Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 56

Devanagari script

नाशुचिं स्त्रियमीक्षेत तेज स्कामो द्विजोत्तमः । असंतर्प्य पितॄन्देवान्नाद्यादन्नं च कुत्रचित्

Transliteration

nāśuciṃ striyamīkṣeta teja skāmo dvijottamaḥ | asaṃtarpya pitṝndevānnādyādannaṃ ca kutracit

Translation

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ଯେ ତେଜକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହେ, ସେ ଅଶୁଚି ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏବଂ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଓ ଦେବମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରିବା ପୂର୍ବରୁ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Word by Word

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध

• अशुचिम्: impure
• अशुचिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अ-शुचि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; नञ्-समासपूर्वक विशेषण

• स्त्रियम्: a woman
• स्त्रियम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• ईक्षेत: should look at
• ईक्षेत: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ईक्ष् (धातु)
• Form: विधिलिङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्

• तेजस्कामः: desirous of spiritual power/energy
• तेजस्कामः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तेजस्-काम (प्रातिपदिक; तेजस् + काम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (तेजसः कामः)

• द्विजोत्तमः: the best of the twice-born (Brahmin)
• द्विजोत्तमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज-उत्तम (प्रातिपदिक; द्विज + उत्तम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (द्विजेषु उत्तमः)

• असंतर्प्य: without satisfying (first)
• असंतर्प्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: सम्-तृप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (अव्ययभाव) with नञ्-पूर्वक: न संतर्प्य = असंतर्प्य; ‘संतर्प्य’ = सम्+तृप्, ल्यप्/क्त्वा-प्रत्यय; क्रियाविशेषण (without satisfying)

• पितॄन्: the ancestors
• पितॄन्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• देवान्: the gods
• देवान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध

• अद्याद्: should eat
• अद्याद्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अद् (धातु)
• Form: विधिलिङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• अन्नम्: food
• अन्नम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• कुत्रचित्: anywhere
• कुत्रचित्: Desha (Place/देश)
• Type: Indeclinable
• Root: कुत्रचित् (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-अव्यय (anywhere/ever)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) speaking to the sages (deduced from Brāhma Khaṇḍa/Dharma instruction context)

Skanda Dialogue

Listener: dvijoत्तम (addressed)

Visual Art Cues

Scene: A dvija sits before a meal; first he offers water and small portions to devas and pitṛs (tarpaṇa gesture), then begins eating; the setting suggests a tīrtha rest-house or āśrama.

Characters & Entities

• Pitṛs
• Devas
• Dvija (twice-born)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purity of conduct and reverence for gods and ancestors are prerequisites for preserving tejas and living according to Purāṇic dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse is a dharma-ācāra injunction within the Dharmāraṇya section; it does not directly praise a named tīrtha in this single śloka.

What ritualistic prescription is mentioned?

To perform tarpaṇa/offerings that satisfy the Pitṛs and Devas before taking food (a nitya-karma discipline connected with śauca and proper eating).