Rig Veda 2.24.2: Mandala 2, Sukta 24, Mantra 2

Sukta 2.24

Rishi: Gṛtsamada (traditionally for RV 2.24)

Devata: Brahmaṇaspati / Bṛhaspati (lord of the Word, breaker of obstructions, opener of hidden riches)

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 2.24; needs pada-count verification per śākhā recension)

Samhita Patha (Devanagari)

यो नन्त्वान्यनमन्न्योजसोतादर्दर्मन्युना शम्बराणि वि । प्राच्यावयदच्युता ब्रह्मणस्पतिरा चाविशद्वसुमन्तं वि पर्वतम् ॥

Transliteration

yó nantvā́ny ánamann y ójasó tā́dardhar manyúnā śámbārāṇi ví | prá acyāvayat ácyutā bráhmaṇas pátir ā́ cā́viśad vásumantaṃ ví párvatam ||

Translation

ଯିଏ ନିଜ ବଳରେ ପ୍ରତିରୋଧ କରୁଥିବା ବାଧାମାନଙ୍କୁ ନମାଇଦେଲା, ଏବଂ ମନ୍ୟୁ (ଉତ୍କଟ ପ୍ରେରଣା)ର ଶକ୍ତିରେ ଶମ୍ବରର ଦୁର୍ଗମାନଙ୍କୁ ଭଙ୍ଗ କଲା—ସେଇ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତି ଅଚଳକୁ ମଧ୍ୟ ଝୁକାଇ, ବସୁ-ସମ୍ପନ୍ନ ପର୍ବତରେ ପ୍ରବେଶ କରି ତାହାକୁ ଫାଡ଼ି ଖୋଲିଦେଲା।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• यः: who (he who)
• यः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• न: not
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)

• त्वा: you
• त्वा: Karma
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अन्यत्: another (anything else)
• अन्यत्: Karma
• Type: Adjective/Pronoun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)

• अमन्: thought/esteemed
• अमन्: Kartā
• Type: Verb
• Root: मन् (धातु; ‘to think/esteem’)

• न्योजसा: by (his) might
• न्योजसा: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: न्योजस् (प्रातिपदिक; ‘might, force’)

• उत: and/also
• उत: —
• Type: Indeclinable
• Root: उत (निपात)

• आ: unto; forth
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/निपात)

• दर्दर्: split, burst open
• दर्दर्: Kartā
• Type: Verb
• Root: दृ (धातु; ‘to split, cleave’; Vedic intensive/iterative) / दर्दर् (Vedic finite form)

• मन्युना: with wrath/ardor
• मन्युना: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: मन्यु (प्रातिपदिक)

• शम्बराणि: the Śambara (strongholds/works of Śambara)
• शम्बराणि: Karma
• Type: Noun
• Root: शम्बर (प्रातिपदिक; ‘Śambara’, name of a demon/fortress-holder)

• वि: asunder
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/निपात)

• प्र: forth
• प्र: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/निपात)

• अच्युतात्: from the immovable (place/one)
• अच्युतात्: Apādāna
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: अच्युत (प्रातिपदिक; ‘unshaken, immovable’)

• प्राच्या॒वयत्: drove forth/dislodged
• प्राच्या॒वयत्: Kartā
• Type: Verb
• Root: च्यु (धातु; ‘to move, fall, dislodge’) + प्र- (उपसर्ग)

• ब्रह्मणः: of prayer/sacred formulation
• ब्रह्मणः: —
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)

• पतिः: lord
• पतिः: Kartā
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)

• आ: into; towards
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/निपात)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• अविशद्: entered
• अविशद्: Kartā
• Type: Verb
• Root: विश् (धातु; ‘to enter’) + आ- (उपसर्ग)

• वसुमन्तम्: the wealthy (one/place)
• वसुमन्तम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: वसुमन्त् (प्रातिपदिक; ‘wealthy, rich in goods’)

• वि: apart; through
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/निपात)

• पर्वतम्: mountain
• पर्वतम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पर्वत (प्रातिपदिक)