Rig Veda 2.24.1: Mandala 2, Sukta 24, Mantra 1

Sukta 2.24

Rishi: Gṛtsamada (Bhārgava)

Devata: Bṛhaspati

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

सेमामविड्ढि प्रभृतिं य ईशिषेऽया विधेम नवया महा गिरा । यथा नो मीढ्वान्त्स्तवते सखा तव बृहस्पते सीषधः सोत नो मतिम् ॥

Transliteration

sémām aviḍḍhi prábhṛtiṃ yá ī́śiṣe ’yā́ vidhéma návayā mahā́ girā́ | yáthā no mīḍhvā́n stávate sákhā táva bṛ́haspate sī́ṣadhaḥ sóta no matím ||

Translation

ହେ ବୃହସ୍ପତେ, ତୁମେ ଯେ ଅଧିପତି, ଆମର ଏହି ଅର୍ପଣ-ମୂଳ (ପ୍ରଭୃତି) କୁ ଜାଣ। ଏହି ନୂତନ ଓ ମହାନ ବାଣୀରେ ଆମେ ତୁମ ସେବା କରୁ—ଯେପରି ତୁମର ଉଦାର ସଖା ଆମ ପାଇଁ ତୁମ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତୁ। ହେ ବୃହସ୍ପତେ, ଏହାକୁ ପ୍ରେରିତ କର; ଆମ ପାଇଁ ପ୍ରେରିତ ମତି (ପ୍ରଜ୍ଞା) କୁ ନିଚୋଡ଼ି ଦିଅ।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सा: she/that (f.)
• सा: Kartā (अनुवर्तते—‘सा … विधेम’ इत्यर्थे) अथवा विशेषणम्
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इमाम्: this (f., acc. sg.)
• इमाम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अविद्धि: know! understand!
• अविद्धि: (क्रिया) —
• Type: Verb
• Root: √विद् (विन्दति/वेद) ‘जानाति’

• प्रभृतिम्: origin, beginning, source
• प्रभृतिम्: Karma
• Type: Noun
• Root: प्र-√भृ → प्रभृति (प्रातिपदिक)

• यः: who
• यः: Kartā (ईशिषे इत्यस्य) / सम्बन्धकः
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ईशिषे: you rule, you are lord
• ईशिषे: (क्रिया) —
• Type: Verb
• Root: √ईश् ‘ईष्टे/ईशते’ (स्वामित्वे, शासन)

• अया: with this
• अया: Karaṇa
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (एतद्-प्रकारः) / अयम्-प्रातिपदिक (सर्वनाम)

• विधेम: may we serve/ordain; may we perform
• विधेम: (क्रिया) —
• Type: Verb
• Root: वि-√धा ‘विधत्ते/विधाति’ (यजन-सेवा-व्यवस्थायाम्)

• नवया: with a new
• नवया: Karaṇa
• Type: Adjective
• Root: नव (प्रातिपदिक)

• महा: great
• महा: Karaṇa
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक; वैदिके ‘महा’ रूपम्)

• गिरा: with (our) song/voice
• गिरा: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: गिर् (प्रातिपदिक)

• यथा: so that, as
• यथा: (सम्बन्ध/उपपद-निबन्धनम्)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)

• नः: of us / to us
• नः: Sampradāna/सम्बन्ध (प्रसङ्गानुसारम्)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• मीढ्वान्: the bountiful one, giver
• मीढ्वान्: Kartā (स्तवते इत्यस्य) अथवा बृहस्पतेः विशेषणम्
• Type: Noun (agent) / Adjective
• Root: मीढ्वांस् (प्रातिपदिक; √मिह्/√मिह् ‘वर्षणे/सेचने’ → ‘दाता, वर्षिता’)

• स्तवते: praises
• स्तवते: (क्रिया) —
• Type: Verb
• Root: √स्तु ‘स्तौति’

• सखा: friend
• सखा: Kartā (स्तवते इत्यस्य) / अप्पोजिशन्
• Type: Noun
• Root: सखि (प्रातिपदिक)

• तव: your
• तव: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• बृहस्पते: O Bṛhaspati
• बृहस्पते: सम्बोधन
• Type: Noun (deity)
• Root: बृहस्पति (प्रातिपदिक)

• सीषधः: make (it) succeed; set (it) right
• सीषधः: (क्रिया) —
• Type: Verb
• Root: √सिध्/√साध् (वैदिक ‘सीषध्’—सिद्ध्यर्थे/प्रेरणे)

• सोत: and then; and also
• सोत: (समुच्चय/अन्वय)
• Type: Indeclinable phrase
• Root: सः/तद् (सर्वनाम) + उत् (अव्यय) → ‘स उत’

• नः: us
• नः: Karma (सीषधः इत्यस्य) / Sampradāna (अर्थानुसारम्)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• मतिम्: thought, intention, prayer
• मतिम्: Karma
• Type: Noun
• Root: मति (प्रातिपदिक; √मन् ‘चिन्तने’)