Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 9

Devanagari script

पक्ष्म भ्रूकर्णभालानि मौलि सीमंतमौलिजाः । षष्टिः षडुत्तरायोषिदंगलक्षणसत्खनिः

Transliteration

pakṣma bhrūkarṇabhālāni mauli sīmaṃtamaulijāḥ | ṣaṣṭiḥ ṣaḍuttarāyoṣidaṃgalakṣaṇasatkhaniḥ

Translation

ପକ୍ଷ୍ମ, ଭ୍ରୂ, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଭାଳ; ମୌଲି, ସୀମନ୍ତ (କେଶବିଭାଗ) ଏବଂ ମୌଲିଜ କେଶ—ଏହିମାନେ ସ୍ତ୍ରୀର ଷଡୁତ୍ତର ଷଷ୍ଟି ଉତ୍ତମ ଅଙ୍ଗଲକ୍ଷଣ।

Word by Word

• पक्ष्म: eyelash(es)
• पक्ष्म: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पक्ष्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन (Singular)

• भ्रू-कर्ण-भालानि: eyebrows, ears, and foreheads
• भ्रू-कर्ण-भालानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भ्रू (प्रातिपदिक) + कर्ण (प्रातिपदिक) + भाल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural); द्वन्द्वसमास (eyebrows, ears, foreheads)

• मौलिः: crown/top of the head
• मौलिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मौलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)

• सीमन्त-मौलिजाः: those arising at the hair-parting/crown (hair features)
• सीमन्त-मौलिजाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सीमन्त (प्रातिपदिक) + मौलि (प्रातिपदिक) + ज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural); तत्पुरुष (सीमन्ते मौलौ वा जाताः)

• षष्टिः: sixty
• षष्टिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: षष्टि (प्रातिपदिक/संख्याशब्द)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular); संख्यावाचक

• षड्-उत्तर-आयोषित्-अङ्ग-लक्षण-सत्खनिः: the good mine/treasury of women’s bodily marks numbering sixty-six
• षड्-उत्तर-आयोषित्-अङ्ग-लक्षण-सत्खनिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: षड् (संख्या) + उत्तर (प्रातिपदिक) + योषित् (प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक) + लक्षण (प्रातिपदिक) + सत् (प्रातिपदिक) + खनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular); बहुपद-तत्पुरुषसमास (षडुत्तर=66; योषिताम् अङ्गलक्षणानां सत्खनिः)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Enumeration of hairline, brows, lashes, ears, forehead, crown and parting—shown as refined portrait details, as if a śāstra-illustration plate accompanying a Kāśī manuscript.

Characters & Entities

• Skanda
• Agastya
• Kāśī (context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The text frames ‘auspiciousness’ as a coherent set of qualities, presented as a complete enumeration for contemplation and instruction.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is mentioned; the teaching occurs within the Kāśī-khaṇḍa setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it concludes the listing by stating the total count of marks.