Adhyaya 37

Verse 1

स्कंद उवाच । सदा गृही सुखं भुंक्ते स्त्री लक्षणवती यदि । अतः सुखसमृद्ध्यर्थमादौ लक्षणमीक्षयेत्

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ସ୍ତ୍ରୀ ଲକ୍ଷଣବତୀ ହେଲେ ଗୃହସ୍ଥ ସଦା ସୁଖ ଭୋଗ କରେ; ତେଣୁ ସୁଖ-ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଆରମ୍ଭରୁ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖିବା ଉଚିତ।

Verse 2

वपुरावर्तगंधाश्चच्छाया सत्वं स्वरो गतिः । वर्णश्चेत्यष्टधा प्रोक्ता बुधैर्लक्षणभूमिका

ଦେହରୂପ, ଆବର୍ତ୍ତ (କେଶଚକ୍ର), ସୁଗନ୍ଧ, ଛାୟା/କାନ୍ତି, ସତ୍ତ୍ୱ (ସ୍ୱଭାବବଳ), ସ୍ୱର, ଗତି (ଚାଲିଚଳନ), ଓ ବର୍ଣ୍ଣ—ଏହି ଆଠଟିକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଲକ୍ଷଣବିଚାରର ଆଧାର ଭାବେ କହିଛନ୍ତି।

Verse 3

आपादतलमारभ्य यावन्मौलिरुहं क्रमात् । शुभाशुभानि वक्ष्यामि लक्षणानि मुने शृणु

ପାଦତଳରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କ୍ରମେ ମସ୍ତକଶିଖରର କେଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ମୁଁ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଦେହ-ଲକ୍ଷଣମାନ କହିବି। ହେ ମୁନି, ଶୁଣ।

Verse 4

आदौ पादतलं रेखास्ततोंगुष्ठांगुली नखाः । पृष्ठगुल्फद्वयं पार्ष्णी जंघे रोमाणि जानुनी

ପ୍ରଥମେ ପାଦତଳ ଓ ତାହାର ରେଖା; ପରେ ବଡ଼ ଆଙ୍ଗୁଠି, ଅନ୍ୟ ଆଙ୍ଗୁଳି ଓ ନଖ; ପରେ ପାଦପୃଷ୍ଠ, ଦୁଇ ଗୁଲ୍ଫ (ଟେକା), ଗୋଡ଼ଖୁର, ପିଣ୍ଡଳି, ସେଠାର ରୋମ ଏବଂ ଘୁଁଟି।

Verse 5

ऊरू कटी नितंबस्फिग्भगो जघन बस्तिके । नाभिः कुक्षिद्वयं पार्श्वोदरमध्य वलित्रयम्

ତାପରେ ଊରୁ, କଟି, ନିତମ୍ବ-ସ୍ଫିଗ୍ ପ୍ରଦେଶ, ଭଗ, ଜଘନ ଓ ବସ୍ତି ପ୍ରଦେଶ; ନାଭି, ଦୁଇ କୁକ୍ଷି (ପାର୍ଶ୍ୱୋଦର), ପାର୍ଶ୍ୱ, ଉଦରମଧ୍ୟ ଏବଂ ଉଦରର ତିନି ଭଞ୍ଜ।

Verse 6

रोमाली हृदयं वक्षो वक्षोजद्वयचूचुकम् । जत्रुस्कंधां सकक्षादोर्मणिबंध करद्वयम्

ତାପରେ ରୋମାବଳି, ହୃଦୟ-ପ୍ରଦେଶ, ବକ୍ଷସ୍ଥଳ, ସ୍ତନଯୁଗଳ ଓ ତାହାର ଚୂଚୁକ; ଜତ୍ରୁ-ପ୍ରଦେଶ ଓ ସ୍କନ୍ଧ, ସହିତ କକ୍ଷ, ଭୁଜା, ମଣିବନ୍ଧ ଏବଂ ଦୁଇ ହାତ।

Verse 7

पाणिपृष्ठं पाणितलं रेखांगुष्ठांगुली नखाः । पृष्ठिः कृकाटिका कंठे चिबुकं च हनुद्वयम्

ପରେ ହାତର ପୃଷ୍ଠ, କରତଳ ଓ ତାହାର ରେଖା, ଆଙ୍ଗୁଠି, ଆଙ୍ଗୁଳି ଓ ନଖ; ତାପରେ ଗ୍ରୀବାର ପୃଷ୍ଠଭାଗ, କୃକାଟିକା (ଗଳାର ପଛଭାଗ), କଣ୍ଠ, ଚିବୁକ ଏବଂ ଦୁଇ ହନୁ।

Verse 8

कपोलौ वक्त्रमधरोत्तरोष्ठौ द्विजजिह्विकाः । घंटिका तालुहसितं नासिकाक्षुतमक्षिणी

ଦୁଇ କପୋଳ, ମୁଖ, ଅଧର-ଉତ୍ତରୋଷ୍ଠ, ଦାନ୍ତ ଓ ଜିଭ; ଘଣ୍ଟିକା, ତାଳୁ ଓ ହାସ୍ୟ; ନାସିକା, ଛିଙ୍କ ଏବଂ ନେତ୍ର—ଏସବୁକୁ ବିଚାର କର।

Verse 9

पक्ष्म भ्रूकर्णभालानि मौलि सीमंतमौलिजाः । षष्टिः षडुत्तरायोषिदंगलक्षणसत्खनिः

ପକ୍ଷ୍ମ, ଭ୍ରୂ, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଭାଳ; ମୌଲି, ସୀମନ୍ତ (କେଶବିଭାଗ) ଏବଂ ମୌଲିଜ କେଶ—ଏହିମାନେ ସ୍ତ୍ରୀର ଷଡୁତ୍ତର ଷଷ୍ଟି ଉତ୍ତମ ଅଙ୍ଗଲକ୍ଷଣ।

Verse 10

स्त्रीणां पादतलं स्निग्धं मांसलं मृदुलं समम् । अस्वेदमुष्णमरुणं बहुभोगोचितं स्मृतम्

ସ୍ତ୍ରୀର ପାଦତଳ ସ୍ନିଗ୍ଧ, ମାଂସଳ, ମୃଦୁ ଓ ସମ ହେଲେ; ଅତିସ୍ୱେଦହୀନ, ଉଷ୍ଣ ଓ ଅରୁଣବର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ—ତାହା ବହୁଭୋଗ ଓ ସମୃଦ୍ଧିକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଶୁଭ ମନାଯାଏ।

Verse 11

रूक्षं विवर्णं परुषं खंडितप्रतिबिंबकम् । शूर्पाकारं विशुष्कं च दुःखदौर्भाग्यसूचकम्

କିନ୍ତୁ ପାଦତଳ ରୂକ୍ଷ, ବିବର୍ଣ୍ଣ, ପରୁଷ, ଖଣ୍ଡିତ ଚିହ୍ନଯୁକ୍ତ, ଶୂର୍ପାକାର ଓ ଅତିଶୟ ଶୁଷ୍କ ହେଲେ—ତାହା ଦୁଃଖ ଓ ଦୌର୍ଭାଗ୍ୟର ସୂଚକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 12

चक्र स्वस्तिक शंखाब्ज ध्वजमीनातपत्रवत् । यस्याः पादतले रेखा सा भवेत्क्षितिपांगना

ଯାହାର ପାଦତଳରେ ଚକ୍ର, ସ୍ୱସ୍ତିକ, ଶଙ୍ଖ, ପଦ୍ମ, ଧ୍ୱଜ, ମୀନ କିମ୍ବା ଛତ୍ର ସଦୃଶ ରେଖା ଥାଏ—ସେ ରାଜସହଚରୀ, କ୍ଷିତିପାଙ୍ଗନା ହୁଏ।

Verse 13

भवेदखंडभोगायोर्द्ध्वामध्यांगुलिसंगता । रेखाखु सर्पकाकाभा दुःखदारिद्र्यसूचिका

ପାଦରେ ଯେ ରେଖା ଅଖଣ୍ଡ ରହି ଉପରକୁ ଯାଇ ମଧ୍ୟ ଆଙ୍ଗୁଳି ସହ ମିଳେ, ସେ ନିରନ୍ତର ଭୋଗସୁଖର ସୂଚକ କୁହାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ମୂଷା, ସର୍ପ କିମ୍ବା କାକ ଆକାରର ରେଖା ଦୁଃଖ ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟର ପୂର୍ବସୂଚନା ବୋଲି ଘୋଷିତ।

Verse 14

उन्नतो मांसलोंगुष्ठो वर्तुलोतुलभोगदः । वक्रो ह्रस्वश्च चिपिटः सुखसौभाग्यभंजकः

ଉନ୍ନତ, ମାଂସଳ ଓ ବୃତ୍ତାକାର ଅଙ୍ଗୁଠା ଅତୁଲ ଭୋଗସୁଖ ଦେଇଥାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ଅଙ୍ଗୁଠା ବାଙ୍କା, ଛୋଟ କିମ୍ବା ଚପଟ ହୁଏ, ତେବେ ସେ ସୁଖ ଓ ସୌଭାଗ୍ୟକୁ ଭଙ୍ଗ କରେ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 15

विधवा विपुलेन स्याद्दीर्घांगुष्ठेन दुर्भगा । मृदवोंगुलयः शस्ता घनावृत्ताः समुन्नताः

ଅତି ବିସ୍ତୃତ ଅଙ୍ଗୁଠା ଥିଲେ ସେ ବିଧବା ହୁଏ; ଅତି ଦୀର୍ଘ ଅଙ୍ଗୁଠା ଥିଲେ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବତୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ମୃଦୁ ଆଙ୍ଗୁଳିମାନେ ପ୍ରଶଂସନୀୟ—ବିଶେଷକରି ଯେଗୁଡ଼ିକ ଘନ, ବୃତ୍ତାକାର ଓ ସାନ୍ନା ଉନ୍ନତ।

Verse 16

दीर्घांगुलीभिः कुलटा कृशाभिरतिनिर्धना । ह्रस्वायुष्या च ह्रस्वाभिर्भुग्नाभिर्भुग्नवर्तिनी

ଅତି ଦୀର୍ଘ ଆଙ୍ଗୁଳି ଥିଲେ ସେ କୁଲଟା ବୋଲି; କୃଶ (ହାଡ଼ ଦେଖାଯାଉଥିବା) ଆଙ୍ଗୁଳି ଥିଲେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ଧନା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଛୋଟ ଆଙ୍ଗୁଳି ଥିଲେ ଅଳ୍ପାୟୁ; ମୁଡ଼ିଥିବା ଆଙ୍ଗୁଳି ଥିଲେ ଜୀବନଗତି ବିକୃତ ଓ କ୍ଲେଶମୟ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 17

चिपिटाभिर्भवेद्दासी विरलाभिर्दरिद्रिणी । परस्परं समारूढाः पादांगुल्यो भवंति हि

ଚପଟ ଆଙ୍ଗୁଳି ଥିଲେ ସେ ଦାସୀ ହୁଏ; ଦୂରଦୂର (ବିରଳ) ଆଙ୍ଗୁଳି ଥିଲେ ଦାରିଦ୍ରିଣୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପ୍ରକୃତରେ, ପାଦାଙ୍ଗୁଳିମାନେ କେବେ କେବେ ପରସ୍ପର ଉପରେ ଉଠି ଓଭରଲାପ୍ ହୋଇଥିବା ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ।

Verse 18

हत्वा बहूनपि पतीन्परप्रेष्या तदा भवेत् । यस्याः पथि समायांत्या रजोभूमेः समुच्छलेत्

ବହୁ ପତିଙ୍କୁ ହତ କରାଇ ସେ ପରେ ପରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ପଠାଯାଉଥିବା ପରପ୍ରେଷ୍ୟା ହୁଏ। ଯାହାର ପଥରେ ସେ ଆସୁଥିବାବେଳେ ଭୂମିର ଧୂଳି ଉଠି ଉଡ଼େ।

Verse 19

सा पांसुला प्रजायेत कुलत्रयविनाशिनी । यस्याः कनिष्ठिका भूमिं न गच्छंत्याः परिस्पृशेत्

ସେ ‘ପାଂସୁଲା’ ରୂପେ ଜନ୍ମେ—କୁଳର ତିନି ପୁରୁଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିନାଶକାରିଣୀ। ଯାହାର କନିଷ୍ଠିକା (ଛୋଟ ଆଙ୍ଗୁଠି) ଚାଲିବାବେଳେ ମଧ୍ୟ ଭୂମିକୁ ଠିକ୍‌ଭାବେ ସ୍ପର୍ଶ କରେନାହିଁ।

Verse 20

सा निहत्य पतिं योषा द्वितीयं कुरुते पतिम् । अनामिका च मध्या च यस्या भूमिं न संस्पृशेत्

ପତିଙ୍କୁ ନିହତ କରାଇ ଦ୍ୱିତୀୟ ପତିକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା ସେ ନାରୀ—ଯାହାର ଅନାମିକା ଓ ମଧ୍ୟମା (ପାଦ ଆଙ୍ଗୁଠି) ଭୂମିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେନାହିଁ।

Verse 21

पतिद्वयं निहंत्याद्या द्वितीया च पतित्रयम् । पतिहीनत्वकारिण्यौ हीने ते द्वे इमे यदि

ପ୍ରଥମ ଲକ୍ଷଣ ଦୁଇ ପତିଙ୍କ ନାଶ କରେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ତିନି ପତିଙ୍କ ନାଶ କରେ। ଏହି ଦୁଇଟି ଯଦି ଦୋଷଯୁକ୍ତ ହୁଏ, ତେବେ ପତିହୀନତା କରାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 22

प्रदेशिनी भवेद्यस्या अंगुष्ठाव्यतिरेकिणी । कन्यैव कुलटा सा स्यादेष एव विनिश्चयः

ଯାହାର ପ୍ରଦେଶିନୀ (ତର୍ଜନୀ ପାଦ ଆଙ୍ଗୁଠି) ଅଙ୍ଗୁଠାଠାରୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଥାଏ, ସେ ‘ପ୍ରଦେଶିନୀ’ କୁହାଯାଏ। ସେ କନ୍ୟା ହେଲେ ମଧ୍ୟ କୁଳଟା ବୋଲି କଥିତ—ଏହି ନିଶ୍ଚୟ।

Verse 23

स्निग्धाः समुन्नतास्ताम्रा वृत्ताः पादनखाः शुभाः

ନାରୀଙ୍କ ପାଦନଖ ଯଦି ମସୃଣ, ଅଳ୍ପ ଉନ୍ନତ, ତାମ୍ରାଭ ଓ ବୃତ୍ତାକାର ହୁଏ, ତେବେ ତାହା ଶୁଭ ଓ ସୌଭାଗ୍ୟର ଲକ୍ଷଣ ମନାଯାଏ।

Verse 24

राज्ञीत्वसूचकं स्त्रीणां पादपृष्ठं समुन्नतम् । अस्वेदमशिराढ्यं च मसृणं मृदुमांसलम्

ନାରୀଙ୍କ ପାଦପୃଷ୍ଠ (ପାଦର ଉପରିଭାଗ) ଯଦି ଉନ୍ନତ ଥାଏ, ତାହା ରାଜସୌଭାଗ୍ୟର ସୂଚକ; ଏବଂ ପାଦ ଯଦି ଘାମହୀନ, ଶିରା ଅପ୍ରକଟ, ମସୃଣ, କୋମଳ ଓ ମାଂସଳ ହୁଏ, ତେବେ ତାହା ସମୃଦ୍ଧିର ଲକ୍ଷଣ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସିତ।

Verse 25

दरिद्रा मध्यनम्रेण शिरालेन सदाध्वगा । रोमाढ्येन भवेद्दासी निर्मांसेन च दुर्भगा

ପାଦ ମଧ୍ୟଭାଗ ନମ୍ର/ଦବା ଥିଲେ ସେ ଦରିଦ୍ରା କୁହାଯାଏ; ଶିରାଳ ପାଦ ଥିଲେ ସେ ସଦା ଭ୍ରମଣଶୀଳା। ଅଧିକ ରୋମ ଥିଲେ ଦାସୀ ହୁଏ; ମାଂସହୀନ ପାଦ ଥିଲେ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବତୀ ମନାଯାଏ।

Verse 26

गूढौ गुल्फौ शिवायोक्तावशिरालौ सुवर्तुलौ । स्थपुटौ शिथिलौ दृश्यौ स्यातां दौर्भाग्यसूचकौ

ଶିବାଙ୍କ ଉପଦେଶାନୁସାରେ, ଗୁପ୍ତ/ସୁସ୍ଥିତ ଗୁଲ୍ଫ (ଗୋଡ଼ଘୁଣ୍ଟି) ଯଦି ଶିରାହୀନ ଓ ସୁବୃତ୍ତୁଳ ହୁଏ, ତେବେ ପ୍ରଶଂସନୀୟ; କିନ୍ତୁ ଯଦି ଗୁଲ୍ଫ ମୋଟା ଓ ଶିଥିଳ ଦିଶେ, ତେବେ ତାହା ଦୌର୍ଭାଗ୍ୟସୂଚକ।

Verse 27

समपार्ष्णिः शुभा नारी पृथुपार्ष्णिश्च दुर्भगा । कुलटोन्नतपार्ष्णि स्याद्दीर्घपार्ष्णिश्च दुःखभाक्

ଯାହାର ପାର୍ଷ୍ଣି (ଏଡ଼ି) ସମ ଥାଏ ସେ ନାରୀ ଶୁଭ; ଯାହାର ଏଡ଼ି ପ୍ରଶସ୍ତ ଥାଏ ସେ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବତୀ। ଯାହାର ଏଡ଼ି ଉନ୍ନତ ଥାଏ ସେ କୁଲଟା କୁହାଯାଏ; ଯାହାର ଏଡ଼ି ଦୀର୍ଘ ଥାଏ ସେ ଦୁଃଖଭାଗିନୀ।

Verse 28

रोमहीने समे स्निग्धे यज्जंघे क्रमवर्तुले । सा राजपत्नी भवति विशिरेसुमनोहरे

ଯେ ନାରୀର ଜଂଘା ରୋମହୀନ, ସମ, ସ୍ନିଗ୍ଧ ଏବଂ କ୍ରମେ ବୃତ୍ତାକାର, ଦର୍ଶନେ ଅତିମନୋହର—ସେ ନିଶ୍ଚୟ ରାଜପତ୍ନୀ ହୁଏ।

Verse 29

एकरोमा राजपत्नी द्विरोमा च सुखावहा । त्रिरोमा रोमकूपेषु भवेद्वैधव्यदुःखभाक्

ପ୍ରତ୍ୟେକ ରୋମକୂପରେ ଗୋଟିଏ ରୋମ ଥିଲେ ସେ ରାଜପତ୍ନୀ; ଦୁଇଟି ଥିଲେ ସେ ସୁଖଦାୟିନୀ। କିନ୍ତୁ କୂପରେ ତିନୋଟି ରୋମ ଥିଲେ ସେ ବୈଧବ୍ୟ-ଦୁଃଖଭାଗିନୀ ହୁଏ।

Verse 30

वृत्तं पिशितसंलग्नं जानुयुग्मं प्रशस्यते । निर्मांसं स्वैरचारिण्या दरिद्रा याश्च विश्लथम्

ଗୋଲାକାର ଓ ମାଂସଲ ଜାନୁଯୁଗ୍ମ ପ୍ରଶଂସନୀୟ। କିନ୍ତୁ ନିର୍ମାଂସ ଜାନୁ ସ୍ୱୈରଚାରିଣୀର ଲକ୍ଷଣ; ଏବଂ ଢିଲା ଓ ଅସ୍ଥିର ଜାନୁ ଦାରିଦ୍ର୍ୟର ଚିହ୍ନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 31

विशिरैः करभाकारैरूरुभिर्मसृणैर्घनैः । सुवृत्तैरोमरहितैर्भवेयुर्भूपवल्लभाः

ଯାହାଙ୍କ ଊରୁ କରଭାକାର, ପ୍ରଶସ୍ତ, ମସୃଣ, ଘନ, ସୁବୃତ୍ତ ଏବଂ ରୋମରହିତ—ସେମାନେ ଭୂପମାନଙ୍କର ବଲ୍ଲଭା ହୁଅନ୍ତି।

Verse 32

वैधव्यं रोमशैरुक्तं दौर्भाग्यं चिपिटैरपि । मध्यच्छिद्रैर्महादुःखं दारिद्र्यं कठिनत्वचैः

ରୋମର ରୁକ୍ଷ ଉଭା ଭାବକୁ ବୈଧବ୍ୟର ଲକ୍ଷଣ କୁହାଯାଏ; ଚିପିଟାପଣ ଦୌର୍ଭାଗ୍ୟର ସୂଚକ ମଧ୍ୟ। ମଧ୍ୟରେ ଛିଦ୍ର/ଖାଲିପଣ ମହାଦୁଃଖର, ଏବଂ କଠିନ ତ୍ୱଚା ଦାରିଦ୍ର୍ୟର ଚିହ୍ନ।

Verse 33

चतुर्भिरंगुलैः शस्ता कटिर्विंशतिसंयुतैः । समुन्नतनितंबाढ्या चतुरस्रा मृगीदृशाम्

ବିଶ ଅଙ୍ଗୁଳ ପରିମିତ କଟି ପ୍ରଶଂସିତ; ଯାହାଙ୍କର ନିତମ୍ବ ଉନ୍ନତ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦେହରୂପ ଚତୁରସ୍ର ଓ ସୁସମ—ଏମିତି ମୃଗନୟନୀ ନାରୀଙ୍କ ଲକ୍ଷଣ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 34

विनता चिपिटा दीर्घा निर्मांसासंकटाकटिः । ह्रस्वा रोमयुता नार्या दुःखवैधव्यसूचिका

ଯେ ନାରୀ ନତ, ଚପଟ, ଦୀର୍ଘାଙ୍ଗୀ, ମାଂସହୀନ ଓ ସଂକୁଚିତ କଟିଯୁକ୍ତ; ଠିଗୁଣି ଏବଂ ଅଧିକ ରୋମଯୁକ୍ତ—ଏହି ଲକ୍ଷଣ ଦୁଃଖ ଓ ବୈଧବ୍ୟ ସୂଚକ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 35

नितंबबिंबो नारीणामुन्नतो मांसलः पृथुः । महाभोगाय संप्रोक्तस्तदन्योऽशर्मणे मतः

ନାରୀମାନଙ୍କର ଯେ ନିତମ୍ବ ଉନ୍ନତ, ମାଂସଳ ଓ ପୃଥୁ, ସେ ମହାଭୋଗସୁଖ ପାଇଁ କୁହାଯାଇଛି; ଅନ୍ୟ ପ୍ରକାର ଅସୁବିଧାକର ବୋଲି ମତ।

Verse 36

कपित्थफलवद्वृत्तौ मृदुलौ मांसलौ घनौ । स्फिचौ वलिविनिर्मुक्तौ रतिसौख्यविवर्धनौ

କପିତ୍ଥଫଳ ପରି ଗୋଲ, କୋମଳ, ମାଂସଳ ଓ ଘନ; ଭାଜମୁକ୍ତ ନିତମ୍ବ ରତିସୁଖ ବଢ଼ାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 37

शुभः कमठपृष्ठाभो गजस्कंधोपमो भगः । वामोन्नतस्तु कन्याजः पुत्रजो दक्षिणोन्नतः

ଶୁଭ (ମଙ୍ଗଳ) ଭଗ କମଠର ପିଠ ପରି କିମ୍ବା ଗଜସ୍କନ୍ଧ ପରି କୁହାଯାଇଛି। ବାମପଟେ ଅଧିକ ଉନ୍ନତ ହେଲେ କନ୍ୟାଜନକ; ଡାହାଣପଟେ ଅଧିକ ଉନ୍ନତ ହେଲେ ପୁତ୍ରଜନକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 38

आखुरोमा गूढमणिः सुश्लिष्टः संहतः पृथुः । तुंगः कमलपर्णाभः शुभोश्वत्थदलाकृतिः

ଯାହାର ରୋମ ମୂଷିକା-ସଦୃଶ, ମଣି (କ୍ଲିଟୋରିସ) ଗୁପ୍ତଭାବେ ଆବୃତ; ଯାହା ନିକଟସଂଯୁକ୍ତ, ସଂହତ ଓ ପ୍ରଶସ୍ତ; ଉନ୍ନତ, କମଳପତ୍ର-ସଦୃଶ—ଶୁଭ, ଅଶ୍ୱତ୍ଥପତ୍ରାକାର—ଏହି ଲକ୍ଷଣ ପ୍ରଶଂସିତ।

Verse 39

कुरंगखुररूपोयश्चुल्लिकोदरसन्निभः । रोमशो विवृतास्यश्च दृश्यनासोतिदुर्भगः

ଯାହା ହରିଣର ଖୁର ପରି ଆକାର, ଛୋଟ ହାଣ୍ଡିର ଉଦର ସଦୃଶ; ଅତିରୋମଯୁକ୍ତ, ‘ମୁଖ’ ଅତ୍ୟଧିକ ଖୋଲା, ଏବଂ ‘ନାସିକା’ (ଉଭାର) ସ୍ପଷ୍ଟ—ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଶୁଭ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 40

शंखावर्तो भगो यस्याः सा गर्भमिह नेच्छति । चिपिटः खर्पराकारः किंकरी पददो भगः

ଯାହାର ଯୋନି ଶଙ୍ଖ ପରି ଆବର୍ତ୍ତମୟ, ସେ ଏଠାରେ ଗର୍ଭ ଇଚ୍ଛା କରେନାହିଁ—ଏମିତି କୁହାଯାଏ। ଯାହା ଚପଟ, ପାତ୍ରାକାର, ତାହା ‘ଦାସୀଭାବ’ ଦେଇଥାଏ; ପାଦାକାର ମଧ୍ୟ ତଦ୍ରୂପ ଅଶୁଭ।

Verse 41

वंशवेतसपत्राभो गजरोमोच्चनासिकः । विकटः कुटिलाकारो लंबगल्लस्तथाऽशुभः

ଯାହା ବଂଶ କିମ୍ବା ବେତସ ପତ୍ର ସଦୃଶ, ଗଜସଦୃଶ ରୋମ ଓ ଉଚ୍ଚ ‘ନାସିକା’ (ଉଭାର) ଥାଏ; ବିକଟ, କୁଟିଳାକାର, ଏବଂ ଲମ୍ବ ‘ଗଲ୍ଲ’ (ପାର୍ଶ୍ୱ) ଥିବା—ଏହା ମଧ୍ୟ ଅଶୁଭ।

Verse 42

भगस्य भालं जघनं विस्तीर्णं तुंगमांसलम् । मृदुलं मृदुलोमाढ्यं दक्षिणावर्तमीडितम्

ଯୋନିର ‘ଭାଲ’ ଓ ଜଘନ-ପ୍ରଦେଶ—ଯଦି ବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ, ଉନ୍ନତ ଓ ମାଂସଳ ହୁଏ; ମୃଦୁ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୋମରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତ (ଡାହାଣକୁ ଘୁରୁଥିବା) ହୁଏ—ତେବେ ତାହା ପ୍ରଶଂସିତ।

Verse 43

वामावर्तं च निर्मांसं भुग्नवैधव्यसूचकम् । संकटस्थपुटं रूक्षं जघनं दुःखदं सदा

ବାମାବର୍ତ୍ତ, ମାଂସହୀନ ଓ ବିକୃତ ଲକ୍ଷଣକୁ ବୈଧବ୍ୟର ସୂଚକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏବଂ ସଂକୁଚିତ, ରୁକ୍ଷ ଓ ଚାପିଥିବା ଜଘନ-ପ୍ରଦେଶ ସଦା ଦୁଃଖଦ ବୋଲି ଘୋଷିତ।

Verse 44

बस्तिः प्रशस्ता विपुला मृद्वीस्तोकसमुन्नता । रोमशा च शिराला च रेखांका नैव शोभना

ବସ୍ତି/କଟି-ପ୍ରଦେଶ ବିପୁଳ, ମୃଦୁ ଓ ଅଳ୍ପ ଉନ୍ନତ ଥିଲେ ପ୍ରଶଂସନୀୟ; କିନ୍ତୁ ଅତିରୋମଶ, ଶିରାଳ କିମ୍ବା ସ୍ପଷ୍ଟ ରେଖା-ଚିହ୍ନ ଥିଲେ ଶୋଭନ ନୁହେଁ।

Verse 45

गंभीरा दक्षिणावर्ता नाभी स्यात्सुखसंपदे । वामावर्ता समुत्ताना व्यक्तग्रंथिर्न शोभना

ଗଭୀର ଓ ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତ ନାଭି ସୁଖ-ସମ୍ପଦ ଦେଇଥାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ବାମାବର୍ତ୍ତ, ଉତ୍ତାନ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଗ୍ରନ୍ଥିଯୁକ୍ତ ନାଭି ଶୋଭନ ନୁହେଁ।

Verse 46

सूते सुतान्बहून्नारी पृथुकुक्षिः सुखास्पदम् । क्षितीशं जनयेत्पुत्रं मंडूकाभेन कुक्षिणा

ପୃଥୁ (ବିସ୍ତୃତ) କୁକ୍ଷିଯୁକ୍ତ—ସୁଖର ଆଶ୍ରୟ—ନାରୀ ଅନେକ ପୁତ୍ର ପ୍ରସବ କରେ; ଏବଂ ମଣ୍ଡୂକ-ସଦୃଶ କୁକ୍ଷି ଥିଲେ ପୃଥିବୀଶ ହେବା ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଏ।

Verse 47

उन्नतेन वलीभाजा सावर्तेनापि कुक्षिणा । वंध्या प्रव्रजिता दासी क्रमाद्योषा भवेदिह

କିନ୍ତୁ ଉନ୍ନତ, ଭାଜ/ବଳିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅଶୁଭ ଆବର୍ତ୍ତଯୁକ୍ତ କୁକ୍ଷି ଥିଲେ ନାରୀ ଏଠାରେ କ୍ରମେ ବନ୍ଧ୍ୟା, ପରେ ଗୃହତ୍ୟାଗିନୀ, ଏବଂ ଶେଷେ ଦାସୀ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 48

समैः समांसैर्मृदुभिर्योषिन्मग्नास्थिभिः शुभैः । पार्श्वेः सौभाग्यसुखयोर्निधानं स्यादसंशयम्

ଯେଉଁ ନାରୀର ପାର୍ଶ୍ୱଦେଶ ସମାନ, ମାଂସଳ, କୋମଳ ଏବଂ ଶୁଭ ହୋଇଥାଏ, ଯାହାର ହାଡ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ସେ ନିଃସନ୍ଦେହରେ ସୌଭାଗ୍ୟ ଓ ସୁଖର ଭଣ୍ଡାର ଅଟନ୍ତି।

Verse 49

यस्यादृश्य शिरे पार्श्वे उन्नते रोमसंयुते । निरपत्या च दुःशीला सा भवेद्दुःखशेवधिः

ଯାହାର ପାର୍ଶ୍ୱଦେଶ ଉଚ୍ଚ, ଲୋମଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଶିରା ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୋଇଥାଏ, ସେହି ନାରୀ ସନ୍ତାନହୀନା, ଦୁଶ୍ଚରିତ୍ରା ଏବଂ ଦୁଃଖର ଭଣ୍ଡାର ହୋଇଥାନ୍ତି।

Verse 50

उदरेणातितुच्छेन विशिरेण मृदुत्वचा । योषिद्भवति भोगाढ्या नित्यं मिष्टान्नसेविनी

ଯେଉଁ ନାରୀର ପେଟ ଅତି ଛୋଟ, ଶିରାବିହୀନ ଏବଂ ଚର୍ମ କୋମଳ ହୋଇଥାଏ, ସେ ଭୋଗବିଳାସରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ସର୍ବଦା ମିଷ୍ଟାନ୍ନ ଭୋଜନ କରନ୍ତି।

Verse 51

कुंभाकारं दरिद्राया जठरं च मृदंगवत् । कूष्मांडाभं यवाभं च दुष्पूरं जायते स्त्रियाः

ମାଠିଆ ଆକୃତିର ପେଟ ଦାରିଦ୍ର୍ୟର ଲକ୍ଷଣ। ମୃଦଙ୍ଗ, ପାଣିକଖାରୁ କିମ୍ବା ଯବ ଧାନ ଆକୃତିର ପେଟ ଥିବା ନାରୀକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା କଷ୍ଟକର ଅଟେ।

Verse 52

सुविशालोदरी नारी निरपत्या च दुर्भगा । प्रलंबजठरा हंति श्वशुरं चापि देवरम्

ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଶାଳ ପେଟ ଥିବା ନାରୀ ସନ୍ତାନହୀନା ଓ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟଶାଳିନୀ ହୋଇଥାନ୍ତି। ଯାହାର ପେଟ ଝୁଲି ରହିଥାଏ, ସେ ଶ୍ୱଶୁର ଏବଂ ଦିଅରଙ୍କର ବିନାଶର କାରଣ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 53

मध्यक्षामा च सुभगा भोगाढ्या सवलित्रया । ऋज्वी तन्वी च रोमाली यस्याः सा शर्मनर्मभूः

ଯେ ନାରୀର କେଶରେଖା ମଧ୍ୟମ ସୁକ୍ଷ୍ମ, ଶୁଭ, ଭୋଗସମୃଦ୍ଧ, ମୃଦୁ ତରଙ୍ଗିତ, ସିଧା, ସୁକୁମାର ଓ ମୃଦୁରୋମଯୁକ୍ତ ହୁଏ—ସେ ଗୃହର ସୁଖ ଓ ଆନନ୍ଦର ମୂଳ ହୁଏ।

Verse 54

कपिला कुटिला स्थूला विच्छिन्ना रोमराजिका । चौर वैधव्य दौर्भाग्यं विदध्यादिह योषिताम्

ଯଦି ନାରୀର କେଶରେଖା କପିଳବର୍ଣ୍ଣ, ବାଙ୍କା, ମୋଟା କିମ୍ବା ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ହୁଏ, ତେବେ ଏହି ଲୋକରେ ଚୋରସଙ୍ଗ, ବୈଧବ୍ୟ ଓ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଘଟାଏ—ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 55

निर्लोमहृदयं यस्याः समं निम्नत्व वर्जितम् । ऐश्वर्यं चाप्यवैधव्यं प्रियप्रेम च सा लभेत्

ଯାହାର ବକ୍ଷ ରୋମରହିତ, ସମ ଏବଂ ଗଭୀରତା-ଶୂନ୍ୟ, ସେ ନାରୀ ଐଶ୍ୱର୍ୟ, ଅବୈଧବ୍ୟ ଓ ପ୍ରିୟଙ୍କ ସ୍ନେହମୟ ପ୍ରେମ ଲାଭ କରେ।

Verse 56

विस्तीर्णहृदया योषा पुंश्चली निर्दया तथा । उद्भिन्नरोमहृदया पतिं हंति विनिश्चितम्

ଯାହାର ବକ୍ଷ ଅତ୍ୟଧିକ ବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ, ସେ ନାରୀ ଚଞ୍ଚଳ ଓ ନିର୍ଦୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଯାହାର ବକ୍ଷରେ ଉଦ୍ଭିନ୍ନ ରୋମ ଥାଏ, ସେ ନିଶ୍ଚୟେ ପତିଙ୍କୁ ନାଶ କରେ।

Verse 57

अष्टादशांगुलततमुरः पीवरमुन्नतम् । सुखाय दुःखाय भवेद्रोमशं विषमं पृथु

ଅଷ୍ଟାଦଶ ଅଙ୍ଗୁଳ ପ୍ରମାଣର, ପୁଷ୍ଟ ଓ ଉନ୍ନତ ବକ୍ଷ—ରୋମସମୂହ ସମ ହେଲେ ସୁଖଦ, ଏବଂ ବିଷମ ଓ ପ୍ରସାରିତ ହେଲେ ଦୁଃଖଦ ହୁଏ।

Verse 58

घनौ वृत्तौ दृढौ पीनौ समौ शस्तौ पयोधरौ । स्थूलाग्रौ विरलौ शुष्कौ वामोरूणां न शर्मदौ

ଘନ, ବୃତ୍ତ, ଦୃଢ, ପୀନ, ସମ ଓ ସୁଗଠିତ ସ୍ତନ ପ୍ରଶଂସନୀୟ; କିନ୍ତୁ ଅଗ୍ରଭାଗ ସ୍ଥୂଳ, ବିରଳ କିମ୍ବା ଶୁଷ୍କ ହେଲେ ସୁଜଂଘା ନାରୀକୁ ସୁଖ ଦିଏନାହିଁ।

Verse 59

दक्षिणोन्नत वक्षोजा पुत्रिणी त्वग्रणीर्मता । वामोन्नतकुचा सूते कन्यां सौभाग्यसुंदरीम्

ଯାହାର ଡାହାଣ ସ୍ତନ ଉନ୍ନତ, ସେ ପୁତ୍ରବତୀ ଓ ଅଗ୍ରଣୀ ମନାଯାଏ; ଯାହାର ବାମ ସ୍ତନ ଉନ୍ନତ, ସେ ସୌଭାଗ୍ୟସୁନ୍ଦରୀ କନ୍ୟାକୁ ଜନ୍ମ ଦିଏ।

Verse 60

अरघट्टघटीतुल्यौ कुचौ दौःशील्यसूचकौ । पीवरास्यौ सांतरालौ पृथूपांतौ न शोभनौ

ଅରଘଟ୍ଟର ଘଟି ପରି ସ୍ତନ ଦୌଶୀଳ୍ୟର ସୂଚକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଆଗଭାଗ ଭାରୀ, ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଅନ୍ତର ଓ ପାର୍ଶ୍ୱ ପ୍ରଶସ୍ତ ହେଲେ ଶୋଭନ ନୁହେଁ।

Verse 61

मूले स्थूलौ क्रमकृशावग्रे तीक्ष्णौ पयोधरौ । सुखदौ पूर्वकाले तु पश्चादत्यंत दुःखदौ

ମୂଳରେ ସ୍ଥୂଳ, କ୍ରମେ କୃଶ ହୋଇ ଅଗ୍ରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଥିବା ସ୍ତନ ପ୍ରଥମେ ସୁଖଦାୟକ; କିନ୍ତୁ ପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖଦାୟକ ହୁଏ।

Verse 62

सुदृढं चूचुकयुगं शस्तं श्यामं सुवर्तुलम् । अंतर्मग्नं च दीर्घं च कृशं क्लेशाय जायते

ଅତିଦୃଢ, ପ୍ରଶଂସନୀୟ, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ ଓ ସୁବୃତ୍ତ ଚୂଚୁକ-ଯୁଗଳ ପ୍ରଶସ୍ତ; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ତର୍ମଗ୍ନ, ଦୀର୍ଘ ଓ କୃଶ ହେଲେ ତାହା କ୍ଲେଶକୁ ଜନ୍ମ ଦିଏ।

Verse 63

पीवराभ्यां च जत्रुभ्यां धनधान्यनिधिर्वधूः । श्लथास्थिभ्यां च निम्नाभ्यां विषमाभ्यां दरिद्रिणी

ଯାହାର ଜତ୍ରୁ-ପ୍ରଦେଶ (କଲାରବୋନ୍) ପୁଷ୍ଟ ଓ ସୁଗଠିତ, ସେ ବଧୂ ଧନ-ଧାନ୍ୟର ନିଧି ସମାନ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଯାହାର ଅସ୍ଥି ଶିଥିଳ, ଅଙ୍ଗ ନିମ୍ନ ଓ ଆକୃତି ବିଷମ, ସେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ-ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 64

अबद्धावनतौ स्कंधावदीर्घावकृशौ शुभौ । वक्रौ स्थूलौ च रोमाढ्यौ प्रेष्य वैधव्यसूचकौ

ଯେ କାନ୍ଧ ଅବଦ୍ଧ ନୁହେଁ, ସହଜରେ ଅବନତ—ଉଚ୍ଚ ନୁହେଁ—ଦୀର୍ଘ ଓ କୃଶ ଥାଏ, ସେ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ। କିନ୍ତୁ ବକ୍ର, ସ୍ଥୂଳ ଓ ଅତିରୋମଯୁକ୍ତ କାନ୍ଧ ପ୍ରେଷ୍ୟତ୍ୱ ଓ ବୈଧବ୍ୟ-ସୂଚକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 65

निगूढसंधी स्रस्ताग्रौ शुभावंसौ सुसंहतौ । वैधव्यदौ समुच्चाग्रौ निर्मांसावतिदुःखदौ

ଯାହାର ସନ୍ଧିସ୍ଥାନ ଗୁପ୍ତ, ଅଗ୍ରଭାଗ ସାନ୍ନା ଝୁଲିଥାଏ, ଏବଂ କାନ୍ଧ ଶୁଭ ଓ ସୁସଂହତ—ସେ ପ୍ରଶଂସନୀୟ। କିନ୍ତୁ କାନ୍ଧର ଟୋପ ଅତ୍ୟଧିକ ଉଚ୍ଚ କିମ୍ବା ମାଂସହୀନ ହେଲେ, ସେ ବୈଧବ୍ୟଦାୟକ ଓ ଅତିଦୁଃଖଦାୟକ ବୋଲି ମନାଯାଏ।

Verse 66

कक्षेसु सूक्ष्मरोमे तु तुंगे स्निग्धे च मांसले । शस्तेन शस्ते गंभीरे शिराले स्वेदमेदुरे

କକ୍ଷ (ବଗଳ) ରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୋମ ଥାଇ, ସେ ଉନ୍ନତ, ସ୍ନିଗ୍ଧ ଓ ମାଂସଳ ହେଲେ, ତାହାକୁ ଉତ୍ତମ କୁହାଯାଏ—ଗମ୍ଭୀର, ସୁଗଠିତ, ଶିରାଯୁକ୍ତ, ଏବଂ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକର ସ୍ୱେଦ ଓ କୋମଳତାସମ୍ପନ୍ନ।

Verse 67

स्यातां दोषौ सुनिर्दोषौ गूढास्थि ग्रंथिकोमलौ । विशिरौ च विरोमाणौ सरलौ हरिणीदृशाम्

କକ୍ଷ-ପ୍ରଦେଶ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ଦୋଷ ହେବା ଉଚିତ—ଅସ୍ଥି ଗୁପ୍ତ, ସାନ ମାଂସ-ଗ୍ରନ୍ଥି କୋମଳ; ଶିରା ଉଦ୍ଭାସିତ ନ ହେଉ, ରୋମ ଅଳ୍ପ ହେଉ, ଏବଂ ଗଠନ ସରଳ ଓ ସୁଗଠିତ—ଏହିପରି ହରିଣୀ-ନେତ୍ରା ନାରୀମାନଙ୍କରେ ପ୍ରଶଂସିତ।

Verse 68

वैधव्यं स्थूलरोमाणौ ह्रस्वौ दौर्भाग्यसूचकौ । परिक्लेशाय नारीणां परिदृश्यशिरौ भुजौ

ଯେ ଭୁଜା ହ୍ରସ୍ୱ ଏବଂ ସ୍ଥୂଳ-ରୋମାବୃତ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବୈଧବ୍ୟ ଓ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟର ସୂଚକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯାହାର ସନ୍ଧି/ଅନ୍ତ ଭାଗ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦିଶେ, ସେ ଭୁଜା ନାରୀଙ୍କୁ କ୍ଲେଶଦାୟକ ବୋଲି ଘୋଷିତ।

Verse 69

अंभोज मुकुलाकारमंगुष्ठांगुलिसंमुखम् । हस्तद्वयं मृगाक्षीणां बहुभोगाय जायते

ମୃଗାକ୍ଷୀ ନାରୀଙ୍କର କମଳମୁକୁଳାକାର, ଅଙ୍ଗୁଠି ଓ ଆଙ୍ଗୁଳିର ସୁଯୋଜିତ ଦିଗ/ବିନ୍ୟାସ ଥିବା ଦୁଇ ହସ୍ତ ଜୀବନରେ ବହୁଭୋଗ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 70

मृदुमध्योन्नतं रक्तं तलं पाण्योररंध्रकम् । प्रशस्तं शस्तरेखाढ्यमल्परेखं शुभश्रियम्

ଯେ କରତଳ କୋମଳ, ମଧ୍ୟଭାଗ ଅଳ୍ପ ଉନ୍ନତ, ରକ୍ତିମ ଏବଂ ଫାଟଲା-ରହିତ, ସେ ପ୍ରଶଂସନୀୟ। ତାହାରେ ଶୁଭ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରେଖା ଥାଇ ଅତ୍ୟଧିକ ରେଖା ନଥିଲେ, ସେ ଶୁଭଶ୍ରୀ ଓ ସୌଭାଗ୍ୟଦାୟକ ବୋଲି ଧରାଯାଏ।

Verse 71

विधवा बहुरेखेण विरेखेण दरिद्रिणी । भिक्षुकी सुशिराढ्येन नारी करतलेन वै

ଯାହାର କରତଳରେ ଅତ୍ୟଧିକ ରେଖା ଥାଏ, ସେ ନାରୀ ବିଧବା ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଭଙ୍ଗା/ବିସଙ୍ଗତ ରେଖା ଥିଲେ ସେ ଦରିଦ୍ରିଣୀ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ। ଛିଦ୍ର କିମ୍ବା ଉଦ୍‌ଭାସିତ ଶିରାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରତଳ ଥିଲେ ସେ ଭିକ୍ଷାବୃତ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 72

विरोम विशिरं शस्तं पाणिपृष्ठंसमुन्नतम् । वैधव्यहेतुरोमाढ्यं निर्मांसं स्नायुमत्त्यजेत्

ରୋମହୀନ ଏବଂ ଶିରା ସ୍ପଷ୍ଟ ନଦିଶୁଥିବା ହସ୍ତ ପ୍ରଶସ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ହସ୍ତପୃଷ୍ଠ ଅଳ୍ପ ଉନ୍ନତ ଥିବା ମଧ୍ୟ ଶୁଭ। କିନ୍ତୁ ଅତିରୋମାବୃତ ହସ୍ତ—ଯାହାକୁ ବୈଧବ୍ୟହେତୁ କୁହାଯାଏ—ଏବଂ ମାଂସହୀନ, ସ୍ନାୟୁପ୍ରଧାନ ହସ୍ତକୁ ତ୍ୟାଜ୍ୟ (ଅଶୁଭ) ମାନିବା ଉଚିତ।

Verse 73

रक्ता व्यक्ता गभीरा च स्निग्धा पूर्णा च वर्तुला । कररेखांगना याः स्याच्छुभा भाग्यानुसारतः

ଯାହାର ହସ୍ତରେଖା ରକ୍ତିମ, ସ୍ପଷ୍ଟ, ଗଭୀର, ସ୍ନିଗ୍ଧ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ବୃତ୍ତାକାର ଥାଏ, ସେ ନାରୀ ଶୁଭା ମନାଯାଏ; ନିଜ ସୌଭାଗ୍ୟାନୁସାରେ ଶୁଭଫଳ ଦେଇଥାଏ।

Verse 74

मत्स्येन सुभगा नारी स्वस्तिकेन वसुप्रदा । पद्मेन भूपतेः पत्नी जनयेद्भूपतिं सुतम्

ମତ୍ସ୍ୟଚିହ୍ନ ଥିଲେ ନାରୀ ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ ହୁଏ; ସ୍ୱସ୍ତିକଚିହ୍ନ ଥିଲେ ଧନପ୍ରଦା ହୁଏ। ପଦ୍ମଚିହ୍ନ ଥିଲେ ସେ ରାଜାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହୋଇ ରାଜସୁତକୁ ଜନ୍ମ ଦେଏ।

Verse 75

चक्रवर्तिस्त्रियाः पाणौ नंद्यावर्तः प्रदक्षिणः । शंखातपत्रक मठा नृपमातृत्वसूचकाः

ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀଙ୍କ ପତ୍ନୀର ହସ୍ତତଳେ ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତ ନନ୍ଦ୍ୟାବର୍ତ୍ତ ଦେଖାଯାଏ; ଶଙ୍ଖ, ରାଜଛତ୍ର କିମ୍ବା ମଣ୍ଡପସଦୃଶ ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ରାଜମାତୃତ୍ୱର ସୂଚକ।

Verse 76

तुलामानाकृतीरेखे वणिक्पत्नीत्वहेतुके । गजवाजिवृषाकाराः करे वामे मृगीदृशाम्

ତୁଳା କିମ୍ବା ମାପଦଣ୍ଡ ଆକୃତିର ରେଖାଗୁଡ଼ିକ ବଣିକଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେବାର କାରଣ ହୁଏ। ମୃଗନୟନୀ ନାରୀର ବାମହସ୍ତରେ ଗଜ, ଅଶ୍ୱ କିମ୍ବା ବୃଷଭ ଆକୃତି ମଧ୍ୟ ବିଶେଷ ଚିହ୍ନ ମନାଯାଏ।

Verse 77

रेखा प्रासादवज्राभा ब्रूयुस्तीर्थकरं सुतम् । कृषीवलस्य पत्नी स्याच्छकटेन युगेन वा

ପ୍ରାସାଦ କିମ୍ବା ବଜ୍ର ସଦୃଶ ରେଖା ତୀର୍ଥକର ପୁତ୍ରଙ୍କ ସୂଚନା ଦେଏ। ଶକଟ କିମ୍ବା ଯୁଗ ଚିହ୍ନ ଥିଲେ ସେ କୃଷିବଳଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହୁଏ।

Verse 78

चामरांकुशकोदंडै राजपत्नी भवेद्ध्रुवम् । अंगुष्ठमूलान्निर्गत्य रेखा याति कनिष्ठिकाम्

ଚାମର, ଅଙ୍କୁଶ କିମ୍ବା କୋଦଣ୍ଡ ସଦୃଶ ଚିହ୍ନ ଥିଲେ ସେ ନାରୀ ନିଶ୍ଚୟ ରାଜପତ୍ନୀ ହୁଏ। ଅଙ୍ଗୁଠିର ମୂଳରୁ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ କନିଷ୍ଠିକା ଦିଗକୁ ଯାଉଥିବା ରେଖା ମଧ୍ୟ କଥିତ।

Verse 79

यदि सा पतिहंत्री स्याद्दूरतस्तां त्यजेत्सुधीः । त्रिशूलासिगदाशक्ति दुंदुभ्याकृति रेखया । नितंबिनी कीर्तिमती त्यागेन पृथिवीतले

ଯଦି ସେ ପତିହନ୍ତ୍ରୀ ହୁଏ, ତେବେ ସୁଧୀ ପୁରୁଷ ତାକୁ ଦୂରରୁ ହିଁ ତ୍ୟାଗ କରିବ। ତ୍ରିଶୂଳ, ଅସି, ଗଦା, ଶକ୍ତି କିମ୍ବା ଦୁନ୍ଦୁଭି ଆକୃତିର ରେଖା ଥିଲେ ସେ ନିତମ୍ବିନୀ ନାରୀ ତ୍ୟାଗ/ବିୟୋଗ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀରେ କୀର୍ତ୍ତିମତୀ ହୁଏ।

Verse 80

कंक जंबूक मंडूक वृक वृश्चिक भोगिनः । रासभोष्ट्र बिडालाः स्युः करस्था दुःखदाः स्त्रियाः

ହାତରେ ବକ, ଶିଆଳ, ବେଙ୍ଗ, ନେଉଳ/ଭେଡ଼ିଆ, ବିଛା, ସାପ, ଗଧା, ଉଠ କିମ୍ବା ବିଲେଇ ସଦୃଶ ଚିହ୍ନ ଥିଲେ, ଏପରି ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦୁଃଖଦାୟିନୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 81

शुभदः सरलोंगुष्ठो वृत्तो वृत्तनखो मृदुः

ଶୁଭ ଅଙ୍ଗୁଠି ସରଳ, ଗୋଳ, ଗୋଳ ନଖଯୁକ୍ତ ଏବଂ ମୃଦୁ ହୁଏ।

Verse 82

अंगुल्यश्च सुपर्वाणो दीर्घावृत्ताः क्रमात्कृशाः । चिपिटाःस्थपुटा रूक्षाः पृष्ठरोमयुजोऽशुभाः

ଯେଉଁ ଆଙ୍ଗୁଳିମାନଙ୍କର ପର୍ବ ସୁଗଠିତ, ଯେଉଁମାନେ ଦୀର୍ଘ ଓ ଗୋଳାକାର ଏବଂ କ୍ରମେ ସୁକୁମାର ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୁଭ। କିନ୍ତୁ ଚପଟ, ଠସା-ମୋଟ, ରୁକ୍ଷ ଏବଂ ପୃଷ୍ଠଭାଗରେ ରୋମଯୁକ୍ତ ଆଙ୍ଗୁଳି ଅଶୁଭ।

Verse 83

अतिह्रस्वाः कृशा वक्रा विरला रोगहेतुकाः । दुःखायांगुलयः स्त्रीणां बहुपर्वसमन्विताः

ନାରୀଙ୍କ ଆଙ୍ଗୁଳି ଯଦି ଅତି ଛୋଟ, କୃଶ, ବାଙ୍କା, ବିରଳ ଏବଂ ଅନେକ ଗାଠିଯୁକ୍ତ ହୁଏ, ତେବେ ସେଗୁଡ଼ିକ ରୋଗହେତୁ ହୋଇ ଦୁଃଖ ଆଣେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 84

अरुणाः सशिखास्तुंगाः करजाः सुदृशांशुभाः । निम्ना विवर्णाः शुक्त्याभाः पीता दारिद्र्यदायकाः

ଲାଲିମାଯୁକ୍ତ, ଅଗ୍ରେ ଶିଖା ପରି ଟିପ୍‌ ଥିବା ଏବଂ ସାନା ଉନ୍ନତ ନଖ ଶୁଭ ଓ ମନୋହର; କିନ୍ତୁ ଧସିଥିବା, ବିବର୍ଣ୍ଣ, ଶୁକ୍ତି ପରି ଫିକା ଦୀପ୍ତିମାନ କିମ୍ବା ପୀତ ନଖ ଦାରିଦ୍ର୍ୟଦାୟକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 85

नखेषु बिंदवः श्वेताः प्रायः स्युः स्वैरिणी स्त्रियाः । पुरुषा अपि जायंते दुःखिनः पुष्पितैर्नखैः

ନଖରେ ଶ୍ୱେତ ବିନ୍ଦୁ ଥିଲେ ସାଧାରଣତଃ ସେ ନାରୀ ସ୍ୱୈରିଣୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏବଂ ପୁଷ୍ପିତ (ଛିଟା-ଛିଟା ଚିହ୍ନିତ) ନଖ ଥିବା ପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖୀ ହୋଇ ଜନ୍ମନେଇଥାନ୍ତି।

Verse 86

अंतर्निमग्नवंशास्थिः पृष्ठिः स्यान्मांसला शुभा । पृष्ठेन रोमयुक्तेन वैधव्यं लभते ध्रुवम्

ଯାହାର ପିଠିରେ ମେରୁଦଣ୍ଡ ହାଡ଼ ବାହାରକୁ ଉଭା ନଥାଇ ଭିତରକୁ ନିମଗ୍ନ ଭାବେ ଥାଏ ଏବଂ ପିଠି ମାଂସଳ ଥାଏ, ସେ ଶୁଭ; କିନ୍ତୁ ପିଠିରେ ରୋମ ଥିଲେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବୈଧବ୍ୟ ପାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 87

भुग्नेन विनतेनापि सशिरेणापि दुःखिता । ऋज्वी कृकाटिका श्रेष्ठा समांसा च समुन्नता

କୃକାଟିକା (ଗଳା-ସନ୍ଧି) ଯଦି ଭଙ୍ଗା/ବାଙ୍କା, ନମ୍ର କିମ୍ବା ଗାଠ/ଉଭାରଯୁକ୍ତ ହୁଏ, ତେବେ ସେ ଦୁଃଖିନୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃକାଟିକା ସିଧା, ସମମାଂସଳ ଏବଂ ମୃଦୁ ଭାବେ ସାନା ଉନ୍ନତ ଥାଏ।

Verse 88

शुष्का शिराला रोमाढ्या विशाला कुटिलाशुभा । मांसलो वर्तुलः कंठः प्रशस्तश्चतुरंगुलः

ଯେ କଣ୍ଠ ଶୁଷ୍କ, ଶିରାଯୁକ୍ତ, ରୋମଶ, ଅତିବିଶାଳ କିମ୍ବା କୁଟିଳ—ସେ ଅଶୁଭ। ଯେ କଣ୍ଠ ମାଂସଳ, ବୃତ୍ତାକାର ଏବଂ ପ୍ରାୟ ଚାରି ଅଙ୍ଗୁଳ ପରିମାଣର—ସେ ଶୁଭ ଓ ପ୍ରଶଂସିତ।

Verse 89

शस्ता ग्रीवा त्रिरेखांका त्वव्यक्तास्थिः सुसंहता । निर्मांसा चिपिटा दीर्घास्थपुटा न शुभप्रदा

ଯେ ଗ୍ରୀବାରେ ତିନିଟି ରେଖା ଥାଏ, ଅସ୍ଥି ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଥାଏ ଏବଂ ଗଠନ ସୁସଂହତ—ସେ ଶସ୍ତ। କିନ୍ତୁ ନିର୍ମାଂସ, ଚିପିଟା ଓ ଦୀର୍ଘ ଅସ୍ଥିଯୁକ୍ତ ଗ୍ରୀବା ଶୁଭ ଦେଉନାହିଁ।

Verse 90

स्थूलग्रीवा च विधवा वक्रग्रीवा च किंकरी । वंध्या द्विचिपिटग्रीवा ह्रस्वग्रीवा च निःसुता

ସ୍ଥୂଳ ଗ୍ରୀବା ଥିବା ସ୍ତ୍ରୀ ବିଧବା ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ବକ୍ର ଗ୍ରୀବା ଥିବା ସ୍ତ୍ରୀ ଦାସୀ ଭାବେ ସ୍ମୃତ। ଦ୍ୱିଚିପିଟ ଗ୍ରୀବା ଥିବା ସ୍ତ୍ରୀ ବନ୍ଧ୍ୟା; ହ୍ରସ୍ୱ ଗ୍ରୀବା ଥିବା ସ୍ତ୍ରୀ ନିଃସୁତା ମନାଯାଏ।

Verse 91

चिबुकंद्वयंगुलं शस्तं वृत्तं पीनं सुकोमलम् । स्थूलं द्विधा संविभक्तमायतं रोमशं त्यजेत्

ଦୁଇ ଅଙ୍ଗୁଳ ପରିମାଣର, ବୃତ୍ତାକାର, ପୀନ ଓ ଅତିକୋମଳ ଚିବୁକ ପ୍ରଶଂସନୀୟ। କିନ୍ତୁ ଅତିସ୍ଥୂଳ, ଦ୍ୱିଧା ବିଭକ୍ତ, ଆୟତ କିମ୍ବା ରୋମଶ ଚିବୁକକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 92

हनुश्चिबुकसंलग्ना निर्लोमा सुघनाशुभा । वक्रा स्थूला कृशा ह्रस्वा रोमशा न शुभप्रदा

ଚିବୁକ ସହ ଭଲଭାବେ ସଂଲଗ୍ନ, ନିର୍ଲୋମ ଓ ସୁଘନ (ଦୃଢ଼) ହନୁ ଶୁଭ। କିନ୍ତୁ ବକ୍ର, ଅତିସ୍ଥୂଳ, ଅତିକୃଶ, ହ୍ରସ୍ୱ କିମ୍ବା ରୋମଶ ହନୁ ଶୁଭଫଳ ଦେଉନାହିଁ।

Verse 93

शस्तौ कपोलौ वामाक्ष्याः पीनौ वृत्तौ समुन्नतौ । रोमशौ परुषौ निम्नौ निर्मांसौ परिवर्जयेत्

ଶୁଭଲକ୍ଷଣବତୀ ନାରୀର କପୋଳ ପୁଷ୍ଟ, ଗୋଳ ଓ ସାମାନ୍ୟ ଉନ୍ନତ ହେଲେ ପ୍ରଶଂସନୀୟ; କିନ୍ତୁ ରୋମଶ, ରୁକ୍ଷ, ଧସିଥିବା କିମ୍ବା ମାଂସହୀନ କପୋଳ ଅଶୁଭ—ତାହା ପରିତ୍ୟାଜ୍ୟ।

Verse 94

समं समांसं सुस्निग्धं स्वामोदं वर्तुलं मुखम् । जनेतृवदनच्छायं धन्यानामिह जायते

ଯେ ମୁଖ ସମ, ମାଂସଳ, ସୁସ୍ନିଗ୍ଧ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ, ସ୍ୱାଭାବିକ ସୁଗନ୍ଧଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଗୋଳ, ମାତୃମୁଖର କୋମଳ ଛାୟା ଧାରଣ କରେ—ଏପରି ମୁଖ ଏଠାରେ ଧନ୍ୟମାନଙ୍କରେ ଜନ୍ମେ।

Verse 95

पाटलो वर्तुलः स्निग्धो लेखाभूषितमध्यभूः । सीमंतिनी नामधरो धराजानि प्रियो भवेत्

ଯାହାର (ଚିହ୍ନ/ଲକ୍ଷଣ) ପଦ୍ମପାଟଳ ବର୍ଣ୍ଣ, ଗୋଳ ଓ ସ୍ନିଗ୍ଧ, ଏବଂ ମଧ୍ୟଭାଗ ରେଖାଦ୍ୱାରା ଭୂଷିତ—ସେ ନାରୀମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ ହୁଏ; ତାକୁ ‘ସୀମନ୍ତିନୀ-ନାମଧର’ କୁହାଯାଏ।

Verse 96

कृशः प्रलंबः स्फुटितो रूक्षो दौर्भाग्यसूचकः । श्यावः स्थूलोऽधरोष्ठः स्याद्वैधव्य कलहप्रदः

ଯଦି ଅଧରୋଷ୍ଠ କୃଶ, ଅତି ଲମ୍ବା, ଫାଟିଥିବା ଓ ରୁକ୍ଷ ହୁଏ, ତେବେ ତାହା ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟର ସୂଚକ। ଆଉ ଶ୍ୟାମ ଓ ସ୍ଥୂଳ ଅଧରୋଷ୍ଠ ବୈଧବ୍ୟ ଓ କଳହ ଦେଇଥାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 97

मसृणो मत्तकाशिन्याश्चोत्तरोष्ठः सुभोगदः । किंचिन्मध्योन्नतोऽरोमा विपरीतो विरुद्धकृत्

ମସୃଣ ଓ ଉଲ୍ଲାସମୟ ଦୀପ୍ତିଯୁକ୍ତ ଉତ୍ତରୋଷ୍ଠ ସୁଭୋଗ ଓ ସୁଖ ଦେଏ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ଉତ୍ତରୋଷ୍ଠ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ଉନ୍ନତ, ରୋମହୀନ ଓ ବିକୃତ (ବିପରୀତାକାର) ହୁଏ, ତେବେ ତାହା ବିରୋଧ ଓ ଅନୁଚିତ କର୍ମକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 98

गोक्षीरसन्निभाः स्निग्धा द्वात्रिंशद्दशनाः शुभाः । अधस्तादुपरिष्टाच्च समाः स्तोकसमुन्नताः

ଗୋଦୁଧ ସଦୃଶ ଶ୍ୱେତବର୍ଣ୍ଣ, ସ୍ନିଗ୍ଧ ଓ ବତ୍ରିଶଟି ଦାନ୍ତ ଶୁଭ ମନାଯାଏ। ଉପର-ତଳ ସମ ଏବଂ ଅଳ୍ପ ଉନ୍ନତ ଦାନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଅନୁକୂଳ।

Verse 99

पीताः श्यावाश्च दशनाः स्थूलादीर्घाद्विपंक्तयः । शुक्त्याकाराश्च विरला दुःखदौर्भाग्यकारणम्

ହଳଦିଆ କିମ୍ବା ଶ୍ୟାମ ଦାନ୍ତ, ଯେଉଁମାନେ ମୋଟା ଓ ଅତିଦୀର୍ଘ, ଦୁଇଟି ଅସମ ପଙ୍କ୍ତିରେ ଥାଆନ୍ତି, ଶୁକ୍ତି-ଆକାର ଓ ବିରଳ—ସେମାନେ ଦୁଃଖ ଓ ଦୌର୍ଭାଗ୍ୟର କାରଣ।

Verse 100

अधस्तादधिकैर्दंतैर्मातरं भक्षयेत्स्फुटम् । पतिहीना च विकटैः कुलटा विरलैर्भवेत्

ତଳ ଜହ୍ନାରେ ଅଧିକ ଦାନ୍ତ ଥିଲେ ସ୍ପଷ୍ଟ କୁହାଯାଇଛି—ସେ ‘ମାତାକୁ ଭକ୍ଷଣ କରେ’ (ମାତାଙ୍କୁ ଅପକାର କରେ)। ଏବଂ ବିକଟ ଓ ବିରଳ ଦାନ୍ତ ଥିବା ନାରୀ ପତିହୀନା ଓ କୁଲଟା କୁହାଯାଏ।

Verse 110

गोक्षीरवर्णविशदे सुस्निग्धे कृष्णपक्ष्मणी । उन्नताक्षी न दीर्घायुर्वृत्ताक्षी कुलटा भवेत्

ଗୋଦୁଧବର୍ଣ୍ଣ ସଦୃଶ ସ୍ପଷ୍ଟ, ଅତି ସ୍ନିଗ୍ଧ ଓ କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷ୍ମାଯୁକ୍ତ ନେତ୍ର ପ୍ରଶଂସିତ। କିନ୍ତୁ ଅତି ଉନ୍ନତ ନେତ୍ର ଥିଲେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ନୁହେଁ; ଅତି ଗୋଳ ନେତ୍ର ଥିଲେ କୁଲଟା ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 120

रोमशेन शिरालेन प्रांशुना रोगिणी मता

ଯେ ନାରୀ ଅଧିକ ରୋମଶ, ଶିରା ଉଦ୍ଗତ ଏବଂ ଅତ୍ୟଧିକ ଉଚ୍ଚ, ସେ ରୋଗିଣୀ ବୋଲି ମନାଯାଇଛି।

Verse 130

कृष्णः स एव भर्तृघ्न्याः पुंश्चल्याश्च प्रकीर्तितः । नाभेरधस्तात्तिलकं मशको लांछनं शुभम्

ସେହି କଳା ଚିହ୍ନ ପତିଘାତିନୀ ଏବଂ ବ୍ୟଭିଚାରିଣୀ ସ୍ତ୍ରୀର ଲକ୍ଷଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ନାଭି ତଳେ ତିଳକ ପରି ଚିହ୍ନ ଏବଂ ମଶା ପରି କଳାଜାଇ ଶୁଭ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ।

Verse 140

सा पतिं हंति वर्षेण यस्या मध्ये कृकाटिकम् । प्रदक्षिणो वा वामो वा रोम्णामावर्त्तकः स्त्रियाः

ଯାହାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ 'କୃକାଟିକା' ଚିହ୍ନ ଥାଏ, ସେ ଏକ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ପତିର ବିନାଶ କରେ। ସ୍ତ୍ରୀର ଲୋମର ଆବର୍ତ୍ତ ଡାହାଣ କିମ୍ବା ବାମ ଆଡକୁ ହେବା ଏକ ସଙ୍କେତ ଅଟେ।

Verse 150

अतः सुलक्षणा योषा परिणेया विचक्षणैः । लक्षणानि परीक्ष्यादौ हित्वा दुर्लक्षणान्यपि

ତେଣୁ ବିଚକ୍ଷଣ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ପ୍ରଥମେ ଲକ୍ଷଣ ପରୀକ୍ଷା କରି, ଦୁର୍ଲକ୍ଷଣ ଥିବା କନ୍ୟାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି କେବଳ ସୁଲକ୍ଷଣା ନାରୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 151

लक्षणानि मयोक्तानि सुखाय गृहमेधिनाम् । विवाहानपि वक्ष्यामि तन्निबोध घटोद्भव

ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କ ସୁଖ ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ କହିଲି। ହେ ଘଟୋଦ୍ଭବ (ଅଗସ୍ତ୍ୟ)! ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁଁ ବିବାହର ପ୍ରକାର ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ କହିବି, ତାହା ଶୁଣ।