Adhyaya 6

Verse 1

व्यास उवाच । उपकाराय साधूनां गृहस्थाश्रमवासिनाम् । यथा च क्रियते धर्मो यथावत्कथयामि ते

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମରେ ବସୁଥିବା ସାଧୁଜନଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ, ଧର୍ମ ଯଥାବିଧି କିପରି ଆଚରଣ ଓ କ୍ରିୟା କରାଯାଏ, ତାହା ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି।

Verse 2

वत्स गार्हस्थ्यमास्थाय नरः सर्वमिदं जगत् । पुष्णाति तेन लोकांश्च स जयत्यभिवांछितान्

ହେ ବତ୍ସ, ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ୟଧର୍ମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ମନୁଷ୍ୟ ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ପୋଷଣ କରେ; ଏହି ଆଧାରବଳରେ ସେ ଅଭିଲଷିତ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଓ ବିଜୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 3

पितरो मुनयो देवा भूतानि मनुजास्तथा । क्रिमिकीटपतंगाश्च वयांसि पितरोऽसुराः

ପିତୃଗଣ, ମୁନି, ଦେବତା, ସମସ୍ତ ଭୂତପ୍ରାଣୀ ଓ ମନୁଷ୍ୟ—କୃମି, କୀଟ, ପତଙ୍ଗ, ପକ୍ଷୀ, ପିତୃସମୂହ ଏବଂ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ—ଏହି ପବିତ୍ର ଧର୍ମବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ପୋଷିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 4

गृहस्थमुपजीवंति ततस्तृप्तिं प्रयांति च । मुखं वास्य निरीक्षंते अपो नो दास्यतीति च

ସେମାନେ ଗୃହସ୍ଥଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଜୀବନ ଧାରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କଠାରୁ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି; “ସେ ଆମକୁ ପାଣି ଦେବେ କି ନାହିଁ?” ଭାବି ତାଙ୍କ ମୁହଁକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରନ୍ତି।

Verse 5

सर्वस्याधारभूता ये वत्स धेनुस्त्रयीमयी । अस्यां प्रतिष्ठितं विश्वं विश्वहेतुश्च या मता

ହେ ବତ୍ସ! ତ୍ରୟୀମୟୀ ଏହି ଧେନୁ ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଧାର। ଏହାରେ ହିଁ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ; ଏହାକୁ ଜଗତର କାରଣ ବୋଲି ମନାଯାଏ।

Verse 6

ऋक्पृष्ठासौ यजुःसंध्या सामकुक्षिपयोधरा । इष्टापूर्तविषाणा च साधुसूक्ततनूरुहा

ତାହାର ପିଠ ଋଗ୍ବେଦ, ତାହାର ସନ୍ଧିସ୍ଥାନ ଯଜୁର୍ବେଦ; ତାହାର ଉଦର ଓ ପୟୋଧର ସାମବେଦ। ତାହାର ଶୃଙ୍ଗ ଇଷ୍ଟ-ପୂର୍ତ (ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନ-ପୁଣ୍ୟ), ଏବଂ ତାହାର ଦେହରୋମ ସାଧୁଜନଙ୍କ ସ୍ତୁତିବାଣୀ।

Verse 7

शांति पुष्टिशकृन्मूत्रा वर्णपादप्रतिष्ठिता । उपजीव्यमाना जगतां पदक्रमजटाघनैः

ତାହାର ଗୋବର ଓ ମୂତ୍ର ଶାନ୍ତି ଏବଂ ପୁଷ୍ଟି; ସେ ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କ ପାଦରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ତାହାର ଖୁରର ପଦକ୍ରମ ଓ ଘନ ଜଟାଗୁଚ୍ଛ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ ଉପଜୀବିତ ହୁଏ।

Verse 8

स्वाहाकारस्वधाकारौ वषट्कारश्च पुत्रक । हन्तकारस्तथै वान्यस्तस्याः स्तनचतुष्टयम्

ହେ ପୁତ୍ରକ, ସେଇ ଧେନୁର ଚାରି ସ୍ତନ—‘ସ୍ୱାହା’କାର, ‘ସ୍ୱଧା’କାର, ‘ବଷଟ୍’କାର ଏବଂ ତଥା ‘ହନ୍ତା’କାର—ଏହି ଚାରିଟିକୁ ତାହାର ସ୍ତନଚତୁଷ୍ଟୟ କୁହାଯାଏ।

Verse 9

स्वाहाकारस्तनं देवाः पितरश्च स्वधामयम् । मुनयश्च वषट्कारं देवभूतसुरेश्वराः

ଦେବମାନେ ‘ସ୍ୱାହା’ ସ୍ତନରୁ ପାନ କରନ୍ତି, ପିତୃମାନେ ‘ସ୍ୱଧା’ମୟ ସ୍ତନରୁ; ମୁନିମାନେ ‘ବଷଟ୍’ ସ୍ତନରୁ ପାନ କରନ୍ତି—ଏଭଳି ଦିବ୍ୟ ସତ୍ତ୍ୱ, ଭୂତଗଣ ଓ ସୁରେଶ୍ୱରମାନେ ପୋଷଣ ଲଭନ୍ତି।

Verse 10

हन्तकारं मनुष्याश्च पिबंति सततं स्तनम् । एवमध्यापयेदेव वेदानां प्रत्यहं त्रयीम्

ମନୁଷ୍ୟମାନେ ‘ହନ୍ତା’ ନାମକ ସ୍ତନରୁ ସଦା ପାନ କରନ୍ତି। ତେଣୁ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ବେଦତ୍ରୟୀକୁ ପ୍ରତିଦିନ ଯଥାବିଧି ଅଧ୍ୟାପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 11

तेषामुच्छेदकर्त्ता यः पुरुषोऽनंतपापकृत् । स तमस्यंधतामिस्रे नरके हि निमज्जति

ଯେ ପୁରୁଷ ସେମାନଙ୍କର ପୋଷଣକୁ ଛେଦ କରେ, ସେ ଅନନ୍ତ ପାପ କରେ; ସେ ‘ଅନ୍ଧତାମିସ୍ର’ ନାମକ ନରକରେ, ଘୋର ଅନ୍ଧକାରରେ, ନିଶ୍ଚୟ ନିମଜ୍ଜିତ ହୁଏ।

Verse 12

यस्त्वेनां मानवो धेनुं स्वर्वत्सैरमरादिभिः । पूजयत्युचिते काले स स्वर्गायोपपद्यते

କିନ୍ତୁ ଯେ ମାନବ ଯଥୋଚିତ କାଳରେ ଏହି ଧେନୁକୁ—ତାହାର ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ବତ୍ସ ଓ ଅମରଗଣ ସହିତ—ପୂଜା କରେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗପ୍ରାପ୍ତିର ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 13

तस्मात्पुत्र मनुष्येण देवर्षि पितृमानवाः । भूतानि चानुदिवसं पोष्याणि स्वतनुर्यथा

ଏହେତୁ, ପୁତ୍ର, ମନୁଷ୍ୟ ଦେବର୍ଷି, ପିତୃଗଣ, ସହମାନବ ଓ ସମସ୍ତ ଭୂତପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ପ୍ରତିଦିନ ନିଜ ଦେହ ପରି ପୋଷଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 14

तस्मात्स्नातः शुचिर्भूत्वा देवर्षिपितृतर्पणम् । यज्ञस्यांते तथैवाद्भिः काले कुर्यात्समाहितः

ଏହେତୁ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଚି ହୋଇ, ଯଥାକାଳେ ସମାହିତମନେ—ବିଶେଷତଃ ପୂଜା ଓ ଯଜ୍ଞାନ୍ତେ—ଜଳଦ୍ୱାରା ଦେବର୍ଷି ଓ ପିତୃତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 15

सुमनोगन्धपुष्पैश्च देवानभ्यर्च्य मानवः । ततोग्नेस्तर्पणं कुर्याद्द्याच्चापि बलींस्तथा

ଶୁଭମନେ ସୁଗନ୍ଧିତ ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ଦେବମାନଙ୍କୁ ଅଭ୍ୟର୍ଚ୍ଚନା କରି, ପରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବା ସହ ବିଧିମତେ ବଳିଦାନ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 16

नक्तंचरेभ्यो भूतेभ्यो बलिमाकाशतो हरेत् । पितॄणां निर्वपेत्तद्वद्दक्षिणाभिमुखस्ततः

ରାତ୍ରିଚର ଭୂତପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରୁ ବଳି ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ସେହିପରି ଦକ୍ଷିଣମୁଖୀ ହୋଇ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ନିବେଦନ ରଖିବା ଉଚିତ।

Verse 17

गृहस्थस्तत्परो भूत्वा समाहितमानसः । ततस्तोयमुपादाय तेष्वेवार्पण सत्क्रियाम्

ଗୃହସ୍ଥ ଏହି କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ତତ୍ପର ଓ ସମାହିତମନ ହୋଇ, ପରେ ଜଳ ଗ୍ରହଣ କରି ବିଧିମତେ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥୋଚିତ ସତ୍କ୍ରିୟାରୂପ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 18

स्थानेषु निक्षिपेत्प्राज्ञो नाम्ना तूदिश्य देवताः । एवं बलिं गृहे दत्त्वा गृहे गृहपतिः शुचिः

ପ୍ରାଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ନାମେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଯଥାସ୍ଥାନରେ ବଳି ରଖିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ଘରେ ବଳି ଦେଇ ଗୃହପତି ନିଜ ଗୃହରେ ଶୁଚି ରହେ।

Verse 19

आचम्य च ततः कुर्यात्प्राज्ञो द्वारावलोकनम् । मुहूर्तस्याष्टमं भागमुदीक्षेतातिथिं ततः

ଆଚମନ କରି ପରେ ପ୍ରାଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରଦିଗକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତର ଅଷ୍ଟମ ଭାଗ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅତିଥିର ଆଗମନ ଦେଖି ଅପେକ୍ଷା କରିବ।

Verse 20

अतिथिं तत्र संप्राप्तमर्घ्यपाद्योदकेन च । बुभुक्षुमागतं श्रांतं याचमानमकिंचनम्

ସେଠାରେ ଆସିଥିବା ଅତିଥି—ଭୁକ୍ତ, ଶ୍ରାନ୍ତ, ସାହାଯ୍ୟ ଯାଚନାକାରୀ ଓ ନିର୍ଧନ—ତାକୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ପାଦ୍ୟଜଳ ଦେଇ ସମ୍ମାନରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 21

ब्राह्मणं प्राहुरतिथिं संपूज्य शक्तितो बुधैः । न पृछेत्तत्राचरणं स्वाध्यायं चापि पंडितः

ବୁଧମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ‘ଅତିଥି’ ବୋଲି କହନ୍ତି। ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ପଣ୍ଡିତ ଗୃହସ୍ଥ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ଆଚରଣ କିମ୍ବା ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 22

शोभनाशोभनाकारं तं मन्येत प्रजापतिम् । अनित्यं हि स्थितो यस्मात्तस्मादतिथिरुच्यते

ଅତିଥି ଶୋଭନ ହେଉ କି ଅଶୋଭନ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଜାପତି-ସ୍ୱରୂପ ବୋଲି ମନେ କରିବା ଉଚିତ। କାରଣ ତାଙ୍କର ରହିବା ଅନିତ୍ୟ, ସେହିପାଇଁ ସେ ‘ଅତିଥି’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 23

तस्मै दत्त्वा तु यो भुंक्ते स तु भुंक्तेऽमृतं नरः । अतिथिर्यस्य भग्नाशो गृहात्प्रति निवर्तते

ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଅତିଥିଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ଦାନ କରି ପରେ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ସତ୍ୟରେ ଅମୃତ ଭୋଗ କରେ। କିନ୍ତୁ ଯାହାର ଘରୁ ଅତିଥି ଆଶାଭଙ୍ଗ ହୋଇ ଫେରିଯାଏ—

Verse 24

स दत्त्वा दुष्कृतं तस्मै पुण्यमादाय गच्छति । अपि वा शाकदानेन यद्वा तोयप्रदानतः । पूजयेत्तं नरः भक्त्या तेनैवातो विमुच्यते

ସେ (ଅତିଥି) ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍କୃତ ଦେଇ ଯାଇ, ଆପଣଙ୍କ ପୁଣ୍ୟ ନେଇ ଚାଲିଯାଏ। ତେଣୁ ମନୁଷ୍ୟ ଭକ୍ତିରେ ଅତିଥିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ—ଶାକଦାନ ହେଉ କି ଜଳପ୍ରଦାନ; ଏତେଇ ଏହି ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

Verse 25

युधिष्ठिर उवाच । विवाहा ब्राह्मदैवार्षाः प्राजापत्यासुरौ तथा । गांधर्वो राक्षसश्चापि पैशाचोष्टम उच्यते

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ବିବାହର ପ୍ରକାର: ବ୍ରାହ୍ମ, ଦୈବ, ଆର୍ଷ; ତଥା ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ଓ ଆସୁର; ଆଉ ଗାନ୍ଧର୍ବ ଓ ରାକ୍ଷସ; ଅଷ୍ଟମଟି ପୈଶାଚ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 26

एतेषां च विधिं ब्रूहि तथा कार्यं च तत्त्वतः । गृहस्थानां तथा धर्मान्ब्रूहि मे त्वं विशेषतः

ଏହି (ବିବାହ) ପ୍ରକାରମାନଙ୍କର ବିଧି ମୋତେ କୁହ; ଏବଂ ତତ୍ତ୍ୱତଃ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ ତାହା ମଧ୍ୟ କହ। ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କ ଧର୍ମକୁ ମଧ୍ୟ ବିଶେଷଭାବେ ମୋତେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।

Verse 27

पराशर उवाच । स ब्राह्मो वरमाहूय यत्र कन्या स्वलंकृता । दीयते तत्सुतः पूयात्पुरुषानेकविंशतिम्

ପରାଶର କହିଲେ—ଯେଉଁଠାରେ ବରକୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ସୁଅଲଙ୍କୃତ କନ୍ୟାକୁ ଦାନ କରାଯାଏ, ସେହି ବ୍ରାହ୍ମ ବିବାହ। ସେହି ସଂଯୋଗରୁ ଜନ୍ମିତ ପୁତ୍ର ଏକୋଇଶ ପୁରୁଷ-ପିଢ଼ିକୁ ପବିତ୍ର କରେ।

Verse 28

यज्ञस्थायर्त्विजे दैवस्तज्जः पाति चतुर्दश । वरादादाय गोद्वन्द्वमार्षस्तज्जः पुनाति षट्

ଯଜ୍ଞରେ ନିୟୁକ୍ତ ଋତ୍ୱିଜଙ୍କୁ କନ୍ୟାଦାନ କରିବା ‘ଦୈବ ବିବାହ’; ତାହାରୁ ଜନ୍ମିତ ସନ୍ତାନ ଚୌଦହ ପିଢ଼ିକୁ ରକ୍ଷା କରେ। ବର ପକ୍ଷରୁ ଗୋ-ଯୁଗଳ ଗ୍ରହଣ କରିବା ‘ଆର୍ଷ ବିବାହ’; ତାହାରୁ ଜନ୍ମିତ ସନ୍ତାନ ଛଅ ପିଢ଼ିକୁ ପବିତ୍ର କରେ।

Verse 29

सहोभौ चरतां धर्मं प्राजापत्यः स ईरितः । वरवध्वोः स्वेच्छय्रा च गांधर्वोऽन्योन्यमैत्रतः । प्रसह्य कन्याहरणाद्राक्षसो निन्दितः सताम्

ଯେଉଁ ବିବାହରେ ବର-ବଧୂ ଉଭୟେ ସହିତେ ଧର୍ମାଚରଣ କରନ୍ତି, ସେହି ‘ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବର-ବଧୂଙ୍କ ସ୍ୱେଚ୍ଛା ଓ ପରସ୍ପର ପ୍ରେମ-ମୈତ୍ରୀରୁ ଯେ ‘ଗାନ୍ଧର୍ବ’ ବିବାହ। ବଳପୂର୍ବକ କନ୍ୟାହରଣରୁ ଯେ ‘ରାକ୍ଷସ’ ବିବାହ, ସେ ସତ୍ଜନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ।

Verse 30

छलेन कन्याहरणात्पैशाचो गर्हितोऽष्टमः । प्रायः क्षत्रविशोरुक्ता गांधर्वासुरराक्षसाः

ଛଳରେ କନ୍ୟାହରଣ କରି ଯେ ଅଷ୍ଟମ ‘ପୈଶାଚ’ ବିବାହ, ସେ ଗର୍ହିତ। ଏବଂ ‘ଗାନ୍ଧର୍ବ’, ‘ଆସୁର’, ‘ରାକ୍ଷସ’ ରୂପଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାୟଃ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ଅଧିକ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 31

अष्टमस्त्वेष पापिष्ठः पापिष्ठानां च संभवः । सवर्णया करो ग्राह्यो धार्यः क्षत्रियया शरः

ଏହି ଅଷ୍ଟମ (ପୈଶାଚ) ସବୁଠାରୁ ପାପିଷ୍ଠ ଏବଂ ପାପମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିର କାରଣ। ସ୍ୱବର୍ଣ୍ଣା ସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରତି ଦଣ୍ଡ ‘କର-ଗ୍ରାହ୍ୟ’ (ହାତ ଧରିବା) ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କ୍ଷତ୍ରିୟା ସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରତି ‘ଶର-ଧାରଣ’ (ବାଣ ଧାରଣ) ଦଣ୍ଡ।

Verse 32

प्रतोदो वैश्यया धार्यो वासोंतः शूद्रया तथा । असवर्णा स्वेष विधिः स्मृतौ दृष्टश्च वेदने

ବୈଶ୍ୟା ସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରତି ଦଣ୍ଡ ଭାବେ ‘ପ୍ରତୋଦ’ (ଅଙ୍କୁଶ) ଧାରଣ କରିବା କୁହାଯାଏ; ଶୂଦ୍ରା ସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରତି ତଥା ‘ବାସୋଂତ’ ନାମକ ଦଣ୍ଡ। ଅସବର୍ଣ୍ଣା ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ ସ୍ମୃତି ଓ ବେଦୀୟ ନ୍ୟାୟବୋଧରେ ଭିନ୍ନ ବିଧି ଦେଖାଯାଏ।

Verse 33

सवर्णाभिस्तु सर्वाभिः पाणिर्ग्राह्यस्त्वयं विधिः । धर्म्ये विवाहे जायंते धर्म्याः पुत्राः शतायुषः

ନିଜ ବର୍ଣ୍ଣର କନ୍ୟା ସହିତ ବିବାହ କରିବା ବିଧି ସମ୍ମତ ଅଟେ। ଧର୍ମାନୁସାରେ ବିବାହ କଲେ ଧାର୍ମିକ ଏବଂ ଶତାୟୁ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 34

अधर्म्याद्धर्म्मरहिता मंदभाग्यधनायुषः । कृतकालाभिगमने धर्मोयं गृहिणः परः

ଅଧର୍ମ ବିବାହରୁ ଧର୍ମହୀନ, ମନ୍ଦଭାଗ୍ୟ, ନିର୍ଦ୍ଧନ ଏବଂ ଅଳ୍ପାୟୁ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ହୁଅନ୍ତି। ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ପତ୍ନୀ ସଙ୍ଗ କରିବା ଗୃହସ୍ଥର ପରମ ଧର୍ମ ଅଟେ।

Verse 35

स्त्रीणां वरमनुस्मृत्य यथाकाम्यथवा भवेत् । दिवाभिगमनं पुंसामनायुष्यं परं मतम्

ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ବିଚାରକୁ ନେଲେ ମଧ୍ୟ, ଦିନରେ ସ୍ତ୍ରୀ ସଙ୍ଗ କରିବା ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଆୟୁଷ ନାଶକାରୀ ବୋଲି ମାନାଯାଏ।

Verse 36

श्राद्धार्हः सर्वपर्वाणि न गंतव्यानि धीमता । तत्र गछन्स्त्रियं मोहार्द्धर्मात्प्रच्यवते परात्

ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଯୋଗ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ପର୍ବପର୍ବାଣି ଦିନମାନଙ୍କରେ ସ୍ତ୍ରୀ ସଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୋହବଶତଃ ସେପରି କଲେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 37

ऋतुकालाभिगामी यः स्वदारनिरतश्च यः । स सदा ब्रह्मचारी हि विज्ञेयः स गृहाश्रमी

ଯେ କେବଳ ଋତୁକାଳରେ ପତ୍ନୀ ସଙ୍ଗ କରନ୍ତି ଏବଂ ନିଜ ପତ୍ନୀଙ୍କ ଠାରେ ଅନୁରକ୍ତ ରୁହନ୍ତି, ସେହି ଗୃହସ୍ଥଙ୍କୁ ସର୍ବଦା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ୍।

Verse 38

आर्षे विवाहे गोद्वंद्वं यदुक्तं तत्र शस्यते । शुल्कमण्वपि कन्यायाः कन्याविक्रयपापकृत्

ଆର୍ଷ ବିବାହରେ ଯେ ଗୋ-ଯୁଗଳ ଉଲ୍ଲେଖିତ, ସେହିଟି ସେଠାରେ ପ୍ରଶଂସନୀୟ ଓ ଗ୍ରାହ୍ୟ। କିନ୍ତୁ କନ୍ୟା ପାଇଁ ଅଳ୍ପମାତ୍ର ଶୁଳ୍କ ନେଲେ ମଧ୍ୟ କନ୍ୟା-ବିକ୍ରୟର ପାପ ଲାଗେ।

Verse 39

अपत्यविक्रयात्कल्पं वसेद्विट्कृमिभोजने । अतो नाण्वपि कन्याया उपजीव्यं नरैर्धनम्

ସନ୍ତାନ ବିକ୍ରୟ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ମଳଭୋଜୀ କୃମିମାନଙ୍କ ଲୋକରେ ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାସ କରେ। ତେଣୁ କନ୍ୟାର ‘ମୂଲ୍ୟ’ରୁ ଆସିଥିବା ଧନ ଅଣୁମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ଉପଜୀବ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 40

तत्र तुष्टा महालक्ष्मीर्निवसेद्दानवारिणा । वाणिज्यं नीचसेवा च वेदानध्ययनं तथा

ସେଠାରେ, ଏପରି ଅଧର୍ମଜନ୍ୟ ‘ଦାନ’କୁ ଏଡ଼ାଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସହ ପ୍ରସନ୍ନ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ନିବାସ କରନ୍ତି। ସେହି ଭାବରେ ବାଣିଜ୍ୟ, ନୀଚଙ୍କ ସେବା ଓ ଜୀବିକାର୍ଥେ ବେଦାଧ୍ୟୟନ ମଧ୍ୟ ପରିହାର୍ଯ୍ୟ।

Verse 41

कुविवाहः क्रियालोपः कुले पतनहेतवः । कुर्याद्वैवाहिके चाग्नौ गृह्यकर्म्मान्वहं गृही

କୁବିବାହ ଓ ବିଧିନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ରିୟାର ଲୋପ—ଏହିଦୁଇ କୁଳପତନର କାରଣ। ତେଣୁ ଗୃହସ୍ଥ ଲୋକେ ବୈବାହିକ ଅଗ୍ନିରେ ନିତ୍ୟ ଗୃହ୍ୟକର୍ମ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 42

पञ्चयज्ञक्रियां चापि पक्तिं दैनंदिनीमपि । गृहस्थाश्रमिणः पञ्चसूनाकर्म दिनेदिने

ଗୃହସ୍ଥଙ୍କୁ ପଞ୍ଚମହାଯଜ୍ଞର କ୍ରିୟା ଓ ଦୈନିକ ପାକକ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ କରିବାକୁ ହୁଏ। କାରଣ ଦିନେଦିନେ ସାଧାରଣ ଜୀବନରୁ ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମୀ ଉପରେ ‘ପଞ୍ଚସୂନା-କର୍ମ’ର ଭାର ଅନିବାର୍ୟ ଭାବେ ପଡ଼େ।

Verse 43

कुण्डनी पेषणी चुल्ली ह्युदकुम्भी तु मार्जनी । तासां च पंचसूनानां निराकरणहेतवः । क्रतवः पंच निर्द्दिष्टा गृहिश्रेयोभिवर्द्धनाः

ଓଖଳି, ଜାତା, ଚୁଲ୍ହା, ଜଳଘଡ଼ା ଓ ଝାଡ଼ୁ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଗୃହର ‘ସୂନା’ (ଅଜାଣି ହିଂସାର କାରଣ) ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏହି ପାଞ୍ଚରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦୋଷ ନିବାରଣ ପାଇଁ ପାଞ୍ଚ ନିତ୍ୟଯଜ୍ଞ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ଯାହା ଗୃହସ୍ଥର ଶ୍ରେୟ ଓ ମଙ୍ଗଳ ବଢ଼ାଏ।

Verse 44

पठनं ब्रह्मयज्ञः स्यात्तर्पणं च पितृक्रतुः । होमो दैवो बलिर्भौत आतिथ्यं नृक्रतुः क्रमात्

ପାଠ/ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମଯଜ୍ଞ; ତର୍ପଣ ପିତୃଯଜ୍ଞ; ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ ଦେବଯଜ୍ଞ; ବଳିଦାନ ଭୂତଯଜ୍ଞ; ଏବଂ ଅତିଥି-ସତ୍କାର ନୃଯଜ୍ଞ—ଏହିପରି କ୍ରମରେ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 45

वैश्वदेवांतरे प्राप्तः सूर्योढो वातिथिः स्मृतः । अतिथेरादितोप्येते भोज्या नात्र विचारणा

ବୈଶ୍ୱଦେବର ମଧ୍ୟବେଳେ ଯେ ଆସେ—ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପୂର୍ବେ କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସମୟରେ—ସେଇ ‘ଅତିଥି’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଅତିଥିକୁ ପ୍ରଥମେ ରଖି ଏମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ; ଏଠାରେ ଦ୍ୱିଧା ନାହିଁ।

Verse 46

पितृदेवमनुष्येभ्यो दत्त्वाश्नात्यमृतं गृही । अदत्त्वान्नं च यो भुंक्ते केवलं स्वोदरंभरिः

ପିତୃ, ଦେବ ଓ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଇ ଗୃହସ୍ଥ ଯାହା ଭୋଜନ କରେ, ତାହା ଅମୃତସମ। କିନ୍ତୁ ନ ଦେଇ ଯେ ଖାଏ, ସେ କେବଳ ନିଜ ଉଦର ପୂରଣକାରୀ।

Verse 47

वैश्वदेवेन ये हीना आतिथ्येन विवर्जिताः । सर्वे ते वृषला ज्ञेयाः प्राप्तवेदा अपि द्विजाः

ଯେମାନେ ବୈଶ୍ୱଦେବରୁ ହୀନ ଏବଂ ଅତିଥି-ସତ୍କାରକୁ ଅବହେଳା କରନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ‘ବୃଷଳ’ (ଆଚରଣରେ ପତିତ) ବୋଲି ଜାଣ; ସେମାନେ ଦ୍ୱିଜ ହେଉନ୍ତୁ କି ବେଦାଧ୍ୟୟନ କରିଥିବେ ମଧ୍ୟ।

Verse 48

अकृत्वा वैश्वदेवं तु भुञ्जते ये द्विजाधमाः । इह लोकेन्नहीनाः स्युः काकयोनिं व्रजंत्यथो

ଯେ ଅଧମ ଦ୍ୱିଜମାନେ ବୈଶ୍ୱଦେବ କରିନଥାଇ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଲୋକରେ ଅନ୍ନହୀନ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ପରେ କାକ-ଯୋନିକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 49

वेदोक्तं विदितं कर्म्म नित्यं कुर्यादतंद्रितः । यदि कुर्याद्यथाशक्ति प्राप्नुयात्सद्गतिं पराम्

ବେଦୋକ୍ତ ଓ ଜଣାଶୁଣା କର୍ମକୁ ଅଳସତା ଛାଡ଼ି ନିତ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ଯେ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ କରେ, ସେ ପରମ ସଦ୍ଗତି ପାଏ।

Verse 50

षष्ठ्यष्टम्योर्वसेत्पापं तैले मांसे सदैव हि । चतुर्दश्यां पञ्चदश्यां तथैव च क्षुरे भगे

ଷଷ୍ଠୀ ଓ ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ପାପ ତେଲ ଓ ମାଂସରେ ବସେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେହିପରି ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଓ ପଞ୍ଚଦଶୀରେ ପାପ କ୍ଷୁର ଓ ମୈଥୁନରେ ବସେ ବୋଲି କଥିତ।

Verse 51

उदयन्तं न वीक्षेत नास्तं यंतं न मस्तके । न राहुणोपस्पृष्टं च नांडस्थं वीक्षयेद्रविम्

ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଟକ ଲଗାଇ ଦେଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଅସ୍ତମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ମସ୍ତକ ଉପରେ ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ରାହୁଗ୍ରସ୍ତ (ଗ୍ରହଣ) ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ କିମ୍ବା ଜଳରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 52

न वीक्षेतात्मनो रूपमप्सु धावेन्न कर्दमे । न नग्नां स्त्रियमीक्षेत न नग्नो जलमाविशेत्

ଜଳରେ ନିଜ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କାଦରେ ଦୌଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ନଗ୍ନ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ନିଜେ ନଗ୍ନ ହୋଇ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 53

देवतायतनं विप्रं धेनुं मधु मृदं तथा । जातिवृद्धं वयोवृद्धं विद्यावृद्धं तथैव च

ଦେବାଳୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗାଈ, ମଧୁ ଓ ପବିତ୍ର ମାଟି—ଏମାନଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ଶ୍ରଦ୍ଧା କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ କୁଳେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବୟସରେ ବୃଦ୍ଧ ଓ ବିଦ୍ୟାରେ ପ୍ରବୀଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 54

अश्वत्थं चैत्यवृक्षं च गुरुं जलभृतं घटम् । सिद्धान्नं दधिसिद्धार्थं गच्छन्कुर्यात्प्रदक्षिणम्

ଚାଲିବା ସମୟରେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ବୃକ୍ଷ, ଚୈତ୍ୟବୃକ୍ଷ, ଗୁରୁ, ଜଳଭରା ଘଟ, ‘ସିଦ୍ଧାନ୍ନ’ ଓ ଦହିରେ ମିଶା ସ୍ୱେତ ସରିଷ—ଏମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 55

रजस्वलां न सेवेत नाश्नीयात्सह भार्यया । एकवासा न भुञ्जीत न भुञ्जीतोत्कटासने

ରଜସ୍ୱଳା ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସହ ସଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏବଂ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହ ଏକାସାଥି ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏକମାତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଭୋଜନ ନ କରିବା, ଓ ଉଚ୍ଚ/ଅନୁଚିତ ଆସନରେ ବସି ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ ନ କରିବା।

Verse 56

नाशुचिं स्त्रियमीक्षेत तेज स्कामो द्विजोत्तमः । असंतर्प्य पितॄन्देवान्नाद्यादन्नं च कुत्रचित्

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ଯେ ତେଜକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହେ, ସେ ଅଶୁଚି ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏବଂ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଓ ଦେବମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରିବା ପୂର୍ବରୁ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 57

पक्वान्नं चापि नो मांसं दीर्घकालं जिजीविषुः । न मूत्रणं व्रजे कुर्यान्न वल्मी के न भस्मनि

ଦୀର୍ଘାୟୁ ଚାହୁଁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପକ୍ୱ ଅନ୍ନ ଖାଉ, ମାଂସ ନ ଖାଉ। ଗୋଶାଳାରେ, ବଲ୍ମୀକ (ପିପିଳିକା ପୁଟ) ଉପରେ, ଓ ଭସ୍ମ ଉପରେ ମୂତ୍ରତ୍ୟାଗ ନ କରୁ।

Verse 58

न गत्तेंषु ससत्त्वेषु न तिष्ठन्न व्रजन्नपि । ब्राह्मणं सूर्यमग्निं च चंद्रऋक्षगुरूनपि

ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲୁଥିବା, ଦାଁଡ଼ିଥିବା କିମ୍ବା ଯାତାୟାତ କରୁଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ଚନ୍ଦ୍ର, ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଗୁରୁଜନଙ୍କୁ କେବେ ଅବମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 59

अभिपश्यन्न कुर्वीत मलमूत्रविसर्ज नम् । मुखेनोपधमेन्नाग्निं नग्नां नेक्षेत योषितम्

ଚାରିପାଖ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ମଳମୂତ୍ର ବିସର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମୁହଁରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଫୁଙ୍କିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ନଗ୍ନା ନାରୀକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 60

नांघ्री प्रतापयेदग्नौ न वस्तु अशुचि क्षिपेत् । प्राणिहिंसां न कुर्वीत नाश्नीयात्संध्य योर्द्वयोः

ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ପାଦ ତାପିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ତାହାରେ ଅଶୁଚି ବସ୍ତୁ ଫେଙ୍କିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ପ୍ରାଣିହିଂସା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ପ୍ରାତଃ ଓ ସାୟଂ ସନ୍ଧ୍ୟାକାଳରେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 61

न संविशेच्च संध्यायां प्रातः सायं क्वचिद्बुधः । नाचक्षीत धयंतीं गां नेंद्रचापं प्रदर्शयेत्

ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରାତଃ କିମ୍ବା ସାୟଂ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଶୋଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ବଛୁରକୁ ଦୁଧ ପିଆଉଥିବା ଗାଈକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁକୁ ଦେଖାଇ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 62

नैकः सुप्यात्क्वचिच्छून्ये न शयानं प्रबोधयेत् । पंथानं नैकलो यायान्न वार्य्यंजलिना पिबेत्

ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ ଏକା ଶୋଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଶୋଇଥିବା ଲୋକକୁ ଜଗାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ପଥରେ ଏକା ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଅଞ୍ଜଳି କରି ହାତରେ ପାଣି ନେଇ ପିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 63

न दिवोद्धृतसारं च भक्षयेद्दधि नो निशि । स्त्रीधर्मिणी नाभिवदेन्नाद्यादातृप्ति रात्रिषु

ଦିନେ ସାର କାଢ଼ା ଦହି ଭକ୍ଷଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ରାତିରେ ମଧ୍ୟ ଦହି ଖାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ରଜସ୍ୱଳା ସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ରାତିରେ ଅତିତୃପ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 64

तौर्यत्रिकप्रियो न स्यात्कांस्ये पादौ न धावयेत् । श्राद्धं कृत्वा परश्राद्धे योऽश्नीयाज्ज्ञानवर्जितः

ଗୀତ‑ନୃତ୍ୟ‑ବାଦ୍ୟ ଏହି ‘ତୌର୍ୟତ୍ରିକ’ରେ ଅତି ଆସକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏବଂ କାଂସ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ପାଦ ଧୋଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ନିଜେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି ପରେ ଯେ ବିବେକହୀନ ହୋଇ ଅନ୍ୟର ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ଅନୁଚିତ କରେ।

Verse 65

दातुः श्राद्धफलं नास्ति भोक्ता किल्बिषभुग्भवेत् । न धारयेदन्यभुक्तं वासश्चोपानहावपि

ଅର୍ପିତ ବସ୍ତୁ ଅନୁଚିତ ଭାବେ ଭକ୍ଷଣ ହେଲେ ଦାତାର ଶ୍ରାଦ୍ଧଫଳ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ଏବଂ ଭୋକ୍ତା ପାପର ଭାଗୀ ହୁଏ। ଅନ୍ୟେ ବ୍ୟବହାର କରିଥିବା ବସ୍ତ୍ର ଓ ପାଦରକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 66

न भिन्नभाजनेऽश्नीयान्नासीताग्न्यादिदूषिते । आरोहणं गवां पृष्ठे प्रेतधूमं सरित्तटम्

ଭଙ୍ଗା ପାତ୍ରରେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଅଗ୍ନି ଆଦିରେ ଦୂଷିତ ସ୍ଥାନରେ ବସିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଗାଈର ପିଠିରେ ଚଢ଼ିବା, ପ୍ରେତକର୍ମର ଧୂଆଁର ସ୍ପର୍ଶ, ଏବଂ ଅଶୁଭ ଭାବେ ନଦୀତଟରେ ରହିବା—ଏସବୁ ବର୍ଜନୀୟ।

Verse 67

बालातपं दिवास्वापं त्यजेद्दीर्घं जिजीविषुः । स्नात्वा न मार्जयेद्गात्रं विसृजेन्न शिखां पथि

ଦୀର୍ଘାୟୁ ଇଚ୍ଛୁକ ବ୍ୟକ୍ତି କଠୋର ଧୂପ (ବାଲାତପ) ଓ ଦିନର ନିଦ୍ରା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ସ୍ନାନ ପରେ ଶରୀରକୁ ଅତିରିକ୍ତ ଘସିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ପଥରେ ଶିଖାକୁ ଖୋଲା ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 68

हस्तौ शिरो न धुनुयान्नाकर्षेदासनं पदा । करेण नो मृजेद्गात्रं स्नानवस्त्रेण वा पुनः

ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ହାତ ଝାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ନା ପାଦରେ ଆସନକୁ ଟାଣିବା ଉଚିତ। ହାତରେ ଦେହ ଘସିବା ନୁହେଁ, ସ୍ନାନବସ୍ତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଅନୁଚିତ ଭାବେ ପୁନଃ ଘସିବା ନ କର।

Verse 69

शुनोच्छिष्टं भवेद्गात्रं पुनः स्नानेन शुध्यति । नोत्पाटयेल्लोमनखं दशनेन कदाचन

କୁକୁରର ଲାଲା ଦେହକୁ ଲାଗିଲେ ଦେହ ଅଶୁଚି ହୁଏ ଏବଂ ସ୍ନାନରେ ପୁନଃ ଶୁଚି ହୁଏ। କେବେ ଲୋମ ଉପାଡ଼ିବା ନୁହେଁ, ଦାନ୍ତରେ ନଖ କାମୁଡ଼ିବା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 70

करजैः करजच्छेदं विवर्जयेच्छुभाय तु । यदायत्यां त्यजेत्तन्न कुर्यात्कर्म प्रयत्नतः

ଶୁଭତା ପାଇଁ ନଖରେ ନଖ ଛିରି କାଟିବାକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଯାହାକୁ ପରେ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପରେ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ସେ କାମ ଚେଷ୍ଟା କରି ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 71

अद्वारेण न गन्तव्यं स्ववेश्मापि कदाचन । क्रीडेन्नाज्ञैः सहासीत न धर्म्मघ्नैर्न रोगिभिः

ଦ୍ୱାର ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ପଥରେ—ନିଜ ଘରକୁ ମଧ୍ୟ—କେବେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଅଜ୍ଞମାନଙ୍କ ସହ ଖେଳିବା ନୁହେଁ, ଧର୍ମନାଶକଙ୍କ ସଙ୍ଗ କରିବା ନୁହେଁ, ଏବଂ ରୋଗୀଙ୍କ ସହ (ଶୁଚିତା-ଶାସନ ଭଙ୍ଗ ହେବା ପରି) ସଙ୍ଗତି ମଧ୍ୟ ନ ରଖ।

Verse 72

न शयीत क्वचिन्नग्नः पाणौ भुंजीत नैव च । आर्द्रपादकरास्योऽश्नन्दीर्घकालं न जीवति

କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ନଗ୍ନ ହୋଇ ଶୋଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ହାତରେ ରଖି ଭୋଜନ କରିବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଭିଜା ପାଦ, ଭିଜା ହାତ ଓ ଭିଜା ମୁହଁରେ ଯେ ଖାଏ, ସେ ଦୀର୍ଘକାଳ ବଞ୍ଚେ ନାହିଁ।

Verse 73

संविशेन्नार्द्रचरणो नोच्छिष्टः क्वचिदाव्रजेत् । शयनस्थो न चाश्नीयान्न पिबेच्च जलं द्विजः

ଦ୍ୱିଜ ଭିଜା ପାଦରେ ଶୋଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାରେ କେଉଁଠିକୁ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଶୟନରେ ପଡ଼ି ଭୋଜନ ନ କରୁ, ଏବଂ ସେହି ଭଙ୍ଗୀରେ ଜଳ ମଧ୍ୟ ନ ପିଉ।

Verse 74

सोपानत्को नोपविशेन्न जलं चोत्थितः पिबेत् । सर्व्वमम्लमयं नाद्यादारोग्यस्याभिलाषुकः

ଜୁତା ପିନ୍ଧି ବସିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଦାଁଡି ଜଳ ପିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେ ଆରୋଗ୍ୟ ଚାହେ, ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଖଟା ସ୍ୱଭାବର ଖାଦ୍ୟ ନ ଖାଉ।

Verse 75

न निरीक्षेत विण्मूत्रे नोच्छिष्टः संस्पृशेच्छिरः । नाधितिष्ठेत्तुषांगार भस्मकेशकपालिकाः

ମଳ ଓ ମୂତ୍ରକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଣ୍ଡକୁ ଛୁଇଁବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଭୁସି, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଙ୍ଗାର, ଖାକ, କେଶ ଓ ଭଙ୍ଗା ହାଣ୍ଡିର ଖଣ୍ଡ ଉପରେ ପାଦ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 76

पतितैः सह संवासः पतनायैव जायते । दद्यादासनं मंचं न शूद्राय कदाचन

ପତିତମାନଙ୍କ ସହ ନିକଟ ସହବାସ ନିଜ ପତନକୁ ହିଁ ଜନ୍ମ ଦିଏ। ଶୂଦ୍ରକୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଆସନ କିମ୍ବା ମଞ୍ଚ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 77

ब्राह्मण्याद्धीयते विप्रः शूद्रो धर्माच्च हीयते । धर्मोपदेशः शूद्राणां स्वश्रेयः प्रतिघातयेत्

ବିପ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟ ଆଚରଣରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହେଲେ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ, ଏବଂ ଶୂଦ୍ର ନିଜ ଧର୍ମରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହେଲେ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ। ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ଧର୍ମୋପଦେଶ ଦେବା ନିଜ ଶ୍ରେୟସ୍‌କୁ ପ୍ରତିଘାତ କରେ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 78

द्विजशुश्रूषणं धर्म्मः शूद्राणां हि परो मतः । कण्डूयनं हि शिरसः पाणिभ्यां न शुभं मतम्

ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସେବାକୁ ପରମ ଧର୍ମ ବୋଲି ମନାଯାଏ; ହାତରେ ମୁଣ୍ଡ ଖୁଜୁଲାଇବା ଅଶୁଭ ଗଣାଯାଏ।

Verse 79

आदिशेद्वैदिकं मंत्रं न शूद्राय कदाचन । ब्राह्मण्या दीयते विप्रः शूद्रो धर्म्माच्च हीयते

ଶୂଦ୍ରକୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ବୈଦିକ ମନ୍ତ୍ର ଉପଦେଶ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟ-ଆଚାରରେ ଧାରିତ, ଶୂଦ୍ର ସ୍ୱଧର୍ମ ଛାଡ଼ିଲେ ହୀନ ହୁଏ।

Verse 80

आताडनं कराभ्यां च क्रोशनं केशलुंचनम् । अशास्त्रवर्तनं भूयो लुब्धात्कृत्वा प्रतिग्रहम्

ହାତରେ ମାରିବା, ଚିତ୍କାର କରିବା, କେଶ ଉପାଡ଼ିବା, ଏବଂ ପୁନଃପୁନଃ ଶାସ୍ତ୍ରବିରୋଧୀ ଆଚରଣ—ବିଶେଷକରି ଲୋଭୀଠାରୁ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରି—ଏସବୁ ନିନ୍ଦିତ।

Verse 81

ब्राह्मणः स च वै याति नरकानेकविंशतिम् । अकालमेघस्तनिते वर्षर्तौ पांसुवर्षणे

ଏପରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଶ୍ଚୟ ଏକୋଇଶି ନରକକୁ ଯାଏ; ଏବଂ ଅକାଳ ମେଘଗର୍ଜନ, ବର୍ଷାଋତୁରେ (ଅସାଧାରଣ) ଗର୍ଜନ, ଧୂଳିବର୍ଷା—ଏସବୁ ଅଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ।

Verse 82

महाबालध्वनौ रात्रावनध्यायाः प्रकीर्तिताः । उल्कापाते च भूकंपे दिग्दाहे मध्यरात्रिषु

ରାତିରେ ଭୟଙ୍କର ମହାଧ୍ୱନି ହେଲେ ଅନଧ୍ୟାୟ (ପାଠ-ବିରତି) କୁହାଯାଇଛି; ଏବଂ ଉଲ୍କାପାତ, ଭୂକମ୍ପ, ଦିଗ୍ଦାହ ସମୟରେ—ବିଶେଷକରି ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ।

Verse 83

मध्ययोर्वृषलोपान्ते राज्यहारे च सूतके । दशाष्टकासु भूतायां श्राद्धाहे प्रतिपद्यपि

ମଧ୍ୟସନ୍ଧି ସମୟରେ, ବୃଷଳ-ସଂସର୍ଗ ଶେଷେ, ରାଜ୍ୟହରଣକାଳେ ଓ ସୂତକରେ; ଦଶମୀ-ଅଷ୍ଟମୀ, ଭୂତାଦିନ, ଶ୍ରାଦ୍ଧଦିନ ଏବଂ ପ୍ରତିପଦାରେ ମଧ୍ୟ—ଏହି ସବୁବେଳେ ବେଦାଧ୍ୟୟନ ବିରତ ରଖିବା ଉଚିତ।

Verse 84

पूर्णिमायां तथाष्टम्यां विड्वरे राष्ट्रविप्लवे । उपाकर्मणि चोत्सर्गे कल्पादिषु युगादिषु

ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ଅଷ୍ଟମୀରେ; ବିପତ୍ତି ଓ ରାଷ୍ଟ୍ରବିପ୍ଲବକାଳେ; ଉପାକର୍ମ ଓ ଉତ୍ସର୍ଗ କର୍ମରେ; କଳ୍ପ-ଯୁଗାଦିର ଆରମ୍ଭରେ—ଏହି ସମସ୍ତ ସମୟରେ ଅନଧ୍ୟାୟ ରଖିବା ଉଚିତ।

Verse 85

आरण्यकमधीत्यापि बाणसाम्नोरपि ध्वनौ । अनध्यायेषु चैतेषु चाधीयीत न वै क्वचित्

ଆରଣ୍ୟକ ପାଠ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବାଣଧ୍ୱନି ଓ ଯୁଦ୍ଧନାଦ ଶୁଣାଗଲେ ମଧ୍ୟ—ଏହି ଅନଧ୍ୟାୟ ସମୟରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 86

भूताष्टम्योः पञ्चदश्योर्ब्रह्मचारी सदा भवेत् । अनायुष्यकरं चेह परदारोपसर्पणम् । तस्मात्तद्दूरतस्त्याज्य वैरिणां चोपसेवनम्

ଭୂତାଷ୍ଟମୀ ଓ ପଞ୍ଚଦଶୀରେ ସଦା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ରହିବା ଉଚିତ। ପରସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ନିକଟଗମନ ଏଠାରେ ଆୟୁହାନିକର; ତେଣୁ ତାହାକୁ ଦୂରରୁ ହିଁ ତ୍ୟାଗ କରିବା, ଏବଂ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସଙ୍ଗ-ସେବାକୁ ମଧ୍ୟ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 87

पूर्वर्द्धिभिः परित्यक्तमात्मानं नावमानयेत् । सदोद्यमवतां यस्माच्छ्रियो विद्या न दुर्लभाः

ପୂର୍ବ ସମୃଦ୍ଧି ଯଦି ଛାଡ଼ି ଯାଏ ମଧ୍ୟ ନିଜକୁ ଅବମାନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କାରଣ ସଦା ଉଦ୍ୟମୀଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରୀ ଓ ବିଦ୍ୟା ଦୁର୍ଲଭ ନୁହେଁ।

Verse 88

सत्यं ब्रूयात्प्रियं बूयान्न ब्रूयात्सत्यमप्रियम् । प्रियं च नानृतं ब्रूयादेष धर्मो विधीयते

ସତ୍ୟ କହିବା, ପ୍ରିୟ ବଚନ କହିବା; କଠୋର ଅପ୍ରିୟ ସତ୍ୟ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏବଂ ପ୍ରିୟ ଲାଗୁଥିବା ଅସତ୍ୟ ମଧ୍ୟ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ଏହି ଧର୍ମ ବିଧିତ।

Verse 89

वाचोवेगं मनावेगं जिह्वावेगं च वर्ज येत् । गुह्यजान्यपि लोमानि तत्स्पर्शादशुचिर्भवेत

ବାକ୍‌ର ବେଗ, ମନର ବେଗ ଓ ଜିହ୍ୱାର ବେଗ—ଏଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଯମ କରିବା ଉଚିତ୍। ଗୁହ୍ୟାଙ୍ଗରେ ଜନ୍ମିତ ଲୋମକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ମଧ୍ୟ ଅଶୁଚି ହୁଏ।

Verse 90

पादधौतोदकं मूत्रमुच्छिष्टान्युदकानि च । निष्ठीवनं च श्लेष्माणं दूराद्दूरं विनिः क्षिपेत

ପାଦ ଧୋଇଥିବା ଜଳ, ମୂତ୍ର, ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଜଳ, ଥୁକ ଓ କଫ—ଏସବୁକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୂରେ ନିକ୍ଷେପ କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 91

अहर्न्निशं श्रुतेर्जाप्याच्छौचाचारनिषेवणात । अद्रोहवत्या बुद्ध्या च पूर्वजन्म म्मरेद्द्विजः

ଦିନରାତି ଶ୍ରୁତିଜପ, ଶୌଚ ଓ ସଦାଚାରର ଅନୁଷ୍ଠାନ, ଏବଂ ଅଦ୍ରୋହୀ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା—ଦ୍ୱିଜ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମରଣ କରିପାରେ।

Verse 92

वृद्धान्प्रयत्नाद्वंदेत दद्यात्तेषां स्वमासनम । विनम्रकन्धरो भूयादनुयायात्ततश्च तान्

ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ପ୍ରଣାମ କରି, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଆସନ ଦେବା ଉଚିତ୍। କନ୍ଧ ନମାଇ ବିନମ୍ର ରହି, ପରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 93

श्रुतिभूदेवदेवानां नृपसाधुतपस्विनाम् । पतिव्रतानां नारीणां निन्दां कुर्यान्न कर्हि चित

ଶ୍ରୁତିପୂଜ୍ୟ ଦେବଗଣ, ଭୂଦେବ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା, ସାଧୁ‑ତପସ୍ବୀ ଓ ପତିବ୍ରତା ନାରୀମାନଙ୍କୁ କେବେବି ନିନ୍ଦା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 94

उद्धृत्य पञ्चमृत्पिंडान्स्नायात्परजलाशये । श्रद्धया पात्रमासाद्य यत्किंचिद्दीयते वसु

ପୃଥିବୀର ପାଞ୍ଚଟି ମୃତ୍ପିଣ୍ଡ ଉଠାଇ ଅନ୍ୟ ଜଳାଶୟରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ପରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ରଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଯେ କିଛି ଧନ ଦିଆଯାଏ, ତାହା ପୁଣ୍ୟଦାନ ହୁଏ।

Verse 95

देशे काले च विधिना तदानंत्याय कल्पते । भूप्रदो मण्डलाधीशः सर्वत्र सुखितोऽन्नदः

ଦେଶ‑କାଳ ବିଚାର କରି ବିଧିପୂର୍ବକ ଯେ ଦାନ କରାଯାଏ, ତାହାର ଫଳ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ। ଭୂମିଦାତା ମଣ୍ଡଳାଧୀଶ ହୁଏ, ଅନ୍ନଦାତା ସର୍ବତ୍ର ସୁଖୀ ରହେ।

Verse 96

तोयदाता सुरूपः स्यात्पुष्टश्चान्नप्रदो भवेत । प्रदीपदो निर्मलाक्षो गोदातार्यमलोक भाक्

ଜଳଦାତା ସୁରୂପ ହୁଏ, ଅନ୍ନଦାତା ପୁଷ୍ଟ ହୁଏ। ପ୍ରଦୀପଦାତା ନିର୍ମଳ ଦୃଷ୍ଟି ପାଏ, ଗୋଦାତା ଆର୍ୟମଲୋକର ଭାଗୀ ହୁଏ।

Verse 97

स्वर्णदाता च दीर्घायुस्तिलदः स्याच्च सुप्रजः । वेश्मदोऽत्युच्चसौधेशो वस्त्रदश्चन्द्रलोकभाक्

ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣଦାତା ଦୀର୍ଘାୟୁ ହୁଏ, ତିଳଦାତା ସୁସନ୍ତାନ ଲାଭ କରେ। ଗୃହଦାତା ଅତ୍ୟୁଚ୍ଚ ସୌଧର ଅଧିପତି ହୁଏ, ଓ ବସ୍ତ୍ରଦାତା ଚନ୍ଦ୍ରଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 98

हयप्रदो दिव्यदेहो लक्ष्मीवान्वृषभ प्रदः । सुभार्यः शिबिकादाता सुपर्यंकप्रदोऽपि च

ଅଶ୍ୱଦାନ କଲେ ଦିବ୍ୟ ତେଜସ୍ବୀ ଦେହ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ବୃଷଭଦାନ କଲେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ। ଶିବିକା (ପାଳଙ୍କି) ଦାନ କଲେ ସୁଭାର୍ଯ୍ୟା ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ଉତ୍ତମ ଶୟ୍ୟାଦାନ କଲେ ଯଥୋଚିତ ସୁଖ-ସୁବିଧା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 99

श्रद्धया प्रतिगृह्णाति श्रद्धया यः प्रयच्छति । स्वर्गिणौ तावुभौ स्यातां पततोऽश्रद्रया त्वधः

ଯେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଗ୍ରହଣ କରେ ଏବଂ ଯେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଦାନ କରେ—ସେ ଦୁହେଁ ସ୍ୱର୍ଗଗାମୀ ହୁଅନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଅଶ୍ରଦ୍ଧା ଥିଲେ ଅଧୋଗତିକୁ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 100

अनृतेन क्षरेद्यज्ञस्तपो विस्मयतः क्षरेत् । क्षरेत्कीर्तिर्विनादानमायुर्विप्रापमानतः

ଅସତ୍ୟରେ ଯଜ୍ଞ କ୍ଷୟ ହୁଏ; ଦମ୍ଭ/ଅହଂକାରରେ ତପ କ୍ଷୟ ହୁଏ। ଦାନ ନଥିଲେ କୀର୍ତ୍ତି କ୍ଷୟ ହୁଏ; ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅପମାନ କଲେ ଆୟୁ କ୍ଷୟ ହୁଏ।

Verse 101

गंधं पुष्पं कुशा गावः शाकं मांसं पयो दधि । मणिमत्स्यगहं धान्यं ग्राह्यमेतदुपस्थितम्

ସୁଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ, କୁଶ, ଗାଈ, ଶାକ, ମାଂସ, ଦୁଧ, ଦହି, ମଣି, ମାଛ ଓ ଧାନ୍ୟ—ଏସବୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଉପସ୍ଥାପିତ ହେଲେ ଯଥୋଚିତ ଦାନରୂପେ ଗ୍ରହଣଯୋଗ୍ୟ।

Verse 102

मधूदकं फलं मूलमेधांस्यभयदक्षिणा । अभ्युद्यतानि ग्राह्याणि त्वेतान्यपि निकृष्टतः

ମଧୁ-ଜଳ, ଫଳ, ମୂଳ, ଇନ୍ଧନକାଠ, ଏବଂ ‘ଅଭୟ-ଦକ୍ଷିଣା’ (ରକ୍ଷା/ଆଶ୍ୱାସନରୂପ ଦକ୍ଷିଣା)—ଏଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଆଗେଇ ଦେଇ ଅର୍ପଣ କଲେ ଗ୍ରହଣଯୋଗ୍ୟ; ଯଦିଓ ଦାନମଧ୍ୟରେ ଏହାକୁ ନିମ୍ନ ଶ୍ରେଣୀ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ।

Verse 103

दासनापितगोपालकुलमित्रार्द्धसीरिणः । भोज्यान्नाः शूद्रवर्गेमी तथात्मविनिवेदकः

ଦାସ, ନାପିତ, ଗୋପାଳ, କୁଳମିତ୍ର ଏବଂ ଅର୍ଧ-ହଳଧାରୀ ନମ୍ର ଚାଷୀ, ତଥା ଶୂଦ୍ରବର୍ଗର ଆତିଥ୍ୟରେ ଅର୍ପିତ ଭୋଜ୍ୟାନ୍ନର ଭାଗୀ—ଯେମାନେ ଆତ୍ମନିବେଦନ ଓ ଭକ୍ତିସେବାରେ ନିଷ୍ଠ—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମାରଣ୍ୟଧର୍ମାନୁସାରୀ ନିବାସୀ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ।

Verse 104

इत्थमाचारधर्मोयं धर्मारण्यनिवासिनाम् । श्रुतिस्मृत्युक्तधर्मोऽयं युधिष्ठिर निवेदितः

ଏହିପରି ଧର୍ମାରଣ୍ୟ-ନିବାସୀମାନଙ୍କର ଆଚାରଧର୍ମ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା। ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଶ୍ରୁତି-ସ୍ମୃତିରେ ଉକ୍ତ ଏହି ଧର୍ମ ତୁମକୁ ନିବେଦିତ ହେଲା।