Rig Veda 10.165.2: Mandala 10, Sukta 165, Mantra 2

Sukta 10.165

Rishi: Late/anonymous (Mandala 10 apotropaic strata; Anukramaṇī attribution varies).

Devata: Agni (explicit) alongside Devas; the hymn works to avert Nirr̥ti-linked harm via Agni’s acceptance.

Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm by metrical scan).

Samhita Patha (Devanagari)

शिवः कपोत इषितो नो अस्त्वनागा देवाः शकुनो गृहेषु । अग्निर्हि विप्रो जुषतां हविर्नः परि हेतिः पक्षिणी नो वृणक्तु ॥

Transliteration

śiváḥ kapotá iṣitó no astv anāgā́ devāḥ śakunó gṛhéṣu | agnír hí vípro juṣátāṃ havír naḥ pári hetíḥ pakṣiṇī́ no vṛṇaktu ||

Translation

ପ୍ରେରିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କପୋତ ଆମ ପାଇଁ ଶିବ (ମଙ୍ଗଳକାରୀ) ହେଉ; ହେ ଦେବମାନେ, ଆମ ଘରେ ଶକୁନ ନିର୍ଦୋଷ ହେଉ। କାରଣ ବିପ୍ର ଅଗ୍ନି ଆମ ହବିକୁ ପ୍ରସନ୍ନତାରେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି; ଏବଂ ପକ୍ଷିଣୀ ହେତି (ଶତ୍ରୁର ଆଘାତ) ଆମକୁ ପରିହରି ଯାଉ, ଆମକୁ ନ ବାଛୁ।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• शिवः: auspicious, benign
• शिवः: विशेषणम् (कर्तृ-पदस्य)
• Type: Adjective
• Root: शिव (प्रातिपदिक)

• कपोतः: the pigeon/dove
• कपोतः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: कपोत (प्रातिपदिक)

• इषितः: impelled, sent forth
• इषितः: विशेषणम् (कपोतस्य)
• Type: Participle (Adjectival)
• Root: इष् (धातु) → इषित (कृदन्त, क्त)

• नः: of us/our
• नः: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• अस्तु: let (him/it) be
• अस्तु: विधेय (copula/भवति)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)

• अनागाः: sinless, guiltless
• अनागाः: विशेषणम् (देवाः)
• Type: Adjective
• Root: अनागस् (प्रातिपदिक; अ- + आगस् ‘sin, offence’)

• देवाः: the gods
• देवाः: कर्तृ (द्वितीय-पादे)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• शकुनः: the bird/omen-bird
• शकुनः: कर्तृ (अस्तु इति अव्यक्तम्)
• Type: Noun
• Root: शकुन (प्रातिपदिक)

• गृहेषु: in (our) houses
• गृहेषु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)

• अग्निः: Agni (fire)
• अग्निः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• हि: for, indeed
• हि: —
• Type: Indeclinable
• Root: हि (निपात)

• विप्रः: the inspired sage/priest
• विप्रः: समानााधिकरण (अग्निः = विप्रः)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)

• जुषताम्: let them enjoy/accept
• जुषताम्: विधेय (आशीः/आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: जुष् (धातु)

• हविः: the oblation
• हविः: कर्म (जुषताम्)
• Type: Noun
• Root: हविस् (प्रातिपदिक)

• नः: our
• नः: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• परि: around
• परि: —
• Type: Indeclinable
• Root: परि (उपसर्ग/अव्यय)

• हेतिः: missile/weapon; (here) hostile stroke
• हेतिः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: हेति (प्रातिपदिक)

• पक्षिणी: winged (one), bird-like
• पक्षिणी: समानााधिकरण (हेतिः = पक्षिणी)
• Type: Noun/Adjective
• Root: पक्षिन् (प्रातिपदिक) → पक्षिणी (स्त्री)

• नः: of us/our
• नः: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• वृणक्तु: let it ward off/keep away
• वृणक्तु: विधेय
• Type: Verb
• Root: वृज्/वृञ्ज् (धातु; RV प्रयोगे ‘वृणक्ति’)