मादिदं तीर्थं ख्यातं वै बभ्रु पावनम्

ସେ ବଭ୍ରୁ ଓ ନକୁଳଙ୍କୁ କହିଲା—‘ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟ ଜନ୍ମରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛି।’ ତେଣୁ ଏହି ତୀର୍ଥ ‘ବଭ୍ରୁ-ପାବନ’ ଅର୍ଥାତ୍ ବଭ୍ରୁକୁ ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 108

तस्माद्व्रजध्वं तत्रैव महीसागरसंगमम् । पंच तीर्थानि सेवन्तो मुक्तिमाप्स्यथ निश्चितम्

ଏହେତୁ ତୁମେ ସେଠାକୁ—ମହୀ ନଦୀ ଓ ସାଗରର ସଙ୍ଗମସ୍ଥଳକୁ—ଯାଅ। ପଞ୍ଚ ତୀର୍ଥର ସେବା କଲେ ନିଶ୍ଚୟ ମୁକ୍ତି ପାଇବ।

Verse 109

इत्येवमुक्त्वा संवर्तो ययावभिमतं द्विजः । भर्तृयज्ञं मुनिं प्राप्य ते च तत्र स्थिताभवन्

ଏପରି କହି ଦ୍ୱିଜ ସଂବର୍ତ୍ତ ନିଜ ଇଚ୍ଛିତ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ। ଭର୍ତୃୟଜ୍ଞ ମୁନିଙ୍କୁ ମିଳି ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ରହିଲେ।

Verse 110

ततस्तानाह स ज्ञात्वा गणाञ्ज्ञानेन शांभवान् । महद्वो विमलं पुण्यं गुप्तक्षेत्रे यदत्र वै

ତାପରେ ଶାମ୍ଭବ-ଜ୍ଞାନରେ ସେ ଗଣମାନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି କହିଲେ—‘ଏହି ଗୁପ୍ତକ୍ଷେତ୍ରରେ ଥିବା ପୁଣ୍ୟ ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମହାନ ଓ ନିର୍ମଳ।’

Verse 111

भवन्तोऽभ्यागता यत्र महीसागरसंगमः । स्नानं दानं जपो होमः पिंडदानं विशेषतः

ତୁମେ ଯେଉଁଠାକୁ ଆସିଛ, ସେଠା ମହୀ ନଦୀ ଓ ସାଗରର ସଙ୍ଗମ। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଜପ, ହୋମ ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ପିଣ୍ଡଦାନର ବିଧାନ ଅଛି।

Verse 112

अक्षयं जायते सर्वं महीसागर संगमे । कृतं तथाऽक्षयं सर्वं स्नानदानक्रियादिकम्

ମହୀ ନଦୀ–ସାଗର ସଙ୍ଗମରେ ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଧର୍ମକ୍ରିୟା ସବୁ ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।

Verse 113

यदात्र स्तानकं चक्रे देवर्षिर्नारदः पुरा । तदा ग्रहैर्वरा दत्ताः शनिना च वरस्त्वसौ

ପୂର୍ବକାଳରେ ଦେବର୍ଷି ନାରଦ ଏଠାରେ ପବିତ୍ର ବ୍ରତାନୁଷ୍ଠାନ କଲେ; ତେବେ ଗ୍ରହମାନେ ବର ଦେଲେ, ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ଶନି ତାଙ୍କୁ ଏକ ବର ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 114

शनैश्चरेण संयुक्ता त्वमावास्या यदा भवेत् । श्राद्धं प्रकुर्वीत स्नानदानपुरः सरम्

ଯେତେବେଳେ ଅମାବାସ୍ୟା ଶନୈଶ୍ଚର ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ ପୂର୍ବକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 115

यदि श्रावणमासस्य शनैश्चरदिने शुभा । कुहूर्भवति तस्यां तु संक्रांतिं कुरुते रविः

ଯଦି ଶ୍ରାବଣ ମାସରେ ଶୁଭ କୁହୂ ତିଥି ଶନିବାରେ ପଡ଼େ ଏବଂ ସେହି ତିଥିରେ ରବି ସଂକ୍ରାନ୍ତି କରନ୍ତି, ତେବେ…

Verse 116

तस्यामेव तिथौ योगो व्यतीपातो भवेद्यदि । पुष्करंनाम तत्पर्व सूर्यपर्वशताधिकम्

ସେହି ତିଥିରେ ଯଦି ବ୍ୟତୀପାତ ଯୋଗ ମଧ୍ୟ ହୁଏ, ତେବେ ସେହି ପର୍ବ ‘ପୁଷ୍କର’ ନାମରେ ପରିଚିତ; ଏହା ଶତ ସୂର୍ୟପର୍ବଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଫଳଦାୟକ।

Verse 117

सर्वयोगसमावापः सथंचिदपि लभ्यते । तस्मिन्दिने शनिं लोहं कांचनं भास्करं तथा

ସେହି ଦିନ ଅନେକ ଯୋଗର ସମାଗମ କିଛି ନ କିଛି ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ତେଣୁ ସେହି ଦିନ ଶନିଙ୍କୁ ଲୋହାଦ୍ୱାରା ଏବଂ ଭାସ୍କର (ସୂର୍ୟ)ଙ୍କୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନ-ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 118

महीसागरसंसर्गे पूजयीत यथाविधि । शनिमंत्रैः शनिं ध्यात्वा सूर्यमंत्रैर्दिवाकरम्

ମହୀ ଓ ସାଗରର ସଙ୍ଗମସ୍ଥଳେ ବିଧିମତେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଶନି-ମନ୍ତ୍ରରେ ଶନିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ-ମନ୍ତ୍ରରେ ଦିବାକରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା।

Verse 119

अर्घ्यं दद्याद्भाकरस्य सर्वपापप्रशांतये । प्रयागादिधिकं स्नानं दानं क्षेत्रात्कुरोरपि

ସମସ୍ତ ପାପ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ। ଏଠାର ସ୍ନାନ ପ୍ରୟାଗଠାରୁ ଅଧିକ ଫଳଦାୟକ, ଏଠାର ଦାନ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 120

पिंडदानं गयाक्षेत्रादधिकं पांडुनंदन । इदं संप्राप्यते पर्व महद्भिः पुण्यराशिभिः

ହେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ, ଏଠାର ପିଣ୍ଡଦାନ ଗୟାକ୍ଷେତ୍ରଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମହା ପୁଣ୍ୟରାଶି ଥିବା ଲୋକମାନେ ମାତ୍ର ଏହି ମହା ପର୍ବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

Verse 121

पितॄणामक्षया तृप्तिर्जायते दिवि निश्चितम् । यथा गयाशिरः पुण्यं पितॄणां तृप्तिदं परम्

ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ପିତୃମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅକ୍ଷୟ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ଯେପରି ଗୟାଶିର ପରମ ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ପିତୃ-ତୃପ୍ତିଦାୟକ, ସେପରି ଏହା ମଧ୍ୟ।

Verse 122

तथा समधिकः पुण्यो महीसागरसंगमः

ସେହିପରି ମହୀ–ସାଗର ସଙ୍ଗମ ଆହୁରି ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ।

Verse 123

अग्निश्च रेतो मृडया च देहे रेतोधा विष्णुरमृतस्य नाभिः । एवं ब्रुवञ्छ्रद्धया सत्यवाक्यं ततोऽवगाहेत महीसमुद्रम्

ଅଗ୍ନି ହିଁ ବୀଜ; ଦେହରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ କୃପାରେ ତାହା ସ୍ଥିତ ହୁଏ। ସେହି ବୀଜର ଧାରକ ବିଷ୍ଣୁ, ଅମୃତର ନାଭିସ୍ୱରୂପ। ଏଭଳି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ସତ୍ୟବାକ୍ୟ କହି ପରେ ମହୀ–ସମୁଦ୍ରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 124

मुखं च यः सर्वनदीषु पुण्यः पाथोधिरंबा प्रवरा मही च । समस्ततीर्थाकृतिरेतयोश्च ददामि चार्घ्यं प्रणमामि नौमि

ସମସ୍ତ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେ ପରମ ପୁଣ୍ୟ ‘ମୁଖ’ ଅଛି, ଜଳମାନଙ୍କ ଜନନୀ ସମୁଦ୍ରାମ୍ବା, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହୀ—ଯାହାଙ୍କ ରୂପେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଆକୃତି—ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରେ, ପ୍ରଣାମ କରେ, ସ୍ତୁତି କରେ।

Verse 125

ताम्रा रस्याः पयोवाहाः पितृप्रीतिप्रदाः शभाः । सस्यमाला महासिन्धुर्दातुर्दात्री पृथुस्तुता । इन्द्रद्युम्नस्य कन्या च क्षितिजन्मा रावती

ତାମ୍ରା, ରସ୍ୟା, ପୟୋବାହା, ପିତୃପ୍ରୀତିପ୍ରଦା, ଶଭା; ସସ୍ୟମାଳା, ମହାସିନ୍ଧୁ, ଦାତୃ, ଦାତ୍ରୀ, ପୃଥୁସ୍ତୁତା; ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ କନ୍ୟା, କ୍ଷିତିଜନ୍ମା, ରାବତୀ—ଏହି ପବିତ୍ର ନାମଗୁଡ଼ିକ ସ୍ମରଣୀୟ।

Verse 126

महीपर्णा महीशृंगा गंगा पश्चिमवाहिनी । नदी राजनदी चेति नामाष्टाशमालिकाम्

ମହୀପର୍ଣ୍ଣା, ମହୀଶୃଙ୍ଗା, ଗଙ୍ଗା, ପଶ୍ଚିମବାହିନୀ, ନଦୀ, ରାଜନଦୀ—ଏଭଳି ପବିତ୍ର ନାମମାଳା ଅଠାଏଁଶି ନାମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥାଏ।

Verse 127

स्नानकाले च सर्वत्र श्राद्धकाले पठेन्नरः । पृथुनोक्तानि नामानि यज्ञमूर्तिपदं व्रजेत्

ସ୍ନାନକାଳରେ—ସର୍ବତ୍ର—ଏବଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଳରେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ପୃଥୁ କହିଥିବା ନାମଗୁଡ଼ିକ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ; ତାହାଦ୍ୱାରା ସେ ଯଜ୍ଞମୂର୍ତ୍ତି ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 128

महीदोहे महानंदसंदोहे विश्वमोहिनि । जातासि सरितां राज्ञि पापं हर महीद्रवे । इत्यर्घ्यमंत्रः

ହେ ପୃଥିବୀ-ଦୋହନରୁ ଜାତା, ମହାନନ୍ଦର ନିଧି, ବିଶ୍ୱମୋହିନୀ! ହେ ନଦୀମାନଙ୍କର ରାଣୀ ମହୀଦେବୀ, ତୁମେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛ; ହେ ପ୍ରବାହମୟୀ ମହୀ, ମୋ ପାପ ହର—ଏହା ଅର୍ଘ୍ୟମନ୍ତ୍ର।

Verse 129

कंकणं रजतस्यापि योऽत्र निक्षिपते नरः । स जायते महीपृष्ठे धनधान्ययुते कुले

ଯେ ନର ଏଠାରେ ରୂପାର କଙ୍କଣ ମଧ୍ୟ ନିକ୍ଷେପ କରେ, ସେ ପୃଥିବୀରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଲଭେ ଧନ-ଧାନ୍ୟସମୃଦ୍ଧ କୁଳରେ।

Verse 130

महीं च सागरं चैव रौप्यकंकण पूजया । पूजयामि भवेन्मा मे द्रव्यानाशो दरिद्रता

ରୂପା କଙ୍କଣ ପୂଜାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ମହୀ ନଦୀ ଓ ସାଗର—ଉଭୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛି। ମୋ ପାଇଁ ଧନନାଶ ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ନ ହେଉ।

Verse 131

कंकणक्षेपणम् । यत्फलं सर्वतीर्थेषु सर्वयज्ञैश्च यत्फलम् । तत्फलं स्नानदानेन महीसागरसंगमे

‘କଙ୍କଣ-କ୍ଷେପଣ’ ନାମକ ବିଧି: ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ଯେ ପୁଣ୍ୟଫଳ ଓ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ଯେ ଫଳ, ସେଇ ଫଳ ମହୀ-ସାଗର ସଙ୍ଗମରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନଦ୍ୱାରା ମିଳେ।

Verse 132

विवादे च समुत्पन्ने अपराधी च यो मतः । जलहस्तः सदा वाच्यो महीसागरसंगमे

ବିବାଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ଯାହାକୁ ଅପରାଧୀ ବୋଲି ଧରାଯାଏ, ତାକୁ ମହୀ-ସାଗର ସଙ୍ଗମରେ ସଦା ‘ଜଳହସ୍ତ’ (ଜଳ-ପରୀକ୍ଷା) କରାଯିବା ଉଚିତ।

Verse 133

संस्नाप्याघोरमंत्रेण स्थाप्य नाभिप्रमाणके । जले करं समुद्धृत्य दक्षिणं वाचयेद्द्रुतम्

ଅଘୋର ମନ୍ତ୍ରରେ ସ୍ନାନ କରାଇ, ନାଭି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଳରେ ଛିଡ଼ା କରାଇ, ଡାହାଣ ହାତ ଉପରକୁ ଉଠାଇ ଶୀଘ୍ର ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 134

यदि धर्मोऽत्र सत्योऽस्ति सत्यश्चेत्संगमस्त्वसौ । सत्याश्चेत्क्रतुद्रष्टारः सत्यं स्यान्मे शुभाशुभम्

ଯଦି ଏଠାରେ ଧର୍ମ ସତ୍ୟ ଅଟେ, ଯଦି ଏହି ସଙ୍ଗମ ସତ୍ୟ ଅଟେ, ଏବଂ ଯଦି ଯଜ୍ଞର ସାକ୍ଷୀମାନେ ସତ୍ୟ ଅଟନ୍ତି, ତେବେ ମୋର ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ ସତ୍ୟ ହେଉ।

Verse 135

एवमुक्त्वा करं क्षिप्य दक्षिणं सकलं ततः । निःसृतः पापकारी चेज्ज्वरेणापीड्यते क्षणात्

ଏପରି କହି ଡାହାଣ ହାତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ପକାଇ, ବାହାରକୁ ଆସିବା ପରେ ଯଦି ସେ ପାପୀ ହୋଇଥାଏ, ତେବେ କ୍ଷଣକ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ୱରରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଏ।

Verse 136

सप्ताहाद्दृश्यते चापि तावन्निर्दोषवान्मतः । अत्र स्नात्वा च जप्त्वा च तपस्तप्त्वा तथैव च

ଯଦି ସାତ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ (କୌଣସି ବିକାର) ଦେଖା ନଯାଏ, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ, ଜପ ଏବଂ ତପସ୍ୟା କରି...

Verse 137

रुद्रलोकं सुबहवो गताः पुण्येन कर्मणा । सोमवारे विशेषेण स्नात्वा योत्र सुभक्तितः

ପୁଣ୍ୟ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ଲୋକ ରୁଦ୍ରଲୋକକୁ ଯାଇଛନ୍ତି। ବିଶେଷ ଭାବରେ ସୋମବାର ଦିନ ଯେ କେହି ଏଠାରେ ଉତ୍ତମ ଭକ୍ତି ସହ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି...

Verse 138

पंच तीर्थानि कुरुते मुच्यते पंचपातकैः । इत्याद्युक्तं बहुविधं तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम्

ସେ ପଞ୍ଚ ତୀର୍ଥର ଫଳ ସାଧନ କରେ ଏବଂ ପଞ୍ଚ ମହାପାତକରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏହିପରି ନାନାପ୍ରକାରେ ଏହି ପରମ ତୀର୍ଥର ଉତ୍ତମ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ପ୍ରକାଶିତ।

Verse 139

भर्तृयज्ञः शिवस्यो च तेषामाराधने क्रमम् । शिवागमोक्तमादिश्य पूजायोगं यथाविधि

ସେ ‘ଭର୍ତୃ-ଯଜ୍ଞ’ ଓ ଶିବପୂଜା, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଆରାଧନାକ୍ରମ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ; ଶିବାଗମୋକ୍ତ ବିଧିଅନୁସାରେ ଯଥାବିଧି ପୂଜାଯୋଗ ଶିଖାଇଲେ।

Verse 140

शिवभक्तिसमुद्रैकपूरितः प्राह तान्मुनिः । न शिवात्परमो देवः सत्यमेतच्छिवव्रताः

ଶିବଭକ୍ତିର ସମୁଦ୍ରେ ପୂରିତ ମୁନି ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ— ‘ଶିବଠାରୁ ପରମ ଦେବ କେହି ନାହିଁ; ହେ ଶିବବ୍ରତଧାରୀମାନେ, ଏହା ସତ୍ୟ।’

Verse 141

शिवं विहाय यो ह्यान्यदसत्किंचिदुपासते । करस्थं सोऽमृतं त्यक्त्वा मृगतृष्णां प्रधावति

ଯେ ଶିବଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅସତ୍‌କୁ ଉପାସେ, ସେ ହାତରେ ଥିବା ଅମୃତକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ମୃଗତୃଷ୍ଣା ପଛେ ଧାଉଁଥାଏ।

Verse 142

शिवशक्तिमयं ह्येतत्प्रत्यक्षं दृश्यते जगत् । लिंगांकं च भगांकं च नान्यदेवांकितं क्वचित्

ଏହି ଜଗତ୍ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷରେ ଶିବ-ଶକ୍ତିମୟ ବୋଲି ଦେଖାଯାଏ। ସର୍ବତ୍ର ଲିଙ୍ଗ ଓ ଭଗ (ୟୋନି)ର ଚିହ୍ନ ଅଛି; ଅନ୍ୟ ଦେବତାର ଅଙ୍କନ କେଉଁଠି ନାହିଁ।

Verse 143

यश्च तं पितरं रुद्रं त्यक्त्वा मातरमं बिकाम् । वर्ततेऽसौ स्वपितरं त्यक्तोदपितृपिंडकः । यस्य रुद्रस्य माहात्म्यं शतरूद्रीयमुत्तमम्

ଯେ କେହି ପିତା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଓ ମାତା ଅମ୍ବିକାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ବର୍ତ୍ତେ, ସେ ଯେନେ ନିଜ ପିତାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛି, ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପିଣ୍ଡ-ତର୍ପଣ ନ ଦେଇଥିବା ଲୋକ ହୁଏ। ସେହି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟକୁ ପରମ ‘ଶତରୁଦ୍ରୀୟ’ ପ୍ରକାଶ କରେ।

Verse 144

श्रृणुध्वं यदि पापानामिच्छध्वं क्षालनं परम् । ब्रह्मा हाटकलिंगं च समाराध्य कपर्दिनः

ଯଦି ପାପମାନଙ୍କର ପରମ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଇଚ୍ଛା କର, ତେବେ ଶୁଣ। ବ୍ରହ୍ମା ହାଟକ-ଲିଙ୍ଗରେ କପର୍ଦିନ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଆରାଧନା କରି ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଲେ।

Verse 145

जगत्प्रधानमिति च नाम जप्त्वा विराजते । कृष्णमूले कृष्णलिंगं नाम चार्जितमेव च

‘ଜଗତ୍ପ୍ରଧାନ’ ନାମ ଜପ କଲେ ଉପାସକ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ। ଏବଂ କୃଷ୍ଣମୂଳରେ ‘କୃଷ୍ଣ-ଲିଙ୍ଗ’ ନାମକ ଲିଙ୍ଗ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ/ଲଭ୍ୟ ହେଲା।

Verse 146

सनकाद्यैश्च तल्लिंगं पूज्याजयुर्जगद्गतिम् । दर्भांकुरमयं सप्त मुनयो विश्वयोनिकम्

ସନକ ଆଦିମାନେ ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜି ଜଗତ୍-ଗତି (ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ) ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଦର୍ଭାଙ୍କୁରମୟ ‘ବିଶ୍ୱୟୋନିକ’ ଲିଙ୍ଗକୁ ମଧ୍ୟ ସପ୍ତ ମୁନିମାନେ ପୂଜା କଲେ।

Verse 147

नारदस्त्वंतरिक्षे च जदद्बीजमिदं गृणन् । वज्रमिद्रो लिंगमेवं विश्वात्मानं च नाम च

ନାରଦ ଅନ୍ତରିକ୍ଷରେ ଏହାକୁ ‘ଜଗଦ୍-ବୀଜ’ ବୋଲି ସ୍ତୁତି କଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ବଜ୍ରମୟ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜି ‘ବିଶ୍ୱାତ୍ମା’ ନାମକୁ ମଧ୍ୟ ଜପ କଲେ।

Verse 148

सूर्यस्ताम्रं तथा लिंगं नाम विश्वसृजं जपन् । चंद्रश्च मौक्तिकं लिंगं जपन्नाम जगत्पतिम्

ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାମ୍ରଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରି ‘ବିଶ୍ୱସୃଜ୍’ ନାମ ଜପ କଲେ। ଚନ୍ଦ୍ର ମୌକ୍ତିକଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରି ‘ଜଗତ୍ପତି’ ନାମ ଜପ କଲେ।

Verse 149

इंद्रनीलमयं वह्निर्नाम विश्वेश्वरं जपन् । पुष्परागं गुरुलिंगं विश्वयोनिं जपन्हरम्

ଅଗ୍ନି ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳମୟ (ନୀଳମଣି) ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରି ‘ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର’ ନାମ ଜପ କଲେ। ଏବଂ ପୁଷ୍ପରାଗ (ପୁଖରାଜ) ଗୁରୁ-ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରି ହରଙ୍କ ‘ବିଶ୍ୱୟୋନି’ ନାମ ଜପ କଲେ।

Verse 150

पद्मरागमयं शुक्रो विश्वकर्मेति नाम च । हेमलिंगं च धनदो जपन्नाम्ना तथेश्वरम्

ଶୁକ୍ର ପଦ୍ମରାଗମୟ (ମାଣିକ୍ୟ) ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରି ‘ବିଶ୍ୱକର୍ମା’ ନାମ ଜପ କଲେ। ଧନଦ (କୁବେର) ସୁବର୍ଣ୍ଣଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରି ସେହିପରି ‘ଈଶ୍ୱର’ ନାମ ଜପ କଲେ।

Verse 151

रौप्यजं विश्वदेवाश्च नामापि जगतांपतिम् । वायवो रीतिजं लिंगं शंभुमित्येव नाम च

ବିଶ୍ୱଦେବମାନେ ରୌପ୍ୟନିର୍ମିତ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରି ‘ଜଗତାମ୍ପତି’ ନାମ ଜପ କଲେ। ବାୟୁମାନେ ରୀତି-ଧାତୁରେ ଗଢ଼ା ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରି ‘ଶମ୍ଭୁ’ ନାମ ଜପ କଲେ।

Verse 152

काशजं वसवो लिंगं स्वयंभुमिति नाम च । त्रिलोहं मातरो लिंगं नाम भूतेशमेव च

ବସୁମାନେ କାଶତୃଣରେ ତିଆରି ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରି ‘ସ୍ୱୟଂଭୂ’ ନାମ ଜପ କଲେ। ମାତୃକାମାନେ ତ୍ରିଲୋହମୟ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରି ‘ଭୂତେଶ’ ନାମ ଜପ କଲେ।

Verse 153

लौहं च रक्षसां नाम भूतभव्यभवोद्भवम् । गुह्यकाः सीसजं लिंगं नाम योगं जपंति च

ରାକ୍ଷସମାନେ ଲୋହାର ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା କରି ‘ଭୂତଭବ୍ୟଭବୋଦ୍ଭବ’ ନାମ ଜପ କରନ୍ତି। ଗୁହ୍ୟକମାନେ ସୀସାର ଲିଙ୍ଗ ଆରାଧନା କରି ‘ଯୋଗ’ ନାମ ମଧ୍ୟ ଜପ କରନ୍ତି।

Verse 154

जैगीषव्यो ब्रह्मरंध्रं नाम योगेश्वरं जपन् । निमिर्नयनयोर्लिंगे जपञ्शर्वेति नाम च

ଜୈଗୀଷବ୍ୟ ‘ବ୍ରହ୍ମରନ୍ଧ୍ର’ ନାମକ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା କରି ‘ଯୋଗେଶ୍ୱର’ ନାମ ଜପ କରନ୍ତି। ରାଜା ନିମି ନୟନସ୍ଥ ଲିଙ୍ଗ ଆରାଧନା କରି ‘ଶର୍ବ’ ନାମ ଜପ କରନ୍ତି।

Verse 155

धन्वंतरिर्गोमयं च सर्वलोकेश्वरेश्वरम् । गंधर्वा दारुजं लिंगं सर्वश्रेष्ठेति नाम च

ଧନ୍ୱନ୍ତରି ଗୋମୟରେ ନିର୍ମିତ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା କରି ‘ସର୍ବଲୋକେଶ୍ୱରେଶ୍ୱର’ ନାମ ଜପ କରନ୍ତି। ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ କାଠର ଲିଙ୍ଗ ଆରାଧନା କରି ତାହାକୁ ‘ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ’ ବୋଲି ନାମ ଦିଅନ୍ତି।

Verse 156

वैडूर्यं राघवो लिंगं जगज्ज्येष्ठेति नाम च । बाणो मारकतं लिंगं वसिष्ठमिति नाम च

ରାଘବ ବୈଡୂର୍ୟମଣିର ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା କରି ‘ଜଗଜ୍ଜ୍ୟେଷ୍ଠ’ ନାମ ଜପ କରନ୍ତି। ବାଣ ମରକତମଣିର ଲିଙ୍ଗ ଆରାଧନା କରି ‘ବସିଷ୍ଠ’ ନାମ ଜପ କରନ୍ତି।

Verse 157

वरुणः स्फाटिकं लिंगं नाम्ना च परमेश्वरम् । नागा विद्रुमलिंगं च नाम लोकत्रयंकरम्

ବରୁଣ ସ୍ଫଟିକ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା କରି ‘ପରମେଶ୍ୱର’ ନାମ ଜପ କରନ୍ତି। ନାଗମାନେ ବିଦ୍ରୁମ (ପଗଡ଼) ଲିଙ୍ଗ ଆରାଧନା କରି ‘ଲୋକତ୍ରୟଂକର’ ନାମ ଜପ କରନ୍ତି।

Verse 158

भारती तारलिंगं च नाम लोकत्रयाश्रितम् । शनिश्च संगमावर्ते जगन्नाथेति नाम च

ଭାରତୀ (ସରସ୍ୱତୀ) ତାରାସଦୃଶ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜି ତାହାର ନାମ ‘ଲୋକତ୍ରୟାଶ୍ରିତ’ ରଖିଲେ। ଶନି ସଙ୍ଗମାବର୍ତ୍ତରେ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜି ‘ଜଗନ୍ନାଥ’ ନାମ ଦେଲେ।

Verse 159

शनिदेशे मध्यरात्रौ महीसागरसंगमे । जातीजं रावणो लिंगं जपन्नाम सुदुर्जयम्

ଶନିଦେଶରେ, ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ, ଭୂମି-ସାଗର ସଙ୍ଗମେ ରାବଣ ଜାତୀକାଠରେ ନିର୍ମିତ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜି ‘ସୁଦୁର୍ଜୟ’ ନାମ ଜପ କରେ।

Verse 160

सिद्धाश्च मानसं नाम काममृत्युजरातिगम् । उंछजं च बलिर्लिंगं ज्ञानात्मेत्यस्य नाम च

ସିଦ୍ଧମାନେ ମାନସଜ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜି ତାହାର ନାମ ‘କାମମୃତ୍ୟୁଜରାତିଗମ’ ରଖିଲେ। ବଳି ଉଂଛଜ (ଏରାଯାଇଥିବା ଧାନ୍ୟ) ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜି ‘ଜ୍ଞାନାତ୍ମା’ ନାମ ଦେଲେ।

Verse 161

मरीचिपाः पुष्पजं च ज्ञानगम्येति नाम च । शकृताः शकृतं लिंगं ज्ञानज्ञेयेति नाम च

ମରୀଚିପାମାନେ ପୁଷ୍ପଜ ଲିଙ୍ଗ ନିର୍ମାଣ କରି ତାହାର ନାମ ‘ଜ୍ଞାନଗମ୍ୟ’ ରଖିଲେ। ଶକୃତାମାନେ ଗୋବରର ଲିଙ୍ଗ ଗଢ଼ି ‘ଜ୍ଞାନଜ୍ଞେୟ’ ନାମ ଘୋଷଣା କଲେ।

Verse 162

फेनपाः फेनजं लिंगं नाम चापि सुदुर्विदम् । कपिलो वालुकालिंगं वरदं च जपन्हरम्

ଫେନପାମାନେ ଫେନଜ ଲିଙ୍ଗ ନିର୍ମାଣ କଲେ—ତାହାର ନାମ ମଧ୍ୟ ‘ସୁଦୁର୍ବିଦ’ (ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ବୋଧ) ବୋଲି କୁହାଯାଏ। କପିଳ ବାଲୁକାଲିଙ୍ଗ ଗଢ଼ି ‘ବରଦ’ ଓ ‘ଜପହର’ ନାମରେ ଜପ କଲେ।

Verse 163

सारस्वतो वाचिलंगं नाम वागीश्वरेति च । गणा मूर्तिमयं लिंगं नाम रुद्रेति चाब्रुवन्

ସାରସ୍ୱତ ‘ବାଚିଲ’ ନାମକ ଲିଙ୍ଗ ନିର୍ମାଣ କରି ତାହାକୁ ‘ବାଗୀଶ୍ୱର’ ବୋଲି ନାମ ଦେଲେ। ଗଣମାନେ ମୂର୍ତ୍ତିମୟ ଲିଙ୍ଗ କରି ତାହାର ନାମ ‘ରୁଦ୍ର’ ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ।

Verse 164

जांबूनदमयं देवाः शितिकण्ठेति नाम च । शंखलिंगं बुधो नाम कनिष्ठमिति संजपन्

ଦେବମାନେ ଜାମ୍ବୂନଦ-ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଲିଙ୍ଗ ତିଆରି କରି ତାହାର ନାମ ‘ଶିତିକଣ୍ଠ’ ରଖିଲେ। ବୁଧ ଶଙ୍ଖମୟ ଲିଙ୍ଗ କରି ଜପ କରୁଥିବାବେଳେ ତାହାକୁ ‘କନିଷ୍ଠ’ ବୋଲି ନାମ ଦେଲେ।

Verse 165

अश्विनौ मृन्मयं लिंगं नाम्ना चैव सुवेधसम् । विनायकः पिष्टलिंगं नाम्ना चापि कपर्दिनम्

ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ମୃଣ୍ମୟ ଲିଙ୍ଗ ତିଆରି କରି ତାହାର ନାମ ‘ସୁବେଧସ’ ରଖିଲେ। ବିନାୟକ ପିଷ୍ଟମୟ ଲିଙ୍ଗ କରି ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ‘କପର୍ଦିନ’ ବୋଲି ନାମ ଦେଲେ।

Verse 166

नावनीतं कुजो लिंगं नाम चापि करालकम् । तार्क्ष्य ओदनलिंगं च हर्यक्षेति हि नाम च

କୁଜ ନବନୀତମୟ ଲିଙ୍ଗ ତିଆରି କରି ତାହାର ନାମ ‘କରାଳକ’ ରଖିଲେ। ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ ଓଦନମୟ ଲିଙ୍ଗ କରି ନିଶ୍ଚୟ ତାହାର ନାମ ‘ହର୍ୟକ୍ଷ’ ରଖିଲେ।

Verse 167

गौडं कामस्तथा लिंगं रतिदं चेति नाम च । शची लवणलिंगं तु बभ्रुकेशेति नाम च

କାମ ଗୌଡମୟ (ଗୁଡ଼) ଲିଙ୍ଗ ତିଆରି କରି ତାହାର ନାମ ‘ରତିଦ’ ରଖିଲେ। ଶଚୀ ଲବଣମୟ ଲିଙ୍ଗ କରି ତାହାର ନାମ ‘ବଭ୍ରୁକେଶ’ ରଖିଲେ।

Verse 168

विश्वकर्मा च प्रासादलिंगं याम्येति नाम च । विभीषणश्च पांसूत्थं सुहृत्तमेति नाम च । वंशांकुरोत्थं सगरो नाम संगतमेव च

ବିଶ୍ୱକର୍ମା ପ୍ରାସାଦସଦୃଶ ଲିଙ୍ଗ ନିର୍ମାଣ କରି ତାହାର ନାମ ‘ୟାମ୍ୟ’ ରଖିଲେ। ବିଭୀଷଣ ଧୂଳିଜାତ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରି ତାହାକୁ ‘ସୁହୃତ୍ତମ’ (ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମିତ୍ର) ବୋଲି ଖ୍ୟାତ କଲେ। ସଗର ବଂଶାଙ୍କୁରଜାତ ଲିଙ୍ଗ କରି ତାହାର ନାମ ‘ସଙ୍ଗତ’ (ସଂଯୁକ୍ତ/ଏକତ୍ର) ରଖିଲେ।

Verse 169

राहुश्च रामठं लिंगं नाम गम्येति कीर्तयन् । लेप्यलिंगं तथा लक्ष्मीर्हरिनेत्रेति नाम च

ରାହୁ ‘ରାମଠ’ ନାମକ ଲିଙ୍ଗ ନିର୍ମାଣ କରି ତାହାକୁ ‘ଗମ୍ୟ’ (ସୁଲଭ/ପ୍ରାପ୍ୟ) ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତନ କଲେ। ଏହିପରି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଲେପିତ (ପୋତା) ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରି ତାହାର ନାମ ‘ହରିନେତ୍ର’ ରଖିଲେ।

Verse 170

योगिनः सर्वभूतस्थं स्थाणुरित्येव नाम च । नानाविधं मनुष्याश्च पुरुषंनाम नाम च

ଯୋଗୀମାନେ ସର୍ବଭୂତସ୍ଥ ଲିଙ୍ଗ ନିର୍ମାଣ କରି ତାହାର ନାମ ‘ସ୍ଥାଣୁ’ (ଅଚଳ) ରଖିଲେ। ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ନାନାପ୍ରକାରେ ଲିଙ୍ଗ ଗଢ଼ି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ‘ପୁରୁଷ’ (ପରମ ପୁରୁଷ) ବୋଲି ନାମିତ କଲେ।

Verse 171

तेजोमयं च ऋक्षाणि भगं नाम च भास्वरम् । किंनरा धातुलिंगं च सुदीप्तमिति नाम च

ଋକ୍ଷମାନେ ତେଜୋମୟ ଲିଙ୍ଗ ନିର୍ମାଣ କଲେ; ତାହା ‘ଭଗ’ ନାମରେ ଭାସ୍ୱର ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। କିନ୍ନରମାନେ ଧାତୁ/ଲୋହ ଲିଙ୍ଗ କରି ତାହାର ନାମ ‘ସୁଦୀପ୍ତ’ (ଅତିଦୀପ୍ତ) ବୋଲି ଖ୍ୟାତ କଲେ।

Verse 172

देवदेवेति नामास्ति लिंगं च ब्रह्मराक्षसाः । दंतजं वारणा लिंगं नाम रंहसमेव च

ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରି ତାହାର ନାମ ‘ଦେବଦେବ’ (ଦେବମାନଙ୍କର ଦେବ) ରଖିଲେ। ହାତୀମାନେ ଦନ୍ତଜ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ତାହାକୁ ‘ରଂହସ’ (ବେଗବାନ/ପ୍ରେରକ) ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କଲେ।

Verse 173

सप्तलोकमयं साध्या बहूरूपेति नाम च । दूर्वांकुरमयं लिंगमृतवः सर्वनाम च

ସାଧ୍ୟମାନେ ସପ୍ତଲୋକମୟ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ; ତାହାର ନାମ ‘ବହୁରୂପ’। ଋତୁମାନେ ଦୂର୍ବାର କୋମଳ ଅଙ୍କୁରମୟ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କଲେ; ତାହା ‘ସର୍ବନାମ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 174

कौंकुममप्सरसो लिंगं नाम शंभोः प्रियेति च । सिंदूरजं चोर्वशी च नाम च प्रियवासनम्

ଅପ୍ସରାମାନେ କୁଙ୍କୁମମୟ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ତାହାର ନାମ ‘ଶମ୍ଭୋଃ ପ୍ରିୟା’ ରଖିଲେ। ଉର୍ବଶୀ ସିନ୍ଦୂରମୟ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରି ତାହାକୁ ‘ପ୍ରିୟବାସନ’ ନାମେ ଅଭିହିତ କଲେ।

Verse 175

ब्रह्मचारि गुरुर्लिंगं नाम चोष्णीषिणं विदुः । अलक्तकं च योगिन्यो नाम चास्य सुबभ्रुकम्

ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଗୁରୁମାନେ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାହାକୁ ‘ଉଷ୍ଣୀଷିନ୍’ (ମୁକୁଟଧାରୀ) ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି। ଯୋଗିନୀମାନେ ଅଲକ୍ତକ (ଲାଲ ଲାଖ)ମୟ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କଲେ; ତାହାର ନାମ ‘ସୁବଭ୍ରୁକ’।

Verse 176

श्रीखंडं सिद्धयोगिन्यः सहस्राक्षेति नाम च । डाकिन्यो मांस लिंगं च नाम चास्य च मीढुषम्

ସିଦ୍ଧ-ଯୋଗିନୀମାନେ ଶ୍ରୀଖଣ୍ଡ (ଚନ୍ଦନଲେପ)ମୟ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ତାହାର ନାମ ‘ସହସ୍ରାକ୍ଷ’ ରଖିଲେ। ଡାକିନୀମାନେ ମାଂସମୟ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କଲେ; ତାହାର ନାମ ‘ମୀଢୁଷ’।

Verse 177

अप्यन्नजं च मनवो गिरिशेति च नाम च । अगस्त्यो व्रीहिजं वापि सुशांतमिति नाम च

ମନୁମାନେ ଅନ୍ନମୟ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ତାହାର ନାମ ‘ଗିରୀଶ’ ରଖିଲେ। ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ବ୍ରୀହି (ଚାଉଳ)ମୟ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରି ତାହାକୁ ‘ସୁଶାନ୍ତ’ ନାମେ ଅଭିହିତ କଲେ।

Verse 178

यवजं देवलो लिंगं पतिमित्येव नाम च । वल्मीकजं च वाल्मीकिश्चिरवासीति नाम च

ଦେବଲ ଯବରୁ ତିଆରି ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ; ତାହାର ନାମ ‘ପତି’—ପ୍ରଭୁ। ଵାଲ୍ମୀକି ବଲ୍ମୀକ (ପିପିଳିକା-ଟିବା) ଜନିତ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରି ‘ଚିରବାସୀ’—ସଦାବାସୀ—ନାମ ଦେଲେ।

Verse 179

प्रतर्दनो बाणलिंगं हिरण्यभुजनाम च । राजिकं च तथा दैत्या नाम उग्रेति कीर्तितम्

ପ୍ରତର୍ଦନ ବାଣମୟ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ; ତାହାର ନାମ ‘ହିରଣ୍ୟଭୁଜ’—ସୁବର୍ଣ୍ଣବାହୁ। ଏହିପରି ଦୈତ୍ୟମାନେ ରାଇଦାଣାମୟ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରି, ତାହା ‘ଉଗ୍ର’—ଭୟଙ୍କର—ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 180

निष्पावजं दानवाश्च लिंगनाम च दिक्पतिम् । मेघा नीरमयं लिंगं पर्जन्यपतिनाम च

ଦାନବମାନେ ନିଷ୍ପାବ (ଏକ ପ୍ରକାର ଡାଲ) ମୟ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ; ତାହାର ନାମ ‘ଦିକ୍ପତି’—ଦିଗମାନଙ୍କ ଅଧିପତି। ମେଘମାନେ ନୀରମୟ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରି, ତାହାକୁ ‘ପର୍ଜନ୍ୟପତି’—ବର୍ଷାର ଅଧିପତି—ବୋଲି କହିଲେ।

Verse 181

राजमाषमयं यक्षा नाम भूतपतिं स्मृतम् । तिलान्नजं च पितरो नाम वृषपतिस्तथा

ଯକ୍ଷମାନେ ରାଜମାଷ (ଏକ ପ୍ରକାର ଡାଲ/ଶିମ୍ବ) ମୟ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜି, ତାହାକୁ ‘ଭୂତପତି’—ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଅଧିପତି—ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି। ପିତୃମାନେ ତିଳାନ୍ନ (ତିଳ-ଭାତ ନୈବେଦ୍ୟ) ଜନିତ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜନ କରନ୍ତି; ତାହା ‘ବୃଷପତି’ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 182

गौतमो गोरजमयं नाम गोपतिरेव च । वानप्रस्थाः फलमयं नाम वृक्षावृतेति च

ଗୌତମ ଗୋରଜ (ଗାଈର ଧୂଳି) ମୟ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି; ତାହାର ନାମ ‘ଗୋପତି’—ଗୋମାତାଙ୍କ ଅଧିପତି। ବାନପ୍ରସ୍ଥମାନେ ଫଳମୟ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜନ କରନ୍ତି; ତାହା ‘ବୃକ୍ଷାବୃତ’—ବୃକ୍ଷମାନେ ଘେରିଥିବା—ନାମରେ ପରିଚିତ।

Verse 183

स्कंदः पाषाणलिंगं च नाम सेनान्य एव च । नागश्चाश्वतरो धान्यं मध्यमेत्यस्य नाम च

ସ୍କନ୍ଦ ପାଷାଣମୟ ଲିଙ୍ଗଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରନ୍ତି; ତାହାର ନାମ ‘ସେନାନୀ’। ଏବଂ ‘ଅଶ୍ୱତର’ ନାମକ ନାଗ ଧାନ୍ୟମୟ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜେ; ତାହାର ନାମ ‘ମଧ୍ୟମ’।

Verse 184

पुरोडाशमयं यज्वा स्रुवहस्तेति नाम च । यमः कालायसमयं नाम प्राह च धन्विनम्

ଯଜ୍ୱା ପୁରୋଡାଶମୟ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜେ; ତାହାର ନାମ ‘ସ୍ରୁବହସ୍ତ’। ଯମ କାଳାୟସମୟ (କଳା ଲୋହାମୟ) ଲିଙ୍ଗକୁ ଆରାଧନା କରି ତାହାକୁ ‘ଧନ୍ୱିନ୍’ ବୋଲି କହନ୍ତି।

Verse 185

यवांकुरं जामदग्न्यो भर्गदैत्येति नाम च । पुरूरवाश्चाश्चान्नमयं बहुरूपेति नाम च

ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ (ପରଶୁରାମ) ଯବାଙ୍କୁରମୟ ଲିଙ୍ଗକୁ ଆରାଧନା କରନ୍ତି; ତାହାର ନାମ ‘ଭର୍ଗଦୈତ୍ୟ’। ପୁରୂରବା ପକ୍ତାନ୍ନମୟ (ପକା ଅନ୍ନର) ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜନ୍ତି; ତାହାର ନାମ ‘ବହୁରୂପ’।

Verse 186

मांधाता शर्करालिंगं नाम बाहुयुगेति च । गावः पयोमयं लिंगं नाम नेत्रसहस्रकम्

ମାନ୍ଧାତା ଶର୍କରାମୟ ଲିଙ୍ଗକୁ ଆରାଧନା କରନ୍ତି; ତାହାର ନାମ ‘ବାହୁୟୁଗ’। ଗାଈମାନେ ପୟୋମୟ (ଦୁଧମୟ) ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜନ୍ତି; ତାହାର ନାମ ‘ନେତ୍ରସହସ୍ରକ’।

Verse 187

साध्या भर्तृमयं लिंगं नाम विश्वपतिः स्मृतम् । नारायणो नरो मौंजं सहस्रशिरनाम च

ସାଧ୍ୟଗଣ ଭର୍ତୃମୟ (ସ୍ୱାମୀ-ସ୍ୱରୂପ) ଲିଙ୍ଗକୁ ଆରାଧନା କରନ୍ତି; ତାହା ‘ବିଶ୍ୱପତି’ ନାମରେ ସ୍ମୃତ। ନାରାୟଣ ଓ ନର ମୌଞ୍ଜମୟ (ମୁଞ୍ଜ-ତୃଣମୟ) ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜନ୍ତି; ତାହାର ନାମ ‘ସହସ୍ରଶିରସ’।

Verse 188

तार्क्ष्यं पृथुस्तथा लिंगं सहस्रचरणाभिधम् । पक्षिणो व्योमलिंगं च नाम सर्वात्मकेति च

ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ (ଗରୁଡ) ଓ ପୃଥୁ ‘ସହସ୍ରଚରଣ’ ନାମକ ଲିଙ୍ଗକୁ ଆରାଧନା କରନ୍ତି। ପକ୍ଷୀମାନେ ‘ବ୍ୟୋମଲିଙ୍ଗ’ ପୂଜନ୍ତି; ତାହାର ନାମ ‘ସର୍ବାତ୍ମା’।

Verse 189

पृथिवी मेरुलिंगं च द्वितनुश्चास्य नाम च । भस्मलिंगं पशुपतिर्नाम चास्य महेश्वरः

ପୃଥିବୀ ‘ମେରୁଲିଙ୍ଗ’ ପୂଜେ; ତାହାର ନାମ ‘ଦ୍ୱିତନୁ’। ଭସ୍ମଲିଙ୍ଗ ଆରାଧନାକାରୀ ‘ପଶୁପତି’ କୁହାଯାଏ; ତାହାର ନାମ ‘ମହେଶ୍ୱର’।

Verse 190

ऋषयो ज्ञानलिंगं च चिरस्थानेति नाम च । ब्राह्मणा ब्रह्मलिंगं च नाम ज्येष्ठेति तं विदुः

ଋଷିମାନେ ‘ଜ୍ଞାନଲିଙ୍ଗ’ ଆରାଧନା କରନ୍ତି; ତାହାର ନାମ ‘ଚିରସ୍ଥାନ’। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ‘ବ୍ରହ୍ମଲିଙ୍ଗ’ ପୂଜନ୍ତି ଏବଂ ତାହାକୁ ‘ଜ୍ୟେଷ୍ଠ’ ନାମେ ଜାଣନ୍ତି।

Verse 191

गोरोचनमयं शेषो नाम पशुपतिः स्मृतम् । वासुकिर्विषलिंगं च नाम वै शंकरेति च

ଶେଷଙ୍କ ଲିଙ୍ଗ ଗୋରୋଚନାମୟ; ତାହାର ନାମ ‘ପଶୁପତି’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ବାସୁକିଙ୍କ ଲିଙ୍ଗ ବିଷସ୍ୱରୂପ; ତାହାର ନାମ ‘ଶଙ୍କର’ କୁହାଯାଏ।

Verse 192

तक्षकः कालकूटाख्यं बहुरूपेति नाम च । हालाहलं च कर्कोट एकाक्ष इति नाम च

ତକ୍ଷକଙ୍କ ଲିଙ୍ଗ ‘କାଳକୂଟ’ ବୋଲି ପରିଚିତ; ତାହାର ନାମ ‘ବହୁରୂପ’ ମଧ୍ୟ। କର୍କୋଟଙ୍କ ଲିଙ୍ଗ ‘ହାଲାହଲ’ ବୋଲି ଖ୍ୟାତ; ତାହାର ନାମ ‘ଏକାକ୍ଷ’ ମଧ୍ୟ।

Verse 193

श्रृंगी विषमयं पद्मो नाम धूर्जटिरेव च । पुत्रः पितृमयं लिंगं विश्वरूपेति नाम च

ଶୃଙ୍ଗୀ ‘ବିଷମୟ’ ରୂପ ବୋଲି କଥିତ; ପଦ୍ମଙ୍କ ନାମ ‘ଧୂର୍ଜଟି’। ‘ପୁତ୍ର’ ନାମକ ଲିଙ୍ଗ ପିତୃସ୍ୱରୂପ, ଏହା ‘ବିଶ୍ୱରୂପ’ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 194

पारदं च शिवा देवी नाम त्र्यम्बक एव च । मत्स्याद्याः शास्त्रलिंगं च नाम चापि वृषाकपिः

ପାରଦକୁ ‘ଶିବା ଦେବୀ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ‘ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ’ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମୃତ। ମତ୍ସ୍ୟାଦି ରୂପଗୁଡ଼ିକ ‘ଶାସ୍ତ୍ର-ଲିଙ୍ଗ’; ଏହା ‘ବୃଷାକପି’ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ।

Verse 195

एवं किं बहुनोक्तेन यद्यत्सत्त्वं विभूतिमत् । जगत्यामस्ति तज्जातं शिवाराधनयोगतः

ଅଧିକ କ’ଣ କହିବି? ଜଗତରେ ଯେଉଁ ସତ୍ତ୍ୱ ବିଭୂତି ଓ ତେଜରେ ଯୁକ୍ତ, ତାହା ଶିବାରାଧନ-ଯୋଗରୁ ହିଁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି ଜାଣ।

Verse 196

भस्मनो यदि वृक्षत्वं ज्ञायते नीरसेवनात् । शिवभक्तिविहीनस्य ततोऽस्य फलमुच्यते

ଯଦି ଜଳସେବନରେ ଭସ୍ମର ମଧ୍ୟ ବୃକ୍ଷତ୍ୱ ଜଣାଯାଏ, ତେବେ ଶିବଭକ୍ତିହୀନ ବ୍ୟକ୍ତିର ଫଳ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି—ନିଷ୍ଫଳ—ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 197

धर्मार्थकाममोक्षाणां यदि प्राप्तौ भवेन्मतिः । ततो हरः समाराध्यस्त्रिजगत्याः प्रदो मतः

ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତିର ଇଚ୍ଛା ଥିଲେ, ହର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ଆରାଧନା କରିବା ଉଚିତ; ସେ ତ୍ରିଜଗତର ଦାତା ବୋଲି ମନାଯାନ୍ତି।

Verse 198

य इदं शतरुद्रीयं प्रातःप्रातः पठिष्यति । तस्य प्रीतः शिवो देवः प्रदास्यत्यखिलान्वरान्

ଯେ ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରଭାତେ ପ୍ରଭାତେ ଏହି ଶତରୁଦ୍ରୀୟ ପାଠ କରେ, ତାହାପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଦେବ ଶିବ ସମସ୍ତ ବର ଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 199

नातः परं पुण्यतमं किंचिदस्ति महाफलम् । सर्ववेदरहस्यं च सूर्येणोक्तमिदं मम

ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ପରମ ପୁଣ୍ୟକର କିଛି ନାହିଁ, ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ମହାଫଳଦାୟକ ମଧ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ। ଏହା ସମସ୍ତ ବେଦର ଗୁହ୍ୟ ରହସ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ମୋତେ କହିଥିଲେ।

Verse 200

वाचा च यत्कृतं पापं मनसा वाप्युपार्जितम् । पापं तन्नाशमायाति कीर्तिते शतरुद्रिये

ବାଣୀଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିବା ପାପ ହେଉ କି ମନରେ ସଞ୍ଚିତ ପାପ—ଶତରୁଦ୍ରୀୟ କୀର୍ତ୍ତନ କଲେ ସେହି ପାପ ନାଶ ପାଏ।