Sukta 40
Sukta 5.40
Atri (Ātreya) (Mandala 5 context; RV 5.40 also Atri-associated)
Indra (Soma-pati, Vṛtrahantama)
Gayatri (probable refrain-like compact form; exact meter not guaranteed from provided data)
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ସୋମପତି ଏବଂ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୃତ୍ରହନ୍ତା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ—ସେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ପିଷ୍ଟ ସୋମ ପାଖକୁ ଆସୁନ୍ତୁ ଏବଂ ଯଜମାନଙ୍କୁ ବିଜୟୀ ଶକ୍ତିରେ ସଶକ୍ତ କରୁନ୍ତୁ। ପରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅତ୍ରି-କଥା ଉଦ୍ଘାଟିତ ହୁଏ: ଦାନବ ସ୍ୱର୍ଭାନୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକି ଦିଏ, ଲୋକମାନେ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ନ୍ତି, ଏବଂ ଅତ୍ରିମାନେ—ଦୃଷ୍ଟି ଓ ମନ୍ତ୍ର-ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା—ଲୁଚିଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୁନଃ ଉଦ୍ଧାର କରି ଆଲୋକ ଓ ଋତ-ଶୃଙ୍ଖଳାକୁ ପୁନସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି।
Mantras
Mantra 1
आ याह्यद्रिभिः सुतं सोमं सोमपते पिब । वृषन्निन्द्र वृषभिर्वृत्रहन्तम ॥
ପଥରଦ୍ୱାରା ପିଷିତ ସୋମକୁ ନେଇ ଏଠାକୁ ଆସ; ହେ ସୋମପତେ, ପାନ କର। ହେ ବୃଷଭ ଇନ୍ଦ୍ର, ବୃଷଭ-ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ସହ ଆସ—ବୃତ୍ରହନ୍, ଅତିପ୍ରବଳ—ଆମ ଭିତରେ ବଳ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇ ବିଜୟୀ ହେଉ।
Mantra 2
वृषा ग्रावा वृषा मदो वृषा सोमो अयं सुतः । वृषन्निन्द्र वृषभिर्वृत्रहन्तम ॥
ବୃଷା ହେଉଛି ଗ୍ରାବା (ପିଷଣ-ଶିଳା), ବୃଷା ହେଉଛି ମଦ (ଉଲ୍ଲାସ), ବୃଷା ହେଉଛି ଏହି ସୁତ ସୋମ। ତେଣୁ, ହେ ବୃଷଭ ଇନ୍ଦ୍ର, ବୃଷଭ-ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ସହ ଆସ—ହେ ପରମବୀର ବୃତ୍ରହନ୍ତ—ଯେପରି ଆମ ଭିତରେ ପ୍ରେରକ ଆନନ୍ଦ ବିଜୟୀ ହେଉ।
Mantra 3
वृषा त्वा वृषणं हुवे वज्रिञ्चित्राभिरूतिभिः । वृषन्निन्द्र वृषभिर्वृत्रहन्तम ॥
ବୃଷା ଭାବେ ମୁଁ ତୁମକୁ—ବୃଷଣକୁ—ଆହ୍ୱାନ କରେ, ହେ ବଜ୍ରଧାରୀ, ତୁମ ଚିତ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ସହାୟମାନଙ୍କ ସହ। ହେ ବୃଷଭ ଇନ୍ଦ୍ର, ବୃଷଭ-ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ସହ ଆସ—ହେ ପରମବୀର ବୃତ୍ରହନ୍ତ—ବିଜୟୀ ତେଜକୁ ଆମ ଭିତରେ ସ୍ଥାପନ କର।
Mantra 4
ऋजीषी वज्री वृषभस्तुराषाट् छुष्मी राजा वृत्रहा सोमपावा । युक्त्वा हरिभ्यामुप यासदर्वाङ्माध्यंदिने सवने मत्सदिन्द्रः ॥
ଋଜୀଷୀ, ବଜ୍ରଧାରୀ, ଶକ୍ତିର ବୃଷଭ, ଅପରାଜେୟ ବିଜୟୀ, ମହାବଳ ରାଜା, ବୃତ୍ରହା, ସୋମପାବା (ସୋମ ପାନ କରୁଥିବା) ଏବଂ ପାବକ—ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜର ଦୁଇ ହରିକୁ (ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଅଶ୍ୱ/ଶକ୍ତି) ଯୁକ୍ତ କରି, ଆମ ପାଖକୁ ମୁହଁ ଫେରାଇ ସମୀପକୁ ଆସେ; ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସବନରେ ସେ ମଦରେ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରେ।
Mantra 5
यत्त्वा सूर्य स्वर्भानुस्तमसाविध्यदासुरः । अक्षेत्रविद्यथा मुग्धो भुवनान्यदीधयुः ॥
ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟ! ଯେତେବେଳେ ଆସୁର ସ୍ୱର୍ଭାନୁ ତୁମକୁ ଅନ୍ଧକାରରେ ବିଦ୍ଧ କଲା, ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଭୁବନ ମୋହିତ ହେଲା—ଯେପରି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ନ ଜାଣିଥିବା ମୂଢ଼ ମାର୍ଗ ହରାଏ ଏବଂ ଯଥାଯଥ ପ୍ରକାଶକୁ କ୍ରମେ ବସାଇ ପାରେ ନାହିଁ।
Mantra 6
स्वर्भानोरध यदिन्द्र माया अवो दिवो वर्तमाना अवाहन् । गूळ्हं सूर्यं तमसापव्रतेन तुरीयेण ब्रह्मणाविन्ददत्रिः ॥
ତାପରେ, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର! ଯେତେବେଳେ ସ୍ୱର୍ଭାନୁର ମାୟାମାନେ ଦ୍ୟୌର ତଳେ ଚଳି ତାହାକୁ ତଳକୁ ବହି ନେଲେ, ସେତେବେଳେ ଋତଧର୍ମରୁ ବିମୁଖ ଅନ୍ଧକାରରେ ଗୁପ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଅତ୍ରି ବାଣୀର ଚତୁର୍ଥ ଶକ୍ତି (ତୁରୀୟ ବ୍ରହ୍ମ) ଦ୍ୱାରା ଖୋଜି ପାଇଲେ।
Mantra 7
मा मामिमं तव सन्तमत्र इरस्या द्रुग्धो भियसा नि गारीत् । त्वं मित्रो असि सत्यराधास्तौ मेहावतं वरुणश्च राजा ॥
ହେ ଅତ୍ରି! ତୁମର ଏହି ଜଣ ଇର୍ଷ୍ୟାର ଉପଦ୍ରବରେ, ଭୟବଶତଃ, ତଳକୁ ପତିତ ନ ହେଉ। ତୁମେ ସତ୍ୟସିଦ୍ଧିଯୁକ୍ତ ମିତ୍ର; ଏବଂ ହେ ରାଜା ବରୁଣ! ତୁମେ ଦୁଇଜଣ—ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ—ଏଠାରେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।
Mantra 8
ग्राव्णो ब्रह्मा युयुजानः सपर्यन्कीरिणा देवान्नमसोपशिक्षन् । अत्रिः सूर्यस्य दिवि चक्षुराधात्स्वर्भानोरप माया अघुक्षत् ॥
ଗ୍ରାବ୍ଣ (ସୋମ-ପେଷଣର ପଥର)କୁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ କରୁଥିବା ବ୍ରହ୍ମା-ପୁରୋହିତ, କୀର୍ତ୍ତିଗୀତ ଓ ନମସ୍କାରରେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ସପର୍ୟା କରି ଉପଦେଶ ଦେଉଥିଲେ—ଅତ୍ରି ଦ୍ୟୌରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଚକ୍ଷୁକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ; ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଭାନୁର ମାୟା (ଛଳ-ଛାୟା)କୁ ଦୋହି ନେଇ ଦୂର କରିଦେଲେ।
Mantra 9
यं वै सूर्यं स्वर्भानुस्तमसाविध्यदासुरः । अत्रयस्तमन्वविन्दन्नह्यन्ये अशक्नुवन् ॥
ଯେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅସୁରସ୍ୱରୂପ ସ୍ୱର୍ଭାନୁ ତମସାରେ ବିଦ୍ଧ କଲା (ଆବୃତ କଲା), ସେହି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅତ୍ରିମାନେ ଅନୁସରଣ କରି ଖୋଜି ପାଇଲେ; ଅନ୍ୟ କେହି ଏତେ ସମର୍ଥ ଥିଲେ ନାହିଁ।
Frequently Asked Questions
It begins as a Soma-invocation to Indra for strength and victory, and it also preserves a famous story where darkness covers the Sun and the Atris restore the lost light.
Svàrbhānu is described as an Asuric being who strikes the Sun with darkness, causing confusion in the worlds—often understood as a Vedic eclipse motif or a symbol of cosmic obstruction.
The hymn says the Atris ‘followed and found’ the hidden Sun when others could not, presenting the seer-family’s mantra-power as capable of restoring clarity, order, and light.
Ask anything about Sukta 40 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
